มหาภารตะ · อัธยายะ 6.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.49.1
श्वेते सेनापतौ तात संग्रमे निहते परैः ।
किमकुर्वन्महेष्वासाः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ ६.४९.१ ॥
ลูกรัก เมื่อเสนาบดีผู้ขาวถูกศัตรูสังหารในการรบ บรรดาธนูผู้ยิ่งใหญ่ คือชาวปาญจาละ ได้ทำอะไรร่วมกับปาณฑพบ้าง
6.49.2
सेनापतिं समाकर्ण्य श्वेतं युधि निपातितम् ।
तदर्थं यततां चापि परेषां प्रपलायिनाम् ॥ ६.४९.२ ॥
เมื่อได้ยินว่าเสนาบดีผู้ขาวถูกฟาดล้มลงในการรบ ฝ่ายศัตรูที่มุ่งหมายสิ่งนั้นอยู่แล้ว และผู้ที่หนีไป ได้ทำอะไรบ้าง
6.49.3
मनः प्रीणाति मे वाक्यं जयं संजय श्रृण्वतः ।
प्रत्युपायं चिन्तयन्तः सञ्जनाः प्रस्रवन्ति मे ॥ ६.४९.३ ॥
สัญชัย ถ้อยคำแห่งชัยชนะนี้ทำให้ใจของเราชื่นบาน เมื่อเราได้ฟัง แต่คนดีทั้งหลายกำลังคิดหาทางแก้ไข น้ำตาของเราจึงไหลริน
6.49.4
स हि वीरोऽनुरक्तश्च वृद्धः कुरुपतिस्तदा ।
कृतं वैरं सदा तेन पितुः पुत्रेण धीमता ॥ ६.४९.४ ॥
วีรบุรุษผู้นั้นทั้งจงรักภักดีและชราแล้ว เป็นเจ้าแห่งกุรุในเวลานั้น และความเกลียดชังที่เขามีต่อเราก็คงอยู่เสมอมา ดุจบุตรผู้มีปัญญาสืบความเกลียดชังของบิดา
6.49.5
तस्योद्वेगभयाच्चापि संश्रितः पाण्डवान्पुरा ।
सर्वं बलं परित्यज्य दुर्गं संश्रित्य तिष्ठति ॥ ६.४९.५ ॥
เพราะความหวาดหวั่นและความกลัวต่อเขา เขาเคยพึ่งพาปาณฑพมาก่อน บัดนี้ได้ทิ้งกองทัพทั้งหมดของตน และยืนพึ่งป้อมปราการอยู่
6.49.6
पाण्डवानां प्रतापेन दुर्गं देशं निवेश्य च ।
सपत्नान्सततं बाधन्नार्यवृत्तिमनुष्ठितः ॥ ६.४९.६ ॥
เขาตั้งถิ่นฐานอยู่ในแดนที่เข้าถึงยาก ด้วยอำนาจของปาณฑพ และคอยกดดันศัตรูอยู่เสมอ จนประพฤติการอันต่ำช้า
6.49.7
आश्चर्यं वै सदा तेषां पुरा राज्ञां सुदुर्मतिः ।
ततो युधिष्ठिरे भक्तः कथं सञ्जय सूदितः ॥ ६.४९.७ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า สัญชัย เป็นเรื่องน่าอัศจรรย์จริง ๆ ที่ผู้มีใจชั่วร้ายคนนั้น ซึ่งในกาลก่อนเคยจงรักภักดีต่อยุธิษฐิระเสมอ กลับถูกฟาดล้มลงได้อย่างไร
6.49.8
प्रक्षिप्तः संमतः क्षुद्रः पुत्रो मे पुरुषाधमः ।
न युद्धं रोचयेद्भीष्मो न चाचार्यः कथंचन ॥ ६.४९.८ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า บุตรของเรา คนต่ำช้าและเลวที่สุดในหมู่มนุษย์ ถูกปฏิเสธแต่ก็ยังได้รับการยกย่อง ไม่มีภีษมะและอาจารย์คนใดเห็นชอบกับการรบเลยแม้แต่น้อย
