మహాభారతం · అధ్యాయం 6.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.49.1
श्वेते सेनापतौ तात संग्रमे निहते परैः ।
किमकुर्वन्महेष्वासाः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ ६.४९.१ ॥
ప్రియ కుమారా, యుద్ధంలో శత్రువులు శ్వేత సేనాపతిని చంపినప్పుడు, మహా ధనుర్ధరులైన పాంచాలురు పాండవులతో కలిసి ఏమి చేశారు?
6.49.2
सेनापतिं समाकर्ण्य श्वेतं युधि निपातितम् ।
तदर्थं यततां चापि परेषां प्रपलायिनाम् ॥ ६.४९.२ ॥
యుద్ధంలో పడగొట్టబడిన శ్వేత సేనాపతి గురించి విని, అందుకోసం ప్రయత్నించిన శత్రువులు, పారిపోయినవారు ఏమి చేశారు?
6.49.3
मनः प्रीणाति मे वाक्यं जयं संजय श्रृण्वतः ।
प्रत्युपायं चिन्तयन्तः सञ्जनाः प्रस्रवन्ति मे ॥ ६.४९.३ ॥
సంజయా, విజయం గురించిన మాటలు వింటే నా మనసు సంతోషిస్తుంది; పరిష్కారం ఆలోచించే సజ్జనులు నా నుండి కన్నీరు కారుస్తున్నారు.
6.49.4
स हि वीरोऽनुरक्तश्च वृद्धः कुरुपतिस्तदा ।
कृतं वैरं सदा तेन पितुः पुत्रेण धीमता ॥ ६.४९.४ ॥
ఆ వీరుడు, అనురక్తుడు, వృద్ధుడైన కురుపతి అప్పుడు ఎల్లప్పుడూ వైరాన్ని కొనసాగించాడు; జ్ఞాని అయిన కుమారుడు తండ్రి వైరాన్ని కొనసాగించినట్లు.
6.49.5
तस्योद्वेगभयाच्चापि संश्रितः पाण्डवान्पुरा ।
सर्वं बलं परित्यज्य दुर्गं संश्रित्य तिष्ठति ॥ ६.४९.५ ॥
అతని భయోద్వేగం వల్ల మునుపు అతడు పాండవుల శరణు పొందాడు; ఇప్పుడు సైన్యమంతా విడిచి దుర్గాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచి ఉన్నాడు.
6.49.6
पाण्डवानां प्रतापेन दुर्गं देशं निवेश्य च ।
सपत्नान्सततं बाधन्नार्यवृत्तिमनुष्ठितः ॥ ६.४९.६ ॥
పాండవుల ప్రతాపంతో దుర్గమమైన దేశంలో నివసించి, శత్రువులను నిరంతరం బాధిస్తూ అతడు అనార్య ప్రవర్తనలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు.
6.49.7
आश्चर्यं वै सदा तेषां पुरा राज्ञां सुदुर्मतिः ।
ततो युधिष्ठिरे भक्तः कथं सञ्जय सूदितः ॥ ६.४९.७ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ సంజయా, పూర్వం ఎప్పుడూ దుర్బుద్ధి కలవాడు యుధిష్ఠిరునిపై భక్తి కలిగి ఉండి ఎలా హతుడయ్యాడో అది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
6.49.8
प्रक्षिप्तः संमतः क्षुद्रः पुत्रो मे पुरुषाधमः ।
न युद्धं रोचयेद्भीष्मो न चाचार्यः कथंचन ॥ ६.४९.८ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు: నా కుమారుడు, నీచుడు, మనుష్యులలో అధముడు, (అందరిచే) తిరస్కరించబడినవాడై కూడా గౌరవించబడ్డాడు; భీష్ముడు గానీ ఆచార్యుడు గానీ ఏ విధంగానూ యుద్ధాన్ని ఇష్టపడలేదు.
