มหาภารตะ · อัธยายะ 6.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.42.1
संन्यासत्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिपूदन ॥ ६.४२.१ ॥
อรชุนกล่าวว่า ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ความจริงของการสละ และของการละทิ้ง ข้าแต่ฤๅษีเกศะ ขอทรงอธิบายแยกกันให้ข้าพเจ้าฟัง ข้าแต่ผู้สังหารเกศิน
6.42.2
काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ ६.४२.२ ॥
ปราชญ์ทั้งหลายเรียกการวางกรรมที่ประกอบด้วยความปรารถนาว่าสันยาสะ ผู้มีปัญญาเรียกการละทิ้งผลของกรรมทั้งปวงว่าตยาคะ
6.42.3
त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ ६.४२.३ ॥
บางท่านกล่าวว่า กรรมควรละทิ้งเพราะมีโทษ นักปราชญ์บางพวกกล่าวว่า กรรมคือยัญ ทาน และตบะไม่ควรละทิ้ง
6.42.4
निश्चयं श्रृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥ ६.४२.४ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ภรต ขอทรงฟังข้อสรุปอันแน่วแน่ของเราเกี่ยวกับการละทิ้งนี้ ข้าแต่บุรุษผู้เป็นดั่งพยัคฆ์ การละทิ้งนั้นได้กล่าวไว้ว่ามีสามประเภท
6.42.5
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ ६.४२.५ ॥
กรรมคือยัญ ทาน และตบะไม่ควรละทิ้ง แต่ต้องทำเท่านั้น เพราะยัญ ทาน และตบะเป็นสิ่งชำระล้างของผู้มีปัญญา
6.42.6
एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ ६.४२.६ ॥
ข้าแต่บุตรของปฤถา กรรมเหล่านี้ก็ต้องทำ โดยละความยึดติดและผลของกรรม นี่คือความเห็นสูงสุดที่เราตั้งมั่นแล้ว
6.42.7
नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।
मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ ६.४२.७ ॥
แต่การสละกรรมที่กำหนดไว้นั้นไม่เหมาะสม การละทิ้งกรรมเพราะความหลงนั้นกล่าวว่าเป็นไปในลักษณะแห่งความมืด
6.42.8
दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।
स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ ६.४२.८ ॥
ผู้ที่ละทิ้งกรรมเพราะคิดว่าเป็นทุกข์ เพราะกลัวความลำบากแก่ร่างกาย ผู้นั้นทำการสละในลักษณะแห่งราคะ และจะไม่ได้รับผลของการสละ
6.42.9
कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्विको मतः ॥ ६.४२.९ ॥
ข้าแต่อรชุน การสละที่ถือว่าเป็นไปในลักษณะแห่งความดี คือการทำกรรมที่กำหนดไว้ด้วยความคิดว่า ต้องทำ โดยละความยึดติดและผลนั้นเสีย
6.42.10
न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।
त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ ६.४२.१० ॥
ผู้ที่ไม่เกลียดกรรมที่ไม่เป็นกุศล และไม่ยึดติดกับกรรมที่เป็นกุศล ผู้เต็มด้วยความดี มีปัญญา และตัดความสงสัยแล้ว เป็นผู้สละ
6.42.11
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ ६.४२.११ ॥
แท้จริง ผู้มีร่างกายไม่อาจละทิ้งกรรมได้หมดสิ้น แต่ผู้ที่ละผลของกรรมนั้นเรียกว่าเป็นผู้สละ
6.42.12
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।
भवत्यत्यागिनीं प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ ६.४२.१२ ॥
ผลของกรรมมีสามอย่าง คือไม่น่าปรารถนา น่าปรารถนา และปนกัน ผลนั้นย่อมตกแก่ผู้ไม่สละเมื่อตายไป แต่ไม่เคยตกแก่ผู้สละเลย
