ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.38.1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ ६.३८.१ ॥
ଜ୍ଞାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ପରମ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ପୁଣି କହିବି; ଯାହା ଜାଣି ସମସ୍ତ ମୁନି ଏଠାରୁ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ।
6.38.2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ ६.३८.२ ॥
ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ମୋ ସମାନ ସ୍ୱଭାବ ପାଇଲେ; ସୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟଥିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
6.38.3
मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।
संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ ६.३८.३ ॥
ମହତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ ମୋର ଯୋନି; ତା ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରେ। ହେ ଭାରତ, ତାହାଠାରୁ ହିଁ ସର୍ବ ଭୂତଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।
6.38.4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः संभवन्तिः याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ ६.३८.४ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ଯେଉଁ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ ଯୋନି ବ୍ରହ୍ମ; ବୀଜଦାତା ପିତା ମୁଁ।
6.38.5
सत्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ ६.३८.५ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ — ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ହେ ମହାବାହୁ, ସେମାନେ ଶରୀରରେ ଅବ୍ୟୟ ଦେହୀକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତି।
6.38.6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ ६.३८.६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ମଳ ହେବା ଯୋଗୁ ପ୍ରକାଶକ ଓ ନିର୍ଦୋଷ; ହେ ଅନଘ, ତାହା ସୁଖର ଆସକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧେ।
6.38.7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ ६.३८.७ ॥
ରଜୋଗୁଣ ରାଗସ୍ୱଭାବ ବୋଲି ଜାଣ; ତୃଷ୍ଣା ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଏହା ଦେହୀକୁ କର୍ମାସକ୍ତିରେ ବାନ୍ଧେ।
6.38.8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ ६.३८.८ ॥
ତମୋଗୁଣ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜାତ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ। ହେ ଭାରତ, ଏହା ପ୍ରମାଦ, ଆଳସ୍ୟ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ବାନ୍ଧେ।
6.38.9
सत्वं सुखे संजयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे संजयत्युत ॥ ६.३८.९ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତି ଘଟାଏ; ରଜସ କର୍ମରେ, ହେ ଭାରତ। ତମସ ଜ୍ଞାନକୁ ଆବୃତ କରି ପ୍ରମାଦରେ ଆସକ୍ତି ଘଟାଏ।
6.38.10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्वं भवति भारत ।
रजः सत्वं तमश्चैव तमः सत्वं रजस्तथा ॥ ६.३८.१० ॥
ହେ ଭାରତ, ରଜ ଓ ତମକୁ ଅଭିଭୂତ କରି ସତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରବଳ ହୁଏ। ରଜ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମକୁ, ତମ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜକୁ (ଅଭିଭୂତ କରେ)।
6.38.11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्राकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्वमित्युत ॥ ६.३८.११ ॥
ଏହି ଦେହର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରକାଶ ଓ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସତ୍ତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
6.38.12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ ६.३८.१२ ॥
ଲୋଭ, ପ୍ରବୃତ୍ତି, କର୍ମାରମ୍ଭ, ଅଶାନ୍ତି, ଇଚ୍ଛା — ରଜସ ବଢ଼ିଲେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ।
6.38.13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ ६.३८.१३ ॥
ଅପ୍ରକାଶ, ଅପ୍ରବୃତ୍ତି, ପ୍ରମାଦ ଓ ମୋହ ମଧ୍ୟ—ତମସ୍ ବଢ଼ିଲେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଜନ୍ମେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
6.38.14
यदा सत्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ ६.३८.१४ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ ବଢ଼ିଲେ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରଳୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ ଉତ୍ତମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଲୋକ ପାଏ।
6.38.15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ ६.३८.१५ ॥
ରଜସ୍ରେ ପ୍ରଳୟ ପାଇ କର୍ମାସକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମେ; ସେହିପରି ତମସ୍ରେ ଲୀନ ହୋଇ ମୂଢ଼ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।
6.38.16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ ६.३८.१६ ॥
ସୁକୃତ କର୍ମର ଫଳ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ନିର୍ମଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରଜସ୍ର ଫଳ ଦୁଃଖ, ତମସ୍ର ଫଳ ଅଜ୍ଞାନ।
6.38.17
सत्वात्संजायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ ६.३८.१७ ॥
ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମେ; ରଜସ୍ରୁ ଲୋଭ ହିଁ; ତମସ୍ରୁ ପ୍ରମାଦ ଓ ମୋହ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ ହୁଏ।
6.38.18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तस्था अघो गच्छन्ति तामसाः ॥ ६.३८.१८ ॥
ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତମାନେ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯାଆନ୍ତି, ରଜୋଗୁଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ଅଧମ ଗୁଣର ଆଚରଣରେ ସ୍ଥିତ ତାମସମାନେ ତଳକୁ ଯାଆନ୍ତି।
6.38.19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टाऽनुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ ६.३८.१९ ॥
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଗୁଣଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟ କର୍ତ୍ତାକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ ଏବଂ ଗୁଣଙ୍କ ପରେ ଥିବାକୁ ଜାଣେ, ସେ ମୋ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
6.38.20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्रुते ॥ ६.३८.२० ॥
ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ତିନି ଗୁଣଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦେହୀ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜରାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅମୃତ ପାଏ।
6.38.21
कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ ६.३८.२१ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, କେଉଁ ଲକ୍ଷଣରେ ମଣିଷ ଏହି ତିନି ଗୁଣଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ? ତାହାର ଆଚରଣ କିପରି ଏବଂ ସେ ଏହି ତିନି ଗୁଣଙ୍କୁ କିପରି ପାର କରେ?
6.38.22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि संप्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ ६.३८.२२ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ପ୍ରକାଶ, ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ମୋହ ଉପୁଜିଲେ ସେ ଘୃଣା କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
6.38.23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ ६.३८.२३ ॥
ଯେ ଉଦାସୀନଙ୍କ ପରି ବସେ, ଗୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, 'ଗୁଣ ହିଁ ବର୍ତ୍ତୁଛନ୍ତି' ଏହା ଜାଣି ସ୍ଥିର ରହେ ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
6.38.24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ ६.३८.२४ ॥
ସୁଖଦୁଃଖରେ ସମାନ, ସ୍ୱସ୍ଥ, ମାଟିଢେଳା, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଦେଖେ, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟରେ ସମାନ, ଧୀର, ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ସମାନ।
6.38.25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ ६.३८.२५ ॥
ଯିଏ ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମାନ, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ସମାନ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କର୍ମାରମ୍ଭ ତ୍ୟାଗ କରିଛି — ସେ ଗୁଣାତୀତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
6.38.26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्म भूयाय कल्पते ॥ ६.३८.२६ ॥
ଯିଏ ଅଚଳ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସେବା କରେ, ସେ ଏହି ଗୁଣସମୂହକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମଭାବ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
6.38.27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ ६.३८.२७ ॥
କାରଣ ବ୍ରହ୍ମ, ଅମୃତ ଓ ଅବ୍ୟୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମୁଁ ହିଁ; ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ଓ ଐକାନ୍ତିକ ସୁଖର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମୁଁ ହିଁ।