మహాభారతం · అధ్యాయం 6.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.45.1
पूर्वाह्णे तस्य रौद्रस्य युद्धमह्नो विशांपते ।
प्रावर्तत महाघोरं राज्ञां देहावकर्तनम् ॥ ६.४५.१ ॥
ఓ రాజా, ఆ భయంకర దినపు పూర్వాహ్ణంలో రాజుల శరీరాలను ఛిద్రం చేసే అతి ఘోరమైన యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
6.45.2
कुरूणां सृञ्जयानां च जिगीषूणां परस्परम् ।
सिंहानामिव संह्रादो दिवमुर्वी च नादयन् ॥ ६.४५.२ ॥
కురువులు, సృంజయులు పరస్పరం జయాన్ని కోరుతూ సింహాల గర్జనలా ఘోషించి ఆకాశాన్ని, భూమిని మార్మోగించారు.
6.45.3
आसीत्किलकिलाशब्दस्तलशङ्खरवैः सह ।
जझिरे सिंहनादाश्च शूराणां प्रतिगर्जताम् ॥ ६.४५.३ ॥
కిలకిల ధ్వనులు, చప్పట్లు, శంఖధ్వనులు కలిసి మ్రోగాయి; ప్రతిగర్జిస్తున్న శూరుల సింహనాదాలు మారుమోగాయి.
6.45.4
तलत्राभिहताश्चैव ज्याशब्दा भरतर्षभ ।
पत्तीनां पादशब्दश्च वाजिनां च महास्वनः ॥ ६.४५.४ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా, చేతి రక్షణ కవచాలకు తగిలిన ధనుస్సు తాడుల ధ్వనులు, కాలాళ్ల చప్పుడు, గుర్రాల మహా సకిలింపులు మ్రోగాయి.
6.45.5
तोत्राङ्कुशनिपातश्च आयुधानां च निःस्वनः ।
घण्टाशब्दश्च नागानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ६.४५.५ ॥
అంకుశ-చాబుక దెబ్బల చప్పుడు, ఆయుధాల ఝంకారం, ఒకదానిపై ఒకటి పరుగెత్తే ఏనుగుల గంటల ధ్వని మ్రోగాయి.
6.45.6
तस्मिन्समुदिते शब्दे तुगुले रोमहर्षणे ।
बभूव रथनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमःक ॥ ६.४५.६ ॥
ఆ భీకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే ధ్వనిలో రథాల గర్జన మేఘ గర్జనలా మ్రోగింది.
6.45.7
ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥ ६.४५.७ ॥
వారు క్రూరమైన మనసును నిశ్చయించుకొని, ప్రాణాలపై ఆశ వదులుకొని, ఎత్తైన ధ్వజాలతో పాండవులపై ముందుకు దూకారు.
6.45.8
अथ शान्तनवो राजन्नभ्यधावद्धनञ्जयम् ।
प्रगृह्य कार्मुकं घोरं कालदण्डोपमं रणे ॥ ६.४५.८ ॥
రాజా, అప్పుడు శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు యుద్ధంలో కాలదండంలా భయంకరమైన విల్లును పట్టుకొని ధనంజయుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
6.45.9
अर्जुनोऽपि धनुर्गृह्य गाण्डीवं लोकविश्रुतम् ।
अभ्यधावत तेजस्वी गाङ्गेयं रणमूर्धनि ॥ ६.४५.९ ॥
అర్జునుడు కూడా లోకప్రసిద్ధమైన గాండీవ ధనుస్సును పట్టుకొని, తేజస్సుతో యుద్ధ ముఖంలో గాంగేయుని వైపు దూకాడు.
6.45.10
तावुभौ कुरुशार्दूलौ परस्परवधैषिणौ ।
गाङ्गेयस्तु रणे पार्थं विद्ध्वा नाकम्पयद्बली ॥ ६.४५.१० ॥
కురువంశపు ఆ ఇద్దరు పులులు ఒకరినొకరు చంపాలని కోరారు. కానీ బలవంతుడైన గాంగేయుడు యుద్ధంలో పార్థుడిని బాణాలతో గాయపరిచినా అతనిని కదిలించలేకపోయాడు.
6.45.11
तथैव पाण्डवो राजन्भीष्मं नाकम्पयद्युधि ।
सात्यकिस्तु महेष्वासः कृतवर्माणमभ्यात् ॥ ६.४५.११ ॥
అలాగే, రాజా, పాండవుడు కూడా యుద్ధంలో భీష్ముడిని కదిలించలేకపోయాడు. మహాధనుర్ధరుడైన సాత్యకి కృతవర్మపై దాడి చేశాడు.