6.49.9
न कृपो न च गान्धारी नाहं सञ्जय रोचये ।
न वासुदेवो वार्ष्णेयो धर्मराजश्च पाण्डवः ॥ ६.४९.९ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า สัญชัย ทั้งกฤปะ คานธารี และเราเอง ก็ไม่เห็นชอบด้วย ทั้งวาสุเทพผู้เป็นวาร์ษเณยะ และยุธิษฐิระผู้เป็นราชาแห่งธรรมในหมู่ปาณฑพ ก็ไม่เห็นชอบด้วย
6.49.10
न भीमो नार्जुनश्चैव न यमौ पुरुषर्षभौ ।
वार्यमाणो मया नित्यं गान्धार्या विदुरेण च ॥ ६.४९.१० ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า ทั้งภีมะ อรชุน และฝาแฝดผู้เป็นวัวกระทิงในหมู่มนุษย์ ก็ไม่เห็นชอบด้วย แม้เราจะห้ามปรามอยู่เสมอ คานธารีและวิทุระก็ห้ามปรามเช่นกัน
6.49.11
जामदग्न्येन रामेण व्यासेन च महात्मना ।
दुर्योधनो युध्यमानो नित्यमेव हि सञ्जय ॥ ६.४९.११ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า แม้พระรามบุตรของชมทัคนี และฤๅษีวยาสผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ก็ได้ห้ามทุรโยธน์ไว้ สัญชัย ทุรโยธน์ได้ต่อสู้กับทั้งสองท่านอยู่เสมอ
6.49.12
कर्णस्य मतमास्थाय सौबलस्य च पापकृत् ।
दुःशासनस्य च तथा पाण्डवान्नान्वचिन्तयत् ॥ ६.४९.१२ ॥
ธฤตราษฎร์ตรัสว่า ผู้ทำบาปนั้นยึดถือคำแนะนำของกรรณะ ของศกุนิบุตรสุพละ และของทุห์ศาสนะเช่นกัน จึงไม่เคยคิดถึงปาณฑพเลย
6.49.13
तस्याहं व्यसनं घोरं मन्ये प्राप्तं तु सञ्जय ।
श्वेतस्य च विनाशेन भीष्मस्य विजयेन च ॥ ६.४९.१३ ॥
สัญชัย เราคิดว่าความวิบัติอันน่าสะพรึงได้เกิดขึ้นแก่เขาแล้ว เพราะการสิ้นชีวิตของศเวตและชัยชนะของภีษมะ
6.49.14
संक्रुद्धः कृष्णसहितः पार्थः किमकरोद्युधि ।
अर्जुनाद्धि भयं भूयस्तन्मे तात न शाम्यति ॥ ६.४९.१४ ॥
ปารถผู้โกรธเกรี้ยว ซึ่งมีพระกฤษณะร่วมไปด้วย ได้ทำอะไรในการรบ ลูกรัก ความกลัวที่เรามีต่ออรชุนนั้นยังไม่สงบลงเลย
6.49.15
स हि शूरश्च कौन्तेयः क्षिप्रकारी धनंजयः ।
मन्ये शरैः शरीराणि शत्रूणां प्रमथिष्यति ॥ ६.४९.१५ ॥
ธนัญชัยผู้นั้นเป็นวีรบุรุษและเป็นบุตรของกุนตี ผู้ลงมือรวดเร็ว เราคิดว่าเขาจะบดขยี้ร่างของศัตรูด้วยลูกศร
6.49.16
ऐन्द्रिमिन्द्रानुजसमं महेन्द्रसदृशं बले ।
अमोघक्रोधसंकल्पं दृष्ट्वा वः किमभून्मनः ॥ ६.४९.१६ ॥
ผู้มีกำลังเทียบเท่าน้องชายของพระอินทร์ ดุจพระมเหนทร ความโกรธและความตั้งใจของเขาไม่มีวันพลาด เมื่อเห็นเขาแล้ว ใจของพวกท่านเป็นอย่างไรบ้าง
6.49.17
तथैव वेदविच्छूरो ज्वलनार्कसमद्युतिः ।
