મહાભારત · અધ્યાય 6.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.45.1
पूर्वाह्णे तस्य रौद्रस्य युद्धमह्नो विशांपते ।
प्रावर्तत महाघोरं राज्ञां देहावकर्तनम् ॥ ६.४५.१ ॥
હે રાજન, એ ભયાનક દિવસના પૂર્વાહ્નમાં રાજાઓનાં શરીર કાપી નાખનારું અતિ ઘોર યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.45.2
कुरूणां सृञ्जयानां च जिगीषूणां परस्परम् ।
सिंहानामिव संह्रादो दिवमुर्वी च नादयन् ॥ ६.४५.२ ॥
કુરુઓ અને સૃંજયો એકબીજા પર વિજયની ઇચ્છાથી સિંહોની ગર્જનાની જેમ આકાશ અને પૃથ્વીને ગજાવી રહ્યા.
6.45.3
आसीत्किलकिलाशब्दस्तलशङ्खरवैः सह ।
जझिरे सिंहनादाश्च शूराणां प्रतिगर्जताम् ॥ ६.४५.३ ॥
કિલકિલાટ, તાળીઓ અને શંખનાદ સાથે ભળી ગયો; પ્રતિગર્જના કરતા શૂરવીરોના સિંહનાદ ગાજી ઊઠ્યા.
6.45.4
तलत्राभिहताश्चैव ज्याशब्दा भरतर्षभ ।
पत्तीनां पादशब्दश्च वाजिनां च महास्वनः ॥ ६.४५.४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હાથના રક્ષણ-કવચ સાથે અથડાતા ધનુષ્ય-દોરીના ધ્વનિ, પાયદળના પગરવ અને ઘોડાઓનો મહાનાદ ગુંજ્યા.
6.45.5
तोत्राङ्कुशनिपातश्च आयुधानां च निःस्वनः ।
घण्टाशब्दश्च नागानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ६.४५.५ ॥
અંકુશ અને ચાબુકના પ્રહારનો અવાજ, શસ્ત્રોની ઝણઝણાટી અને એકબીજા પર દોડતા હાથીઓના ઘંટનો નાદ ગુંજ્યો.
6.45.6
तस्मिन्समुदिते शब्दे तुगुले रोमहर्षणे ।
बभूव रथनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमःक ॥ ६.४५.६ ॥
એ તુમુલ, રૂંવાડા ઊભા કરી દેનારા શબ્દમાં રથોનો ઘોષ મેઘગર્જના સમાન થયો.
6.45.7
ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥ ६.४५.७ ॥
તેમણે ક્રૂર મન દૃઢ કરીને, જીવનની આશા સંપૂર્ણ છોડીને, ઊંચા ધ્વજો સાથે પાંડવો તરફ ધસી ગયા.
6.45.8
अथ शान्तनवो राजन्नभ्यधावद्धनञ्जयम् ।
प्रगृह्य कार्मुकं घोरं कालदण्डोपमं रणे ॥ ६.४५.८ ॥
રાજન, ત્યારે શાંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ રણમાં કાળદંડ જેવું ભયંકર ધનુષ્ય ઉપાડીને ધનંજય તરફ દોડ્યો.
6.45.9
अर्जुनोऽपि धनुर्गृह्य गाण्डीवं लोकविश्रुतम् ।
अभ्यधावत तेजस्वी गाङ्गेयं रणमूर्धनि ॥ ६.४५.९ ॥
અર્જુને પણ લોકવિખ્યાત ગાંડીવ ધનુષ્ય લઈને, તેજસ્વી બનીને રણના અગ્રભાગે ગાંગેય તરફ ધસારો કર્યો.
6.45.10
तावुभौ कुरुशार्दूलौ परस्परवधैषिणौ ।
गाङ्गेयस्तु रणे पार्थं विद्ध्वा नाकम्पयद्बली ॥ ६.४५.१० ॥
કુરુઓના એ બે સિંહો એકબીજાના વધની ઇચ્છા રાખતા હતા. પરંતુ બળવાન ગાંગેયે રણમાં પાર્થને બાણથી વીંધ્યો છતાં તેને ડગાવી ન શક્યો.
6.45.11
तथैव पाण्डवो राजन्भीष्मं नाकम्पयद्युधि ।
सात्यकिस्तु महेष्वासः कृतवर्माणमभ्यात् ॥ ६.४५.११ ॥
એ જ રીતે, રાજન, પાંડુપુત્રે પણ યુદ્ધમાં ભીષ્મને ડગાવ્યા નહીં. અને મહાધનુર્ધર સાત્યકિએ કૃતવર્માને ઘેર્યો.
