महाभारत · अध्याय 6.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.44.1
एवं व्यूढेष्वनीकेषु मामकेष्वितरेषु च ।
के पूर्वं प्राहरंस्तत्र कुरवःक पाण्डवा नु किम् ॥ ६.४४.१ ॥
अशा प्रकारे माझ्या बाजूचे व इतरांचे सैन्य व्यूहात उभे असताना, तेथे कौरव की पांडव आधी प्रहार करत होते?
6.44.2
भ्रातृभिः सहितो राजन्पुत्रो दुःशासनस्तव ।
भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा प्रययौ सह सेनया ॥ ६.४४.२ ॥
हे राजा, तुमचा पुत्र दुःशासन आपल्या भावांसह भीष्मांना पुढे करून सैन्यासह पुढे गेला.
6.44.3
तथैव पाण्डवाः सर्वे भीमसेनपुरोगमाः ।
भीष्मेण युद्धमिच्छन्तः प्रययुर्हृष्टमानसाः ॥ ६.४४.३ ॥
तसेच सर्व पांडव भीमसेनांना पुढे करून, भीष्मांशी युद्ध इच्छित, आनंदित मनाने पुढे गेले.
6.44.4
क्ष्वेडाः किलकिलाशब्दाः क्रकचा गोविषाणिकाः ।
भेरीमृदङ्गमुरजा हयकुञ्जरनिःस्वनाः ॥ ६.४४.४ ॥
सिंहगर्जना, किलकिल शब्द, क्रकच व गोविषाणिका, भेरी, मृदंग व मुरज, आणि घोडे व हत्तींचे आवाज.
6.44.5
उभयोःक सेनयोर्ह्यासंस्ततस्तेऽस्मान्समाद्रवन् ।
वयं तान्प्रतिर्दन्तस्तदाऽऽसीत्तुमुलं महत् ॥ ६.४४.५ ॥
दोन्ही सैन्यांत ते आमच्यावर धावून आले; आम्ही त्यांना प्रतिकार केला; तेव्हा मोठा गोंधळ झाला.
6.44.6
महान्त्यनीकानि महासमुच्छ्रये ।
समागमे पाण्डवधार्तराष्ट्रयोः।
चकम्पिरे शङ्खमृदङ्गनिःस्वनैः ।
प्रकम्पितानीव वनानि वायुना ॥ ६.४४.६ ॥
पांडव व धृतराष्ट्रपुत्र यांच्या त्या महान संगमात, शंख व मृदंगांच्या नादाने महान सैन्ये थरथरली; वाऱ्याने हलणाऱ्या वनांप्रमाणे.
6.44.7
नरेन्द्र नागाश्वरताकुलाना-
मभ्यागतानामशिवे मुहूर्ते।
बभूव घोषस्तुमुलश्चमूनां ।
वातोद्धुतानामिव सागराणाम् ॥ ६.४४.७ ॥
हे नरेंद्रा, हत्ती, घोडे व रथ यांनी भरलेल्या येणाऱ्या सैन्यांच्या अशुभ मुहूर्तावर वाऱ्याने खवळलेल्या सागरांप्रमाणे तुमुल घोष उठला.
6.44.8
तस्मिन्समुत्थिते शब्दे तुमुले रोमहर्षणे ।
भीमसेनो महाबाहुः प्राणदद्गोवृषो यथा ॥ ६.४४.८ ॥
त्या रोमांचकारी तुमुल शब्दाचा उदय झाल्यावर महाबाहू भीमसेनाने बैलाप्रमाणे गर्जना केली.
6.44.9
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषं वारणानां च बृंहितम् ।
सिंहनादं च सैन्यानां भीससेनरवोऽभ्यभूत् ॥ ६.४४.९ ॥
शंख व दुंदुभींचा निनाद, हत्तींचे चीत्कार, सैन्यांचे सिंहनाद — हे सर्व भीमसेनाच्या गर्जनेने दडपले गेले.