इन्द्रास्त्रविदमेयात्मा प्रपतन्समितिंजयः ॥ ६.४९.१७ ॥
ในทำนองเดียวกัน ผู้รู้พระเวท วีรบุรุษผู้มีรัศมีสว่างดุจไฟและดวงอาทิตย์ ชำนาญในอาวุธของพระอินทร์ มีตนที่ประมาณมิได้ พุ่งเข้ามาเป็นผู้ชนะในการรบ
6.49.18
वज्रसंस्पर्शरूपाणामस्त्राणां च प्रयोजकः ।
सखङ्गाक्षेपहस्तस्तु घोषं चक्रे महारथः ॥ ६.४९.१८ ॥
รถศึกผู้ยิ่งใหญ่ผู้ใช้อาวุธซึ่งมีรูปดุจการสัมผัสของสายฟ้า ชูดาบในมือแกว่งไปมา ได้ส่งเสียงคำรามกึกก้อง
6.49.19
स सञ्जय महाप्राज्ञो द्रुपदस्यात्मजो बली ।
धृष्टद्युम्नः किमकरोच्छ्वेते युधि निपातिते ॥ ६.४९.१९ ॥
สัญชัย ธฤษฏทยุมน์ บุตรของทรุปทะผู้ฉลาดยิ่งและมีกำลัง เขาได้ทำอะไรเมื่อศเวตถูกฟาดล้มลงในการรบ
6.49.20
पुरा चैवापराधेन वधेन च चमूपतेः ।
मन्ये मनः प्रजज्वाल पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ६.४९.२० ॥
เราคิดว่า แต่ก่อนนั้นเพราะความผิดและการสังหารเสนาบดี ใจของปาณฑพผู้ยิ่งใหญ่ได้ลุกโชนขึ้น
6.49.21
तेषां क्रोधं चिन्तयंस्तु अहःसु च निशासु च ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुर्योदनकृतेन हि ।
कथं चाभून्महायुद्धं सर्वमाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.४९.२१ ॥
ข้าพเจ้าครุ่นคิดถึงความโกรธของพวกเขาทั้งกลางวันและกลางคืน และไม่พบความสงบ เพราะเหตุนี้เกิดจากทุรโยธน์ โอ สัญชัย มหายุทธนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร จงเล่าให้ข้าพเจ้าฟังทั้งหมด
6.49.22
श्रृणु राजन्स्थिरो भूत्वा तवापनयनो महान् ।
न च दुर्योधने दोषमिमामाधातुमर्हसि ॥ ६.४९.२२ ॥
โอ พระราชา จงฟังด้วยใจที่มั่นคง นี่คือความผิดพลาดครั้งใหญ่ของพระองค์เอง พระองค์ไม่ควรโยนความผิดนี้ไปให้ทุรโยธน์
6.49.23
गतोदके सेतुबन्धो यादृक्तादृङ्भतिस्तव ।
संदीप्ते भवने यद्वत्कूपस्य खननं तथा ॥ ६.४९.२३ ॥
การสร้างเขื่อนกั้นเมื่อน้ำแห้งไปแล้ว หรือการขุดบ่อน้ำเมื่อบ้านไฟไหม้ไปแล้ว การไตร่ตรองของพระองค์ก็ไร้ประโยชน์ฉันนั้น
6.49.24
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि दारुणे ।
तावकानां परेषां च पुनर्युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.२४ ॥
เมื่อเวลาครึ่งเช้าของวันอันน่าสะพรึงกลัวนั้นผ่านไปแล้วเป็นส่วนใหญ่ การต่อสู้ระหว่างพลของพระองค์กับฝ่ายศัตรูก็เริ่มขึ้นอีกครั้ง
6.49.25
श्वेतं तु निहतं दृष्ट्वा विराटस्य चमूपतिम् ।
कृतवर्मणा च सहितं दृष्ट्वा शल्यमवस्थितम् ॥ ६.४९.२५ ॥
เมื่อเห็นศเวตะ แม่ทัพแห่งกองทัพของวิราฏถูกสังหารล้มลง และเห็นศัลยะยืนหยัดอยู่พร้อมกับกฤตวรมัน
6.49.26
शङ्खः क्रोधात्प्रजज्वाल हविषा हव्यवाडिव ।
स विस्फार्य महच्चापं शक्रचापोपमं बली ॥ ६.४९.२६ ॥
ศังขะลุกโพลงด้วยความโกรธ ดั่งไฟบูชายัญที่ถูกเติมด้วยเนยใส ผู้แข็งแกร่งผู้นั้นดึงคันธนูอันใหญ่ของตนให้โก่ง ดุจรุ้งของพระอินทร์
6.49.27
अभ्यधावज्जिघांसन्वै शल्यं मद्राधिपं युधि ।
महता रथसङ्घेन समन्तात्परिरक्षितः ॥ ६.४९.२७ ॥
ด้วยปรารถนาจะสังหารศัลยะ เจ้าแห่งมัทร ในการรบ เขาพุ่งเข้าใส่ โดยมีรถศึกจำนวนมากคุ้มกันอยู่รอบด้าน
6.49.28
सृजन्बाणमयं वर्षं प्रायाच्छल्यरथं प्रति ।
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य मत्तवारणविक्रमम् ॥ ६.४९.२८ ॥
เขาระดมห่าธนูดุจสายฝน มุ่งหน้าไปยังรถของศัลยะ เมื่อเห็นเขาพุ่งเข้ามาด้วยความกล้าหาญดุจช้างตกมัน
6.49.29
तावकानां रथाः सप्त समन्तात्पर्यवारयन् ।
मद्रराजं परीप्सन्तो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम् ॥ ६.४९.२९ ॥
รถศึกเจ็ดคันของพระองค์ล้อมเจ้าแห่งมัทรไว้โดยรอบ ปรารถนาจะคุ้มครองพระองค์ ผู้ซึ่งได้เข้าไปอยู่ระหว่างเขี้ยวแห่งความตาย
6.49.30
बृहद्बलश्च कौसल्यो जयत्सेनश्च मागधः ।
तथा रुक्मरथो राजन्पुत्रः शल्यस्य मानितः ॥ ६.४९.३० ॥
พฤหัทพละชาวเการพ และชยัตเสนะชาวมคธ และโอ พระราชา รุกมรถ พระโอรสอันเป็นที่นับถือของศัลยะ
6.49.31
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणःक ।
बृहत्क्षत्रस्य दायादः सैन्धवश्च जयद्रथः ॥ ६.४९.३१ ॥
วินทะและอนุวินทะ สองเจ้าชายแห่งอวันตี กัมโพชกษัตริย์สุทักษิณ และชยัทรถชาวสินธพ ทายาทของพฤหัตกษัตรา
6.49.32
नानाधातुविचित्राणि कार्मुकाणि महात्मनाम् ।
विस्फारितान्यदृश्यन्त तोयदेष्विव विद्युतः ॥ ६.४९.३२ ॥
คันธนูของเหล่านักรบผู้ยิ่งใหญ่ ซึ่งประดับด้วยโลหะหลากชนิด เมื่อดึงโก่งออกก็ส่องแสงวาบดุจสายฟ้าท่ามกลางเมฆ
6.49.33
ते तु बाणमयं वर्षं शङ्खमूर्ध्निं न्यपातयन् ।
निदाघान्तेऽनिलोद्धृता मेघा इव नगे जलम् ॥ ६.४९.३३ ॥
พวกเขาระดมห่าธนูลงบนศีรษะของศังขะ ดุจเมฆที่ถูกลมพัดกระหน่ำเมื่อสิ้นฤดูร้อน เทน้ำลงบนภูเขา
6.49.34
ततः क्रुद्धो महेष्वासः सप्तभल्लैः सुतेजनैः ।
धनूंषि तेषामाच्छिद्य ननर्द पृतनापतिः ॥ ६.४९.३४ ॥
