ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.49.1
श्वेते सेनापतौ तात संग्रमे निहते परैः ।
किमकुर्वन्महेष्वासाः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ ६.४९.१ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਵੇਤ ਸੈਨਾਪਤੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
6.49.2
सेनापतिं समाकर्ण्य श्वेतं युधि निपातितम् ।
तदर्थं यततां चापि परेषां प्रपलायिनाम् ॥ ६.४९.२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਸ਼ਵੇਤ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
6.49.3
मनः प्रीणाति मे वाक्यं जयं संजय श्रृण्वतः ।
प्रत्युपायं चिन्तयन्तः सञ्जनाः प्रस्रवन्ति मे ॥ ६.४९.३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਪਾਅ ਸੋਚਦੇ ਸੱਜਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.49.4
स हि वीरोऽनुरक्तश्च वृद्धः कुरुपतिस्तदा ।
कृतं वैरं सदा तेन पितुः पुत्रेण धीमता ॥ ६.४९.४ ॥
ਉਹ ਬਹਾਦਰ, ਅਨੁਰਕਤ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਕੁਰੁਪਤੀ ਉਦੋਂ ਸਦਾ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੈਰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.49.5
तस्योद्वेगभयाच्चापि संश्रितः पाण्डवान्पुरा ।
सर्वं बलं परित्यज्य दुर्गं संश्रित्य तिष्ठति ॥ ६.४९.५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਦਵੇਗ ਅਤੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
6.49.6
पाण्डवानां प्रतापेन दुर्गं देशं निवेश्य च ।
सपत्नान्सततं बाधन्नार्यवृत्तिमनुष्ठितः ॥ ६.४९.६ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਦੁਰਗਮ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅਨਾਰਯ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.49.7
आश्चर्यं वै सदा तेषां पुरा राज्ञां सुदुर्मतिः ।
ततो युधिष्ठिरे भक्तः कथं सञ्जय सूदितः ॥ ६.४९.७ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੰਜੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਦਾ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਉਹ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦਾ ਭਗਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।
6.49.8
प्रक्षिप्तः संमतः क्षुद्रः पुत्रो मे पुरुषाधमः ।
न युद्धं रोचयेद्भीष्मो न चाचार्यः कथंचन ॥ ६.४९.८ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਮੀਨਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਚ, (ਸਭ ਵੱਲੋਂ) ਠੁਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ; ਭੀਸ਼ਮ ਜਾਂ ਆਚਾਰਿਆ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
6.49.9
न कृपो न च गान्धारी नाहं सञ्जय रोचये ।
न वासुदेवो वार्ष्णेयो धर्मराजश्च पाण्डवः ॥ ६.४९.९ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰਿਪ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਸੰਜੈ, ਇਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਵਾਸੂਦੇਵ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਧਰਮਰਾਜ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
6.49.10
न भीमो नार्जुनश्चैव न यमौ पुरुषर्षभौ ।
वार्यमाणो मया नित्यं गान्धार्या विदुरेण च ॥ ६.४९.१० ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੇ ਜੁੜਵਾਂ (ਨਕੁਲ-ਸਹਦੇਵ) ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੇਰੇ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸਦਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
6.49.11
जामदग्न्येन रामेण व्यासेन च महात्मना ।
दुर्योधनो युध्यमानो नित्यमेव हि सञ्जय ॥ ६.४९.११ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ) ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਆਸ ਵੱਲੋਂ ਵੀ (ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ)। ਹੇ ਸੰਜੈ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਦਾ ਝਗੜਦਾ ਰਿਹਾ।
6.49.12
कर्णस्य मतमास्थाय सौबलस्य च पापकृत् ।
दुःशासनस्य च तथा पाण्डवान्नान्वचिन्तयत् ॥ ६.४९.१२ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਰਨ ਦੀ ਰਾਇ ਅਤੇ ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਦੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਰਾਇ ਵੀ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਪਾਪੀ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ।
6.49.13
तस्याहं व्यसनं घोरं मन्ये प्राप्तं तु सञ्जय ।
श्वेतस्य च विनाशेन भीष्मस्य विजयेन च ॥ ६.४९.१३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਸ਼ਵੇਤ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਆਈ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
6.49.14
संक्रुद्धः कृष्णसहितः पार्थः किमकरोद्युधि ।
अर्जुनाद्धि भयं भूयस्तन्मे तात न शाम्यति ॥ ६.४९.१४ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਪਾਰਥ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਡਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.49.15
स हि शूरश्च कौन्तेयः क्षिप्रकारी धनंजयः ।
मन्ये शरैः शरीराणि शत्रूणां प्रमथिष्यति ॥ ६.४९.१५ ॥
ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਕੌਂਤੇਯ, ਫੁਰਤੀਲਾ ਧਨੰਜਯ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਹ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
6.49.16
ऐन्द्रिमिन्द्रानुजसमं महेन्द्रसदृशं बले ।
अमोघक्रोधसंकल्पं दृष्ट्वा वः किमभून्मनः ॥ ६.४९.१६ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਰਗੇ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਜਿਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕੀ ਹੋਇਆ?