6.45.12
तयोः समभयवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
सात्यकिः कृतवर्माणं कृतवार्मा च सात्यकिम् ॥ ६.४५.१२ ॥
వారిద్దరి మధ్య యుద్ధం భయంకరంగా, రోమాలు నిక్కబొడిచేలా జరిగింది. సాత్యకి కృతవర్మపై, కృతవర్మ సాత్యకిపై దాడి చేశారు.
6.45.13
आनर्च्छतुः शरैर्घोरैस्तक्षमाणौ परस्परम् ।
तौ शराचितसर्वाङ्गौ शुशुभाते महाबलौ ॥ ६.४५.१३ ॥
వారిద్దరూ భయంకరమైన బాణాలతో ఒకరినొకరు గాయపరచుకున్నారు. బాణాలతో కప్పబడిన సర్వాంగాలతో ఆ మహాబలులు ప్రకాశించారు.
6.45.14
वसन्ते पुष्पशबलौ पुष्पिताविव किंशुकौ ।
अभिमन्युर्महेष्वासं बृहद्बलमयोधयत् ॥ ६.४५.१४ ॥
వసంతంలో పూలతో చిత్రమైన, వికసించిన రెండు కింశుక వృక్షాల వలె, అభిమన్యుడు మహా ధనుర్ధరుడైన బృహద్బలునితో పోరాడాడు.
6.45.15
ततः कोसलराजाऽसावभिमन्योर्विशांपते ।
ध्वजं चिच्छेद समरे सारथिं च व्यपातयत् ॥ ६.४५.१५ ॥
అప్పుడు, ఓ ప్రజాపతీ, కోసల రాజు అభిమన్యుని ధ్వజాన్ని యుద్ధంలో ఛేదించి, అతని సారథిని కూల్చాడు.
6.45.16
सौभद्रस्तु ततः क्रुद्धः पातिते रथसारथौ ।
बृहद्बलं महाराज विव्याध नवभिः शरैः ॥ ६.४५.१६ ॥
అప్పుడు, మహారాజా, రథ సారథి కూలగా కోపించిన సౌభద్రుడు బృహద్బలుని తొమ్మిది బాణాలతో గుచ్చాడు.
6.45.17
अथापराभ्यां भल्लाभ्यां शिताभ्यामरिमर्दनः ।
ध्वजमेकेन चिच्छेद पार्ष्णिमेकेन सारथिम् ॥ ६.४५.१७ ॥
అప్పుడు శత్రుమర్దనుడు మరో రెండు పదునైన భల్లాలతో, ఒకదానితో ధ్వజాన్ని ఛేదించి, మరొకదానితో సారథి మడమను.
6.45.18
अन्योन्यं च शरैः क्रुद्धौ ततक्षाते परस्परम् ।
मानिनं समरे दृप्तं कृतवैरं महारथम् ॥ ६.४५.१८ ॥
కోపించిన ఇద్దరూ బాణాలతో ఒకరినొకరు గాయపరచుకున్నారు; యుద్ధంలో గర్విష్ఠులూ, పూర్వవైరం కలవారూ అయిన మహారథులు.
6.45.19
भीमसेनस्तव सुतं दुर्योधनमयोधयत् ।
तावुभौ नरशार्दूलौ कुरुमुख्यौ महाबलौ ॥ ६.४५.१९ ॥
భీమసేనుడు మీ కుమారుడు దుర్యోధనుడితో పోరాడాడు. ఆ ఇద్దరూ నరులలో సింహాలు, కురువంశ ప్రధానులు, మహాబలవంతులు.
6.45.20
अन्योन्यं शरवर्षाभ्यां ववृषाते रणाजिरे ।
तौ वीक्ष्य तु महात्मानौ कृतिनौ चित्रयोधिनौ ॥ ६.४५.२० ॥
ఆ రణభూమిలో వారు ఒకరిపై ఒకరు బాణ వర్షం కురిపించారు. ఆ మహాత్ములు, నేర్పరులు, అద్భుత యోధులను చూసి—
6.45.21
विस्मयः सर्वभूतानां समपद्यत भारत ।
दुःशासनस्तु नकुलं प्रत्युद्याय महाबलम् ॥ ६.४५.२१ ॥
ఓ భారతా! సర్వ ప్రాణులకూ ఆశ్చర్యం కలిగింది. దుశ్శాసనుడు మహాబలుడైన నకులుడిపైకి దూసుకెళ్లాడు.
6.45.22
अविध्यन्निशितैर्बाणैर्बहुभिर्मर्मभेदिभिः ।
तस्य माद्रीसुतः केतुं सशरं च शरासनम् ॥ ६.४५.२२ ॥
పదునైన, మర్మస్థానాలను చీల్చే అనేక బాణాలతో అతడిని గుచ్చాడు. మాద్రీ కుమారుడు అతని ధ్వజాన్ని, బాణంతో కూడిన విల్లును—
6.45.23
चिच्छेद निशितैर्बाणैः प्रहसन्निव भारत ।
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ॥ ६.४५.२३ ॥
పదునైన బాణాలతో నరికాడు, నవ్వుతున్నట్టుగా, ఓ భారతా! తరువాత అతడిని ఇరవై ఐదు చిన్న బాణాలతో కొట్టాడు.
