મહાભારત · અધ્યાય 6.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.4.1
एवमुक्त्वा ययौ व्यासो धृतराष्ट्रय धीमते ।
धृतराष्ट्रोऽपि तच्छ्रुत्वा ध्यानमेवान्वपद्यत ॥ ६.४.१ ॥
આમ કહીને વ્યાસ બુદ્ધિમાન ધૃતરાષ્ટ્ર પાસેથી ચાલ્યા ગયા. ધૃતરાષ્ટ્રે પણ તે સાંભળીને ધ્યાનમાં લીન થયો.
6.4.2
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः ।
संजयं संशितात्मानमपृच्छद्रतर्षभ ॥ ६.४.२ ॥
તે ક્ષણભર ધ્યાન કરીને વારંવાર નિસાસા નાખીને તીક્ષ્ણબુદ્ધિ સંજયને, હે રથશ્રેષ્ઠ, પૂછવા લાગ્યો.
6.4.3
संजयेमे महीपालाः शूरा युद्धाभिनन्दिनः ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्ति शस्त्रैरुच्चावचैरिह ॥ ६.४.३ ॥
હે સંજય, યુદ્ધમાં આનંદ માણનારા આ શૂર રાજાઓ અહીં વિવિધ શસ્ત્રોથી એકબીજા પર પ્રહાર કરી રહ્યા છે.
6.4.4
पार्थिवाः पृथिवीहेतोः समभित्यज्य जीवितम् ।
न वा शाम्यन्ति निघ्नन्तो वर्धयन्ति यमक्षयम् ॥ ६.४.४ ॥
પૃથ્વી માટે રાજાઓ જીવન ત્યજીને પણ પ્રહાર કરતા શાંત થતા નથી; યમલોકને વધારે છે.
6.4.5
भौममैश्वर्यमिच्छन्तो न मृष्यन्ते परस्परम् ।
मन्ये बहुगुणा भूमिस्तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ ६.४.५ ॥
પૃથ્વીનું ઐશ્વર્ય ઇચ્છતા તેઓ એકબીજાને સહન કરતા નથી. પૃથ્વીમાં ઘણા ગુણો છે એમ હું માનું છું; હે સંજય, તે મને કહે.
6.4.6
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
कोट्यश्च लोकवीराणां समेताः कुरुजाङ्गले ॥ ६.४.६ ॥
લોકવીરોના ઘણા હજારો, પ્રયુત, અર્બુદ અને કરોડો કુરુજાંગલમાં એકત્ર થયા છે.
6.4.7
देशानां च परीमाणं नगराणां च संजय ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यत एते समागताः ॥ ६.४.७ ॥
હે સંજય, દેશો અને નગરોનું પરિમાણ યથાર્થ રીતે સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે, જ્યાંથી આ સૌ એકઠા થયા છે.
6.4.8
दिव्यबुद्धिप्रदीपेन युक्तस्त्वं ज्ञानचक्षुषा ।
प्रभावात्तस्य विप्रर्षेर्व्यासस्यामिततेजसः ॥ ६.४.८ ॥
દિવ્ય બુદ્ધિના દીપક અને જ્ઞાનચક્ષુથી યુક્ત તું, તે અમિત તેજસ્વી વિપ્રર્ષિ વ્યાસના પ્રભાવથી.
6.4.9
यथाप्रज्ञं महाप्राज्ञ भौमान्वक्ष्यामि ते गुणान् ।
शास्त्रचक्षुरवेक्षस्व नमस्ते भरतर्षभ ॥ ६.४.९ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, મારી બુદ્ધિ મુજબ હું તને ભૂમિના ગુણ કહીશ; શાસ્ત્ર રૂપી ચક્ષુથી જુઓ. હે ભરતર્ષભ, તને નમસ્કાર.
6.4.10
द्विविधानीह भूतानि चराणि स्थावराणि च ।
त्रसानां त्रिविधा योनिरण्डस्वेदजरायुजाः ॥ ६.४.१० ॥
અહીં જીવો બે પ્રકારના છે: ચર અને સ્થાવર. ત્રસ જીવોની યોનિ ત્રણ પ્રકારની છે: અંડજ, સ્વેદજ, જરાયુજ.
6.4.11
त्रसानां खलु सर्वेषां श्रेष्ठा राजञ्जरायुजाः ।
जरायुजानां प्रवरा मानवाः पशवश्च ये ॥ ६.४.११ ॥
હે રાજન્, સર્વ ત્રસ જીવોમાં જરાયુજ શ્રેષ્ઠ છે; જરાયુજોમાં મનુષ્યો અને પશુઓ પ્રધાન છે.