แล้วแม่ทัพผู้ยิ่งใหญ่ผู้ทรงธนูผู้นั้นโกรธเกรี้ยวยิ่งนัก จึงตัดคันธนูของพวกเขาด้วยลูกศรปลายกว้างเจ็ดดอกอันคมกล้า แล้วคำรามลั่น
6.49.35
ततो भीष्मो महाबाहुर्विनद्य जलदो यथा ।
तालमात्रं धनुर्गृह्य शङ्खमभ्यद्रवद्रणे ॥ ६.४९.३५ ॥
แล้วภีษมะผู้มีแขนทรงพลัง คำรามดุจเมฆฝน หยิบคันธนูที่สูงเท่าต้นตาลขึ้นมา แล้วพุ่งเข้าใส่ศังขะในการรบ
6.49.36
तमुद्यन्तमुदीक्ष्याथ महेष्वासं महाबलम् ।
संत्रस्ता पाण्डवी सेना वातवेगहतेव नौः ॥ ६.४९.३६ ॥
เมื่อเห็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีพลังมหาศาลกำลังยกพลเข้ามา กองทัพของปาณฑพก็หวาดหวั่น ดุจเรือที่ถูกลมพัดกระหน่ำ
6.49.37
ततोऽर्जुनः संत्वरितः शङ्खस्यासीत्पुरःसरः ।
भीष्माद्रक्ष्योऽयमद्येति ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.४९.३७ ॥
แล้วอรชุนรีบเร่งเข้ามาอยู่เบื้องหน้าศังขะ คิดว่า วันนี้ผู้นี้ต้องได้รับการคุ้มครองจากภีษมะ แล้วการรบก็เริ่มขึ้น
6.49.38
हाहाकारो महानासीद्योधानां युधि युध्यताम् ।
तेजस्तेजसि संपृक्तमित्येवं विस्मयं ययुः ॥ ६.४९.३८ ॥
เสียงร้องโอดครวญ อ๊ะ อ๊ะ ดังขึ้นอย่างใหญ่หลวงในหมู่นักรบที่กำลังต่อสู้กันในการรบ ความรุ่งโรจน์ได้ผสานเข้ากับความรุ่งโรจน์ ผู้คนจึงตกอยู่ในความตะลึงงัน
6.49.39
अथ शल्यो गदापाणिरवतीर्य महारथात् ।
शङ्खस्य चतुरो वाहानहनद्भरतर्षभ ॥ ६.४९.३९ ॥
แล้วศัลยะถือกระบองไว้ในมือ ลงจากรถศึกอันยิ่งใหญ่ แล้วสังหารม้าทั้งสี่ของศังขะ โอ ผู้เป็นเลิศแห่งภรตวงศ์
6.49.40
स हताश्वाद्रथात्तूर्णं खङ्गमादाय विद्रुतः ।
बीभत्सोश्च रथं प्राप्य पुनः शान्तिमविन्दत ॥ ६.४९.४० ॥
เมื่อม้าของตนถูกฆ่าตาย เขารีบหนีลงจากรถ ถือดาบไว้ในมือ และเมื่อไปถึงรถของพีภัตสุ (อรชุน) เขาก็ได้พบความสงบอีกครั้ง
6.49.41
ततो भीष्मरथात्तूर्णमुत्पतन्ति पतत्रिणः ।
यैरन्तरीक्षं भूमिश्च सर्वतः समवस्तृता ॥ ६.४९.४१ ॥
จากรถศึกของภีษมะ ลูกศรมีปีกก็พุ่งขึ้นอย่างรวดเร็ว ด้วยลูกศรเหล่านั้น ท้องฟ้าและแผ่นดินถูกปกคลุมไปทุกด้าน
6.49.42
पञ्चालानथ मत्स्यांश्च केकयांश्च प्रभद्रकान् ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः पातयामास पत्रिभिः ॥ ६.४९.४२ ॥
ภีษมะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ฟาดฟัน ได้ทำให้ชาวปัญจาละ มัตสยะ เกกยะ และประภัทรกะล้มลงด้วยลูกศรของตน
6.49.43
उत्सृज्य समरे राजन्पाण्डवं सव्यसाचिनम् ।
अभ्यद्रवत पाञ्चाल्यं द्रुपदं सेनया वृतम् ॥ ६.४९.४३ ॥