6.45.24
पुत्रस्तु तव दुर्धर्षो नकुलस्य महाहवे ।
तुरङ्गांश्चिच्छिदे बाणैर्ध्वजं चैवाभ्यपातयत् ॥ ६.४५.२४ ॥
మీ దుర్ధర్షుడైన కుమారుడు, ఆ మహాయుద్ధంలో నకులుని గుర్రాలను బాణాలతో ఛేదించి, ధ్వజాన్నీ కూలదోశాడు.
6.45.25
दुर्मुखः सहदेवं च प्रत्युद्याय महाबलम् ।
विव्याध शरवर्षेण यतमानं महाहवे ॥ ६.४५.२५ ॥
దుర్ముఖుడు మహాబలుడైన సహదేవుని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వెళ్లి, మహాయుద్ధంలో పోరాడుతున్న అతనిపై బాణవర్షంతో కొట్టాడు.
6.45.26
सहदेवस्ततो वीरो दुर्मुखस्य महारणे ।
शरेण भृतशीक्ष्णेन पातयामास सारथिम् ॥ ६.४५.२६ ॥
అప్పుడు వీరుడైన సహదేవుడు మహాయుద్ధంలో దుర్ముఖుని సారథిని బాగా పదును పెట్టిన బాణంతో కూల్చాడు.
6.45.27
तावन्योन्यं समासाद्य समरे युद्धदुर्मदौ ।
त्रासयेतां शरैर्घोरैः कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ६.४५.२७ ॥
యుద్ధంలో మదించిన ఆ ఇద్దరూ ఒకరినొకరు చేరి, ప్రతీకారానికి ప్రతీకారం చేయాలనే కోరికతో భయంకర బాణాలతో ఒకరినొకరు భయపెట్టారు.
6.45.28
युधिष्टिरः स्वयं राजा मद्रराजानमभ्ययात् ।
तस्य मद्राधिपश्चापं द्विधा चिच्छेद मारिष ॥ ६.४५.२८ ॥
రాజు యుధిష్ఠిరుడు స్వయంగా మద్రరాజును ఎదుర్కొన వెళ్ళాడు; ఓ మారిష, మద్రాధిపతి అతని విల్లును రెండుగా ఖండించాడు.
6.45.29
तदपास्य धनुश्छिन्नं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अन्यत्कार्मुकमादाय वेगवद्बलवत्तरम् ॥ ६.४५.२९ ॥
అప్పుడు కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు విరిగిన విల్లును విడిచిపెట్టి, వేగవంతమైన, అత్యంత బలమైన మరొక విల్లును తీసుకున్నాడు.
6.45.30
ततो मद्रेश्वरं राजा शरैः सन्नतपर्वभिः ।
छादयामास संक्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.४५.३० ॥
అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన రాజు మద్రేశ్వరుని వంగిన కీళ్ల బాణాలతో కప్పి, 'నిలువు, నిలువు!' అన్నాడు.
6.45.31
धृष्टद्युम्नस्ततो द्रोणमभ्यद्रवत भारत ।
तस्य द्रोणः सुसंक्रुद्धः परासुकरणं दृढम् ॥ ६.४५.३१ ॥
అప్పుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు ద్రోణుని వైపు పరుగెత్తాడు, ఓ భరతా. అతనిపై ద్రోణుడు అత్యంత కోపించి, ప్రాణాలను హరించే దృఢమైన (బాణాన్ని) ప్రయోగించాడు.
6.45.32
त्रिधा चिच्छेद समरे पाञ्चाल्यस्य तु कार्मुकम् ।
शरं चैव महाघोरं कालदण्डमिवापरम् ॥ ६.४५.३२ ॥
యుద్ధంలో అతడు పాంచాల రాజకుమారుని విల్లును మూడు ముక్కలుగా నరికాడు; మరియు కాలదండంలాంటి మరొక అత్యంత భయంకరమైన బాణాన్ని (కూడా నరికాడు).
6.45.33
प्रेषयामास समरे सोऽस्य काये न्यमञ्जत ।
अथान्यद्धनुरादाय सायकांश्च चतुर्दश ॥ ६.४५.३३ ॥
యుద్ధంలో అతడు (బాణాలను) ప్రయోగించాడు; అవి అతని శరీరంలో దిగబడ్డాయి. తర్వాత మరొక విల్లును తీసుకుని పద్నాలుగు బాణాలను (ప్రయోగించాడు).