6.4.12
नानारूपधरा राजंस्तेषां भेदाश्चतुर्दश ।
वेदोक्ताः पृथिवीपाल येषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥ ६.४.१२ ॥
હે રાજન્, નાના રૂપ ધારણ કરનારાઓના તેમના ભેદ ચૌદ છે, જે વેદોમાં કહેવાયા છે; હે પૃથ્વીપાલ, જેમાં યજ્ઞો પ્રતિષ્ઠિત છે.
6.4.13
ग्राम्याणां पुरुषाः श्रेष्ठाः सिंहाश्चारण्यवासिनाम् ।
सर्वेषामेव भूतानामन्योन्येनोपजीवनम् ॥ ६.४.१३ ॥
ગ્રામ્ય પ્રાણીઓમાં મનુષ્ય શ્રેષ્ઠ છે અને વનવાસીઓમાં સિંહ. સર્વ પ્રાણીઓ એકબીજા પર જીવે છે.
6.4.14
उद्भिञ्जाः स्थावराः प्रोक्तास्तेषां पञ्चैव जातयः ।
वृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः ॥ ६.४.१४ ॥
ઉદ્ભિજ્જ અને સ્થાવર કહેવાયા છે; તેમની પાંચ જ જાતિઓ છે: વૃક્ષ, ગુલ્મ, લતા, વલ્લી, ત્વક્સાર અને તૃણજાતિ.
6.4.15
तेषां विंशतिरेकोना महाभूतेषु पञ्चसु ।
चतुर्विशतिरुद्दिष्टा गायत्री लोकसंमता ॥ ६.४.१५ ॥
તેમાંથી ઓગણીસ પાંચ મહાભૂતોમાં છે; ચોવીસ ગાયત્રી કહેવાઈ છે, જે લોકમાન્ય છે.
6.4.16
य एतां वेद गायत्रीं पुण्यां सर्वगुणान्विताम् ।
तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ स लोके न प्रणश्यति ॥ ६.४.१६ ॥
આ પવિત્ર, સર્વગુણસંપન્ન ગાયત્રીને જે તત્ત્વથી જાણે છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે લોકમાં નાશ પામતો નથી.
6.4.17
अरण्यवासिनः सप्त सप्तैषां ग्रामवासिनः ।
सिंहा व्याघ्रा वराहाश्च महिषा वारणास्तथा ॥ ६.४.१७ ॥
અરણ્યવાસી સાત છે, અને તેમાંથી ગ્રામવાસી સાત: સિંહ, વ્યાઘ્ર, વરાહ, મહિષ અને વારણ (હાથી) પણ.
6.4.18
ऋक्षाश्च वानराश्चैव सप्तारण्याः स्मृता नृप ।
गौरजाविमनुष्याश्च अश्वाश्वतरगर्दभाः ॥ ६.४.१८ ॥
રીંછ અને વાંદરા પણ — હે રાજા, એ રીતે સાત અરણ્યવાસી સ્મરાયા છે. ગાય, બકરી, ઘેટું, મનુષ્ય, ઘોડો, ખચ્ચર અને ગધેડો.
6.4.19
एते ग्राम्याः समाख्याताः पशवः सप्त साधुभिः ।
एते वै पशवो राजन्ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश ॥ ६.४.१९ ॥
આ સાત ગ્રામ્ય પશુઓ સાધુઓ દ્વારા કહેવામાં આવ્યા છે. હે રાજન, આ જ ગ્રામ્ય અને આરણ્ય મળીને ચૌદ પશુઓ છે.
6.4.20
भूमौ च जायते सर्वं भूमौ सर्वं विनश्यति ।
भूमिः प्रतिष्ठा भूतानां भूमिरेव सनातनम् ॥ ६.४.२० ॥
પૃથ્વીમાં જ સર્વ કંઈ જન્મે છે; પૃથ્વીમાં જ સર્વ કંઈ નાશ પામે છે. પૃથ્વી પ્રાણીઓનો આધાર છે; પૃથ્વી જ સનાતન છે.
6.4.21
यस्य भूमिस्तस्य सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
तत्रातिगृद्धा राजानो विनिघ्नन्तीतरेतरम् ॥ ६.४.२१ ॥
જેની ભૂમિ છે, તેનું જ સમગ્ર જગત છે — સ્થાવર અને જંગમ. તેને માટે અતિ લોભી રાજાઓ એકબીજાને હણે છે.