6.49.9
न कृपो न च गान्धारी नाहं सञ्जय रोचये ।
न वासुदेवो वार्ष्णेयो धर्मराजश्च पाण्डवः ॥ ६.४९.९ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు: కృపుడూ, గాంధారీ, నేనూ, ఓ సంజయా, దీనిని ఇష్టపడము; వాసుదేవ వార్ష్ణేయుడు (కృష్ణుడు) కూడా, పాండవుడు ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు) కూడా ఇష్టపడరు.
6.49.10
न भीमो नार्जुनश्चैव न यमौ पुरुषर्षभौ ।
वार्यमाणो मया नित्यं गान्धार्या विदुरेण च ॥ ६.४९.१० ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు: భీముడూ, అర్జునుడూ, పురుషులలో వృషభులైన ఇద్దరు యముల (నకుల-సహదేవులు) కూడా ఇష్టపడరు. నేను, గాంధారి, విదురుడు అతడిని ఎల్లప్పుడూ వారించేవారము.
6.49.11
जामदग्न्येन रामेण व्यासेन च महात्मना ।
दुर्योधनो युध्यमानो नित्यमेव हि सञ्जय ॥ ६.४९.११ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు: జమదగ్ని కుమారుడు రాముడు (పరశురాముడు), మహాత్ముడైన వ్యాసుడు కూడా (దుర్యోధనుని వారించారు). ఓ సంజయా, దుర్యోధనుడు వారితో కూడా ఎల్లప్పుడూ వాదిస్తూనే ఉన్నాడు.
6.49.12
कर्णस्य मतमास्थाय सौबलस्य च पापकृत् ।
दुःशासनस्य च तथा पाण्डवान्नान्वचिन्तयत् ॥ ६.४९.१२ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు: కర్ణుని అభిప్రాయాన్ని, సౌబలుడు (శకుని) అభిప్రాయాన్ని అనుసరించి, దుశ్శాసనుని మాటనూ అనుసరించి, పాపకర్ముడు పాండవుల గురించి ఆలోచించలేదు.
6.49.13
तस्याहं व्यसनं घोरं मन्ये प्राप्तं तु सञ्जय ।
श्वेतस्य च विनाशेन भीष्मस्य विजयेन च ॥ ६.४९.१३ ॥
సంజయా, శ్వేతుని వినాశం, భీష్ముని విజయం వల్ల అతనిపై ఘోరమైన విపత్తు వచ్చిందని నేను భావిస్తున్నాను.
6.49.14
संक्रुद्धः कृष्णसहितः पार्थः किमकरोद्युधि ।
अर्जुनाद्धि भयं भूयस्तन्मे तात न शाम्यति ॥ ६.४९.१४ ॥
కృష్ణునితో కూడిన కోపోద్రిక్తుడైన పార్థుడు యుద్ధంలో ఏమి చేశాడు? ప్రియుడా, అర్జునుని వల్ల నా భయం ఇంకా శాంతించడం లేదు.
6.49.15
स हि शूरश्च कौन्तेयः क्षिप्रकारी धनंजयः ।
मन्ये शरैः शरीराणि शत्रूणां प्रमथिष्यति ॥ ६.४९.१५ ॥
ఆ శూరుడైన కౌంతేయుడు, వేగంగా పనిచేసే ధనంజయుడు, బాణాలతో శత్రువుల శరీరాలను నలిపివేస్తాడని నేను భావిస్తున్నాను.
6.49.16
ऐन्द्रिमिन्द्रानुजसमं महेन्द्रसदृशं बले ।
अमोघक्रोधसंकल्पं दृष्ट्वा वः किमभून्मनः ॥ ६.४९.१६ ॥
ఇంద్రుని తమ్ముని వంటివాడు, బలంలో మహేంద్రునితో సమానమైనవాడు, కోపం, సంకల్పం వ్యర్థం కానివాడు అయినవానిని చూసి మీ మనసు ఏమైంది?
