มหาภารตะ · อัธยายะ 6.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.38.1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ ६.३८.१ ॥
ข้าจะกล่าวความรู้อันสูงสุดยิ่งกว่าความรู้ทั้งปวงอีกครั้ง ผู้รู้ความรู้นี้แล้ว ฤๅษีทั้งหลายได้ไปถึงความสำเร็จอันสูงสุดจากที่นี้
6.38.2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ ६.३८.२ ॥
เมื่อยึดถือความรู้นี้ พวกเขาได้เข้าถึงสภาวะเหมือนของข้า เมื่อการสร้างเกิดขึ้น พวกเขาก็ไม่ถือกำเนิด เมื่อการดับสลายมาถึง พวกเขาก็ไม่หวั่นไหว
6.38.3
मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।
संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ ६.३८.३ ॥
พรหมันอันยิ่งใหญ่เป็นครรภ์ของข้า ในนั้นข้าหยั่งเมล็ดพันธุ์ไว้ ดูก่อนภารตะ จากนั้นความเกิดของสรรพสัตว์ทั้งปวงจึงมีขึ้น
6.38.4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः संभवन्तिः याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ ६.३८.४ ॥
ดูก่อนกุนตีบุตร รูปทั้งหลายที่บังเกิดขึ้นในครรภ์ทั้งปวง พรหมันอันยิ่งใหญ่คือครรภ์ของรูปเหล่านั้น ส่วนข้าเป็นบิดาผู้ให้เมล็ดพันธุ์
6.38.5
सत्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ ६.३८.५ ॥
สัตตวะ รชัส และตมัส คือคุณเหล่านี้ เกิดจากประกฤติ ดูก่อนผู้มีแขนแข็งแรง คุณเหล่านี้ย่อมผูกมัดผู้มีตัวตนอันไม่เสื่อมสลายไว้ในร่างกาย
6.38.6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ ६.३८.६ ॥
ในบรรดาคุณเหล่านั้น สัตตวะเป็นของบริสุทธิ์ จึงส่องสว่างและปราศจากโทษ ดูก่อนผู้ไร้บาป สัตตวะย่อมผูกมัดด้วยความยึดติดในความสุข และด้วยความยึดติดในความรู้
6.38.7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ ६.३८.७ ॥
จงรู้ว่ารชัสมีลักษณะแห่งความยึดติดในกิเลส เกิดจากตัณหาและความยึดมั่น ดูก่อนกุนตีบุตร รชัสย่อมผูกมัดผู้มีร่างกายไว้ด้วยความยึดติดในการกระทำ
6.38.8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ ६.३८.८ ॥
จงรู้ว่าตมัสเกิดจากอวิชชา ย่อมทำให้สรรพสัตว์ผู้มีร่างกายทั้งปวงหลงผิด ดูก่อนภารตะ ตมัสย่อมผูกมัดด้วยความประมาท ความเกียจคร้าน และการหลับนอน
6.38.9
सत्वं सुखे संजयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे संजयत्युत ॥ ६.३८.९ ॥
ดูก่อนภารตะ สัตตวะทำให้ยึดติดในความสุข รชัสทำให้ยึดติดในการกระทำ ส่วนตมัสปิดบังความรู้ จึงทำให้ยึดติดในความประมาท
6.38.10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्वं भवति भारत ।
रजः सत्वं तमश्चैव तमः सत्वं रजस्तथा ॥ ६.३८.१० ॥
ดูก่อนภารตะ เมื่อข่มรชัสและตมัสได้แล้ว สัตตวะก็เด่นขึ้น เมื่อข่มสัตตวะและตมัสได้ รชัสก็เด่นขึ้น และเมื่อข่มสัตตวะและรชัสได้ ตมัสก็เด่นขึ้นเช่นกัน
6.38.11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्राकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्वमित्युत ॥ ६.३८.११ ॥
เมื่อแสงสว่างและความรู้บังเกิดขึ้นในทุกประตูของร่างกายนี้ ผู้นั้นควรรู้ว่าสัตตวะเจริญเติบโตแล้ว
6.38.12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ ६.३८.१२ ॥
ความโลภ ความดิ้นรนขวนขวาย การลงมือทำการงาน ความไม่สงบ และความปรารถนา ย่อมบังเกิดขึ้นเมื่อรชัสเจริญเติบโต ดูก่อนบุรุษผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์
6.38.13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ ६.३८.१३ ॥
ความมืดมน ความไม่กระทำ ความประมาท และความหลงก็บังเกิดขึ้นในตมัสเมื่อเจริญเติบโต ดูก่อนผู้เป็นที่รื่นรมย์ของกุรุวงศ์