6.45.12
तयोः समभयवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
सात्यकिः कृतवर्माणं कृतवार्मा च सात्यकिम् ॥ ६.४५.१२ ॥
તે બંને વચ્ચે ભયંકર અને રોમાંચક યુદ્ધ થયું. સાત્યકિએ કૃતવર્માને, અને કૃતવર્માએ સાત્યકિને પ્રહાર કર્યો.
6.45.13
आनर्च्छतुः शरैर्घोरैस्तक्षमाणौ परस्परम् ।
तौ शराचितसर्वाङ्गौ शुशुभाते महाबलौ ॥ ६.४५.१३ ॥
તેઓ બંને ભયંકર બાણોથી એકબીજાને ઘાયલ કરતા હતા. બાણોથી ઢંકાયેલા સર્વાંગ સાથે તે બંને મહાબલી શોભી રહ્યા હતા.
6.45.14
वसन्ते पुष्पशबलौ पुष्पिताविव किंशुकौ ।
अभिमन्युर्महेष्वासं बृहद्बलमयोधयत् ॥ ६.४५.१४ ॥
વસંતમાં ફૂલોથી ચિતરાયેલા, ખીલેલા બે કિંશુક વૃક્ષો જેવા અભિમન્યુ મહાધનુર્ધર બૃહદ્બલ સાથે લડ્યો.
6.45.15
ततः कोसलराजाऽसावभिमन्योर्विशांपते ।
ध्वजं चिच्छेद समरे सारथिं च व्यपातयत् ॥ ६.४५.१५ ॥
ત્યારે, હે પ્રજાપતિ, કોસલરાજે યુદ્ધમાં અભિમન્યુનો ધ્વજ કાપી નાખ્યો અને તેના સારથિને પાડી દીધો.
6.45.16
सौभद्रस्तु ततः क्रुद्धः पातिते रथसारथौ ।
बृहद्बलं महाराज विव्याध नवभिः शरैः ॥ ६.४५.१६ ॥
ત્યારે, હે મહારાજ, રથનો સારથિ પડી જતાં ક્રોધિત સૌભદ્રે બૃહદ્બલને નવ બાણોથી વીંધ્યો.
6.45.17
अथापराभ्यां भल्लाभ्यां शिताभ्यामरिमर्दनः ।
ध्वजमेकेन चिच्छेद पार्ष्णिमेकेन सारथिम् ॥ ६.४५.१७ ॥
પછી શત્રુમર્દને બીજા બે તીક્ષ્ણ ભલ્લોથી, એકથી ધ્વજ કાપ્યો અને એકથી સારથિની પાની.
6.45.18
अन्योन्यं च शरैः क्रुद्धौ ततक्षाते परस्परम् ।
मानिनं समरे दृप्तं कृतवैरं महारथम् ॥ ६.४५.१८ ॥
ક્રોધિત બંનેએ બાણોથી એકબીજાને ઘાયલ કર્યા; યુદ્ધમાં અભિમાની, ગર્વિષ્ઠ, જૂના વૈરવાળો મહારથી.
6.45.19
भीमसेनस्तव सुतं दुर्योधनमयोधयत् ।
तावुभौ नरशार्दूलौ कुरुमुख्यौ महाबलौ ॥ ६.४५.१९ ॥
ભીમસેને તમારા પુત્ર દુર્યોધન સાથે યુદ્ધ કર્યું. તે બંને નરવ્યાઘ્ર, કુરુઓમાં મુખ્ય અને મહાબળવાન હતા.
6.45.20
अन्योन्यं शरवर्षाभ्यां ववृषाते रणाजिरे ।
तौ वीक्ष्य तु महात्मानौ कृतिनौ चित्रयोधिनौ ॥ ६.४५.२० ॥
રણાંગણમાં તે બંનેએ એકબીજા પર બાણોની વર્ષા કરી. તે મહાત્માઓ, કુશળ અને વિચિત્ર યોદ્ધાઓને જોઈને—
6.45.21
विस्मयः सर्वभूतानां समपद्यत भारत ।
दुःशासनस्तु नकुलं प्रत्युद्याय महाबलम् ॥ ६.४५.२१ ॥
હે ભારત! સર્વ પ્રાણીઓને વિસ્મય થયો. દુઃશાસન મહાબળવાન નકુલ સામે ધસી ગયો.