6.49.17
तथैव वेदविच्छूरो ज्वलनार्कसमद्युतिः ।
इन्द्रास्त्रविदमेयात्मा प्रपतन्समितिंजयः ॥ ६.४९.१७ ॥
అలాగే వేదజ్ఞుడు, శూరుడు, అగ్ని, సూర్యుని వంటి తేజస్సు గలవాడు, ఇంద్రాస్త్రాలు తెలిసినవాడు, అపరిమితాత్ముడు, యుద్ధంలో ముందుకు దూకి గెలిచేవాడు.
6.49.18
वज्रसंस्पर्शरूपाणामस्त्राणां च प्रयोजकः ।
सखङ्गाक्षेपहस्तस्तु घोषं चक्रे महारथः ॥ ६.४९.१८ ॥
వజ్రస్పర్శ వంటి రూపం గల అస్త్రాలను ప్రయోగించేవాడు, చేతిలో కత్తి ఝళిపిస్తూ ఆ మహారథుడు గర్జించాడు.
6.49.19
स सञ्जय महाप्राज्ञो द्रुपदस्यात्मजो बली ।
धृष्टद्युम्नः किमकरोच्छ्वेते युधि निपातिते ॥ ६.४९.१९ ॥
సంజయా! మహాప్రాజ్ఞుడూ బలవంతుడూ అయిన ద్రుపదుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు, యుద్ధంలో శ్వేతుడు పడగొట్టబడినప్పుడు ఏమి చేశాడు?
6.49.20
पुरा चैवापराधेन वधेन च चमूपतेः ।
मन्ये मनः प्रजज्वाल पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ६.४९.२० ॥
పూర్వం సేనాపతి చేసిన అపరాధం వల్ల, ఆయన వధ వల్ల, మహాత్ముడైన పాండవుల మనస్సు మండిపోయిందని నేను భావిస్తున్నాను.
6.49.21
तेषां क्रोधं चिन्तयंस्तु अहःसु च निशासु च ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुर्योदनकृतेन हि ।
कथं चाभून्महायुद्धं सर्वमाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.४९.२१ ॥
వారి కోపాన్ని పగలు, రాత్రి ఆలోచిస్తూ నాకు శాంతి లభించడం లేదు; ఇది దుర్యోధనుడి వల్లే జరిగింది. సంజయా, ఈ మహాయుద్ధం ఎలా జరిగింది? అంతా చెప్పు.
6.49.22
श्रृणु राजन्स्थिरो भूत्वा तवापनयनो महान् ।
न च दुर्योधने दोषमिमामाधातुमर्हसि ॥ ६.४९.२२ ॥
రాజా, స్థిరంగా ఉండి విను. ఇది నీ పెద్ద తప్పు. ఈ దోషాన్ని దుర్యోధనుడిపై మోపకూడదు.
6.49.23
गतोदके सेतुबन्धो यादृक्तादृङ्भतिस्तव ।
संदीप्ते भवने यद्वत्कूपस्य खननं तथा ॥ ६.४९.२३ ॥
నీరు పోయాక ఆనకట్ట కట్టడం, ఇల్లు కాలుతున్నప్పుడు బావి తవ్వడం లాగా, నీ ఆలోచన కూడా వ్యర్థం.
6.49.24
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि दारुणे ।
तावकानां परेषां च पुनर्युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.२४ ॥
ఆ భయంకర దినంలో పూర్వాహ్నం ఎక్కువ భాగం గడిచినపుడు, నీ వారికి, శత్రువులకు మళ్లీ యుద్ధం మొదలైంది.
6.49.25
श्वेतं तु निहतं दृष्ट्वा विराटस्य चमूपतिम् ।
कृतवर्मणा च सहितं दृष्ट्वा शल्यमवस्थितम् ॥ ६.४९.२५ ॥
విరాటుని సేనాపతి శ్వేతుడు హతమైనట్లు చూసి, కృతవర్మతో కూడి శల్యుడు స్థిరంగా నిలిచి ఉండటం చూసి—
6.49.26
शङ्खः क्रोधात्प्रजज्वाल हविषा हव्यवाडिव ।
स विस्फार्य महच्चापं शक्रचापोपमं बली ॥ ६.४९.२६ ॥
శంఖుడు కోపంతో నేతిచేత యజ్ఞాగ్ని వలె మండిపోయాడు; ఆ బలవంతుడు ఇంద్రధనుస్సు వంటి పెద్ద విల్లును సాగదీశాడు.