6.44.10
हयानां हेषमाणानामनीकेषु सहस्रशः ।
सर्वानभ्यभवच्चब्दान्भीमस्य नदतः स्वनः ॥ ६.४४.१० ॥
सैन्यांमधील हजारो घोड्यांचे हेषारव सर्व शब्दांवर मात करू लागले; गर्जणाऱ्या भीमाच्या स्वराने त्या सर्वांना दडपून टाकले.
6.44.11
तं श्रुत्वा निनदं तस्य सैन्यास्तव वितत्रसुः ।
जीमूतस्येव नदतः शक्राशनिसमस्वनम् ॥ ६.४४.११ ॥
त्याचा तो निनाद ऐकून तुमचे सैन्य भयभीत झाले — इंद्राच्या वज्राच्या गडगडाटासारखा गर्जणाऱ्या मेघासारखा तो होता.
6.44.12
वाहनानि च सर्वाणि शकृन्मूत्रं प्रमुस्रुवुः ।
शब्देन तस्य वीरस्य सिंहस्येवेतरेक मृगाः ॥ ६.४४.१२ ॥
त्या वीराच्या गर्जनेने सर्व वाहनांनी मलमूत्र टाकले — सिंहाच्या गर्जनेने इतर मृग भयभीत होतात तसे.
6.44.13
दर्शयन्घोरमात्मानं महाभ्रमिव नादयन् ।
विभीषयंस्तव सुतान्भीमसेनः समभ्ययात् ॥ ६.४४.१३ ॥
भयंकर रूप दाखवत, महामेघाप्रमाणे गर्जना करत, आपल्या पुत्रांना भयभीत करत भीमसेन पुढे आला.
6.44.14
तमायान्तं महेष्वासं सोदर्याः पर्यवारयन् ।
छादयन्तः शरव्रातैर्मेघा इव दिवाकरम् ॥ ६.४४.१४ ॥
येणाऱ्या त्या महाधनुर्धराला त्याच्या बंधूंनी वेढले; मेघ सूर्याला झाकतात तसे बाणांच्या वर्षावाने त्याला झाकले.
6.44.15
दुर्योधनश्च पुत्रस्ते दुर्मुखो दुःसहः शलः ।
दुःशासनश्चातिरथस्तथा दुर्मर्षणो नृपः ॥ ६.४४.१५ ॥
तुमचा पुत्र दुर्योधन, दुर्मुख, दुःसह, शल, अतिरथ दुःशासन आणि राजा दुर्मर्षण हेही.
6.44.16
विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च महारथः ।
पुरुमित्रो जयो भोजः सौमदत्तिश्च वीर्यवान् ॥ ६.४४.१६ ॥
विविंशती, चित्रसेन, महारथ विकर्ण, पुरुमित्र, जय, भोज आणि पराक्रमी सौमदत्ती हेही.
6.44.17
महाचापानि धुन्वन्तो मेघा इव सविद्युतः ।
आददानाश्च नाराचान्निर्मुक्ताशीविषोपमान् ॥ ६.४४.१७ ॥
मोठी धनुष्ये हलवीत, विजांसह मेघांप्रमाणे, सोडलेल्या विषारी सर्पांसारखे नाराच बाण घेत.
6.44.18
अथ ते द्रौपदीपुत्राः सौभद्रश्च महारथः ।
नकुलः सहदेवश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.४४.१८ ॥
मग द्रौपदीचे पुत्र, महारथ सौभद्र, नकुल, सहदेव आणि पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न हेही.
6.44.19
धार्तराष्ट्रान्प्रतिययुरर्दयन्तः शितैः शरैः ।
वज्रैरिव महावेगैः शिखराणि धराभृताम् ॥ ६.४४.१९ ॥
तीक्ष्ण बाणांनी पीडा देत ते धृतराष्ट्रपुत्रांवर चालून गेले, जणू महावेगाने वज्रे पर्वतशिखरांवर कोसळत आहेत.
6.44.20
तस्मिन्प्रथमसंग्रामे भीमज्यातलनिःस्वने ।
तावकानां परेषां च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः ॥ ६.४४.२० ॥
त्या पहिल्या संग्रामात, तळहातांनी धनुष्याची दोरी आपटल्याच्या भयंकर नादात, तुमच्या किंवा शत्रूंच्या पक्षात कोणीही पाठ फिरवली नाही.
