ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.4.1
एवमुक्त्वा ययौ व्यासो धृतराष्ट्रय धीमते ।
धृतराष्ट्रोऽपि तच्छ्रुत्वा ध्यानमेवान्वपद्यत ॥ ६.४.१ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਵਿਆਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਕੋਲੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
6.4.2
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः ।
संजयं संशितात्मानमपृच्छद्रतर्षभ ॥ ६.४.२ ॥
ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਥਸ਼ ਿ੍ਰਸ਼ਟ, ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
6.4.3
संजयेमे महीपालाः शूरा युद्धाभिनन्दिनः ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्ति शस्त्रैरुच्चावचैरिह ॥ ६.४.३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸੂਰਮੇ ਰਾਜੇ ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
6.4.4
पार्थिवाः पृथिवीहेतोः समभित्यज्य जीवितम् ।
न वा शाम्यन्ति निघ्नन्तो वर्धयन्ति यमक्षयम् ॥ ६.४.४ ॥
ਧਰਤੀ ਲਈ ਰਾਜੇ ਜਾਨ ਤੱਕ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੀ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.4.5
भौममैश्वर्यमिच्छन्तो न मृष्यन्ते परस्परम् ।
मन्ये बहुगुणा भूमिस्तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ ६.४.५ ॥
ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਹਨ; ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.4.6
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
कोट्यश्च लोकवीराणां समेताः कुरुजाङ्गले ॥ ६.४.६ ॥
ਲੋਕ-ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਪ੍ਰਯੁਤ, ਅਰਬੁਦ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕੁਰੂਜਾਂਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।
6.4.7
देशानां च परीमाणं नगराणां च संजय ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यत एते समागताः ॥ ६.४.७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਪਰਿਮਾਣ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।
6.4.8
दिव्यबुद्धिप्रदीपेन युक्तस्त्वं ज्ञानचक्षुषा ।
प्रभावात्तस्य विप्रर्षेर्व्यासस्यामिततेजसः ॥ ६.४.८ ॥
ਦਿਵ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਚੱਖੂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੂੰ, ਉਸ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ।
6.4.9
यथाप्रज्ञं महाप्राज्ञ भौमान्वक्ष्यामि ते गुणान् ।
शास्त्रचक्षुरवेक्षस्व नमस्ते भरतर्षभ ॥ ६.४.९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸ਼ਾਸਤਰ ਰੂਪੀ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਵੇਖ। ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
6.4.10
द्विविधानीह भूतानि चराणि स्थावराणि च ।
त्रसानां त्रिविधा योनिरण्डस्वेदजरायुजाः ॥ ६.४.१० ॥
ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ: ਚਰ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ। ਤ੍ਰਸ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ: ਅੰਡਜ, ਸਵੇਦਜ, ਜਰਾਯੁਜ।
6.4.11
त्रसानां खलु सर्वेषां श्रेष्ठा राजञ्जरायुजाः ।
जरायुजानां प्रवरा मानवाः पशवश्च ये ॥ ६.४.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਸ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਰਾਯੁਜ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ; ਜਰਾਯੁਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ।
6.4.12
नानारूपधरा राजंस्तेषां भेदाश्चतुर्दश ।
वेदोक्ताः पृथिवीपाल येषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥ ६.४.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਚੌਦਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
6.4.13
ग्राम्याणां पुरुषाः श्रेष्ठाः सिंहाश्चारण्यवासिनाम् ।
सर्वेषामेव भूतानामन्योन्येनोपजीवनम् ॥ ६.४.१३ ॥
ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
6.4.14
उद्भिञ्जाः स्थावराः प्रोक्तास्तेषां पञ्चैव जातयः ।
वृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः ॥ ६.४.१४ ॥
ਉੱਦਭਿੱਜ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਹੀ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ: ਰੁੱਖ, ਝਾੜੀ, ਲਤਾ, ਵੇਲ, ਛਾਲ-ਸਾਰ ਅਤੇ ਘਾਹ ਜਾਤੀਆਂ।
6.4.15
तेषां विंशतिरेकोना महाभूतेषु पञ्चसु ।
चतुर्विशतिरुद्दिष्टा गायत्री लोकसंमता ॥ ६.४.१५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹੀ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਚੌਵੀ ਗਾਇਤਰੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ-ਮਾਨਿਤ ਹੈ।
6.4.16
य एतां वेद गायत्रीं पुण्यां सर्वगुणान्विताम् ।
तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ स लोके न प्रणश्यति ॥ ६.४.१६ ॥
ਜੋ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.4.17
अरण्यवासिनः सप्त सप्तैषां ग्रामवासिनः ।
सिंहा व्याघ्रा वराहाश्च महिषा वारणास्तथा ॥ ६.४.१७ ॥
ਜੰਗਲੀ ਵਾਸੀ ਸੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿੰਡ-ਵਾਸੀ ਸੱਤ: ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਸੂਰ, ਮੱਝ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ।
6.4.18
ऋक्षाश्च वानराश्चैव सप्तारण्याः स्मृता नृप ।
गौरजाविमनुष्याश्च अश्वाश्वतरगर्दभाः ॥ ६.४.१८ ॥
ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਵੀ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਜੰਗਲੀ ਵਾਸੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ, ਮਨੁੱਖ, ਘੋੜਾ, ਖੱਚਰ ਅਤੇ ਗਧਾ।
6.4.19
एते ग्राम्याः समाख्याताः पशवः सप्त साधुभिः ।
एते वै पशवो राजन्ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश ॥ ६.४.१९ ॥
ਇਹ ਸੱਤ ਗ੍ਰਾਮ ਪਸ਼ੂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹੀ ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਆਰਣ੍ਯ ਪਸ਼ੂ ਚੌਦਾਂ ਹਨ।
6.4.20
भूमौ च जायते सर्वं भूमौ सर्वं विनश्यति ।
भूमिः प्रतिष्ठा भूतानां भूमिरेव सनातनम् ॥ ६.४.२० ॥
ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।
6.4.21
यस्य भूमिस्तस्य सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
तत्रातिगृद्धा राजानो विनिघ्नन्तीतरेतरम् ॥ ६.४.२१ ॥
ਜਿਸਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ — ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ। ਉਸੇ ਲਈ ਅਤਿ ਲੋਭੀ ਰਾਜੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।