6.49.27
अभ्यधावज्जिघांसन्वै शल्यं मद्राधिपं युधि ।
महता रथसङ्घेन समन्तात्परिरक्षितः ॥ ६.४९.२७ ॥
యుద్ధంలో మద్రరాజు శల్యుని చంపాలనే కోరికతో అతడు ఉరికాడు; నలువైపులా పెద్ద రథసమూహంతో రక్షించబడి.
6.49.28
सृजन्बाणमयं वर्षं प्रायाच्छल्यरथं प्रति ।
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य मत्तवारणविक्रमम् ॥ ६.४९.२८ ॥
బాణవర్షాన్ని కురిపిస్తూ అతడు శల్యుని రథం వైపు వెళ్ళాడు; మదించిన ఏనుగు పరాక్రమంతో అతడు దూకివస్తుండటం చూసి—
6.49.29
तावकानां रथाः सप्त समन्तात्पर्यवारयन् ।
मद्रराजं परीप्सन्तो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम् ॥ ६.४९.२९ ॥
మీ పక్షపు ఏడుగురు రథికులు మద్రరాజును చుట్టుముట్టి నిలిచారు; మృత్యువు కోరల మధ్యకు చేరిన అతణ్ణి రక్షించాలనే కోరికతో.
6.49.30
बृहद्बलश्च कौसल्यो जयत्सेनश्च मागधः ।
तथा रुक्मरथो राजन्पुत्रः शल्यस्य मानितः ॥ ६.४९.३० ॥
కౌసల్యుడు బృహద్బలుడు, మాగధుడు జయత్సేనుడు; రాజా, శల్యుని గౌరవనీయ పుత్రుడు రుక్మరథుడు—
6.49.31
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणःक ।
बृहत्क्षत्रस्य दायादः सैन्धवश्च जयद्रथः ॥ ६.४९.३१ ॥
అవంతి దేశపు ఇద్దరు రాకుమారులు విందుడు, అనువిందుడు, కాంబోజ రాజు సుదక్షిణుడు, బృహత్క్షత్రుని వారసుడైన సైంధవ జయద్రథుడు.
6.49.32
नानाधातुविचित्राणि कार्मुकाणि महात्मनाम् ।
विस्फारितान्यदृश्यन्त तोयदेष्विव विद्युतः ॥ ६.४९.३२ ॥
మహాత్ముల విల్లులు పలు లోహాలతో విచిత్రంగా ఉన్నాయి; లాగబడినప్పుడు మేఘాలలో మెరుపుల వలె కనిపించాయి.
6.49.33
ते तु बाणमयं वर्षं शङ्खमूर्ध्निं न्यपातयन् ।
निदाघान्तेऽनिलोद्धृता मेघा इव नगे जलम् ॥ ६.४९.३३ ॥
వారు శంఖుని తలపై బాణాల వర్షం కురిపించారు; వేసవి చివర గాలిచే లేపబడిన మేఘాలు పర్వతంపై నీరు కురిపించినట్లు.
6.49.34
ततः क्रुद्धो महेष्वासः सप्तभल्लैः सुतेजनैः ।
धनूंषि तेषामाच्छिद्य ननर्द पृतनापतिः ॥ ६.४९.३४ ॥
అప్పుడు కోపించిన మహాధనుర్ధరుడైన సేనాపతి, పదునైన ఏడు భల్లాలతో వారి విల్లులను ఖండించి గర్జించాడు.