6.45.34
द्रोणं द्रुपदपुत्रस्तु प्रतिविव्याध संयुगे ।
तावन्योन्यं सुसंक्रुद्धौ चक्रतुः शुभृशं रणम् ॥ ६.४५.३४ ॥
ద్రుపదుని కుమారుడు కూడా యుద్ధంలో ద్రోణునిపై ప్రతిదాడి చేశాడు. వారిద్దరూ ఒకరిపై ఒకరు అత్యంత కోపించి అతి భీకరమైన యుద్ధం చేశారు.
6.45.35
सौमदत्तिं रणे शङ्खो रभसं रभसो युधि ।
प्रत्युद्ययौ महाराज तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.४५.३५ ॥
యుద్ధంలో శంఖుడు సౌమదత్తిపై వేగంగా దాడి చేశాడు; రభసుడు కూడా యుద్ధంలో (అతనిపైకి) దూకాడు. ఓ మహారాజా, అతడు 'నిలు, నిలు' అని అన్నాడు.
6.45.36
तस्य वै दक्षिणं वीरो निर्बिभेद रणे भुजम् ।
समदत्तिस्तथा शङ्खं जत्रुदेशे समाहनत् ॥ ६.४५.३६ ॥
ఆ వీరుడు యుద్ధంలో అతని కుడి భుజాన్ని చీల్చాడు; సోమదత్తుని కుమారుడు (సౌమదత్తి) శంఖుని కాలర్‌బోన్ ప్రాంతంలో కొట్టాడు.
6.45.37
तयोस्तदभवद्युद्धं घोररूपं विशांपते ।
दृप्तयोः समरे पूर्वं वृत्रवासवयोरिव ॥ ६.४५.३७ ॥
ఓ రాజా, ఆ ఇద్దరి మధ్య అది భయంకరమైన యుద్ధంగా సాగింది; పూర్వం గర్వించిన వృత్రుడు, వాసవుడు (ఇంద్రుడు) పోరాడినట్లు.
6.45.38
बाह्लीकं तु रणे क्रुद्ध क्रुद्धरूपो विशांपते ।
अभ्यद्रवदमेयात्मा धृष्टकेतुर्महारथः ॥ ६.४५.३८ ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో కోపించిన బాహ్లీకుడిపై కోపరూపుడైన, అపరిమిత ఆత్మ కలిగిన మహారథుడు ధృష్టకేతువు దూసుకెళ్ళాడు.
6.45.39
बाह्लीकस्तु रणे राजन्धृष्टकेतुममर्षणः ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छत्सिंहनादमथानदत् ॥ ६.४५.३९ ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో సహించని బాహ్లీకుడు ధృష్టకేతువును అనేక బాణాలతో కొట్టి సింహనాదం చేశాడు.
6.45.40
चेदिराजस्तु संक्रुद्धो बाह्लीकं नवभिः शरैः ।
विव्याध समरे तूर्णं मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥ ६.४५.४० ॥
చేదిరాజు మాత్రం అత్యంత కోపించి, యుద్ధంలో వేగంగా బాహ్లీకుడిని తొమ్మిది బాణాలతో గుచ్చాడు; మదించిన ఏనుగు మరో మదపు ఏనుగును పొడిచినట్లు.
6.45.41
तौ तत्र समरे क्रुद्धौ नर्दन्तौ च पुनः पुनः ।
समीयतुः सुसंक्रुद्धावङ्गारवबुधाविव ॥ ६.४५.४१ ॥
అక్కడ యుద్ధంలో కోపించిన ఆ ఇద్దరూ మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తూ, అత్యంత కోపంతో, మండే నిప్పుకణాలు ఢీకొన్నట్లు ఢీకొన్నారు.
6.45.42
राक्षसं रौद्रकर्माणं क्रूरकर्मा घटोत्कचः ।
अलम्बुसं प्रत्युदियाद्बलं शक्र इवाहवे ॥ ६.४५.४२ ॥
క్రూరకర్ముడైన ఘటోత్కచుడు, రౌద్రకర్ముడైన రాక్షసుడు అలంబుసుడిపై సైన్యంతో ముందుకు దూకాడు, యుద్ధంలో ఇంద్రుడు ముందుకు సాగినట్లు.
6.45.43
घटोत्कचस्ततः क्रुद्धो राक्षसं तं महाबलम् ।
नवत्या सायकैस्तीक्ष्णैर्दारयामास भारत ॥ ६.४५.४३ ॥
అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన ఘటోత్కచుడు ఆ మహాబలుడైన రాక్షసుడిని తొంభై తీక్ష్ణ బాణాలతో చీల్చాడు, భారతా.