6.45.22
अविध्यन्निशितैर्बाणैर्बहुभिर्मर्मभेदिभिः ।
तस्य माद्रीसुतः केतुं सशरं च शरासनम् ॥ ६.४५.२२ ॥
તીક્ષ્ણ, મર્મભેદી અનેક બાણોથી તેને વીંધ્યો. માદ્રીના પુત્રે તેનો ધ્વજ અને બાણસહિત ધનુષ્ય—
6.45.23
चिच्छेद निशितैर्बाणैः प्रहसन्निव भारत ।
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ॥ ६.४५.२३ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપ્યો, જાણે હસતાં હસતાં, હે ભારત! પછી તેને પચીસ ક્ષુદ્રક બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
6.45.24
पुत्रस्तु तव दुर्धर्षो नकुलस्य महाहवे ।
तुरङ्गांश्चिच्छिदे बाणैर्ध्वजं चैवाभ्यपातयत् ॥ ६.४५.२४ ॥
તમારા દુર્ધર્ષ પુત્રે તે મહાયુદ્ધમાં નકુલના ઘોડા બાણોથી કાપી નાખ્યા અને ધ્વજ પણ પાડી દીધો.
6.45.25
दुर्मुखः सहदेवं च प्रत्युद्याय महाबलम् ।
विव्याध शरवर्षेण यतमानं महाहवे ॥ ६.४५.२५ ॥
દુર્મુખ મહાબલી સહદેવનો સામનો કરવા આગળ ધસ્યો અને મહાયુદ્ધમાં લડતા તેના પર બાણોની વર્ષા વડે પ્રહાર કર્યો.
6.45.26
सहदेवस्ततो वीरो दुर्मुखस्य महारणे ।
शरेण भृतशीक्ष्णेन पातयामास सारथिम् ॥ ६.४५.२६ ॥
પછી વીર સહદેવે મહાયુદ્ધમાં દુર્મુખના સારથિને સારી રીતે તીક્ષ્ણ કરેલા બાણથી પાડી દીધો.
6.45.27
तावन्योन्यं समासाद्य समरे युद्धदुर्मदौ ।
त्रासयेतां शरैर्घोरैः कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ६.४५.२७ ॥
યુદ્ધમાં મદમસ્ત એ બંને એકબીજાની નજીક પહોંચીને, બદલાનો બદલો લેવાની ઇચ્છાથી ભયંકર બાણોથી એકબીજાને ત્રાસ આપવા લાગ્યા.
6.45.28
युधिष्टिरः स्वयं राजा मद्रराजानमभ्ययात् ।
तस्य मद्राधिपश्चापं द्विधा चिच्छेद मारिष ॥ ६.४५.२८ ॥
રાજા યુધિષ્ઠિર પોતે મદ્રરાજ તરફ ગયા; હે માન્ય, મદ્રાધિપતિએ તેમનું ધનુષ્ય બે ટુકડા કરી નાખ્યું.
6.45.29
तदपास्य धनुश्छिन्नं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अन्यत्कार्मुकमादाय वेगवद्बलवत्तरम् ॥ ६.४५.२९ ॥
પછી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે તૂટેલું ધનુષ્ય ફેંકીને, વેગવાન અને અત્યંત બળવાન બીજું ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
6.45.30
ततो मद्रेश्वरं राजा शरैः सन्नतपर्वभिः ।
छादयामास संक्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.४५.३० ॥
પછી ક્રોધિત રાજાએ મદ્રેશ્વરને વાંકા ગાંઠોવાળા બાણોથી ઢાંકી દીધા અને કહ્યું, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!'.
6.45.31
धृष्टद्युम्नस्ततो द्रोणमभ्यद्रवत भारत ।
तस्य द्रोणः सुसंक्रुद्धः परासुकरणं दृढम् ॥ ६.४५.३१ ॥
પછી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન દ્રોણ તરફ દોડ્યો, હે ભારત. તેના પર દ્રોણ અત્યંત ક્રોધે ભરાયા અને પ્રાણ હરનારો દૃઢ (બાણ) છોડ્યો.
6.45.32
त्रिधा चिच्छेद समरे पाञ्चाल्यस्य तु कार्मुकम् ।
शरं चैव महाघोरं कालदण्डमिवापरम् ॥ ६.४५.३२ ॥
યુદ્ધમાં તેણે પાંચાલ રાજકુમારનું ધનુષ્ય ત્રણ ટુકડા કરીને કાપ્યું; અને કાળદંડ સમાન બીજું અતિ ભયંકર બાણ પણ (કાપ્યું).
6.45.33
प्रेषयामास समरे सोऽस्य काये न्यमञ्जत ।
अथान्यद्धनुरादाय सायकांश्च चतुर्दश ॥ ६.४५.३३ ॥
યુદ્ધમાં તેણે (બાણો) છોડ્યા; તે તેના શરીરમાં ખૂંપી ગયા. પછી બીજું ધનુષ્ય લઈને ચૌદ બાણ (છોડ્યા).