6.42.13
पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।
साङ्ख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणां ॥ ६.४२.१३ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ขอทรงฟังเหตุห้าประการนี้จากเรา ซึ่งได้กล่าวไว้ในสางขยะและกฤตานตะ เพื่อความสำเร็จของกรรมทั้งปวง
6.42.14
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्केष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ ६.४२.१४ ॥
ที่ตั้งของกรรม ผู้กระทำ เครื่องมือต่าง ๆ ความพยายามแยกต่าง ๆ มากมาย และที่นี่คือประการที่ห้า คือโชค
6.42.15
शरीरवाङ्भनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ ६.४२.१५ ॥
กรรมใดที่บุรุษเริ่มทำด้วยกาย วาจา และใจ ไม่ว่าจะชอบธรรมหรือไม่ชอบธรรม ทั้งห้าประการนี้เป็นเหตุของกรรมนั้น
6.42.16
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ ६.४२.१६ ॥
เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว ผู้ใดเห็นเพียงตนเองว่าเป็นผู้กระทำ เพราะความเข้าใจที่ยังไม่สุก ผู้มีความคิดชั่วนั้นย่อมไม่เห็น
6.42.17
यस्य नाहंकृतो भवो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।
हत्वाऽपि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ ६.४२.१७ ॥
ผู้ที่ความเป็นอยู่ของเขาไม่เกิดจากอหังการ และปัญญาของเขาไม่ถูกย้อมด้วยกิเลส แม้เขาจะฆ่าโลกเหล่านี้ เขาก็ไม่ได้ฆ่า และไม่ถูกผูกมัด
6.42.18
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ ६.४२.१८ ॥
ความรู้ สิ่งที่ถูกรู้ และผู้รู้ แรงกระตุ้นให้กระทำกรรมมีสามประการ เครื่องมือ การกระทำ และผู้กระทำ การรวบรวมกรรมมีสามประการ
6.42.19
ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।
प्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ ६.४२.१९ ॥
ความรู้ กรรม และผู้กระทำ ได้กล่าวไว้ว่ามีสามประการเช่นกัน ตามการแบ่งแยกของคุณะ ข้าแต่อรชุน จงฟังสิ่งเหล่านั้นตามที่เป็นจริง ในการนับคุณะ
6.42.20
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्विकं ॥ ६.४२.२० ॥
ความรู้ที่ทำให้เห็นความเป็นหนึ่งเดียวที่ไม่มีการเสื่อมสลายในสรรพสัตว์ ซึ่งไม่แบ่งแยกในสิ่งที่แบ่งแยกกันอยู่ จงรู้เถิดว่าความรู้นั้นเป็นไปในลักษณะแห่งความดี
6.42.21
पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ ६.४२.२१ ॥
ความรู้ที่เห็นสิ่งต่างๆ ที่มีภาวะหลากหลายแยกจากกัน ในสรรพสัตว์ทั้งปวง จงรู้เถิดว่าความรู้นั้นเป็นราชสิก
6.42.22
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।
अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तासममुदाहृतम् ॥ ६.४२.२२ ॥
ส่วนความรู้ที่ยึดติดอยู่กับผลเพียงอย่างเดียวราวกับว่าเป็นทั้งหมด ปราศจากเหตุ ไม่เข้าใจความหมายที่แท้จริง และคับแคบ ความรู้นั้นกล่าวกันว่าเป็นตามสิก
6.42.23
नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।
अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्विकमुच्यते ॥ ६.४२.२३ ॥
การกระทำที่ทำตามที่กำหนดไว้ ปราศจากความยึดติด ปราศจากราคะและโทสะ โดยผู้ไม่ปรารถนาผลของการกระทำ การกระทำนั้นเรียกว่าสาตตวิก