6.45.44
अलम्बुसस्तु समरे भैमसेनिं महाबलम् ।
बहुधा दारयामास शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.४५.४४ ॥
అయితే అలంబుసుడు యుద్ధంలో భీమసేనుని మహాబలుడైన కుమారుడిని అనేక విధాలుగా, వంగిన కీళ్ల బాణాలతో చీల్చాడు.
6.45.45
व्यभ्राजेतां ततस्तौ तु संयुगे शरविक्षतौ ।
यथा देवासुरे युद्धे बलशक्रौ महाबलौ ॥ ६.४५.४५ ॥
అప్పుడు బాణాలతో గాయపడిన ఆ ఇద్దరూ యుద్ధంలో దేవాసుర యుద్ధంలో మహాబలులైన బలుడు, శక్రుడు ప్రకాశించినట్లు ప్రకాశించారు.
6.45.46
शिखण्डी समरे राजन्द्रौणिमभ्युद्ययौ बली ।
अश्वत्थामा ततः क्रुद्दः शिखण्डिनमुपस्थितम् ॥ ६.४५.४६ ॥
రాజా, బలుడైన శిఖండి యుద్ధంలో ద్రోణుని కుమారుని వైపు ముందుకు సాగాడు. అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన అశ్వత్థామ ఎదురుగా వచ్చిన శిఖండిపై దాడి చేశాడు.
6.45.47
नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं विद्ध्वा ह्यकम्पयत् ।
शिखण्ड्यपि ततो राजन्द्रोणपुत्रमताडयत् ॥ ६.४५.४७ ॥
అతి తీక్ష్ణమైన నారాచంతో అతడిని గాఢంగా చీల్చి అతడిని కంపింపజేశాడు. రాజా, అప్పుడు శిఖండి కూడా ద్రోణపుత్రుడిని కొట్టాడు.
6.45.48
सायकेन सुपीतेन तीक्ष्णेन निशितेन च ।
तौ जघ्नतुस्तदान्योन्यं शरैर्बहुविधैर्मृधे ॥ ६.४५.४८ ॥
బాగా మెరుగుపెట్టిన, తీక్ష్ణమైన, పదునైన బాణాలతో అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ యుద్ధంలో అనేక రకాల బాణాలతో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
6.45.49
भगदत्तं रणे शूरं विराटो वाहिनीपतिः ।
अभ्ययात्त्वरितो राजंस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४५.४९ ॥
రాజా, రణరంగంలో శూరుడైన భగదత్తుని వైపు సేనాపతి విరాటుడు వేగంగా ముందుకు సాగాడు; అప్పుడు యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
6.45.50
विराटो भगदत्तं तु शरवर्षण भारत ।
अभ्यवर्षत्सुसंक्रुद्धो मेघो वृष्ट्या इवाचलम् ॥ ६.४५.५० ॥
భారతా, అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన విరాటుడు భగదత్తునిపై బాణ వర్షం కురిపించాడు; మేఘం పర్వతంపై వర్షించినట్లు.
6.45.51
भगदत्तस्ततस्तूर्णं विराटं पृथिवीपतिम् ।
छादयामास समरे मेघः सूर्यमिवोदितम् ॥ ६.४५.५१ ॥
అప్పుడు భగదత్తుడు వెంటనే యుద్ధంలో రాజు విరాటుని కప్పివేశాడు; మేఘం ఉదయించిన సూర్యుని కప్పినట్లు.
6.45.52
बृहत्क्षत्रं तु कैकेयं कृपः शारद्वतो ययौ ।
तं कृपः शरवर्षेण च्छादयामास भारत ॥ ६.४५.५२ ॥
శారద్వతుడు కృపుడు కైకేయుడు బృహత్క్షత్రుని వైపు వెళ్ళాడు; భారతా, కృపుడు బాణ వర్షంతో అతనిని కప్పాడు.
6.45.53
गौतमं कैकयः क्रुद्धः शरवृष्ट्याऽभ्यपूरयत् ।
तावन्योन्यं हयान्हत्वा धनुश्छित्वा च भारत ॥ ६.४५.५३ ॥
కోపోద్రిక్తుడైన కైకేయుడు గౌతముడైన కృపుని బాణ వర్షంతో నింపాడు; భారతా, వారిద్దరూ ఒకరి గుర్రాలను చంపి, ఒకరి విల్లును తెగగొట్టారు.
6.45.54
विरथावसियुद्धाय समीयतुरमर्षणौ ।
तयोस्तदभवद्युद्धं घोररूपं सुदारुणम् ॥ ६.४५.५४ ॥
రథాలు లేనివారై, క్షమించని ఆ ఇద్దరు కత్తి యుద్ధానికి ఎదురుపడ్డారు; వారి యుద్ధం భయంకరమైనదిగా, అత్యంత దారుణమైనదిగా మారింది.