6.45.34
द्रोणं द्रुपदपुत्रस्तु प्रतिविव्याध संयुगे ।
तावन्योन्यं सुसंक्रुद्धौ चक्रतुः शुभृशं रणम् ॥ ६.४५.३४ ॥
દ્રુપદપુત્રે પણ યુદ્ધમાં દ્રોણ પર પ્રતિહુમલો કર્યો. તે બંને એકબીજા પર અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને અતિ ભીષણ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
6.45.35
सौमदत्तिं रणे शङ्खो रभसं रभसो युधि ।
प्रत्युद्ययौ महाराज तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.४५.३५ ॥
યુદ્ધમાં શંખ સૌમદત્તિ પર વેગથી ધસી ગયો; રભસ પણ યુદ્ધમાં (તેની તરફ) ધસ્યો. હે મહારાજ, તે 'ઊભો રહે, ઊભો રહે' એમ બોલ્યો.
6.45.36
तस्य वै दक्षिणं वीरो निर्बिभेद रणे भुजम् ।
समदत्तिस्तथा शङ्खं जत्रुदेशे समाहनत् ॥ ६.४५.३६ ॥
તે વીરે યુદ્ધમાં તેનો જમણો હાથ વીંધી નાખ્યો; અને સોમદત્તના પુત્રે (સૌમદત્તિએ) શંખને હાંસડીના ભાગે પ્રહાર કર્યો.
6.45.37
तयोस्तदभवद्युद्धं घोररूपं विशांपते ।
दृप्तयोः समरे पूर्वं वृत्रवासवयोरिव ॥ ६.४५.३७ ॥
હે રાજન, તે બંને વચ્ચે તે ભયંકર રૂપનું યુદ્ધ થયું, જેમ પૂર્વે ગર્વિત વૃત્ર અને વાસવ (ઇન્દ્ર) વચ્ચે થયું હતું.
6.45.38
बाह्लीकं तु रणे क्रुद्ध क्रुद्धरूपो विशांपते ।
अभ्यद्रवदमेयात्मा धृष्टकेतुर्महारथः ॥ ६.४५.३८ ॥
હે રાજન, રણમાં ક્રોધિત બાહ્લીક પર ક્રુદ્ધ રૂપવાળો, અમિત આત્માવાળો મહારથી ધૃષ્ટકેતુ ધસી ગયો.
6.45.39
बाह्लीकस्तु रणे राजन्धृष्टकेतुममर्षणः ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छत्सिंहनादमथानदत् ॥ ६.४५.३९ ॥
હે રાજન, રણમાં અસહિષ્ણુ બાહ્લીકે ધૃષ્ટકેતુને ઘણા બાણોથી પ્રહાર કર્યો અને સિંહગર્જના કરી.
6.45.40
चेदिराजस्तु संक्रुद्धो बाह्लीकं नवभिः शरैः ।
विव्याध समरे तूर्णं मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥ ६.४५.४० ॥
ચેદિરાજ અત્યંત ક્રુદ્ધ થયો અને રણમાં ઝડપથી બાહ્લીકને નવ બાણોથી વીંધ્યો; જેમ મદમસ્ત હાથી બીજા મદમસ્ત હાથીને પ્રહારે.
6.45.41
तौ तत्र समरे क्रुद्धौ नर्दन्तौ च पुनः पुनः ।
समीयतुः सुसंक्रुद्धावङ्गारवबुधाविव ॥ ६.४५.४१ ॥
રણમાં ક્રુદ્ધ થયેલા તે બંને વારંવાર ગર્જતા, અત્યંત ક્રોધથી, સળગતા અંગારા જેમ ટકરાયા.
6.45.42
राक्षसं रौद्रकर्माणं क्रूरकर्मा घटोत्कचः ।
अलम्बुसं प्रत्युदियाद्बलं शक्र इवाहवे ॥ ६.४५.४२ ॥
ક્રૂરકર્મા ઘટોત્કચ રૌદ્રકર્મા રાક્ષસ અલંબુષ તરફ સૈન્ય સાથે આગળ વધ્યો, જેમ યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર આગળ વધે.
6.45.43
घटोत्कचस्ततः क्रुद्धो राक्षसं तं महाबलम् ।
नवत्या सायकैस्तीक्ष्णैर्दारयामास भारत ॥ ६.४५.४३ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા ઘટોત્કચે એ મહાબલી રાક્ષસને નેવું તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યો, હે ભારત.
