マハーバーラタ · 章 6.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.37.1
प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च ।
एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव ॥ ६.३७.१ ॥
ケーシャヴァよ、プラクリティとプルシャ、田と田を知る者、そして知と所知を、私は知りたいのです。
6.37.2
इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।
एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥ ६.३७.२ ॥
クンティーの子よ、この身体は田と呼ばれる。これを知る者を、それを知る人々は田を知る者と呼ぶ。
6.37.3
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥ ६.३७.३ ॥
バーラタの子孫よ、あらゆる田において私こそ田を知る者であると知れ。田と田を知る者についての知こそ、私の考えでは真の知である。
6.37.4
तत्क्षेत्रं यच्च यादृक् यद्विकारि यतश्च यत् ।
स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे श्रृणु ॥ ६.३७.४ ॥
その田とは何か、どのようなものか、どのような変化をもつか、何から何が生じるか、その田を知る者は誰か、その威力は何か——これらを私から簡潔に聞け。
6.37.5
ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ।
ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥ ६.३७.५ ॥
聖仙たちはこれを様々な仕方で、種々の韻律によって別々に、また理によって確定されたブラフマ・スートラの句でも歌ってきた。
6.37.6
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥ ६.३७.६ ॥
大元素、我執、覚、未顕現（根本原質）；十の感官と一つ（意）；そして五つの感覚対象。
6.37.7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः ।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥ ६.३७.७ ॥
欲望、憎悪、快楽、苦痛、身体の集合、意識、堅固さ――要するに、これが変化を伴う場であると説かれた。
6.37.8
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् ।
आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ॥ ६.३७.८ ॥
慢心のないこと、偽善のないこと、非暴力、忍耐、正直さ、師への奉仕、清浄、堅固さ、自己抑制。
6.37.9
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च ।
जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥ ६.३७.९ ॥
感覚の対象への離欲、我執のないこと、そして生・死・老・病の苦しみと過ちを観ること。
6.37.10
असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ।
नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥ ६.३७.१० ॥
息子、妻、家などに執着せず、深く結びつかないこと。また、好ましいことと好ましくないことが起こるとき、常に心を平等に保つこと。
6.37.11
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी ।
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥ ६.३७.११ ॥
分かつことのないヨーガによって私に揺るぎない信愛を向けること、人里離れた場所に住むこと、人の集まりを嫌うこと。
6.37.12
अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् ।
एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोऽन्यथा ॥ ६.३७.१२ ॥
内なる自己の知に常に住すること、真理の知の目的を見ること――これが知識と説かれる。それと異なるものが無知である。
6.37.13
ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वाऽमृतमश्रुते ।
अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते ॥ ६.३७.१३ ॥
知るべきものを私は説こう。それを知る者は不死に至る。それは始まりなき最高のブラフマンであり、有とも無とも言われない。
6.37.14
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ ६.३७.१४ ॥
その手足は至る所にあり、眼も頭も顔も至る所にある。世界において耳は至る所にあり、一切を覆って立っている。
6.37.15
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।
असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च ॥ ६.३७.१५ ॥
それは一切の感官の性質の現れであるのに、一切の感官を離れている。執着がないのに一切を支え、性質を離れているのに性質を享受する者である。
6.37.16
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च ।
सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् ॥ ६.३७.१६ ॥
衆生の外にも内にも、それは不動であり、また動くものでもある。微細であるゆえに知り難く、それは遠くにあり、また近くにもある。
6.37.17
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् ।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥ ६.३७.१७ ॥
衆生の中にあって、それは分けられないのに、あたかも分かれて存在する。それは衆生の維持者であり、知るべきもの、吞噬する者、そして生み出す者でもある。
6.37.18
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ।
