ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.49.1
श्वेते सेनापतौ तात संग्रमे निहते परैः ।
किमकुर्वन्महेष्वासाः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ ६.४९.१ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱେତ ସେନାପତି ନିହତ ହେଲେ ମହାଧନୁର୍ଧର ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ କ'ଣ କଲେ?
6.49.2
सेनापतिं समाकर्ण्य श्वेतं युधि निपातितम् ।
तदर्थं यततां चापि परेषां प्रपलायिनाम् ॥ ६.४९.२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ଶ୍ୱେତ ସେନାପତିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ତଦର୍ଥେ ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ ଓ ପଳାତକମାନେ କ'ଣ କଲେ?
6.49.3
मनः प्रीणाति मे वाक्यं जयं संजय श्रृण्वतः ।
प्रत्युपायं चिन्तयन्तः सञ्जनाः प्रस्रवन्ति मे ॥ ६.४९.३ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଜୟର କଥା ଶୁଣିବାରେ ମୋ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ; ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସଜ୍ଜନମାନେ ମୋଠାରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାନ୍ତି।
6.49.4
स हि वीरोऽनुरक्तश्च वृद्धः कुरुपतिस्तदा ।
कृतं वैरं सदा तेन पितुः पुत्रेण धीमता ॥ ६.४९.४ ॥
ସେ ବୀର, ଅନୁରକ୍ତ ଓ ବୃଦ୍ଧ କୁରୁପତି ସେତେବେଳେ ସର୍ବଦା ବୈର ରଖିଥିଲେ; ଯେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁତ୍ର ପିତାର ବୈର ବହନ କରେ।
6.49.5
तस्योद्वेगभयाच्चापि संश्रितः पाण्डवान्पुरा ।
सर्वं बलं परित्यज्य दुर्गं संश्रित्य तिष्ठति ॥ ६.४९.५ ॥
ତା'ର ଉଦ୍ବେଗ ଓ ଭୟ ହେତୁ ପୂର୍ବେ ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଶରଣ ନେଇଥିଲା; ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ସୈନ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଏକ ଦୁର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଠିଆ ହୋଇଛି।
6.49.6
पाण्डवानां प्रतापेन दुर्गं देशं निवेश्य च ।
सपत्नान्सततं बाधन्नार्यवृत्तिमनुष्ठितः ॥ ६.४९.६ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତାପରେ ଦୁର୍ଗମ ଦେଶରେ ବାସ କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ପୀଡ଼ା ଦେଉ ଦେଉ ସେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣରେ ଲାଗିଛି।
6.49.7
आश्चर्यं वै सदा तेषां पुरा राज्ञां सुदुर्मतिः ।
ततो युधिष्ठिरे भक्तः कथं सञ्जय सूदितः ॥ ६.४९.७ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ: ହେ ସଞ୍ଜୟ, ପୂର୍ବେ ସର୍ବଦା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ନିହତ ହେଲା, ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ।
6.49.8
प्रक्षिप्तः संमतः क्षुद्रः पुत्रो मे पुरुषाधमः ।
न युद्धं रोचयेद्भीष्मो न चाचार्यः कथंचन ॥ ६.४९.८ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ: ମୋ ପୁତ୍ର, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ, (ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା) ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହେଲା; ଭୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପସନ୍ଦ କରି ନ ଥିଲେ।
6.49.9
न कृपो न च गान्धारी नाहं सञ्जय रोचये ।
न वासुदेवो वार्ष्णेयो धर्मराजश्च पाण्डवः ॥ ६.४९.९ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ: କୃପ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମୁଁ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଏହାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁ ନାହୁଁ; ବାସୁଦେବ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ (କୃଷ୍ଣ) ଓ ପାଣ୍ଡବ ଧର୍ମରାଜ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ମଧ୍ୟ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
6.49.10
न भीमो नार्जुनश्चैव न यमौ पुरुषर्षभौ ।
वार्यमाणो मया नित्यं गान्धार्या विदुरेण च ॥ ६.४९.१० ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ: ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସମାନ ଯମଜ (ନକୁଳ-ସହଦେବ) ମଧ୍ୟ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୋ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବଦା ବାରିତ ହେଉଥିଲା।
6.49.11
जामदग्न्येन रामेण व्यासेन च महात्मना ।
दुर्योधनो युध्यमानो नित्यमेव हि सञ्जय ॥ ६.४९.११ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ: ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ (ପରଶୁରାମ) ଓ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ସେ ବାରିତ ହୋଇଥିଲା)। ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ବିବାଦ କରୁଥିଲା।
6.49.12
कर्णस्य मतमास्थाय सौबलस्य च पापकृत् ।
दुःशासनस्य च तथा पाण्डवान्नान्वचिन्तयत् ॥ ६.४९.१२ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ: କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମତ ଓ ସୌବଳ (ଶକୁନି)ଙ୍କ ମତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ମତ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରି, ପାପକର୍ମୀ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା ହିଁ କଲା ନାହିଁ।
6.49.13
तस्याहं व्यसनं घोरं मन्ये प्राप्तं तु सञ्जय ।
श्वेतस्य च विनाशेन भीष्मस्य विजयेन च ॥ ६.४९.१३ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଶ୍ୱେତଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବିଜୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଘୋର ବିପଦ ଆସିଛି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
6.49.14
संक्रुद्धः कृष्णसहितः पार्थः किमकरोद्युधि ।
अर्जुनाद्धि भयं भूयस्तन्मे तात न शाम्यति ॥ ६.४९.१४ ॥
କୃଷ୍ଣ ସହିତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ? ହେ ବତ୍ସ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ମୋ ଭୟ ଏବେ ବି ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ।
6.49.15
स हि शूरश्च कौन्तेयः क्षिप्रकारी धनंजयः ।
मन्ये शरैः शरीराणि शत्रूणां प्रमथिष्यति ॥ ६.४९.१५ ॥
ସେ ଶୂର କୌନ୍ତେୟ, କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ ଧନଞ୍ଜୟ, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଦଳିଦେବେ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
6.49.16
ऐन्द्रिमिन्द्रानुजसमं महेन्द्रसदृशं बले ।
अमोघक्रोधसंकल्पं दृष्ट्वा वः किमभून्मनः ॥ ६.४९.१६ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ସଦୃଶ, ବଳରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଓ ସଂକଳ୍ପ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ, ତାହାକୁ ଦେଖି ତୁମ ମନ କଣ ହେଲା?
6.49.17
तथैव वेदविच्छूरो ज्वलनार्कसमद्युतिः ।
इन्द्रास्त्रविदमेयात्मा प्रपतन्समितिंजयः ॥ ६.४९.१७ ॥
ସେହିପରି ବେଦଜ୍ଞ, ଶୂର, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ, ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଅପରିମିତ ଆତ୍ମାବାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ବିଜୟୀ।
6.49.18
वज्रसंस्पर्शरूपाणामस्त्राणां च प्रयोजकः ।
सखङ्गाक्षेपहस्तस्तु घोषं चक्रे महारथः ॥ ६.४९.१८ ॥
ବଜ୍ରସ୍ପର୍ଶ ସଦୃଶ ରୂପ ଥିବା ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରୟୋଗକାରୀ, ହାତରେ ଖଡ୍ଗ ଘୂରାଉଥିବା ସେ ମହାରଥୀ ଗର୍ଜନ କଲା।
6.49.19
स सञ्जय महाप्राज्ञो द्रुपदस्यात्मजो बली ।
धृष्टद्युम्नः किमकरोच्छ्वेते युधि निपातिते ॥ ६.४९.१९ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ବଳବାନ ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ୱେତ ପତିତ ହେଲେ କ'ଣ କଲେ?
6.49.20
पुरा चैवापराधेन वधेन च चमूपतेः ।
मन्ये मनः प्रजज्वाल पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ६.४९.२० ॥
ପୂର୍ବରୁ ସେନାପତିଙ୍କ ଅପରାଧ ଓ ବଧ ଯୋଗୁଁ, ମୁଁ ଭାବେ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମନ ଜଳି ଉଠିଥିଲା।
6.49.21
तेषां क्रोधं चिन्तयंस्तु अहःसु च निशासु च ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुर्योदनकृतेन हि ।
कथं चाभून्महायुद्धं सर्वमाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.४९.२१ ॥
ସେମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ବିଷୟରେ ଦିନରାତି ଭାବି ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ; ଏହା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ କୃତ। ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧ କେମିତି ହେଲା? ସବୁ କୁହ।
6.49.22
श्रृणु राजन्स्थिरो भूत्वा तवापनयनो महान् ।
न च दुर्योधने दोषमिमामाधातुमर्हसि ॥ ६.४९.२२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ଥିର ହୋଇ ଶୁଣ। ଏହା ତୁମର ବଡ଼ ଅପରାଧ। ଏହି ଦୋଷ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉପରେ ଲଦିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.49.23
गतोदके सेतुबन्धो यादृक्तादृङ्भतिस्तव ।
संदीप्ते भवने यद्वत्कूपस्य खननं तथा ॥ ६.४९.२३ ॥
ପାଣି ଚାଲିଗଲା ପରେ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧିବା, କିମ୍ବା ଘର ଜଳୁଥିବା ବେଳେ କୂଅ ଖୋଳିବା ଯେପରି ବ୍ୟର୍ଥ, ସେପରି ତୁମ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ।
6.49.24
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि दारुणे ।
तावकानां परेषां च पुनर्युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.२४ ॥
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦିନର ପୂର୍ବାହ୍ନ ଅଧିକାଂଶ ବିତିଗଲେ, ତୁମ ଲୋକମାନଙ୍କ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
6.49.25
श्वेतं तु निहतं दृष्ट्वा विराटस्य चमूपतिम् ।
कृतवर्मणा च सहितं दृष्ट्वा शल्यमवस्थितम् ॥ ६.४९.२५ ॥
ବିରାଟଙ୍କ ସେନାପତି ଶ୍ୱେତ ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଶଲ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦେଖି—
6.49.26
शङ्खः क्रोधात्प्रजज्वाल हविषा हव्यवाडिव ।
स विस्फार्य महच्चापं शक्रचापोपमं बली ॥ ६.४९.२६ ॥
ଶଙ୍ଖ କ୍ରୋଧରେ ଘୃତରେ ହବ୍ୟବାହ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳି ଉଠିଲା; ସେ ବଳବାନ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ସଦୃଶ ବିଶାଳ ଧନୁ ଟାଣିଲା।
6.49.27
अभ्यधावज्जिघांसन्वै शल्यं मद्राधिपं युधि ।
महता रथसङ्घेन समन्तात्परिरक्षितः ॥ ६.४९.२७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦ୍ରରାଜ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲା; ଚାରିପାଶରୁ ବିଶାଳ ରଥସଂଘ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ।
6.49.28
सृजन्बाणमयं वर्षं प्रायाच्छल्यरथं प्रति ।
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य मत्तवारणविक्रमम् ॥ ६.४९.२८ ॥
ବାଣ ବର୍ଷା କରି ସେ ଶଲ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଆଡ଼କୁ ଗଲା; ମତ୍ତ ହସ୍ତୀ ପରି ପରାକ୍ରମରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି—
6.49.29
तावकानां रथाः सप्त समन्तात्पर्यवारयन् ।
मद्रराजं परीप्सन्तो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम् ॥ ६.४९.२९ ॥
ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷର ସାତ ଜଣ ରଥୀ ଚାରିପାଶରୁ ମଦ୍ରରାଜଙ୍କୁ ଘେରି ଠିଆ ହେଲେ; ମୃତ୍ୟୁର ଦାଢ଼ ମଧ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।
6.49.30
बृहद्बलश्च कौसल्यो जयत्सेनश्च मागधः ।
तथा रुक्मरथो राजन्पुत्रः शल्यस्य मानितः ॥ ६.४९.३० ॥
କୌସଲ୍ୟ ବୃହଦ୍ବଳ ଓ ମାଗଧ ଜୟତ୍ସେନ; ହେ ରାଜନ୍, ଶଲ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ପୁତ୍ର ରୁକ୍ମରଥ—
6.49.31
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणःक ।