6.45.55
द्रुपदस्तु ततो राजन्सैन्धवं वै जयद्रथम् ।
अभ्युद्ययौ हृष्टरूपो हृष्टरूपं परंतपः ॥ ६.४५.५५ ॥
ఓ రాజా! అప్పుడు శత్రువులను తపింపజేసే ద్రుపదుడు, సంతోషమైన ముఖంతో, సింధుదేశరాజు జయద్రథుని వైపు ముందుకు సాగాడు.
6.45.56
ततः सैन्धवको राजा द्रुपदं विशिखैस्त्रिभिः ।
ताजयामास समरे स च तं प्रत्यबिध्यत ॥ ६.४५.५६ ॥
అప్పుడు సింధురాజు యుద్ధంలో ద్రుపదుణ్ణి మూడు బాణాలతో కొట్టాడు; అతడు కూడా అతణ్ణి ప్రతిగా కొట్టాడు.
6.45.57
तयोस्तदभवद्युद्धं घोररूपं सुदारुणम् ।
ईक्षणप्रीतिजननं शुक्राङ्गरकयोरिव ॥ ६.४५.५७ ॥
వారిద్దరి ఆ యుద్ధం అత్యంత భయంకరంగా, దారుణంగా సాగింది; శుక్రుడు, అంగారకుడి పోరాటం వలె అది చూడ ముచ్చటగా ఉంది.
6.45.58
विकर्णस्तु सुतस्तुभ्यं सुतसोमं महाबलम् ।
अभ्ययाञ्जवनैरश्वैस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४५.५८ ॥
నీ కుమారుడు వికర్ణుడు మహాబలుడైన సుతసోముని వైపు వేగమైన గుర్రాలతో ముందుకు సాగాడు; అప్పుడు యుద్ధం మొదలైంది.
6.45.59
विकर्णः सुतसोमं तु विद्ध्वा नाकम्पयच्छरैः ।
सुतसोमो विकर्णं च तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.४५.५९ ॥
వికర్ణుడు సుతసోముణ్ణి బాణాలతో కొట్టినా అతణ్ణి కదిలించలేకపోయాడు; సుతసోముడు కూడా వికర్ణుణ్ణి కొట్టాడు; అది అద్భుతంగా తోచింది.
6.45.60
सुशर्माणं नरव्याघ्रश्चेकितानो महारथः ।
अभ्यद्रवत्सुसंक्रुद्धः पाण्डवार्थे पराक्रमी ॥ ६.४५.६० ॥
మహారథుడు చేకితానుడు, నరులలో వ్యాఘ్రమైనవాడు, అత్యంత కోపంతో పాండవుల కోసం పరాక్రమంతో సుశర్మ వైపు పరుగెత్తాడు.
6.45.61
शुशर्मा तु महाराज चेकितानं महारथम् ।
महता शरवर्षेण वारयामास संयुगे ॥ ६.४५.६१ ॥
మహారాజా, సుశర్మ మహారథుడైన చేకితానుణ్ణి యుద్ధంలో గొప్ప బాణవర్షంతో అడ్డుకున్నాడు.
6.45.62
चेकितानोऽपि संरब्धः सुशर्माणां महाहवे ।
प्राच्छादयत्तमिषुभिर्महामेघ इवाचलम् ॥ ६.४५.६२ ॥
చేకితానుడు కూడా కోపోద్రిక్తుడై ఆ మహాయుద్ధంలో సుశర్మను బాణాలతో కప్పివేశాడు, మహామేఘం పర్వతాన్ని కప్పినట్టు.
6.45.63
शकुनिः प्रतिविन्ध्यं तु पराक्रान्तं पराक्रमी ।
अभ्यद्रवत राजेन्द्र मत्तः सिंह इव द्विपम् ॥ ६.४५.६३ ॥
రాజేంద్రా, పరాక్రమవంతుడైన శకుని పరాక్రమవంతుడైన ప్రతివింధ్యునిపై దాడి చేశాడు, మదించిన సింహం ఏనుగుపై పడినట్టు.
6.45.64
यौधिष्ठिरस्तु संक्रुद्धः सौबलं निशितैः शरैः ।
व्यदारयत संग्रामे मघवानिव दानवम् ॥ ६.४५.६४ ॥
యుధిష్ఠిరుని కుమారుడు కోపంతో సౌబలుణ్ణి (శకుని) పదునైన బాణాలతో యుద్ధంలో చీల్చాడు, ఇంద్రుడు దానవుణ్ణి చీల్చినట్టు.
6.45.65
शकुनिः प्रतिविन्ध्यं तु प्रतिविध्यन्तमाहवे ।
व्यदारयन्महाप्राज्ञः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.४५.६५ ॥
అయితే మహాప్రాజ్ఞుడైన శకుని యుద్ధంలో ప్రతిదాడి చేస్తున్న ప్రతివింధ్యుణ్ణి వంగిన కణుపులతో ఉన్న బాణాలతో చీల్చాడు.