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् ॥ ६.३७.१८ ॥
それは諸光の光と言われ、闇を超えたものである。それは知であり、知られるべきものであり、知によって到達されるものであり、すべての者の心に坐している。
6.37.19
इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः ।
मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते ॥ ६.३७.१९ ॥
このように、場（クシェートラ）、知、知られるべきものが簡潔に説かれた。私の信者はこれを知って、私の在り方に至る。
6.37.20
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि ।
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसंभवान् ॥ ६.३७.२० ॥
自然（プラクリティ）と原人（プルシャ）は、いずれも始まりがないと知れ。また、変化と性質（グナ）はプラクリティから生じたものと知れ。
6.37.21
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ ६.३७.२१ ॥
結果・原因・作用の起こる原因はプラクリティと言われる。快楽と苦痛を経験する原因はプルシャと言われる。
6.37.22
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥ ६.३७.२२ ॥
プルシャはプラクリティに留まりつつ、プラクリティから生じたグナを享受する。グナへの執着こそが、善と悪の胎に生まれる原因である。
6.37.23
उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः ।
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः ॥ ६.३७.२३ ॥
この身体に宿る至高のプルシャは、目撃者、承認者、支持者、享受者、大自在神、そして至高我（パラマートマン）とも呼ばれる。
6.37.24
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥ ६.३७.२४ ॥
このようにプルシャとグナを伴うプラクリティを知る者は、あらゆる状態にあっても、再び生まれることはない。
6.37.25
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।
अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥ ६.३७.२५ ॥
ある者は瞑想によって、自己によって自己の内に自己を見る。他の者はサーンキヤのヨーガによって、また別の者はカルマヨーガによって。
6.37.26
अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्य उपासते ।
तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः ॥ ६.३७.२६ ॥
また他の者はこのように知らず、他者から聞いて礼拝する。彼らもまた、聖典（シュルティ）に専念して、まことに死を越えてゆく。
6.37.27
यावत्संजायते किंचित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम् ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥ ६.३७.२७ ॥
動くものも動かぬものも、およそ生じるあらゆる存在は、場と場を知る者との結合から生じると知れ、バラタの牡牛よ。
6.37.28
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् ।
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥ ६.३७.२८ ॥
すべての存在の中に等しく住する最高主を、滅びゆくものの中の不滅なるものを見る者、その者こそ真に見るのである。
6.37.29
समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् ।
न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिं ॥ ६.३७.२९ ॥
あらゆる所に等しく在る主を平等に見る者は、自らによって自らを害することはない。ゆえに彼は最高の境地に至る。
6.37.30
प्रत्यत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः ।
यः पश्यति तथात्मानमकर्तारं स पश्यति ॥ ६.३७.३० ॥
あらゆる行為が自然（プラクリティ）によってなされるのを見て、自己を非行為者と見る者、その者こそ真に見るのである。
6.37.31
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति ।
तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ६.३७.३१ ॥
諸存在の分離した在り方が一者に留まっていると見るとき、そこから広がって、ブラフマンに至る。
6.37.32
अनादित्वान्निर्गुणत्वात्परमात्मायमव्ययः ।
शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते ॥ ६.३७.३२ ॥
クンティーの子よ、始まりがなく属性を持たないがゆえに、この不変の至高我は身体に宿ってはいても行為せず、汚されることもない。
6.37.33
यथा सर्वगतं सौक्ष्म्यादाकाशं नोपलिप्यते ।
सर्वत्रावस्थितो देहे तथात्मा नोपलिप्यते ॥ ६.३७.३३ ॥
あまねく行き渡る虚空は微細であるゆえに汚されないように、身体のあらゆる所に住する自己もまた汚されない。
6.37.34
यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः ।
क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत ॥ ६.३७.३४ ॥
ただ一つの太陽がこの全世界を照らすように、バーラタよ、場を知る者は全ての場を照らす。
6.37.35
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा ।
भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम् ॥ ६.३७.३५ ॥
場と場を知る者との違い、そして存在の本性からの解脱を智慧の眼で知る者は、至高へと至る。