6.49.17
तथैव वेदविच्छूरो ज्वलनार्कसमद्युतिः ।
इन्द्रास्त्रविदमेयात्मा प्रपतन्समितिंजयः ॥ ६.४९.१७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸੂਰਮਾ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ।
6.49.18
वज्रसंस्पर्शरूपाणामस्त्राणां च प्रयोजकः ।
सखङ्गाक्षेपहस्तस्तु घोषं चक्रे महारथः ॥ ६.४९.१८ ॥
ਵਜਰ ਦੇ ਛੋਹ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਗਰਜਿਆ।
6.49.19
स सञ्जय महाप्राज्ञो द्रुपदस्यात्मजो बली ।
धृष्टद्युम्नः किमकरोच्छ्वेते युधि निपातिते ॥ ६.४९.१९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜਞ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁੰਮਨ ਨੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵੇਤ ਡਿੱਗਣ ਉੱਤੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
6.49.20
पुरा चैवापराधेन वधेन च चमूपतेः ।
मन्ये मनः प्रजज्वाल पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ६.४९.२० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਵਧ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਮਨ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ ਸੀ।
6.49.21
तेषां क्रोधं चिन्तयंस्तु अहःसु च निशासु च ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुर्योदनकृतेन हि ।
कथं चाभून्महायुद्धं सर्वमाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.४९.२१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਬਾਰੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੋਚਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਇਹ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੰਜਯ, ਇਹ ਮਹਾਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।
6.49.22
श्रृणु राजन्स्थिरो भूत्वा तवापनयनो महान् ।
न च दुर्योधने दोषमिमामाधातुमर्हसि ॥ ६.४९.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉੱਤੇ ਨਾ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
6.49.23
गतोदके सेतुबन्धो यादृक्तादृङ्भतिस्तव ।
संदीप्ते भवने यद्वत्कूपस्य खननं तथा ॥ ६.४९.२३ ॥
ਪਾਣੀ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਨ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਜਾਂ ਘਰ ਸੜਦੇ ਸਮੇਂ ਖੂਹ ਪੁੱਟਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
6.49.24
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि दारुणे ।
तावकानां परेषां च पुनर्युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.२४ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਦਿਨ ਦਾ ਪੂਰਬਾਹਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
6.49.25
श्वेतं तु निहतं दृष्ट्वा विराटस्य चमूपतिम् ।
कृतवर्मणा च सहितं दृष्ट्वा शल्यमवस्थितम् ॥ ६.४९.२५ ॥
ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸ਼ਵੇਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ—
6.49.26
शङ्खः क्रोधात्प्रजज्वाल हविषा हव्यवाडिव ।
स विस्फार्य महच्चापं शक्रचापोपमं बली ॥ ६.४९.२६ ॥
ਸ਼ੰਖ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘੀ ਨਾਲ ਹਵਨ-ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ; ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ।
6.49.27
अभ्यधावज्जिघांसन्वै शल्यं मद्राधिपं युधि ।
महता रथसङ्घेन समन्तात्परिरक्षितः ॥ ६.४९.२७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਦ੍ਰਰਾਜ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵੱਡੇ ਰਥ-ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ।
6.49.28
सृजन्बाणमयं वर्षं प्रायाच्छल्यरथं प्रति ।
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य मत्तवारणविक्रमम् ॥ ६.४९.२८ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਉਹ ਸ਼ਲ੍ਯ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ—
6.49.29
तावकानां रथाः सप्त समन्तात्पर्यवारयन् ।
