ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.39.1
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ ६.३९.१ ॥
ଯାହାର ମୂଳ ଉପରେ ଓ ଶାଖା ତଳେ, ସେହି ଅବ୍ୟୟ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷକୁ ସମସ୍ତେ କୁହନ୍ତି; ବେଦସମୂହ ତାହାର ପତ୍ର। ଯେ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ବେଦଜ୍ଞ।
6.39.2
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा ।
गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।
अधश्च मूलान्यनुसंततानि ।
कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ ६.३९.२ ॥
ତାହାର ଶାଖାସମୂହ ତଳେ ଓ ଉପରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ଗୁଣରେ ବଢ଼ିଥିବା, ବିଷୟରୂପ କଅଁଳିଆ ସହିତ। ତାହାର ମୂଳସବୁ ମଧ୍ୟ ତଳେ ବିସ୍ତୃତ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧେ।
6.39.3
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते ।
नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा ।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल-
मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्वा ॥ ६.३९.३ ॥
ଏଠାରେ ତାହାର ରୂପ ସେପରି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତାହାର ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଆଦି ନାହିଁ, ଆଧାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଗଭୀର ମୂଳ ବିସ୍ତାରିତ ଏହି ଅଶ୍ୱତ୍ଥକୁ ଦୃଢ଼ ଅସଙ୍ଗ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଛେଦନ କରି—
6.39.4
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं ।
यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये ।
यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ ६.३९.४ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ପଦ ଖୋଜିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାକୁ ଗଲେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ସେହି ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କରେ ହିଁ ମୁଁ ଶରଣ ନିଏ, ଯାହାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପୁରାତନ ପ୍ରବୃତ୍ତି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି।
6.39.5
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा ।
अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।
द्वद्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञै-
र्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥ ६.३९.५ ॥
ଅହଂକାର ଓ ମୋହରହିତ, ସଙ୍ଗଦୋଷ ଜିତିଥିବା, ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ନିତ୍ୟ, କାମନା ନିବୃତ୍ତ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ ନାମକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ—ଅମୂଢ଼ ସେମାନେ ସେହି ଅବ୍ୟୟ ପଦ ପାଆନ୍ତି।
6.39.6
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ ६.३९.६ ॥
ସେହି ଧାମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ନୁହେଁ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯାହାକୁ ଗଲେ ଲୋକେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାହାହିଁ ମୋର ପରମ ଧାମ।
6.39.7
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥ ६.३९.७ ॥
ଜୀବଲୋକରେ ଜୀବରୂପ ହୋଇଥିବା ସେହି ସନାତନ ମୋର ହିଁ ଅଂଶ; ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ଥିତ ମନ ସହିତ ଷଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଆକର୍ଷଣ କରେ।
6.39.8
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ ६.३९.८ ॥
ସେ ଯେଉଁ ଶରୀର ପାଏ ଏବଂ ଯାହାକୁ ଛାଡ଼େ, ସେଠାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସେ ଚାଲିଯାଏ, ଯେପରି ପବନ ଗନ୍ଧକୁ ତାହାର ଆଶ୍ରୟରୁ ନେଇଯାଏ।
6.39.9
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥ ६.३९.९ ॥
ଶ୍ରବଣ, ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ, ରସନା ଓ ଘ୍ରାଣ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ମନକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି ଏହି ଜୀବ ବିଷୟ ଭୋଗ କରେ।
6.39.10
उत्क्रामन्तं स्थितं वाऽपि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ ६.३९.१० ॥
ସେ ଛାଡ଼ିଯାଉଥାଉ, ରହୁଥାଉ କିମ୍ବା ଗୁଣ ସହିତ ଭୋଗ କରୁଥାଉ—ମୂଢ଼ମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ଥିବାମାନେ ଦେଖନ୍ତି।
6.39.11
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥ ६.३९.११ ॥
ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ନିଜ ଭିତରେ ସ୍ଥିତ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ଯତ୍ନ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
6.39.12
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मार्मकम् ॥ ६.३९.१२ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଥିବା ଯେଉଁ ତେଜ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଥିବା ସେହି ତେଜକୁ ମୋର ବୋଲି ଜାଣ।
6.39.13
गामाविश्य च भूतानि धारयम्यहमोजसा ।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ ६.३९.१३ ॥
ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁଁ ମୋ ଓଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ; ସୋମ ହୋଇ, ରସାତ୍ମକ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଔଷଧିକୁ ପୋଷଣ କରେ।
6.39.14
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ ६.३९.१४ ॥
ମୁଁ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ହୋଇ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରେ ଆଶ୍ରିତ ରହି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଅନ୍ନ ପାଚନ କରେ।
6.39.15
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो ।
मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च ।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो ।
वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥ ६.३९.१५ ॥
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସନ୍ନିବିଷ୍ଟ; ମୋଠାରୁ ହିଁ ସ୍ମୃତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେଚନା ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ; ବେଦାନ୍ତର କର୍ତ୍ତା ଓ ବେଦଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ।
6.39.16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ ६.३९.१६ ॥
ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଇ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି: କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର। ସମସ୍ତ ଭୂତ କ୍ଷର; କୂଟସ୍ଥଙ୍କୁ ଅକ୍ଷର କୁହାଯାଏ।
6.39.17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ ६.३९.१७ ॥
କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମା କୁହାଯାଇଛି। ଯେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଅବ୍ୟୟ ଈଶ୍ୱର ସେ ହିଁ।
6.39.18
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रस्थितः पुरुषोत्तमः ॥ ६.३९.१८ ॥
କାରଣ ମୁଁ କ୍ଷରର ଅତୀତ ଏବଂ ଅକ୍ଷରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ; ତେଣୁ ଲୋକରେ ଓ ବେଦରେ ମୁଁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
6.39.19
यो मामेवमसंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ ६.३९.१९ ॥
ଯିଏ ମୋହରହିତ ହୋଇ ମୋତେ ଏପରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବେ ଜାଣେ, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ; ହେ ଭାରତ, ସେ ସର୍ବଭାବେ ମୋର ଭଜନା କରେ।
6.39.20
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।
एवद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥ ६.३९.२० ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏହିପରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅତି ଗୁହ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର କଥିତ ହେଲା। ହେ ଭାରତ, ଏହାକୁ ବୁଝି ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ।