Mahābhārata · Adhyāya 6.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.49.1
श्वेते सेनापतौ तात संग्रमे निहते परैः ।
किमकुर्वन्महेष्वासाः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ ६.४९.१ ॥
Querido hijo, cuando el comandante blanco fue muerto en batalla por los enemigos, ¿qué hicieron los grandes arqueros, los Pāñcālas, junto con los Pāṇḍavas?
6.49.2
सेनापतिं समाकर्ण्य श्वेतं युधि निपातितम् ।
तदर्थं यततां चापि परेषां प्रपलायिनाम् ॥ ६.४९.२ ॥
Al oír que el comandante blanco había caído en la batalla, ¿qué hicieron los enemigos que se esforzaban con ese fin, y también los que huyeron?
6.49.3
मनः प्रीणाति मे वाक्यं जयं संजय श्रृण्वतः ।
प्रत्युपायं चिन्तयन्तः सञ्जनाः प्रस्रवन्ति मे ॥ ६.४९.३ ॥
Oh Sañjaya, oír estas palabras de victoria alegra mi mente; pero los hombres justos, meditando un remedio, hacen que de mí fluyan lágrimas.
6.49.4
स हि वीरोऽनुरक्तश्च वृद्धः कुरुपतिस्तदा ।
कृतं वैरं सदा तेन पितुः पुत्रेण धीमता ॥ ६.४९.४ ॥
Aquel héroe, leal y anciano, señor de los Kurus, mantenía siempre la enemistad, como un hijo sabio sostiene la enemistad de su padre.
6.49.5
तस्योद्वेगभयाच्चापि संश्रितः पाण्डवान्पुरा ।
सर्वं बलं परित्यज्य दुर्गं संश्रित्य तिष्ठति ॥ ६.४९.५ ॥
Por su agitación y temor, antes se había refugiado con los Pāṇḍavas; ahora, habiendo abandonado todo su ejército, permanece refugiado en una fortaleza.
6.49.6
पाण्डवानां प्रतापेन दुर्गं देशं निवेश्य च ।
सपत्नान्सततं बाधन्नार्यवृत्तिमनुष्ठितः ॥ ६.४९.६ ॥
Establecido en una región inaccesible gracias al poder de los Pāṇḍavas, y hostigando constantemente a sus enemigos, se ha entregado a una conducta indigna.
6.49.7
आश्चर्यं वै सदा तेषां पुरा राज्ञां सुदुर्मतिः ।
ततो युधिष्ठिरे भक्तः कथं सञ्जय सूदितः ॥ ६.४९.७ ॥
Dhṛtarāṣṭra dijo: En verdad es un asombro, oh Sañjaya, cómo aquel de mente perversa, que antes siempre fue devoto de Yudhiṣṭhira, fue abatido.
6.49.8
प्रक्षिप्तः संमतः क्षुद्रः पुत्रो मे पुरुषाधमः ।
न युद्धं रोचयेद्भीष्मो न चाचार्यः कथंचन ॥ ६.४९.८ ॥
Dhṛtarāṣṭra dijo: Mi hijo, vil y el más bajo de los hombres, despreciado pero estimado; ni Bhīṣma ni el maestro aprobaban de ninguna manera la guerra.
6.49.9
न कृपो न च गान्धारी नाहं सञ्जय रोचये ।
न वासुदेवो वार्ष्णेयो धर्मराजश्च पाण्डवः ॥ ६.४९.९ ॥
Dhṛtarāṣṭra dijo: Ni Kṛpa, ni Gāndhārī, ni yo, oh Sañjaya, lo aprobamos; ni Vāsudeva Vārṣṇeya, ni el Pāṇḍava rey de la Ley, Yudhiṣṭhira.
6.49.10
न भीमो नार्जुनश्चैव न यमौ पुरुषर्षभौ ।
वार्यमाणो मया नित्यं गान्धार्या विदुरेण च ॥ ६.४९.१० ॥
Dhṛtarāṣṭra dijo: Ni Bhīma ni Arjuna, ni los gemelos, toros entre los hombres, lo aprueban. Aunque era constantemente disuadido por mí, por Gāndhārī y por Vidura,
6.49.11
जामदग्न्येन रामेण व्यासेन च महात्मना ।
दुर्योधनो युध्यमानो नित्यमेव हि सञ्जय ॥ ६.४९.११ ॥
Dhṛtarāṣṭra dijo: Incluso Rāma, el hijo de Jamadagni, y el magnánimo Vyāsa lo disuadieron. Oh Sañjaya, siempre porfiaba con ellos.
6.49.12
कर्णस्य मतमास्थाय सौबलस्य च पापकृत् ।
दुःशासनस्य च तथा पाण्डवान्नान्वचिन्तयत् ॥ ६.४९.१२ ॥
Dhṛtarāṣṭra dijo: Siguiendo el consejo de Karṇa, de Śakuni hijo de Subala, y asimismo de Duḥśāsana, el malhechor nunca pensó en los Pāṇḍavas.
6.49.13
तस्याहं व्यसनं घोरं मन्ये प्राप्तं तु सञ्जय ।
श्वेतस्य च विनाशेन भीष्मस्य विजयेन च ॥ ६.४९.१३ ॥
Sañjaya, creo que una terrible calamidad le ha sobrevenido por la destrucción de Śveta y la victoria de Bhīṣma.
6.49.14
संक्रुद्धः कृष्णसहितः पार्थः किमकरोद्युधि ।
अर्जुनाद्धि भयं भूयस्तन्मे तात न शाम्यति ॥ ६.४९.१४ ॥
¿Qué hizo en la batalla el airado Pārtha, acompañado de Kṛṣṇa? Hijo querido, mi temor por Arjuna no cesa.
6.49.15
स हि शूरश्च कौन्तेयः क्षिप्रकारी धनंजयः ।
मन्ये शरैः शरीराणि शत्रूणां प्रमथिष्यति ॥ ६.४९.१५ ॥
Ese héroe hijo de Kuntī, Dhanaṃjaya, de acción veloz, creo que aplastará con flechas los cuerpos de los enemigos.
6.49.16
ऐन्द्रिमिन्द्रानुजसमं महेन्द्रसदृशं बले ।
अमोघक्रोधसंकल्पं दृष्ट्वा वः किमभून्मनः ॥ ६.४९.१६ ॥
Igual al hermano menor de Indra, semejante a Mahendra en fuerza, cuya ira y propósito nunca fallan: al verlo, ¿qué pasó con vuestros ánimos?
6.49.17
तथैव वेदविच्छूरो ज्वलनार्कसमद्युतिः ।
इन्द्रास्त्रविदमेयात्मा प्रपतन्समितिंजयः ॥ ६.४९.१७ ॥
Asimismo, conocedor de los Vedas, héroe resplandeciente como el fuego y el sol, diestro en las armas de Indra, de alma inmensurable, que avanza y vence en la batalla.
6.49.18
वज्रसंस्पर्शरूपाणामस्त्राणां च प्रयोजकः ।
सखङ्गाक्षेपहस्तस्तु घोषं चक्रे महारथः ॥ ६.४९.१८ ॥
El gran auriga, que empleaba armas de forma semejante al contacto del rayo, blandiendo la espada en la mano, lanzó un rugido.
6.49.19
स सञ्जय महाप्राज्ञो द्रुपदस्यात्मजो बली ।
धृष्टद्युम्नः किमकरोच्छ्वेते युधि निपातिते ॥ ६.४९.१९ ॥
¡Oh Sañjaya! El sabio y poderoso hijo de Drupada, Dhṛṣṭadyumna, ¿qué hizo cuando Śveta cayó en la batalla?
6.49.20
पुरा चैवापराधेन वधेन च चमूपतेः ।
मन्ये मनः प्रजज्वाल पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ६.४९.२० ॥
Antes, creo, la mente de los magnánimos Pāṇḍavas ardió a causa de la ofensa y de la muerte del jefe del ejército.
6.49.21
तेषां क्रोधं चिन्तयंस्तु अहःसु च निशासु च ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुर्योदनकृतेन हि ।
कथं चाभून्महायुद्धं सर्वमाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.४९.२१ ॥
Pensando en su ira de día y de noche, no encuentro paz, pues esto lo causó Duryodhana. ¡Oh Sañjaya, cómo surgió esta gran guerra? Cuéntamelo todo.
6.49.22
श्रृणु राजन्स्थिरो भूत्वा तवापनयनो महान् ।
न च दुर्योधने दोषमिमामाधातुमर्हसि ॥ ६.४९.२२ ॥
Escucha, oh rey, con ánimo firme: este es tu gran error. No deberías imputar esta culpa a Duryodhana.
6.49.23
गतोदके सेतुबन्धो यादृक्तादृङ्भतिस्तव ।
संदीप्ते भवने यद्वत्कूपस्य खननं तथा ॥ ६.४९.२३ ॥
Como construir un dique cuando el agua ya se ha ido, o cavar un pozo cuando la casa ya arde, así de inútil es tu reflexión.
6.49.24
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि दारुणे ।
तावकानां परेषां च पुनर्युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.२४ ॥
Cuando la mayor parte de la mañana de aquel día terrible había pasado, la batalla entre los tuyos y los enemigos se reanudó.
6.49.25
श्वेतं तु निहतं दृष्ट्वा विराटस्य चमूपतिम् ।
कृतवर्मणा च सहितं दृष्ट्वा शल्यमवस्थितम् ॥ ६.४९.२५ ॥
Al ver muerto a Śveta, el comandante del ejército de Virāṭa, y al ver a Śalya firme junto a Kṛtavarman—
6.49.26
शङ्खः क्रोधात्प्रजज्वाल हविषा हव्यवाडिव ।
स विस्फार्य महच्चापं शक्रचापोपमं बली ॥ ६.४९.२६ ॥
Śaṅkha se encendió de ira como el fuego del sacrificio alimentado con mantequilla; aquel fuerte tensó su gran arco, semejante al arco de Indra.
6.49.27
अभ्यधावज्जिघांसन्वै शल्यं मद्राधिपं युधि ।
महता रथसङ्घेन समन्तात्परिरक्षितः ॥ ६.४९.२७ ॥
Deseando matar en la batalla a Śalya, señor de los Madra, se lanzó contra él, protegido por todas partes por una gran hueste de carros.
6.49.28
सृजन्बाणमयं वर्षं प्रायाच्छल्यरथं प्रति ।
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य मत्तवारणविक्रमम् ॥ ६.४९.२८ ॥
Lanzando una lluvia de flechas, avanzó hacia el carro de Śalya; y viéndolo atacar con el valor de un elefante en celo—
6.49.29
तावकानां रथाः सप्त समन्तात्पर्यवारयन् ।
मद्रराजं परीप्सन्तो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम् ॥ ६.४९.२९ ॥
Siete de tus guerreros en carros rodearon al rey de los Madra por todos lados, deseando protegerlo, pues había caído entre las fauces de la muerte.
6.49.30
बृहद्बलश्च कौसल्यो जयत्सेनश्च मागधः ।
तथा रुक्मरथो राजन्पुत्रः शल्यस्य मानितः ॥ ६.४९.३० ॥
Bṛhadbala de Kosala y Jayatsena de Magadha, y, oh rey, Rukmaratha, el honrado hijo de Śalya—
6.49.31
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणःक ।
बृहत्क्षत्रस्य दायादः सैन्धवश्च जयद्रथः ॥ ६.४९.३१ ॥
Vinda y Anuvinda, los dos príncipes de Avanti, el rey de Kamboja Sudakṣiṇa, y Jayadratha el Saindhava, heredero de Bṛhatkṣatra.