बृहत्क्षत्रस्य दायादः सैन्धवश्च जयद्रथः ॥ ६.४९.३१ ॥
ଅବନ୍ତୀର ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ବିନ୍ଦ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ, କାମ୍ବୋଜ ରାଜା ସୁଦକ୍ଷିଣ, ଏବଂ ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ସୈନ୍ଧବ ଜୟଦ୍ରଥ।
6.49.32
नानाधातुविचित्राणि कार्मुकाणि महात्मनाम् ।
विस्फारितान्यदृश्यन्त तोयदेष्विव विद्युतः ॥ ६.४९.३२ ॥
ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଧନୁ ନାନା ଧାତୁରେ ବିଚିତ୍ର ଥିଲା; ଟଣାଯିବାରୁ ମେଘରେ ବିଜୁଳି ପରି ଦିଶିଲା।
6.49.33
ते तु बाणमयं वर्षं शङ्खमूर्ध्निं न्यपातयन् ।
निदाघान्तेऽनिलोद्धृता मेघा इव नगे जलम् ॥ ६.४९.३३ ॥
ସେମାନେ ଶଙ୍ଖଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ବାଣର ବର୍ଷା ଢାଳିଲେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଶେଷରେ ପବନରେ ଉଠିଥିବା ମେଘ ଯେପରି ପର୍ବତ ଉପରେ ଜଳ ଢାଳେ।
6.49.34
ततः क्रुद्धो महेष्वासः सप्तभल्लैः सुतेजनैः ।
धनूंषि तेषामाच्छिद्य ननर्द पृतनापतिः ॥ ६.४९.३४ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ମହାଧନୁର୍ଧର ସେନାପତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସାତଟି ଭଲ୍ଲରେ ସେମାନଙ୍କ ଧନୁ କାଟି ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.49.35
ततो भीष्मो महाबाहुर्विनद्य जलदो यथा ।
तालमात्रं धनुर्गृह्य शङ्खमभ्यद्रवद्रणे ॥ ६.४९.३५ ॥
ତା'ପରେ ମହାବାହୁ ଭୀଷ୍ମ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜି, ତାଳ ଗଛ ପରି ଲମ୍ବା ଧନୁ ଧରି ରଣରେ ଶଙ୍ଖ ଆଡ଼େ ଧାଇଁଲେ।
6.49.36
तमुद्यन्तमुदीक्ष्याथ महेष्वासं महाबलम् ।
संत्रस्ता पाण्डवी सेना वातवेगहतेव नौः ॥ ६.४९.३६ ॥
ସେହି ମହାଧନୁର୍ଧର, ମହାବଳଙ୍କୁ ଉଠିବା ଦେଖି ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଭୟଭୀତ ହେଲା, ପବନ ବେଗରେ ଆହତ ନୌକା ପରି।
6.49.37
ततोऽर्जुनः संत्वरितः शङ्खस्यासीत्पुरःसरः ।
भीष्माद्रक्ष्योऽयमद्येति ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.३७ ॥
ଏବେ ଅର୍ଜୁନ ଶୀଘ୍ର ଶଙ୍ଖଙ୍କ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। 'ଆଜି ଏ ଭୀଷ୍ମଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ' ଏହା ଭାବି ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
6.49.38
हाहाकारो महानासीद्योधानां युधि युध्यताम् ।
तेजस्तेजसि संपृक्तमित्येवं विस्मयं ययुः ॥ ६.४९.३८ ॥
ଯୁଦ୍ଧରତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାହାହାକାର ହେଲା। 'ତେଜ ତେଜରେ ମିଶିଗଲା' ଏହିପରି ସେମାନେ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
6.49.39
अथ शल्यो गदापाणिरवतीर्य महारथात् ।
शङ्खस्य चतुरो वाहानहनद्भरतर्षभ ॥ ६.४९.३९ ॥
ତା'ପରେ ଗଦା ହାତରେ ଶଲ୍ୟ ମହାରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସି, ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଶଙ୍ଖଙ୍କ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ବଧ କଲା।
6.49.40
स हताश्वाद्रथात्तूर्णं खङ्गमादाय विद्रुतः ।
बीभत्सोश्च रथं प्राप्य पुनः शान्तिमविन्दत ॥ ६.४९.४० ॥
ଘୋଡ଼ା ମରିଯାଇଥିବା ରଥରୁ ସେ ଖଡ୍ଗ ଧରି ଶୀଘ୍ର ପଳାଇଲା; ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ରଥରେ ପହଞ୍ଚି ପୁଣି ଶାନ୍ତି ପାଇଲା।
6.49.41
ततो भीष्मरथात्तूर्णमुत्पतन्ति पतत्रिणः ।
यैरन्तरीक्षं भूमिश्च सर्वतः समवस्तृता ॥ ६.४९.४१ ॥
ତା'ପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥରୁ ପକ୍ଷବିଶିଷ୍ଟ ବାଣମାନେ ଶୀଘ୍ର ଉଡ଼ିଗଲେ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ସବୁପଟେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଲା।
6.49.42
पञ्चालानथ मत्स्यांश्च केकयांश्च प्रभद्रकान् ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः पातयामास पत्रिभिः ॥ ६.४९.४२ ॥
ପାଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ, କେକୟ ଓ ପ୍ରଭଦ୍ରକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହାରକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ବାଣରେ ପାତିତ କଲେ।