मद्रराजं परीप्सन्तो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम् ॥ ६.४९.२९ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਖ ਦੇ ਸੱਤ ਰਥੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮਦ੍ਰਰਾਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਗਏ; ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
6.49.30
बृहद्बलश्च कौसल्यो जयत्सेनश्च मागधः ।
तथा रुक्मरथो राजन्पुत्रः शल्यस्य मानितः ॥ ६.४९.३० ॥
ਕੌਸਲ੍ਯ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਅਤੇ ਮਾਗਧ ਜਯਤਸੇਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮਰਥ—
6.49.31
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणःक ।
बृहत्क्षत्रस्य दायादः सैन्धवश्च जयद्रथः ॥ ६.४९.३१ ॥
ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿੰਦ ਅਤੇ ਅਨੁਵਿੰਦ, ਕੰਬੋਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੁਦਕਸ਼ਿਣ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਸੈਂਧਵ ਜਯਦ੍ਰਥ।
6.49.32
नानाधातुविचित्राणि कार्मुकाणि महात्मनाम् ।
विस्फारितान्यदृश्यन्त तोयदेष्विव विद्युतः ॥ ६.४९.३२ ॥
ਮਹਾਤਮਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਕਈ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਿੱਤਰ ਸਨ; ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇ।
6.49.33
ते तु बाणमयं वर्षं शङ्खमूर्ध्निं न्यपातयन् ।
निदाघान्तेऽनिलोद्धृता मेघा इव नगे जलम् ॥ ६.४९.३३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਠੇ ਬੱਦਲ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.49.34
ततः क्रुद्धो महेष्वासः सप्तभल्लैः सुतेजनैः ।
धनूंषि तेषामाच्छिद्य ननर्द पृतनापतिः ॥ ६.४९.३४ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਸੱਤ ਭੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਕੇ ਗਰਜਿਆ।
6.49.35
ततो भीष्मो महाबाहुर्विनद्य जलदो यथा ।
तालमात्रं धनुर्गृह्य शङ्खमभ्यद्रवद्रणे ॥ ६.४९.३५ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਬਾਹੂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗਰਜ ਕੇ, ਤਾੜ ਜਿੰਨਾ ਲੰਮਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
6.49.36
तमुद्यन्तमुदीक्ष्याथ महेष्वासं महाबलम् ।
संत्रस्ता पाण्डवी सेना वातवेगहतेव नौः ॥ ६.४९.३६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ ਉੱਠਦਾ ਵੇਖ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਡਰ ਗਈ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਈ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ।
6.49.37
ततोऽर्जुनः संत्वरितः शङ्खस्यासीत्पुरःसरः ।
भीष्माद्रक्ष्योऽयमद्येति ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.३७ ॥
ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਗਿਆ। 'ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
6.49.38
हाहाकारो महानासीद्योधानां युधि युध्यताम् ।
तेजस्तेजसि संपृक्तमित्येवं विस्मयं ययुः ॥ ६.४९.३८ ॥
ਯੁੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਗਿਆ। 'ਤੇਜ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
6.49.39
अथ शल्यो गदापाणिरवतीर्य महारथात् ।
शङ्खस्य चतुरो वाहानहनद्भरतर्षभ ॥ ६.४९.३९ ॥
ਫਿਰ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਲਯ ਮਹਾਰਥ ਤੋਂ ਉੱਤਰਿਆ ਅਤੇ ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਚਾਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.49.40
स हताश्वाद्रथात्तूर्णं खङ्गमादाय विद्रुतः ।
बीभत्सोश्च रथं प्राप्य पुनः शान्तिमविन्दत ॥ ६.४९.४० ॥
ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ; ਬੀਭਤਸੁ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ।
6.49.41
ततो भीष्मरथात्तूर्णमुत्पतन्ति पतत्रिणः ।
यैरन्तरीक्षं भूमिश्च सर्वतः समवस्तृता ॥ ६.४९.४१ ॥
ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਰਥ ਤੋਂ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਪਏ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਢਕ ਗਏ।
6.49.42