6.42.24
यत्तु कामेप्सुना कर्म ताहङ्कारेण वा पुनः ।
क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ ६.४२.२४ ॥
ส่วนการกระทำที่ทำด้วยความพยายามอย่างยิ่งโดยผู้ปรารถนาความสุขทางกาม หรือเพราะอัตตา การกระทำนั้นกล่าวกันว่าเป็นราชสิก
6.42.25
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ ६.४२.२५ ॥
การกระทำที่เริ่มขึ้นด้วยโมหะ โดยไม่คำนึงถึงผลที่ตามมา ความสูญเสีย และความเสียหาย การกระทำนั้นเรียกว่าตามสิก
6.42.26
मुक्तसङ्गोनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्विक उच्यते ॥ ६.४२.२६ ॥
ผู้กระทำที่ปราศจากความยึดติด ไม่ยืนยันตัวตน ประกอบด้วยความมั่นคงและความเพียร และไม่หวั่นไหวต่อความสำเร็จหรือความล้มเหลว เรียกว่าสาตตวิก
6.42.27
रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।
हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ ६.४२.२७ ॥
ผู้กระทำที่มีราคะ ปรารถนาผลของการกระทำ โลภ มีความรุนแรงโดยธรรมชาติ ไม่บริสุทธิ์ และถูกชักนำด้วยความยินดีและความโศก ท่านประกาศว่าเป็นราชสิก
6.42.28
अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैकृतिकोऽलसः ।
विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ ६.४२.२८ ॥
ผู้กระทำที่ไม่มีวินัย หยาบคาย ดื้อรั้น หลอกลวง ทรยศ เกียจคร้าน ท้อแท้ และผัดวันประกันพรุ่ง เรียกว่าตามสิก
6.42.29
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं श्रृणु ।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनंजय ॥ ६.४२.२९ ॥
ดูก่อนธนัญชัย จงฟังเถิดถึงการแบ่งสติปัญญาและความมั่นคงออกเป็นสามประเภทตามคุณ ซึ่งเราจะกล่าวโดยครบถ้วนและแยกแยะให้ฟัง
6.42.30
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्विकी ॥ ६.४२.३० ॥
ปัญญาที่รู้ทั้งการดำเนินไปและการหยุดยั้ง สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ ความกลัวและความไม่กลัว การผูกพันและการหลุดพ้น ดูก่อนพระปารถ ปัญญานั้นเป็นสาตตวิก
6.42.31
यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।
अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ ६.४२.३१ ॥
ปัญญาที่ทำให้ไม่เข้าใจอย่างถูกต้องว่าอะไรคือธรรม อะไรคืออธรรม และสิ่งใดควรทำหรือไม่ควรทำ ดูก่อนพระปารถ ปัญญานั้นเป็นราชสี
6.42.32
अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसाऽऽवृता ।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ ६.४२.३२ ॥
ปัญญาที่ถูกความมืดปกคลุม ย่อมเห็นอธรรมว่าเป็นธรรม และเห็นทุกสิ่งกลับตาลปัตร ดูก่อนพระปารถ ปัญญานั้นเป็นตามสี
6.42.33
धृत्या यया धारयते मनःप्रणेन्द्रियक्रियाः ।
योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्विकी ॥ ६.४२.३३ ॥
ความมั่นคงที่ใช้ควบคุมการทำงานของใจ ลมหายใจ และอินทรีย์ ด้วยโยคะที่ไม่คลาดเคลื่อน ดูก่อนพระปารถ ความมั่นคงนั้นเป็นสาตตวิก
6.42.34
यया तु धर्मकामार्धान्धृत्या धारयतेऽर्जुन ।
प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ ६.४२.३४ ॥
ส่วนความมั่นคงที่ใช้ยึดถือธรรม กาม และทรัพย์ โดยปรารถนาผลและยึดติด ดูก่อนอรชุน ดูก่อนพระปารถ ความมั่นคงนั้นเป็นราชสี