6.38.14
यदा सत्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ ६.३८.१४ ॥
เมื่อสัตตวะเจริญเติบโตแล้ว และผู้มีร่างกายถึงการดับสลาย ผู้นั้นย่อมไปถึงโลกอันไร้มลทินของผู้รู้สิ่งสูงสุด
6.38.15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ ६.३८.१५ ॥
เมื่อดับสลายในรชัสแล้ว ผู้นั้นย่อมเกิดในหมู่ผู้ยึดติดในการกระทำ เช่นเดียวกัน เมื่อดับสลายในตมัส ก็เกิดในครรภ์แห่งความหลง
6.38.16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ ६.३८.१६ ॥
ผลของกรรมดีนั้น กล่าวกันว่าเป็นสาตวิก บริสุทธิ์ไร้มลทิน ส่วนผลของรชัสคือทุกข์ และผลของตมัสคืออวิชชา
6.38.17
सत्वात्संजायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ ६.३८.१७ ॥
จากสัตตวะย่อมเกิดความรู้ และจากรชัสย่อมเกิดความโลภอย่างแน่นอน จากตมัสเกิดความประมาทและความหลง และยังเกิดอวิชชาด้วย
6.38.18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तस्था अघो गच्छन्ति तामसाः ॥ ६.३८.१८ ॥
ผู้ตั้งอยู่ในสัตตวะย่อมขึ้นสู่เบื้องบน ผู้ตั้งอยู่ในรชัสย่อมอยู่ในระดับกลาง ส่วนผู้ตั้งอยู่ในวิถีแห่งคุณต่ำสุดซึ่งเป็นตมัส ย่อมตกลงสู่เบื้องล่าง
6.38.19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टाऽनुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ ६.३८.१९ ॥
เมื่อผู้เห็นแจ้งเห็นว่าไม่มีผู้กระทำอื่นนอกจากคุณทั้งหลาย และรู้สิ่งที่สูงกว่าคุณ ผู้นั้นย่อมบรรลุภาวะของข้า
6.38.20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्रुते ॥ ६.३८.२० ॥
เมื่อก้าวล่วงคุณทั้งสามที่เกิดจากร่างกายนี้แล้ว ผู้มีร่างกายย่อมหลุดพ้นจากทุกข์แห่งการเกิด ความตาย และความแก่ และบรรลุอมฤต
6.38.21
कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ ६.३८.२१ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ ผู้ที่ข้ามพ้นคุณทั้งสามนี้แล้วจะถูกรู้จักด้วยเครื่องหมายอะไร ความประพฤติของเขาเป็นอย่างไร และเขาก้าวล่วงคุณทั้งสามนี้ได้อย่างไร
6.38.22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि संप्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ ६.३८.२२ ॥
ข้าแต่ปาณฑพ เมื่อแสงสว่าง การเคลื่อนไหว และความหลงเกิดขึ้น เขาไม่เกลียดชังสิ่งเหล่านั้น และเมื่อสิ่งเหล่านั้นดับไป เขาก็ไม่ปรารถนาให้กลับมา
6.38.23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ ६.३८.२३ ॥
ผู้ที่นั่งเฉยเหมือนผู้วางเฉย ไม่หวั่นไหวไปตามคุณทั้งหลาย ผู้ที่ตั้งมั่นโดยรู้ว่า คุณทั้งหลายเท่านั้นที่ดำเนินไป และไม่หวั่นไหว
6.38.24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ ६.३८.२४ ॥
ผู้ที่เสมอในสุขและทุกข์ มั่นคงในตน ถือก้อนดิน ก้อนหิน และทองคำอย่างเดียวกัน เสมอต่อผู้เป็นที่รักและผู้ไม่เป็นที่รัก มั่นคง เสมอในการถูกตำหนิและสรรเสริญ
6.38.25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ ६.३८.२५ ॥
ผู้ที่เสมอในเกียรติและความอัปยศ เสมอต่อมิตรและศัตรู ผู้ละทิ้งการงานทั้งปวง ท่านว่าเขาก้าวล่วงคุณทั้งหลายแล้ว
6.38.26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्म भूयाय कल्पते ॥ ६.३८.२६ ॥
ผู้ใดรับใช้เราด้วยโยคะแห่งภักดีโดยไม่คลาดเคลื่อน ผู้นั้นก้าวล่วงคุณทั้งสามเหล่านี้โดยสมบูรณ์ ย่อมเหมาะที่จะเป็นพรหมัน
6.38.27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ ६.३८.२७ ॥
เพราะเราเป็นที่ตั้งของพรหมัน ของอมฤตและของอักษัย และของธรรมอันนิรันดร์ และของความสุขอันไม่ขาดสาย