6.49.43
उत्सृज्य समरे राजन्पाण्डवं सव्यसाचिनम् ।
अभ्यद्रवत पाञ्चाल्यं द्रुपदं सेनया वृतम् ॥ ६.४९.४३ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ସବ୍ୟସାଚୀ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେନାଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ପାଞ୍ଚାଳ୍ୟ ଦ୍ରୁପଦ ଆଡ଼କୁ ସେ ଧାଇଁଲେ।
6.49.44
प्रियं संबन्धिनं राजञ्शरानवकिरन्बहून् ।
अग्निनेव प्रदग्धानि वनानि शिशिरात्यये ॥ ६.४९.४४ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ନିଜ ପ୍ରିୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ (ଦ୍ରୁପଦ) ଉପରେ ବହୁ ଶର ବର୍ଷାଇ, ଶିଶିର ଋତୁର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ବନ ପରି।
6.49.45
शरदग्धान्यदृश्यन्त सैन्यानि द्रुपदस्य ह ।
अत्यतिष्ठद्रणे भीष्मो विधूम इव पावकः ॥ ६.४९.४५ ॥
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନା ଶରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଭଳି ଦେଖାଗଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଧୂଆଁ ବିହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ଠିଆ ହେଲେ।
6.49.46
मध्यन्दिने यथाऽऽदित्यं तपन्तमिव तेजसा ।
न शेकुः पाण्डवेयस्य योधा भीष्मं निरीक्षितुम् ॥ ६.४९.४६ ॥
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ତେଜରେ ତପୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
6.49.47
वीक्षांचक्रुः समंतात्ते पाण्डवा भयपीडिताः ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त गावः शीतार्दिता इव ॥ ६.४९.४७ ॥
ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚାରିଆଡ଼େ ଚାହିଁଲେ; ଶୀତରେ ପୀଡ଼ିତ ଗାଈ ପରି ସେମାନେ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
6.49.48
सा तु यौधिष्ठिरी सेना गाङ्गेयशरपीडिता ।
सिंहेनेव विनिर्भिन्ना शुक्ला गौरिव गोपतेः ॥ ६.४९.४८ ॥
ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କ (ଭୀଷ୍ମଙ୍କ) ଶରରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା, ଗୋପତିଙ୍କ ଧଳା ଗାଈକୁ ସିଂହ ଚିରିଦେଲେ ପରି ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଲା।
6.49.49
हते विप्रुद्रुते सैन्ये निरुत्साहे विमर्दिते ।
हाहाकारो महानासीत्पाण्डुसैन्येषु भारत ॥ ६.४९.४९ ॥
ସୈନ୍ୟ ହତ, ବିଚଳିତ ଓ ଉତ୍ସାହହୀନ ହୋଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ପାଣ୍ଡବ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ହାହାକାର ହେଲା, ହେ ଭାରତ।
6.49.50
ततो भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमोच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.४९.५० ॥
ସେତେବେଳେ ଶାନ୍ତନୁ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ସର୍ବଦା ବୃତ୍ତାକାରରେ ଧନୁ ଟାଣି, ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.49.51
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्यादिश्य भारत ॥ ६.४९.५१ ॥
ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଦିଗକୁ ଗୋଟିଏ ପଥ କରି, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ପ୍ରତି ଦିଗରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧି ପାଣ୍ଡବ ରଥମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
6.49.52
ततः सैन्येषु भग्नेषु मथितेषु च सर्वशः ।
प्राप्ते चास्तं दिनकरे न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.४९.५२ ॥
ତା'ପରେ ସବୁ ପଟେ ସୈନ୍ୟମାନେ ଭଗ୍ନ ଓ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ କିଛି ଚିହ୍ନା ଗଲା ନାହିଁ।
6.49.53
भीष्मं च समुदीर्यन्तं दृष्ट्वा पार्था महाहवे ।
अवहारमकुर्वन्त सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ६.४९.५३ ॥
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାବେ ଉଠିଥିବା ଦେଖି ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଛକୁ ସରାଇଲେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।