6.49.32
नानाधातुविचित्राणि कार्मुकाणि महात्मनाम् ।
विस्फारितान्यदृश्यन्त तोयदेष्विव विद्युतः ॥ ६.४९.३२ ॥
Los arcos de los magnánimos, variados con muchos metales, al tensarse brillaban como relámpagos entre las nubes.
6.49.33
ते तु बाणमयं वर्षं शङ्खमूर्ध्निं न्यपातयन् ।
निदाघान्तेऽनिलोद्धृता मेघा इव नगे जलम् ॥ ६.४९.३३ ॥
Derramaron sobre la cabeza de Śaṅkha una lluvia de flechas, como nubes agitadas por el viento al final del verano derraman agua sobre una montaña.
6.49.34
ततः क्रुद्धो महेष्वासः सप्तभल्लैः सुतेजनैः ।
धनूंषि तेषामाच्छिद्य ननर्द पृतनापतिः ॥ ६.४९.३४ ॥
Entonces el gran arquero, comandante del ejército, furioso, cortó sus arcos con siete flechas agudas de cabeza ancha y rugió.
6.49.35
ततो भीष्मो महाबाहुर्विनद्य जलदो यथा ।
तालमात्रं धनुर्गृह्य शङ्खमभ्यद्रवद्रणे ॥ ६.४९.३५ ॥
Entonces el poderoso Bhīṣma, rugiendo como nube de lluvia, tomó un arco tan alto como una palmera y cargó contra Śaṅkha en la batalla.
6.49.36
तमुद्यन्तमुदीक्ष्याथ महेष्वासं महाबलम् ।
संत्रस्ता पाण्डवी सेना वातवेगहतेव नौः ॥ ६.४९.३६ ॥
Al ver alzarse a aquel gran arquero, de gran fuerza, el ejército pāṇḍava quedó aterrado, como un bote golpeado por la fuerza del viento.
6.49.37
ततोऽर्जुनः संत्वरितः शङ्खस्यासीत्पुरःसरः ।
भीष्माद्रक्ष्योऽयमद्येति ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.३७ ॥
Entonces Arjuna se apresuró al frente de Śaṅkha, pensando: «Hoy debe ser protegido de Bhīṣma». Entonces comenzó la batalla.
6.49.38
हाहाकारो महानासीद्योधानां युधि युध्यताम् ।
तेजस्तेजसि संपृक्तमित्येवं विस्मयं ययुः ॥ ६.४९.३८ ॥
Un gran clamor de «¡ah, ah!» surgió entre los guerreros que combatían en la batalla. «El resplandor se ha unido al resplandor», así cayeron en el asombro.
6.49.39
अथ शल्यो गदापाणिरवतीर्य महारथात् ।
शङ्खस्य चतुरो वाहानहनद्भरतर्षभ ॥ ६.४९.३९ ॥
Entonces Śalya, con la maza en la mano, descendió de su gran carro y mató a los cuatro caballos de Śaṅkha, oh toro de los Bharatas.
6.49.40
स हताश्वाद्रथात्तूर्णं खङ्गमादाय विद्रुतः ।
बीभत्सोश्च रथं प्राप्य पुनः शान्तिमविन्दत ॥ ६.४९.४० ॥
Con sus caballos muertos, huyó rápidamente del carro con la espada en la mano, y al llegar al carro de Bībhatsu (Arjuna) volvió a encontrar la paz.
6.49.41
ततो भीष्मरथात्तूर्णमुत्पतन्ति पतत्रिणः ।
यैरन्तरीक्षं भूमिश्च सर्वतः समवस्तृता ॥ ६.४९.४१ ॥
Entonces desde el carro de Bhīṣma se alzaron velozmente las flechas aladas, con las que el cielo y la tierra quedaron cubiertos por todas partes.
6.49.42
पञ्चालानथ मत्स्यांश्च केकयांश्च प्रभद्रकान् ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः पातयामास पत्रिभिः ॥ ६.४९.४२ ॥
Bhīṣma, el mejor de los que golpean, derribó con sus flechas a los Pañcālas, los Matsyas, los Kekayas y los Prabhadrakas.