6.45.44
अलम्बुसस्तु समरे भैमसेनिं महाबलम् ।
बहुधा दारयामास शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.४५.४४ ॥
પણ અલંબુષે યુદ્ધમાં ભીમસેનના મહાબલી પુત્રને અનેક રીતે, નમેલી ગાંઠોવાળા બાણોથી વીંધ્યો.
6.45.45
व्यभ्राजेतां ततस्तौ तु संयुगे शरविक्षतौ ।
यथा देवासुरे युद्धे बलशक्रौ महाबलौ ॥ ६.४५.४५ ॥
ત્યારે બાણોથી ઘાયલ થયેલા એ બંને યુદ્ધમાં, દેવાસુર યુદ્ધમાં મહાબલી બલ અને શક્ર ચમક્યા હતા તેમ ચમક્યા.
6.45.46
शिखण्डी समरे राजन्द्रौणिमभ्युद्ययौ बली ।
अश्वत्थामा ततः क्रुद्दः शिखण्डिनमुपस्थितम् ॥ ६.४५.४६ ॥
હે રાજન, બળવાન શિખંડી યુદ્ધમાં દ્રોણપુત્ર તરફ આગળ વધ્યો. ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા અશ્વત્થામાએ સામે આવેલા શિખંડી પર હુમલો કર્યો.
6.45.47
नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं विद्ध्वा ह्यकम्पयत् ।
शिखण्ड्यपि ततो राजन्द्रोणपुत्रमताडयत् ॥ ६.४५.४७ ॥
અતિ તીક્ષ્ણ નારાચથી તેને ઊંડો વીંધીને તેણે તેને ધ્રુજાવ્યો. હે રાજન, પછી શિખંડીએ પણ દ્રોણપુત્રને પ્રહાર કર્યો.
6.45.48
सायकेन सुपीतेन तीक्ष्णेन निशितेन च ।
तौ जघ्नतुस्तदान्योन्यं शरैर्बहुविधैर्मृधे ॥ ६.४५.४८ ॥
સારી રીતે ઘસેલા, તીક્ષ્ણ, ધારદાર બાણોથી ત્યારે એ બંનેએ યુદ્ધમાં અનેક પ્રકારના બાણોથી એકબીજાને માર્યા.
6.45.49
भगदत्तं रणे शूरं विराटो वाहिनीपतिः ।
अभ्ययात्त्वरितो राजंस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४५.४९ ॥
રાજન, રણમેદાનમાં શૂર ભગદત્ત સામે સેનાપતિ વિરાટ ત્વરાથી આગળ વધ્યો; ત્યારે યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.45.50
विराटो भगदत्तं तु शरवर्षण भारत ।
अभ्यवर्षत्सुसंक्रुद्धो मेघो वृष्ट्या इवाचलम् ॥ ६.४५.५० ॥
હે ભારત, અતિ ક્રોધિત વિરાટે ભગદત્ત પર બાણોની વર્ષા કરી, જેમ મેઘ પર્વત પર વૃષ્ટિ કરે.
6.45.51
भगदत्तस्ततस्तूर्णं विराटं पृथिवीपतिम् ।
छादयामास समरे मेघः सूर्यमिवोदितम् ॥ ६.४५.५१ ॥
પછી ભગદત્તે ત્વરાથી યુદ્ધમાં રાજા વિરાટને ઢાંકી દીધો; જેમ મેઘ ઉદિત સૂર્યને ઢાંકે.
6.45.52
बृहत्क्षत्रं तु कैकेयं कृपः शारद्वतो ययौ ।
तं कृपः शरवर्षेण च्छादयामास भारत ॥ ६.४५.५२ ॥
શારદ્વત કૃપ કૈકેય બૃહત્ક્ષત્ર તરફ ગયો; હે ભારત, કૃપે બાણવર્ષાથી તેને ઢાંકી દીધો.
6.45.53
गौतमं कैकयः क्रुद्धः शरवृष्ट्याऽभ्यपूरयत् ।
तावन्योन्यं हयान्हत्वा धनुश्छित्वा च भारत ॥ ६.४५.५३ ॥
ક્રોધિત કૈકેયે ગૌતમ કૃપને બાણવર્ષાથી ભરી દીધો; હે ભારત, તે બંનેએ એકબીજાના ઘોડા મારીને ધનુષ્ય છેદ્યાં.
6.45.54
विरथावसियुद्धाय समीयतुरमर्षणौ ।
तयोस्तदभवद्युद्धं घोररूपं सुदारुणम् ॥ ६.४५.५४ ॥
રથ વિનાના થયેલા એ બંને અસહિષ્ણુ તલવાર-યુદ્ધ માટે ભેગા થયા; તેમનું એ યુદ્ધ ભયંકર અને અત્યંત દારુણ બન્યું.