6.44.21
लाघवं द्रोणशिष्याणामपश्यं भरतर्षभ ।
निमित्तवेधिनां चैव शरानुत्सृजतां भृशम् ॥ ६.४४.२१ ॥
हे भरतर्षभा! द्रोणाचार्यांच्या शिष्यांची चपळता मी पाहिली; लक्ष्यवेध करणारे ते सतत बाण सोडत होते.
6.44.22
नोपशाम्यति निर्घोषो धनुषां कूजतां तथा ।
विनिश्चेरुः शरा दीप्ताज्योतींषीव नभस्तलात् ॥ ६.४४.२२ ॥
धनुष्यांचा गजर आणि दोरीचा टणत्कार थांबला नाही; पेटते बाण आकाशातून तेजोगोलांप्रमाणे सुटले.
6.44.23
सर्वे त्वन्ये महीपालाः प्रेक्षका इव भारत ।
ददृशुर्दर्शनीयं तं भीमं ज्ञातिसमागमम् ॥ ६.४४.२३ ॥
हे भारता! इतर सर्व राजे प्रेक्षकांप्रमाणे त्या पाहण्याजोग्या, भयंकर ज्ञातींच्या समागमाकडे पाहत राहिले.
6.44.24
ततस्ते जातसंरम्भाः परस्परकृतागसः ।
अन्योन्यस्पर्धया राजन्व्यायच्छन्त महारथाः ॥ ६.४४.२४ ॥
तेव्हा ते क्रोधाने पेटले, एकमेकांचे अपराधी ठरलेले; हे राजा! परस्परांच्या स्पर्धेने ते महारथी धनुष्ये ताणून उभे राहिले.
6.44.25
कुरुपाण्डवसेने ते हस्त्यश्वरथसंकुले ।
शुशुभाते रणेऽतीव पटे चित्रार्पिते इव ॥ ६.४४.२५ ॥
कौरव आणि पांडव यांची सेना, हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेली, त्या रणांगणात चित्र रेखाटलेल्या वस्त्रासारखी अत्यंत शोभून दिसत होती.
6.44.26
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे प्रगृहीतशरासनाः ।
सहसैन्याः समापेतुः पुत्रस्य तव शासनात् ॥ ६.४४.२६ ॥
तेव्हा तुमच्या पुत्राच्या आज्ञेने, धनुष्ये उंचावलेले ते सर्व राजे आपापल्या सैन्यासह एकत्र चालून आले.
6.44.27
युधिष्ठिरेण चदिष्टाः पार्थिवास्ते सहस्रशः ।
विनदन्तः समापेतुः पुत्रस्य तव वाहिनीम् ॥ ६.४४.२७ ॥
युधिष्ठिराच्या आज्ञेने ते हजारो राजे गर्जना करत तुमच्या पुत्राच्या सैन्यावर एकत्र धावून आले.
6.44.28
उभयोः सेनयोस्तीव्रः सैन्यानां स समागमः ।
अन्तर्धीयत चादित्यः सैन्येन रजसा वृतः ॥ ६.४४.२८ ॥
दोन्ही सैन्यांची ती भीषण चकमक झाली; सैन्याच्या धुळीने वेढला जाऊन सूर्य अदृश्य झाला.
6.44.29
प्रयुद्धानां प्रभग्नानां पुनरावर्तिनामपि ।
नात्र स्वेषां परेषां वा विशेषः समदृश्यत ॥ ६.४४.२९ ॥
लढणाऱ्यांमध्ये, पराभूत होऊन पळणाऱ्यांमध्ये आणि पुन्हा परतलेल्यांमध्येही, इथे आपले आणि शत्रूचे असा भेद दिसत नव्हता.
6.44.30
तस्मिस्तु तुमुले युद्धे वर्तमाने महाभये ।
अति सर्वाण्यनीकानि पिता तेऽभिव्यरोचत ॥ ६.४४.३० ॥
त्या भयंकर आणि गोंधळलेल्या युद्धात सुरू असताना, तुमच्या पित्याने सर्व सैन्यव्यूहांना मागे टाकत (सैन्याची व्यूहरचना करणे) पसंत केले.