6.45.66
सुदक्षिणं तु राजेन्द्र काम्भोजानां महारथम् ।
श्रुतकर्मा पराक्रान्तमभ्यद्रवत संयुगे ॥ ६.४५.६६ ॥
రాజేంద్రా, పరాక్రమవంతుడైన శ్రుతకర్మ యుద్ధంలో కాంభోజుల మహారథుడు సుదక్షిణుణ్ణి ఎదుర్కొని దాడి చేశాడు.
6.45.67
सुदक्षिणस्तु समरे साहदेविं महारथम् ।
विद्ध्वा नाकम्पयत वै मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ६.४५.६७ ॥
యుద్ధంలో సుదక్షిణుడు మహారథుడైన సాహదేవిని బాణాలతో గుచ్చాడు; అయినా అతడు మైనాక పర్వతంలా కదలలేదు.
6.45.68
श्रुतकर्मा ततः क्रुद्धः काम्भोजानां महारथम् ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छद्दारयन्निव सर्वशः ॥ ६.४५.६८ ॥
అప్పుడు కోపించిన శ్రుతకర్ముడు కాంబోజుల మహారథుడిని అనేక బాణాలతో అన్ని వైపుల నుండి కొట్టాడు, అతడిని చీల్చినట్లు.
6.45.69
इरावानथ संक्रुद्धः श्रुतायुषमरिन्दमम् ।
प्रत्युद्ययौ रणे यत्तो यत्तरूपं परंतपः ॥ ६.४५.६९ ॥
అప్పుడు కోపించిన ఇరావానుడు, యుద్ధంలో సిద్ధంగా, శత్రువులను దహించే అరిందముడైన శ్రుతాయుడిని ఎదుర్కొని ముందుకు సాగాడు.
6.45.70
आर्जुनिस्तस्य समरे हयान्हत्वा महारथः ।
ननाद बलवान्नादं तत्सैन्यं प्रत्यपूरयत् ॥ ६.४५.७० ॥
అర్జునుని కుమారుడు, మహారథుడు, యుద్ధంలో అతని గుర్రాలను చంపి, బలంగా గర్జించాడు; ఆ గర్జనతో ఆ సైన్యం నిండిపోయింది.
6.45.71
श्रुतायुस्तु ततः क्रुद्धः फाल्गुनेः समरे हयान् ।
निजघान गदाग्रेण ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४५.७१ ॥
అప్పుడు కోపించిన శ్రుతాయుసు, యుద్ధంలో ఫాల్గుని (అర్జునుని) గుర్రాలను గదాగ్రంతో చంపాడు; అప్పుడు యుద్ధం మరింత తీవ్రమైంది.
6.45.72
विन्दानिविन्दावावन्त्यौ कुन्तिभोजं महारथम् ।
ससेनं ससुतं वीरं संससञ्जतुराहवे ॥ ६.४५.७२ ॥
అవంతి రాజకుమారులైన విందుడు, అనువిందుడు యుద్ధంలో మహారథుడైన కుంతిభోజుని, అతని సేన, కుమారునితో సహా ఎదుర్కొని ఆక్రమించారు.
6.45.73
तत्राद्भुतमपश्याम तयोर्घोरं पराक्रमम् ।
अयुध्येतां स्थिरौ भूत्वा महत्या सेनया सह ॥ ६.४५.७३ ॥
అక్కడ వారిద్దరి అద్భుతమైన, భయంకరమైన పరాక్రమాన్ని మేము చూశాము. స్థిరంగా నిలిచి, మహాసేనతో కలిసి వారు పోరాడారు.
6.45.74
अनुविन्दस्तु गदया कुन्तिभोजमताडयत् ।
कुन्तिभोजश्च तं तूर्णं शरव्रातैरवाकिरत् ॥ ६.४५.७४ ॥
అనువిందుడు గదతో కుంతిభోజుడిని కొట్టాడు. కుంతిభోజుడు వెంటనే అతడిని బాణవర్షంతో కప్పేశాడు.
6.45.75
कुन्तिभोजसुतश्चापि विन्दं विव्याध सायकैः ।
स च तं प्रतिविव्याध तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.४५.७५ ॥
కుంతిభోజుని కుమారుడు కూడా విందుడిని బాణాలతో గాయపరిచాడు. అతడు కూడా ప్రతిగా అతడిని గాయపరిచాడు; అది అద్భుతంలా అనిపించింది.
6.45.76
केकया भ्रातरः पञ्च गान्धारान्पञ्च मारिष ।
ससैन्यास्ते ससैन्यांश्च योधयामासुराहवे ॥ ६.४५.७६ ॥
ఓ మారిష, కేకయుల ఐదుగురు సోదరులు, గాంధారుల ఐదుగురు తమ సేనలతో యుద్ధంలో పోరాడారు.