6.42.35
यथा स्वप्नं भयं शोकं विषादं भदेमेव च ।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ ६.४२.३५ ॥
ความมั่นคงที่ทำให้คนปัญญาทึบไม่ละวางการนอนหลับ ความกลัว ความโศก ความท้อแท้ และความมัวเมา ดูก่อนพระปารถ ความมั่นคงนั้นเป็นตามสี
6.42.36
सुखं त्विदानीं त्रिविधं श्रुणु मे भारतर्षभ ।
अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ ६.४२.३६ ॥
บัดนี้จงฟังเราเถิด ดูก่อนพระภรตผู้ประเสริฐ เรื่องความสุขสามประเภท คือความสุขที่เมื่อฝึกฝนแล้วทำให้เพลิดเพลิน และนำไปสู่ที่สุดแห่งทุกข์
6.42.37
यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ ६.४२.३७ ॥
ความสุขที่ในตอนแรกเหมือนยาพิษ แต่ในที่สุดเหมือนน้ำอมฤต ท่านกล่าวว่าเป็นสาตตวิก เกิดจากความผ่องใสของปัญญาแห่งอาตมัน
6.42.38
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपभम् ।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ ६.४२.३८ ॥
ความสุขที่เกิดจากการประสานของอินทรีย์กับอารมณ์ ในตอนแรกเหมือนน้ำอมฤต แต่ในที่สุดเหมือนยาพิษ ความสุขนั้นถือกันว่าเป็นราชสิก
6.42.39
यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्ताभसमुदाहृतम् ॥ ६.४२.३९ ॥
ความสุขที่ในตอนแรกและในผลที่ตามมา ทำให้อาตมันหลงผิด เกิดจากการหลับ ความเกียจคร้าน และความประมาท ความสุขนั้นท่านกล่าวว่าเป็นตามสิก
6.42.40
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेमिः स्यात्रिभिर्गुणैः ॥ ६.४२.४० ॥
ไม่มีสิ่งใดในแผ่นดินโลก หรือในสวรรค์ หรือแม้ในหมู่เทวดา ที่จะปลอดพ้นจากคุณสามประการที่เกิดจากประกฤติ
6.42.41
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप ।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ ६.४२.४१ ॥
ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู หน้าที่ของพราหมณ์ กษัตริย์ ไวศยะ และศูทรได้ถูกแบ่งไว้ตามคุณะที่เกิดจากธรรมชาติของแต่ละคน
6.42.42
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ ६.४२.४२ ॥
ความสงบ การข่มใจ ตบะ ความบริสุทธิ์ ความอดทน ความซื่อตรง ความรู้ ปัญญาแยกแยะ และความศรัทธาในคัมภีร์ นี่คือหน้าที่ของพราหมณ์ที่เกิดจากธรรมชาติของตน
6.42.43
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ ६.४२.४३ ॥
ความกล้าหาญ ความรุ่งโรจน์ ความมั่นคง ความชำนาญ การไม่หนีในการรบ การให้ทาน และจิตใจที่เป็นผู้นำ นี่คือหน้าที่ของกษัตริย์ที่เกิดจากธรรมชาติของตน
6.42.44
कृषिगोरक्ष्यरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ ६.४२.४४ ॥
การกสิกรรม การเลี้ยงโค และการค้าขายเป็นหน้าที่ของไวศยะที่เกิดจากธรรมชาติของตน ส่วนการรับใช้ผู้อื่นก็เป็นหน้าที่ของศูทรที่เกิดจากธรรมชาติของตนเช่นกัน
6.42.45
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरत्तः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ ६.४२.४५ ॥
มนุษย์ที่ยินดีในหน้าที่ของตนย่อมบรรลุความสมบูรณ์ เจ้าจงฟังเถิดว่าผู้ที่ยินดีในหน้าที่ของตนบรรลุความสมบูรณ์นั้นได้อย่างไร
6.42.46
यतः प्रवृत्तिर्भूतानां योन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवःक ॥ ६.४२.४६ ॥