6.49.35
ततो भीष्मो महाबाहुर्विनद्य जलदो यथा ।
तालमात्रं धनुर्गृह्य शङ्खमभ्यद्रवद्रणे ॥ ६.४९.३५ ॥
అప్పుడు మహాబాహువైన భీష్ముడు మేఘంలా గర్జించి, తాటిచెట్టంత పొడవైన విల్లు పట్టుకుని, యుద్ధంలో శంఖునిపై దూకాడు.
6.49.36
तमुद्यन्तमुदीक्ष्याथ महेष्वासं महाबलम् ।
संत्रस्ता पाण्डवी सेना वातवेगहतेव नौः ॥ ६.४९.३६ ॥
ఆ మహాధనుర్ధరుడు, మహాబలుడు ముందుకు దూకడం చూసి పాండవ సైన్యం భయకంపితమైంది; వాయువేగానికి కొట్టబడిన నావలా.
6.49.37
ततोऽर्जुनः संत्वरितः शङ्खस्यासीत्पुरःसरः ।
भीष्माद्रक्ष्योऽयमद्येति ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.३७ ॥
అప్పుడు అర్జునుడు వేగంగా శంఖుని ముందుకు వచ్చాడు. 'ఈరోజు ఇతనిని భీష్ముని నుండి రక్షించాలి' అని తలచి అప్పుడు యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
6.49.38
हाहाकारो महानासीद्योधानां युधि युध्यताम् ।
तेजस्तेजसि संपृक्तमित्येवं विस्मयं ययुः ॥ ६.४९.३८ ॥
యుద్ధం చేస్తున్న యోధుల మధ్య గొప్ప హాహాకారం చెలరేగింది. 'తేజస్సు తేజస్సుతో కలిసింది' అని వారు విస్మయం చెందారు.
6.49.39
अथ शल्यो गदापाणिरवतीर्य महारथात् ।
शङ्खस्य चतुरो वाहानहनद्भरतर्षभ ॥ ६.४९.३९ ॥
అప్పుడు గదను చేతబట్టిన శల్యుడు మహారథం నుండి దిగి, భరతశ్రేష్ఠా, శంఖుని నాలుగు గుర్రాలను చంపాడు.
6.49.40
स हताश्वाद्रथात्तूर्णं खङ्गमादाय विद्रुतः ।
बीभत्सोश्च रथं प्राप्य पुनः शान्तिमविन्दत ॥ ६.४९.४० ॥
గుర్రాలు చంపబడిన రథం నుండి అతను వేగంగా ఖడ్గం తీసుకొని పారిపోయాడు; బీభత్సుని (అర్జునుని) రథం చేరి మళ్లీ శాంతిని పొందాడు.
6.49.41
ततो भीष्मरथात्तूर्णमुत्पतन्ति पतत्रिणः ।
यैरन्तरीक्षं भूमिश्च सर्वतः समवस्तृता ॥ ६.४९.४१ ॥
అప్పుడు భీష్ముని రథం నుండి వేగంగా రెక్కలుగల బాణాలు ఎగిరాయి; వాటితో ఆకాశం, భూమి అన్ని వైపులా కప్పబడ్డాయి.
6.49.42
पञ्चालानथ मत्स्यांश्च केकयांश्च प्रभद्रकान् ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः पातयामास पत्रिभिः ॥ ६.४९.४२ ॥
పాంచాలులను, మత్స్యులను, కేకయులను, ప్రభద్రకులను కూడా యుద్ధంలో ప్రహరించువారిలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు బాణాలతో పడగొట్టాడు.
6.49.43
उत्सृज्य समरे राजन्पाण्डवं सव्यसाचिनम् ।
अभ्यद्रवत पाञ्चाल्यं द्रुपदं सेनया वृतम् ॥ ६.४९.४३ ॥
ఓ రాజా! యుద్ధంలో పాండవుడు సవ్యసాచి (అర్జునుడు)ను విడిచిపెట్టి, సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడిన పాంచాల్యుడు ద్రుపదుని వైపు అతడు పరుగెత్తాడు.
