ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.42.1
संन्यासत्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिपूदन ॥ ६.४२.१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਸੰਨਿਆਸ ਦਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤਿਆਗ ਦਾ ਤੱਤ ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ੀਨਿਸੂਦਨ।
6.42.2
काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ ६.४२.२ ॥
ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਕਵੀ ਸੰਨਿਆਸ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਵਿਚੱਖਣ ਲੋਕ ਤਿਆਗ ਆਖਦੇ ਹਨ।
6.42.3
त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ ६.४२.३ ॥
ਕੁਝ ਮਨੀਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ; ਹੋਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.42.4
निश्चयं श्रृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥ ६.४२.४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੁਣ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਤਿਆਗ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6.42.5
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ ६.४२.५ ॥
ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਹੀ ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.42.6
एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ ६.४२.६ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਕਰਮ ਵੀ ਮੋਹ ਅਤੇ ਫਲ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਤ ਹੈ।
6.42.7
नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।
मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ ६.४२.७ ॥
ਪਰ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਤਿਆਗ ਤਾਮਸਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
6.42.8
दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।
स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ ६.४२.८ ॥
"ਇਹ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਸਰੀਰਕ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਡਰੋਂ ਜੋ ਕਰਮ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸਿਕ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
6.42.9
कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्विको मतः ॥ ६.४२.९ ॥
"ਇਹ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਆਸਕਤੀ ਅਤੇ ਫਲ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਉਹੀ ਸਾਤਵਿਕ ਤਿਆਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.42.10
न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।
त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ ६.४२.१० ॥
ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ — ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੰਸੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਉਹ ਹੀ ਤਿਆਗੀ ਹੈ।
6.42.11
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ ६.४२.११ ॥
ਦੇਹਧਾਰੀ ਲਈ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੋ ਕਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਿਆਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.42.12
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।
भवत्यत्यागिनीं प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ ६.४२.१२ ॥
ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ — ਅਨਿਸ਼ਟ, ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰ। ਜੋ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
6.42.13
पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।
साङ्ख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणां ॥ ६.४२.१३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸਾਂਖਯ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
6.42.14
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्केष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ ६.४२.१४ ॥
ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ, ਕਰਤਾ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪੰਜਵਾਂ ਦੈਵ।
6.42.15
शरीरवाङ्भनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ ६.४२.१५ ॥
ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਮ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਆਂਯੋਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਲਟ, ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
6.42.16
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ ६.४२.१६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੁਰਮਤਿ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
6.42.17
यस्य नाहंकृतो भवो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।
हत्वाऽपि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ ६.४२.१७ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.42.18
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ ६.४२.१८ ॥
ਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਗਿਆਤਾ — ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ; ਕਰਣ, ਕਰਮ, ਕਰਤਾ — ਕਰਮ-ਸੰਗ੍ਰਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।
6.42.19
ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।
प्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ ६.४२.१९ ॥
ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਸੁਣ।
6.42.20
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्विकं ॥ ६.४२.२० ॥
ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਵੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਵੰਡਿਆ ਹੈ — ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਣ।
6.42.21
पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ ६.४२.२१ ॥
ਜੋ ਗਿਆਨ ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਰਾਜਸ ਜਾਣ।
6.42.22
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।
अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तासममुदाहृतम् ॥ ६.४२.२२ ॥
ਜੋ ਗਿਆਨ ਇੱਕੋ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਨੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ, ਤਤਵਾਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਤੁੱਛ ਹੈ — ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
6.42.23
नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।
अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्विकमुच्यते ॥ ६.४२.२३ ॥
ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ, ਆਸਕਤੀ ਰਹਿਤ, ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਨਿਯਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਸਾਤਵਿਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.42.24
यत्तु कामेप्सुना कर्म ताहङ्कारेण वा पुनः ।
क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ ६.४२.२४ ॥
ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਰਾਜਸ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6.42.25
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ ६.४२.२५ ॥
ਨਤੀਜੇ, ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੋਹ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.42.26
मुक्तसङ्गोनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्विक उच्यते ॥ ६.४२.२६ ॥
ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਉਮੈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲਾ, ਸਫਲਤਾ-ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਕਰਤਾ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.42.27
रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।
हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ ६.४२.२७ ॥
ਮੋਹ ਵਾਲਾ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਲਾਲਚੀ, ਹਿੰਸਕ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਖੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਰਤਾ ਰਾਜਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
6.42.28
अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैकृतिकोऽलसः ।
विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ ६.४२.२८ ॥
ਬੇਤਰਤੀਬ, ਆਮ, ਜ਼ਿੱਦੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਛਲੀ, ਆਲਸੀ, ਨਿਰਾਸ਼, ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਤਾ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.42.29
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं श्रृणु ।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनंजय ॥ ६.४२.२९ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜੈ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦ ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।
6.42.30
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्विकी ॥ ६.४२.३० ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵਿਰਤੀ, ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ, ਡਰ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕੀ ਹੈ।
6.42.31
यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।
अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ ६.४२.३१ ॥
ਜਿਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ, ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਰਾਜਸੀ ਹੈ।
6.42.32
अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसाऽऽवृता ।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ ६.४२.३२ ॥
ਤਮੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਜਿਹੜੀ ਬੁੱਧੀ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਤਾਮਸੀ ਹੈ।
6.42.33
धृत्या यया धारयते मनःप्रणेन्द्रियक्रियाः ।
योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्विकी ॥ ६.४२.३३ ॥
ਜਿਸ ਅਟੱਲ ਯੋਗ-ਧ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਧ੍ਰਿਤੀ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।
6.42.34
यया तु धर्मकामार्धान्धृत्या धारयतेऽर्जुन ।
प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ ६.४२.३४ ॥
ਜਿਸ ਧ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਆਸਕਤੀ ਕਾਰਨ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਪਾਰਥ, ਉਹ ਧ੍ਰਿਤੀ ਰਾਜਸੀ ਹੈ।
6.42.35
यथा स्वप्नं भयं शोकं विषादं भदेमेव च ।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ ६.४२.३५ ॥
ਜਿਸ ਧ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਨੀਂਦ, ਭੈ, ਸ਼ੋਕ, ਵਿਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਮਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਧ੍ਰਿਤੀ ਤਾਮਸੀ ਹੈ।
6.42.36
सुखं त्विदानीं त्रिविधं श्रुणु मे भारतर्षभ ।
अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ ६.४२.३६ ॥
ਹੁਣ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.42.37
यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ ६.४२.३७ ॥
ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਆਤਮ-ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6.42.38
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपभम् ।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ ६.४२.३८ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6.42.39
यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्ताभसमुदाहृतम् ॥ ६.४२.३९ ॥
ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੁਖ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
6.42.40
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेमिः स्यात्रिभिर्गुणैः ॥ ६.४२.४० ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸੱਤਵ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ।
6.42.41
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप ।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ ६.४२.४१ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖੱਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।
6.42.42
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ ६.४२.४२ ॥
ਸ਼ਮ, ਦਮ, ਤਪ, ਸ਼ੌਚ, ਖਿਮਾ, ਸਰਲਤਾ, ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕਤਾ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.42.43
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ ६.४२.४३ ॥
ਸੂਰਬੀਰਤਾ, ਤੇਜ, ਧੀਰਜ, ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੱਜਣਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦਾ ਭਾਵ — ਇਹ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਖੱਤਰੀ ਕਰਮ ਹੈ।
6.42.44
कृषिगोरक्ष्यरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ ६.४२.४४ ॥
ਖੇਤੀ, ਗਊ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਕਰਮ — ਇਹ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਕਰਮ ਹਨ; ਸੇਵਾ-ਰੂਪ ਕਰਮ ਵੀ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਸੁਭਾਅ-ਜਨਿਤ ਕਰਮ ਹੈ।
6.42.45
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरत्तः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ ६.४२.४५ ॥
ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ।
6.42.46
यतः प्रवृत्तिर्भूतानां योन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवःक ॥ ६.४२.४६ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਪਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.42.47
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्विषम् ॥ ६.४२.४७ ॥
ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਭਾਵੇਂ ਅਧੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਨਿਭਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
6.42.48
सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।
सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ ६.४२.४८ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ! ਸਹਿਜ ਕਰਮ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਉੱਦਮ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6.42.49
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ ६.४२.४९ ॥
ਜਿਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹਰ ਥਾਂ ਅਨਾਸਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਨੈਸ਼ਕਰਮ੍ਯ ਦੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.42.50
सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाऽऽप्नेति निबोध मे ।
समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ ६.४२.५० ॥
ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੈ।
6.42.51
बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च ।
शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ ६.४२.५१ ॥
ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਤਮੇ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਕੇ,
6.42.52
विविक्तसेवी लध्वाशी यतकाक्कायमानसः ।
ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ ६.४२.५२ ॥
ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਬਚਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਸਦਾ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ,
6.42.53
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ ६.४२.५३ ॥
ਹੰਕਾਰ, ਬਲ, ਘਮੰਡ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਮਤਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.42.54
ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचतिक न काङ्क्षति ।
समः सर्वेषु भूतेषु मद्तभक्तिं लभते पराम् ॥ ६.४२.५४ ॥
ਬ੍ਰਹਮ-ਭੂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਉਹ ਨਾ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.42.55
भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।
ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ ६.४२.५५ ॥
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.42.56
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ ६.४२.५६ ॥
ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਜੋ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.42.57
चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।
बुद्धियोगमपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ ६.४२.५७ ॥
ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾਈ ਰੱਖ।
6.42.58
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।
अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ ६.४२.५८ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਕਟ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
6.42.59
यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ ६.४२.५९ ॥
ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਕਿ 'ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ', ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਲਾਵੇਗਾ।
6.42.60
स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोपि तत् ॥ ६.४२.६० ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ, ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਜੋ ਤੂੰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਕਰੇਂਗਾ।
6.42.61
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ ६.४२.६१ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਈਸ਼ਵਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.42.62
तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतं ॥ ६.४२.६२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਸਰਬ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਾਹ; ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
6.42.63
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ ६.४२.६३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੁਹਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਗੁਹਿਆ ਗਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰ।
6.42.64
सर्वगुह्यतमं भूयः श्रृणु मे परमं वचः ।
इष्टेऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ ६.४२.६४ ॥
ਸਭ ਗੁਹਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਹਿਆ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਫੇਰ ਸੁਣ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਾਂਗਾ।
6.42.65
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ ६.४२.६५ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ, ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਾਏਂਗਾ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸਚ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।
6.42.66
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ ६.४२.६६ ॥
ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਵਾਂਗਾ, ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ।
6.42.67
इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।
न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ ६.४२.६७ ॥
ਜੋ ਤਪਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
6.42.68
य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ ६.४२.६८ ॥
ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਰਮ ਗੁਹਯ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦੱਸੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਾਵੇਗਾ।
6.42.69
न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ ६.४२.६९ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
6.42.70
अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।
ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ ६.४२.७० ॥
ਸਾਡੇ ਇਸ ਧਰਮ-ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਜੋ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ-ਯੱਗ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
6.42.71
श्रद्धावाननसूयश्च श्रृणुयादपि यो नरः ।
सोपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणां ॥ ६.४२.७१ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸੁਣੇਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵੇਗਾ।
6.42.72
कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।
कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनंजय ॥ ६.४२.७२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ? ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਮੋਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ?
6.42.73
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाऽच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसंदेहः करिष्ये वचनं तव ॥ ६.४२.७३ ॥
ਹੇ ਅਚੁਤ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮੋਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਮੁੜ ਮਿਲ ਗਈ। ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।
6.42.74
इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।
संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ६.४२.७४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਰਥ ਦਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਵਾਦ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ।
6.42.75
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।
योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ ६.४२.७५ ॥
ਵਿਆਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਹਿਆ ਯੋਗ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖੁਦ ਸਾਖਿਆਤ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।
6.42.76
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।
केशवार्जुवयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ ६.४२.७६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਵਾਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
6.42.77
तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।
विस्मयो मे महान्राजन्हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ ६.४२.७७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹਰੀ ਦਾ ਉਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
6.42.78
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ ६.४२.७८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਧਨੁਰਧਰ ਪਾਰਥ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਜਿੱਤ, ਵੈਭਵ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਨੀਤੀ ਹੈ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।