จากผู้ที่ความเคลื่อนไหวของสรรพสัตว์เกิดขึ้น และผู้ที่สิ่งทั้งปวงนี้แผ่ซ่านอยู่ เมื่อบูชาพระองค์ด้วยหน้าที่ของตน มนุษย์ย่อมบรรลุความสมบูรณ์
6.42.47
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्विषम् ॥ ६.४२.४७ ॥
หน้าที่ของตนแม้ปฏิบัติได้ไม่สมบูรณ์ก็ยังประเสริฐกว่าหน้าที่ของผู้อื่นที่ปฏิบัติได้ดี ผู้ที่ทำกรรมตามที่กำหนดไว้โดยธรรมชาติของตนย่อมไม่ต้องรับบาป
6.42.48
सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।
सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ ६.४२.४८ ॥
ข้าแต่โอรสของกุนตี ไม่ควรละทิ้งหน้าที่โดยกำเนิดแม้จะมีข้อบกพร่อง เพราะการงานทุกอย่างย่อมถูกข้อบกพร่องห่อหุ้มอยู่ดุจไฟถูกควันห่อหุ้ม
6.42.49
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ ६.४२.४९ ॥
ผู้ที่มีจิตไม่ยึดติดในสิ่งใดทั้งปวง ข่มตนได้แล้ว และปราศจากความปรารถนา ย่อมบรรลุความสมบูรณ์สูงสุดแห่งการพ้นจากการกระทำ ด้วยการสละ
6.42.50
सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाऽऽप्नेति निबोध मे ।
समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ ६.४२.५० ॥
เจ้าจงฟังจากเราโดยย่อเถิดว่า ผู้ที่บรรลุความสมบูรณ์แล้วจะถึงพรหมัน ข้าแต่โอรสของกุนตี นี่คือความมั่นคงสูงสุดแห่งญาณ
6.42.51
बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च ।
शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ ६.४२.५१ ॥
ผู้ประกอบด้วยปัญญาอันบริสุทธิ์ ข่มอาตมันด้วยความมั่นคง ละทิ้งวิสัยมีเสียงเป็นต้น และขจัดราคะกับโทสะออกไปแล้ว
6.42.52
विविक्तसेवी लध्वाशी यतकाक्कायमानसः ।
ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ ६.४२.५२ ॥
ผู้อยู่ในที่สงัด กินอาหารแต่น้อย ควบคุมวาจา กาย และใจ มุ่งมั่นในโยคะคือการทำสมาธิเป็นนิจ และยึดมั่นในวิราคะอยู่เสมอ
6.42.53
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ ६.४२.५३ ॥
เมื่อละอหังการ ความรุนแรง ความทะนงตน กาม ความโกรธ และการยึดถือได้แล้ว ปราศจากความเป็นของเรา มีความสงบ ย่อมควรที่จะเป็นพรหมัน
6.42.54
ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचतिक न काङ्क्षति ।
समः सर्वेषु भूतेषु मद्तभक्तिं लभते पराम् ॥ ६.४२.५४ ॥
ผู้เป็นพรหมัน มีจิตผ่องใส ย่อมไม่โศกเศร้าและไม่ปรารถนา เสมอภาคต่อสรรพสัตว์ทั้งปวง ย่อมได้รับภักดีอันสูงสุดต่อเรา
6.42.55
भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।
ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ ६.४२.५५ ॥
ด้วยภักดี เขาย่อมรู้จักเราตามความเป็นจริง ว่าเราใหญ่เพียงไหนและเป็นอย่างไรโดยแท้ ครั้นรู้จักเราโดยแท้แล้ว เขาก็เข้าสู่เราทันที
6.42.56
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ ६.४२.५६ ॥
แม้จะกระทำการงานทั้งปวงอยู่เสมอ แต่มีเราเป็นที่พึ่ง ด้วยพระกรุณาของเรา เขาย่อมบรรลุฐานะอันนิรันดร์และไม่เสื่อมสลาย
6.42.57
चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।
बुद्धियोगमपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ ६.४२.५७ ॥