6.45.55
द्रुपदस्तु ततो राजन्सैन्धवं वै जयद्रथम् ।
अभ्युद्ययौ हृष्टरूपो हृष्टरूपं परंतपः ॥ ६.४५.५५ ॥
હે રાજન્! ત્યારે શત્રુઓને તપાવનાર દ્રુપદ પ્રસન્ન મુખે સિંધુરાજ જયદ્રથ તરફ આગળ વધ્યો.
6.45.56
ततः सैन्धवको राजा द्रुपदं विशिखैस्त्रिभिः ।
ताजयामास समरे स च तं प्रत्यबिध्यत ॥ ६.४५.५६ ॥
ત્યારે સિંધુરાજે યુદ્ધમાં દ્રુપદને ત્રણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો; તેણે પણ તેને સામો પ્રહાર કર્યો.
6.45.57
तयोस्तदभवद्युद्धं घोररूपं सुदारुणम् ।
ईक्षणप्रीतिजननं शुक्राङ्गरकयोरिव ॥ ६.४५.५७ ॥
તે બંનેનું તે યુદ્ધ અતિ ભયાનક અને દારુણ હતું; શુક્ર અને અંગારક (મંગળ)ના યુદ્ધ જેવું તે જોવામાં પ્રીતિકર લાગતું હતું.
6.45.58
विकर्णस्तु सुतस्तुभ्यं सुतसोमं महाबलम् ।
अभ्ययाञ्जवनैरश्वैस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४५.५८ ॥
તારો પુત્ર વિકર્ણ મહાબલી સુતસોમ તરફ વેગવાન ઘોડાઓ સાથે આગળ વધ્યો; પછી યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.45.59
विकर्णः सुतसोमं तु विद्ध्वा नाकम्पयच्छरैः ।
सुतसोमो विकर्णं च तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.४५.५९ ॥
વિકર્ણે સુતસોમને બાણોથી વીંધ્યો છતાં તેને કંપાવી ન શક્યો; સુતસોમે પણ વિકર્ણને વીંધ્યો; તે અદ્ભુત જેવું થયું.
6.45.60
सुशर्माणं नरव्याघ्रश्चेकितानो महारथः ।
अभ्यद्रवत्सुसंक्रुद्धः पाण्डवार्थे पराक्रमी ॥ ६.४५.६० ॥
મહારથી ચેકિતાન, મનુષ્યોમાં વ્યાઘ્ર, અતિ ક્રોધે પાંડવોના હિત માટે પરાક્રમથી સુશર્માની તરફ દોડ્યો.
6.45.61
शुशर्मा तु महाराज चेकितानं महारथम् ।
महता शरवर्षेण वारयामास संयुगे ॥ ६.४५.६१ ॥
હે મહારાજ, સુશર્માએ યુદ્ધમાં મહારથી ચેકિતાનને મહાન બાણવર્ષાથી રોક્યો.
6.45.62
चेकितानोऽपि संरब्धः सुशर्माणां महाहवे ।
प्राच्छादयत्तमिषुभिर्महामेघ इवाचलम् ॥ ६.४५.६२ ॥
ચેકિતાન પણ ક્રોધે ભરાઈને તે મહાયુદ્ધમાં સુશર્માને બાણોથી ઢાંકી દીધો, જેમ મહામેઘ પર્વતને ઢાંકે.
6.45.63
शकुनिः प्रतिविन्ध्यं तु पराक्रान्तं पराक्रमी ।
अभ्यद्रवत राजेन्द्र मत्तः सिंह इव द्विपम् ॥ ६.४५.६३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પરાક્રમી શકુનિ પરાક્રમી પ્રતિવિંધ્ય પર ધસી ગયો, જેમ મદમસ્ત સિંહ હાથી પર ત્રાટકે.
6.45.64
यौधिष्ठिरस्तु संक्रुद्धः सौबलं निशितैः शरैः ।
व्यदारयत संग्रामे मघवानिव दानवम् ॥ ६.४५.६४ ॥
યુધિષ્ઠિરના પુત્રે ક્રોધે ભરાઈને સૌબલ (શકુનિ)ને તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધમાં વીંધી નાખ્યો, જેમ ઇન્દ્ર દાનવને વીંધે.
6.45.65
शकुनिः प्रतिविन्ध्यं तु प्रतिविध्यन्तमाहवे ।
व्यदारयन्महाप्राज्ञः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.४५.६५ ॥
પરંતુ મહાપ્રાજ્ઞ શકુનિએ યુદ્ધમાં પ્રહાર કરતા પ્રતિવિંધ્યને વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી ચીરી નાખ્યો.