6.49.44
प्रियं संबन्धिनं राजञ्शरानवकिरन्बहून् ।
अग्निनेव प्रदग्धानि वनानि शिशिरात्यये ॥ ६.४९.४४ ॥
ఓ రాజా! తన ప్రియ బంధువు (ద్రుపదుడు) పై అనేక బాణాలు కురిపిస్తూ, శిశిర ఋతువు ముగింపులో అగ్నితో కాలిపోయిన అడవులవలె.
6.49.45
शरदग्धान्यदृश्यन्त सैन्यानि द्रुपदस्य ह ।
अत्यतिष्ठद्रणे भीष्मो विधूम इव पावकः ॥ ६.४९.४५ ॥
ద్రుపదుని సైన్యాలు బాణాలతో కాలిపోయినట్లు కనిపించాయి; యుద్ధంలో భీష్ముడు పొగలేని అగ్నివలె నిలిచాడు.
6.49.46
मध्यन्दिने यथाऽऽदित्यं तपन्तमिव तेजसा ।
न शेकुः पाण्डवेयस्य योधा भीष्मं निरीक्षितुम् ॥ ६.४९.४६ ॥
మధ్యాహ్నంలో తన తేజస్సుతో మండే సూర్యునిలా, పాండవ పక్షపు యోధులు భీష్ముని చూడలేకపోయారు.
6.49.47
वीक्षांचक्रुः समंतात्ते पाण्डवा भयपीडिताः ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त गावः शीतार्दिता इव ॥ ६.४९.४७ ॥
భయపీడితులైన పాండవులు నలువైపులా చూశారు; చలిచే బాధింపబడిన ఆవుల వలె రక్షకుడిని కనుగొనలేకపోయారు.
6.49.48
सा तु यौधिष्ठिरी सेना गाङ्गेयशरपीडिता ।
सिंहेनेव विनिर्भिन्ना शुक्ला गौरिव गोपतेः ॥ ६.४९.४८ ॥
గాంగేయుని (భీష్ముని) బాణాలచే పీడించబడిన ఆ యుధిష్ఠిరుని సేన, గోపతి యొక్క తెల్లని ఆవు సింహంచే చీల్చబడినట్లు ఛిన్నాభిన్నమైంది.
6.49.49
हते विप्रुद्रुते सैन्ये निरुत्साहे विमर्दिते ।
हाहाकारो महानासीत्पाण्डुसैन्येषु भारत ॥ ६.४९.४९ ॥
సైన్యం చంపబడి, చెదరిపోయి, ఉత్సాహం కోల్పోయి, నలిగిపోయినప్పుడు పాండవ సైన్యాలలో గొప్ప హాహాకారం చెలరేగింది, ఓ భారతా.
6.49.50
ततो भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमोच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.४९.५० ॥
అప్పుడు శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు ఎల్లప్పుడూ వృత్తాకారంగా ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టి, విషసర్పాల వలె మండే మొనలు గల బాణాలను వదిలాడు.
6.49.51
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्यादिश्य भारत ॥ ६.४९.५१ ॥
బాణాలతో అన్ని దిక్కులను ఒకే మార్గంగా చేస్తూ, వ్రతనిష్ఠుడై, ప్రతి దిక్కులో లక్ష్యం చూసి పాండవ రథాలను కూల్చాడు, ఓ భారతా.
6.49.52
ततः सैन्येषु भग्नेषु मथितेषु च सर्वशः ।
प्राप्ते चास्तं दिनकरे न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.४९.५२ ॥
అప్పుడు సైన్యాలు అన్ని వైపులా విరిగి నలిగిపోయి, సూర్యుడు అస్తమించగా ఏమీ గుర్తించలేకపోయారు.
6.49.53
भीष्मं च समुदीर्यन्तं दृष्ट्वा पार्था महाहवे ।
अवहारमकुर्वन्त सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ६.४९.५३ ॥
మహాయుద్ధంలో భీష్ముడు తీవ్రంగా విజృంభించడం చూసి, పృథ కుమారులు సైన్యాలను వెనక్కి తప్పించారు, ఓ భరతశ్రేష్ఠా.