6.45.77
वीरबाहुश्च ते पुत्रो वैराटिं रथसत्तमम् ।
उत्तरं योधयामास विव्याध निशितैः शरैः ॥ ६.४५.७७ ॥
మీ కుమారుడు వీరబాహువు విరాటుని కుమారుడు, శ్రేష్ఠ రథికుడైన ఉత్తరుడితో పోరాడి, పదునైన బాణాలతో అతడిని గాయపరిచాడు.
6.45.78
उत्तरश्चापि तं वीरं विव्याध निशितैः शरैः ।
चेदिराट् समरे राजन्नुलूकं समभिद्रवत् ॥ ६.४५.७८ ॥
ఉత్తరుడు కూడా ఆ వీరుడిని పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు. ఓ రాజా, చేదిరాజు యుద్ధంలో ఉలూకుడి మీదకు దూసుకెళ్లాడు.
6.45.79
तथैव शरवर्षेण उलूकं समविद्ध्यत ।
उलूकश्चापि तं बाणैर्निशितैर्लोमवाहिभिः ॥ ६.४५.७९ ॥
అలాగే బాణవర్షంతో అతడు ఉలూకుని బాగా గాయపరిచాడు. ఉలూకుడు కూడా అతన్ని పదునైన, రెక్కలు గల బాణాలతో కొట్టాడు.
6.45.80
तयोर्युद्धं समभवद्धोररूपं विशांते ।
दारयेतां सुसंक्रुद्धावन्योन्यमपराजितौ ॥ ६.४५.८० ॥
వారిద్దరి మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది, ఓ ప్రభూ. అత్యంత కోపోద్రిక్తులై, ఒకరికొకరు అజేయులైన ఆ ఇద్దరూ పరస్పరం చీల్చుకున్నారు.
6.45.81
एवं द्वन्द्वसहस्राणि रथवारणवाजिनाम् ।
पदातीनां च समरे तव तेषां च संकुले ॥ ६.४५.८१ ॥
ఈ విధంగా యుద్ధంలో రథికులు, ఏనుగులు, అశ్వికుల, కాల్బలాల వేలాది ద్వంద్వ యుద్ధాలు జరిగాయి; మీ వారికి, వారికి మధ్య జరిగిన కలకలంలో.
6.45.82
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.४५.८२ ॥
ఆ యుద్ధం ఒక్క క్షణం మధురంగా కనిపించింది. తరువాత, ఓ రాజా, పిచ్చివాడిలా ఏమీ అర్థం కాలేదు.
6.45.83
गजो गजेन समरे रथिनं च रथी ययौ ।
अश्वोऽश्वं समभिप्रायात्पदातिश्च पदातिनम् ॥ ६.४५.८३ ॥
యుద్ధంలో ఏనుగు ఏనుగును, రథికుడు రథికుడిని ఎదుర్కొన్నారు. గుర్రం గుర్రాన్ని, కాల్బలం కాల్బలాన్ని సమీపించింది.
6.45.84
ततो युद्धं सुदुर्धर्षं व्याकुलं समपद्यत ।
शूराणां समरे तत्र समासाद्येतरेतरम् ॥ ६.४५.८४ ॥
అప్పుడు ఆ యుద్ధం ఎదుర్కోవడానికి మిక్కిలి కఠినంగా, కలకలంగా మారింది. అక్కడ యుద్ధంలో శూరులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొన్నారు.
6.45.85
तत्र देवर्षयः सिद्धाश्चारणाश्च समागताः ।
प्रेक्षन्त तद्रणं घोरं देवासुरसमं भुवि ॥ ६.४५.८५ ॥
అక్కడ దేవర్షులు, సిద్ధులు, చారణులు సమావేశమై, భూమిపై దేవాసుర యుద్ధంతో సమానమైన ఆ భయంకర యుద్ధాన్ని చూస్తున్నారు.
6.45.86
ततो दन्तिसहस्राणि र्थानां चापि मारिष ।
अश्वौघाः पुरुषौघाश्च विपरीतं समाययुः ॥ ६.४५.८६ ॥
అప్పుడు, ఓ మారిష, వేలాది ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాల గుంపులు, మనుషుల సమూహాలు అస్తవ్యస్తంగా ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొన్నాయి.
6.45.87
तत्रतत्र प्रदृश्यन्ते रथवारणपत्तयः ।
सादिनश्च नरव्याघ्र युध्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ ६.४५.८७ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్రా, అక్కడక్కడ రథికులు, గజారోహకులు, పదాతులు, అశ్వికులు మళ్లీ మళ్లీ యుద్ధం చేస్తూ కనిపించారు.