6.45.66
सुदक्षिणं तु राजेन्द्र काम्भोजानां महारथम् ।
श्रुतकर्मा पराक्रान्तमभ्यद्रवत संयुगे ॥ ६.४५.६६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પરાક્રમી શ્રુતકર્માએ યુદ્ધમાં કાંબોજોના મહારથી સુદક્ષિણ પર હુમલો કર્યો.
6.45.67
सुदक्षिणस्तु समरे साहदेविं महारथम् ।
विद्ध्वा नाकम्पयत वै मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ६.४५.६७ ॥
યુદ્ધમાં સુદક્ષિણે મહારથી સાહદેવિને બાણોથી વીંધ્યો; છતાં તે મૈનાક પર્વતની જેમ જરાય ડગ્યો નહીં.
6.45.68
श्रुतकर्मा ततः क्रुद्धः काम्भोजानां महारथम् ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छद्दारयन्निव सर्वशः ॥ ६.४५.६८ ॥
ત્યારે ક્રોધિત શ્રુતકર્માએ કંબોજોના મહારથીને અનેક બાણોથી ચારે બાજુથી પ્રહાર કર્યો, જાણે તેને ચીરી રહ્યો હોય.
6.45.69
इरावानथ संक्रुद्धः श्रुतायुषमरिन्दमम् ।
प्रत्युद्ययौ रणे यत्तो यत्तरूपं परंतपः ॥ ६.४५.६९ ॥
પછી ક્રોધિત ઇરાવાન, યુદ્ધમાં તૈયાર થઈ, શત્રુઓને તપાવનાર અરિંદમ શ્રુતાયુ સામે ધસી ગયો.
6.45.70
आर्जुनिस्तस्य समरे हयान्हत्वा महारथः ।
ननाद बलवान्नादं तत्सैन्यं प्रत्यपूरयत् ॥ ६.४५.७० ॥
અર્જુનના પુત્ર મહારથીએ યુદ્ધમાં તેના ઘોડાઓને મારીને બળવાન ગર્જના કરી; તે ગર્જનાથી તે સેના ભરાઈ ગઈ.
6.45.71
श्रुतायुस्तु ततः क्रुद्धः फाल्गुनेः समरे हयान् ।
निजघान गदाग्रेण ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४५.७१ ॥
પછી ક્રોધિત શ્રુતાયુસે યુદ્ધમાં ફાલ્ગુનિ (અર્જુન)ના ઘોડાઓને ગદાના અગ્રભાગથી મારી નાખ્યા; ત્યારે યુદ્ધ વધુ ઉગ્ર બન્યું.
6.45.72
विन्दानिविन्दावावन्त्यौ कुन्तिभोजं महारथम् ।
ससेनं ससुतं वीरं संससञ्जतुराहवे ॥ ६.४५.७२ ॥
અવંતીના બે રાજકુમાર વિંદ અને અનુવિંદે યુદ્ધમાં મહારથી કુંતિભોજ પર તેની સેના અને પુત્ર સહિત હુમલો કર્યો.
6.45.73
तत्राद्भुतमपश्याम तयोर्घोरं पराक्रमम् ।
अयुध्येतां स्थिरौ भूत्वा महत्या सेनया सह ॥ ६.४५.७३ ॥
ત્યાં તેમનો અદ્ભુત અને ભયંકર પરાક્રમ અમે જોયો. સ્થિર રહીને મહાન સેના સાથે તેઓ લડ્યા.
6.45.74
अनुविन्दस्तु गदया कुन्तिभोजमताडयत् ।
कुन्तिभोजश्च तं तूर्णं शरव्रातैरवाकिरत् ॥ ६.४५.७४ ॥
અનુવિન્દે ગદાથી કુન્તિભોજ પર પ્રહાર કર્યો. કુન્તિભોજે પણ તરત તેને બાણોની વર્ષાથી ઢાંકી દીધો.
6.45.75
कुन्तिभोजसुतश्चापि विन्दं विव्याध सायकैः ।
स च तं प्रतिविव्याध तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.४५.७५ ॥
કુન્તિભોજના પુત્રે પણ વિન્દને બાણોથી વીંધ્યો. તેણે પણ બદલામાં તેને વીંધ્યો; તે અદ્ભુત જેવું થયું.
6.45.76
केकया भ्रातरः पञ्च गान्धारान्पञ्च मारिष ।
ससैन्यास्ते ससैन्यांश्च योधयामासुराहवे ॥ ६.४५.७६ ॥
હે મારિષ, કેકયના પાંચ ભાઈઓ અને ગાંધારના પાંચ પોતપોતાની સેના સાથે યુદ્ધમાં લડ્યા.