จงมอบการงานทั้งปวงแด่เราด้วยใจ มุ่งมั่นในเรา พึ่งพิงโยคะคือปัญญาแยกแยะ และจงมีใจจดจ่ออยู่กับเราเสมอ
6.42.58
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।
अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ ६.४२.५८ ॥
เมื่อใจจดจ่ออยู่กับเรา ด้วยพระกรุณาของเราเจ้าจะข้ามพ้นอุปสรรคทั้งปวงได้ แต่หากด้วยอหังการเจ้าไม่ฟัง เจ้าก็จะพินาศ
6.42.59
यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ ६.४२.५९ ॥
หากเจ้าคิดว่าด้วยอหังการ 'เราจะไม่รบ' ความตั้งใจนี้ของเจ้าเป็นเท็จ ธรรมชาติของเจ้าจะบังคับเจ้าให้ทำ
6.42.60
स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोपि तत् ॥ ६.४२.६० ॥
ข้าแต่โอรสของกุนตี ผู้ถูกผูกมัดด้วยกรรมของตนที่เกิดจากธรรมชาติ สิ่งที่เจ้าไม่ปรารถนาจะทำเพราะความหลง เจ้าก็จะทำแม้ไม่ต้องการ
6.42.61
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ ६.४२.६१ ॥
ข้าแต่อรชุน พระผู้เป็นเจ้าประทับอยู่ในบริเวณหัวใจของสรรพสัตว์ทั้งปวง ทรงทำให้สรรพสัตว์ทั้งหลายซึ่งถูกวางไว้เหมือนอยู่บนเครื่องจักร หมุนเวียนไปด้วยมายาของพระองค์
6.42.62
तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतं ॥ ६.४२.६२ ॥
ข้าแต่ภารตะ จงไปพึ่งพระองค์เพียงผู้เดียวด้วยทั้งสรรพภาวะของตน ด้วยพระกรุณาของพระองค์ เจ้าจะบรรลุสันติอันสูงสุดและที่อยู่อันนิรันดร์
6.42.63
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ ६.४२.६३ ॥
ความรู้นี้ เราได้กล่าวแก่เจ้าแล้ว ลึกลับยิ่งกว่าความลับทั้งหลาย จงพิจารณาโดยครบถ้วนเถิด แล้วจงกระทำตามที่เจ้าปรารถนา
6.42.64
सर्वगुह्यतमं भूयः श्रृणु मे परमं वचः ।
इष्टेऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ ६.४२.६४ ॥
จงฟังถ้อยคำอันสูงสุดของเราอีกครั้ง ลึกลับที่สุดในบรรดาความลับทั้งปวง เพราะเจ้าเป็นที่รักของเราอย่างแท้จริง เราจึงจะกล่าวสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่เจ้า
6.42.65
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ ६.४२.६५ ॥
จงตั้งจิตของเจ้าไว้ที่เรา จงเป็นผู้ภักดีต่อเรา จงบูชายัญถวายเรา จงนอบน้อมต่อเรา เจ้าจะมาถึงเราอย่างแน่นอน เราขอสัญญาต่อเจ้าโดยสัตย์จริง เพราะเจ้าเป็นที่รักของเรา
6.42.66
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ ६.४२.६६ ॥
จงละธรรมทั้งปวงเสีย แล้วมาพึ่งเราเพียงผู้เดียว เราจะปลดเปลื้องเจ้าจากบาปทั้งปวง อย่าโศกเศร้าเลย
6.42.67
इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।
न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ ६.४२.६७ ॥
คำสอนนี้ไม่ควรกล่าวแก่ผู้ไม่บำเพ็ญตบะ ไม่ภักดี ไม่ปรารถนาจะฟัง หรือผู้ที่ติเตียนเรา ไม่ว่าในกาลใด
6.42.68
य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ ६.४२.६८ ॥
ผู้ใดจะสอนความลับอันสูงสุดนี้แก่ผู้ภักดีของเรา โดยตั้งความภักดีอันสูงสุดไว้ที่เรา ผู้นั้นจะมาถึงเราอย่างแน่นอน ไม่มีข้อสงสัย
6.42.69
न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ ६.४२.६९ ॥
ในหมู่มนุษย์จะไม่มีผู้ใดเป็นที่รักของเรายิ่งกว่าผู้ที่กระทำสิ่งอันเป็นที่พอใจของเรา และในโลกนี้จะไม่มีผู้ใดเป็นที่รักของเรายิ่งกว่าผู้นั้น