पञ्चालानथ मत्स्यांश्च केकयांश्च प्रभद्रकान् ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः पातयामास पत्रिभिः ॥ ६.४९.४२ ॥
ਪੰਚਾਲਾਂ, ਮਤਸਿਆਂ, ਕੇਕਯਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਦ੍ਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.49.43
उत्सृज्य समरे राजन्पाण्डवं सव्यसाचिनम् ।
अभ्यद्रवत पाञ्चाल्यं द्रुपदं सेनया वृतम् ॥ ६.४९.४३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਸਵਿਆਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪਾਂਚਾਲ ਦ੍ਰੁਪਦ ਵੱਲ ਉਹ ਦੌੜਿਆ।
6.49.44
प्रियं संबन्धिनं राजञ्शरानवकिरन्बहून् ।
अग्निनेव प्रदग्धानि वनानि शिशिरात्यये ॥ ६.४९.४४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਬੰਧੀ (ਦ੍ਰੁਪਦ) ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਤੀਰ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਸਿਸ਼ਿਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਂਗ।
6.49.45
शरदग्धान्यदृश्यन्त सैन्यानि द्रुपदस्य ह ।
अत्यतिष्ठद्रणे भीष्मो विधूम इव पावकः ॥ ६.४९.४५ ॥
ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿੱਸੀਆਂ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
6.49.46
मध्यन्दिने यथाऽऽदित्यं तपन्तमिव तेजसा ।
न शेकुः पाण्डवेयस्य योधा भीष्मं निरीक्षितुम् ॥ ६.४९.४६ ॥
ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਪਾਂਡਵ ਪੱਖ ਦੇ ਯੋਧੇ ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕੇ।
6.49.47
वीक्षांचक्रुः समंतात्ते पाण्डवा भयपीडिताः ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त गावः शीतार्दिता इव ॥ ६.४९.४७ ॥
ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ; ਠੰਢ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਗਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਅਕ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।
6.49.48
सा तु यौधिष्ठिरी सेना गाङ्गेयशरपीडिता ।
सिंहेनेव विनिर्भिन्ना शुक्ला गौरिव गोपतेः ॥ ६.४९.४८ ॥
ਗਾਂਗੇਯ (ਭੀਸ਼ਮ) ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸੈਨਾ, ਗੋਪਤੀ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵੱਢ ਦੇਣ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਗਈ।
6.49.49
हते विप्रुद्रुते सैन्ये निरुत्साहे विमर्दिते ।
हाहाकारो महानासीत्पाण्डुसैन्येषु भारत ॥ ६.४९.४९ ॥
ਸੈਨਾ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਖਿੰਡ ਕੇ ਭੱਜੀ, ਹੌਸਲਾ ਗੁਆ ਕੇ ਕੁਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚਿਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
6.49.50
ततो भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमोच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.४९.५० ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ, ਸਦਾ ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਬਲਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਛੱਡੇ।
6.49.51
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्यादिश्य भारत ॥ ६.४९.५१ ॥
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਹ ਬਣਾ ਕੇ, ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਰਥ ਮਾਰੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
6.49.52
ततः सैन्येषु भग्नेषु मथितेषु च सर्वशः ।
प्राप्ते चास्तं दिनकरे न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.४९.५२ ॥
ਫਿਰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਕੁਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਢਲਣ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਗਿਆ।
6.49.53
भीष्मं च समुदीर्यन्तं दृष्ट्वा पार्था महाहवे ।
अवहारमकुर्वन्त सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ६.४९.५३ ॥
ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡਤਾ ਨਾਲ ਉੱਠਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸੈਨਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਲਈ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।