6.45.77
वीरबाहुश्च ते पुत्रो वैराटिं रथसत्तमम् ।
उत्तरं योधयामास विव्याध निशितैः शरैः ॥ ६.४५.७७ ॥
તમારા પુત્ર વીરબાહુએ વિરાટના પુત્ર, શ્રેષ્ઠ રથી ઉત્તર સાથે યુદ્ધ કર્યું અને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને વીંધ્યો.
6.45.78
उत्तरश्चापि तं वीरं विव्याध निशितैः शरैः ।
चेदिराट् समरे राजन्नुलूकं समभिद्रवत् ॥ ६.४५.७८ ॥
ઉત્તરે પણ તે વીરને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યો. હે રાજન, ચેદિરાજ યુદ્ધમાં ઉલૂક પર ધસી ગયો.
6.45.79
तथैव शरवर्षेण उलूकं समविद्ध्यत ।
उलूकश्चापि तं बाणैर्निशितैर्लोमवाहिभिः ॥ ६.४५.७९ ॥
એ જ રીતે બાણોની વર્ષાથી તેણે ઉલૂકને સારી રીતે વીંધ્યો. ઉલૂકે પણ તેને તીક્ષ્ણ, પીંછાવાળા બાણોથી વીંધ્યો.
6.45.80
तयोर्युद्धं समभवद्धोररूपं विशांते ।
दारयेतां सुसंक्रुद्धावन्योन्यमपराजितौ ॥ ६.४५.८० ॥
એ બંને વચ્ચે ભયંકર સ્વરૂપનું યુદ્ધ થયું, હે રાજન. અત્યંત ક્રોધિત, એકબીજાથી અજેય એ બંને એકબીજાને ચીરવા લાગ્યા.
6.45.81
एवं द्वन्द्वसहस्राणि रथवारणवाजिनाम् ।
पदातीनां च समरे तव तेषां च संकुले ॥ ६.४५.८१ ॥
એ રીતે યુદ્ધમાં રથીઓ, હાથીઓ, ઘોડેસવારો અને પાયદળના હજારો દ્વંદ્વ થયા; તમારા અને તેમના યોદ્ધાઓની ગીચ અથડામણમાં.
6.45.82
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.४५.८२ ॥
એ યુદ્ધ ક્ષણ માટે મધુર દેખાયું. પછી, હે રાજન, ઉન્મત્તની જેમ કંઈ સમજાયું નહીં.
6.45.83
गजो गजेन समरे रथिनं च रथी ययौ ।
अश्वोऽश्वं समभिप्रायात्पदातिश्च पदातिनम् ॥ ६.४५.८३ ॥
યુદ્ધમાં હાથી હાથીનો સામનો કર્યો, રથી રથીનો. ઘોડો ઘોડાની તરફ, પાયદળ પાયદળની તરફ ગયો.
6.45.84
ततो युद्धं सुदुर्धर्षं व्याकुलं समपद्यत ।
शूराणां समरे तत्र समासाद्येतरेतरम् ॥ ६.४५.८४ ॥
પછી એ યુદ્ધ અત્યંત દુર્ધર્ષ અને વ્યાકુળ બન્યું. ત્યાં યુદ્ધમાં શૂરવીરો એકબીજાની સામે આવ્યા.
6.45.85
तत्र देवर्षयः सिद्धाश्चारणाश्च समागताः ।
प्रेक्षन्त तद्रणं घोरं देवासुरसमं भुवि ॥ ६.४५.८५ ॥
ત્યાં દેવર્ષિઓ, સિદ્ધો અને ચારણો એકઠા થઈને પૃથ્વી પર દેવ-અસુર યુદ્ધ જેવા તે ભયંકર રણને જોતા હતા.
6.45.86
ततो दन्तिसहस्राणि र्थानां चापि मारिष ।
अश्वौघाः पुरुषौघाश्च विपरीतं समाययुः ॥ ६.४५.८६ ॥
પછી, હે મારિષ, હજારો હાથી, રથો, ઘોડાઓના સમૂહો અને માણસોના સમૂહો અવ્યવસ્થિત રીતે એકબીજા સાથે ભટકાયા.
6.45.87
तत्रतत्र प्रदृश्यन्ते रथवारणपत्तयः ।
सादिनश्च नरव्याघ्र युध्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ ६.४५.८७ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, ઠેર ઠેર રથીઓ, હાથીસવારો, પાયદળ અને ઘોડેસવારો વારંવાર યુદ્ધ કરતા દેખાતા હતા.