6.42.70
अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।
ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ ६.४२.७० ॥
ผู้ใดจะศึกษาบทสนทนาอันชอบธรรมระหว่างเรากับเจ้านี้ ด้วยการบูชายัญคือความรู้ ผู้นั้นย่อมบูชาเรา นี่คือความเห็นของเรา
6.42.71
श्रद्धावाननसूयश्च श्रृणुयादपि यो नरः ।
सोपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणां ॥ ६.४२.७१ ॥
แม้ผู้ใดที่ฟังบทสนทนานี้ด้วยศรัทธาและปราศจากความริษยา ผู้นั้นก็จะได้รับการปลดปล่อย และจะบรรลุโลกอันเป็นมงคลของผู้ที่กระทำกรรมดี
6.42.72
कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।
कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनंजय ॥ ६.४२.७२ ॥
ข้าแต่บุตรของปฤถา เจ้าได้ฟังสิ่งนี้ด้วยจิตที่มีอารมณ์เดียวแล้วหรือ ข้าแต่ธนัญชัย ความหลงอันเกิดจากอวิชชาของเจ้าได้มลายไปแล้วหรือ
6.42.73
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाऽच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसंदेहः करिष्ये वचनं तव ॥ ६.४२.७३ ॥
ข้าแต่อัจยุตะ ความหลงของข้าพระองค์ได้มลายไปแล้ว ความทรงจำได้กลับคืนมา ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ข้าพระองค์ตั้งมั่นอยู่ ปราศจากความสงสัย ข้าพระองค์จะกระทำตามพระดำรัสของพระองค์
6.42.74
इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।
संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ६.४२.७४ ॥
ข้าพเจ้าได้ฟังบทสนทนาอันอัศจรรย์ชวนให้ขนลุกชูชันนี้ ระหว่างวาสุเทพกับปารถะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เช่นนี้
6.42.75
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।
योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ ६.४२.७५ ॥
ด้วยพระกรุณาของวยาสะ ข้าพเจ้าได้ฟังโยคะอันลึกลับสูงสุดนี้โดยตรง จากพระกฤษณะผู้เป็นเจ้าแห่งโยคะ ขณะที่พระองค์ตรัสด้วยพระองค์เอง
6.42.76
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।
केशवार्जुवयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ ६.४२.७६ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อระลึกถึงบทสนทนาอันอัศจรรย์และบริสุทธิ์ระหว่างเกศวะกับอรชุนซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าพเจ้าก็ปีติยินดีซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.42.77
तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।
विस्मयो मे महान्राजन्हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ ६.४२.७७ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อระลึกถึงรูปอันอัศจรรย์ยิ่งของพระหริซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าพเจ้าก็เกิดความอัศจรรย์ใจอย่างยิ่ง และปีติยินดีซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.42.78
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ ६.४२.७८ ॥
ที่ใดมีพระกฤษณะผู้เป็นเจ้าแห่งโยคะ ที่ใดมีปารถะผู้ถือธนู ที่นั่นย่อมมีศรี ชัยชนะ ความเจริญรุ่งเรือง และนโยบายอันมั่นคง ข้าพเจ้าเห็นเช่นนั้น