6.49.43
उत्सृज्य समरे राजन्पाण्डवं सव्यसाचिनम् ।
अभ्यद्रवत पाञ्चाल्यं द्रुपदं सेनया वृतम् ॥ ६.४९.४३ ॥
Oh rey, abandonando en la batalla al Pāṇḍava Savyasācin (Arjuna), se lanzó contra Drupada, el príncipe de los Pañcāla, rodeado por un ejército.
6.49.44
प्रियं संबन्धिनं राजञ्शरानवकिरन्बहून् ।
अग्निनेव प्रदग्धानि वनानि शिशिरात्यये ॥ ६.४९.४४ ॥
Oh rey, lanzando muchas flechas sobre su querido pariente, como bosques quemados por el fuego al final del invierno.
6.49.45
शरदग्धान्यदृश्यन्त सैन्यानि द्रुपदस्य ह ।
अत्यतिष्ठद्रणे भीष्मो विधूम इव पावकः ॥ ६.४९.४५ ॥
Los ejércitos de Drupada se vieron quemados por las flechas, y en la batalla Bhīṣma se alzó como un fuego sin humo.
6.49.46
मध्यन्दिने यथाऽऽदित्यं तपन्तमिव तेजसा ।
न शेकुः पाण्डवेयस्य योधा भीष्मं निरीक्षितुम् ॥ ६.४९.४६ ॥
Como el sol que arde con su resplandor al mediodía, los guerreros del bando pāṇḍava no podían mirar a Bhīṣma.
6.49.47
वीक्षांचक्रुः समंतात्ते पाण्डवा भयपीडिताः ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त गावः शीतार्दिता इव ॥ ६.४९.४७ ॥
Los pāṇḍavas, oprimidos por el miedo, miraron a todos lados, pero no hallaron protector, como vacas afligidas por el frío.
6.49.48
सा तु यौधिष्ठिरी सेना गाङ्गेयशरपीडिता ।
सिंहेनेव विनिर्भिन्ना शुक्ला गौरिव गोपतेः ॥ ६.४९.४८ ॥
Aquel ejército de Yudhiṣṭhira, afligido por las flechas del hijo de Gaṅgā, quedó desgarrado como una vaca blanca del señor del ganado desgarrada por un león.
6.49.49
हते विप्रुद्रुते सैन्ये निरुत्साहे विमर्दिते ।
हाहाकारो महानासीत्पाण्डुसैन्येषु भारत ॥ ६.४९.४९ ॥
Cuando el ejército fue abatido, dispersado, privado de ánimo y aplastado, surgió un gran clamor de lamento entre los ejércitos pāṇḍava, oh Bhārata.
6.49.50
ततो भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमोच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.४९.५० ॥
Entonces Bhīṣma, hijo de Śantanu, que siempre tensaba el arco en círculo, disparó flechas de puntas ardientes, como serpientes venenosas.
6.49.51
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्यादिश्य भारत ॥ ६.४९.५१ ॥
Convirtiendo todas las direcciones en un solo camino con sus flechas, firme en su voto, derribó los carros de los Pāṇḍava, apuntando una y otra vez en cada dirección, oh Bhārata.
6.49.52
ततः सैन्येषु भग्नेषु मथितेषु च सर्वशः ।
प्राप्ते चास्तं दिनकरे न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.४९.५२ ॥
Entonces, cuando los ejércitos habían sido rotos y aplastados por todas partes, y el sol se había puesto, nada podía reconocerse.
6.49.53
भीष्मं च समुदीर्यन्तं दृष्ट्वा पार्था महाहवे ।
अवहारमकुर्वन्त सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ६.४९.५३ ॥
Al ver a Bhīṣma alzarse con furia en la gran batalla, los hijos de Pṛthā hicieron retirarse a sus ejércitos, oh toro de los Bharatas.