ข้าแต่พระราชา ทิ้งอรชุนปาณฑพผู้ชำนาญใช้มือทั้งสองข้างไว้ในการรบ ภีษมะก็พุ่งเข้าหาทรุปทะ เจ้าชายแห่งปัญจาละที่ถูกล้อมด้วยกองทัพ
6.49.44
प्रियं संबन्धिनं राजञ्शरानवकिरन्बहून् ।
अग्निनेव प्रदग्धानि वनानि शिशिरात्यये ॥ ६.४९.४४ ॥
ข้าแต่พระราชา ภีษมะโปรยลูกศรนับไม่ถ้วนใส่ญาติผู้เป็นที่รักของตน เหมือนป่าที่ไฟไหม้จนวอดในปลายฤดูหนาว
6.49.45
शरदग्धान्यदृश्यन्त सैन्यानि द्रुपदस्य ह ।
अत्यतिष्ठद्रणे भीष्मो विधूम इव पावकः ॥ ६.४९.४५ ॥
กองทัพของทรุปทะปรากฏว่าถูกลูกศรเผาไหม้ และในการรบ ภีษมะยืนเด่นเหมือนไฟที่ไม่มีควัน
6.49.46
मध्यन्दिने यथाऽऽदित्यं तपन्तमिव तेजसा ।
न शेकुः पाण्डवेयस्य योधा भीष्मं निरीक्षितुम् ॥ ६.४९.४६ ॥
เหมือนดวงอาทิตย์ที่ส่องแสงแผดกล้าในเที่ยงวัน ทหารของฝ่ายปาณฑพไม่อาจเพ่งมองภีษมะได้
6.49.47
वीक्षांचक्रुः समंतात्ते पाण्डवा भयपीडिताः ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त गावः शीतार्दिता इव ॥ ६.४९.४७ ॥
ปาณฑพทั้งหลายถูกความกลัวบีบคั้น มองไปรอบทิศทุกด้าน แต่ไม่พบผู้คุ้มครอง เหมือนฝูงโคที่ถูกความหนาวเหน็บทรมาน
6.49.48
सा तु यौधिष्ठिरी सेना गाङ्गेयशरपीडिता ।
सिंहेनेव विनिर्भिन्ना शुक्ला गौरिव गोपतेः ॥ ६.४९.४८ ॥
กองทัพของยุธิษฐิระนั้น ถูกลูกศรของบุตรแห่งคงคาทำให้บอบช้ำ ถูกฉีกทึ้งเหมือนโคขาวของเจ้าฝูงที่ถูกสิงโตกัด
6.49.49
हते विप्रुद्रुते सैन्ये निरुत्साहे विमर्दिते ।
हाहाकारो महानासीत्पाण्डुसैन्येषु भारत ॥ ६.४९.४९ ॥
เมื่อกองทัพถูกฆ่าฟัน แตกกระจัดกระจาย หมดกำลังใจ และถูกย่ำยี ข้าแต่ภรตะ เสียงคร่ำครวญอันใหญ่หลวงก็ดังขึ้นในกองทัพของปาณฑุ
6.49.50
ततो भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमोच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.४९.५० ॥
ครั้นนั้น ภีษมะ บุตรแห่งศันตนุ ผู้ดึงธนูเป็นวงกลมอยู่เสมอ ได้ปล่อยลูกศรที่ปลายลุกโชน เหมือนงูพิษ
6.49.51
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्यादिश्य भारत ॥ ६.४९.५१ ॥
ภีษมะผู้มั่นในวัตรปฏิบัติ ทำให้ทิศทั้งปวงเหลือเพียงทางเดียวด้วยลูกศรของตน แล้วเล็งยิงไปทีละทิศ ๆ ฆ่าฟันรถศึกของปาณฑพ ข้าแต่ภรตะ
6.49.52
ततः सैन्येषु भग्नेषु मथितेषु च सर्वशः ।
प्राप्ते चास्तं दिनकरे न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.४९.५२ ॥
ครั้นกองทัพถูกทำลายและบดขยี้ไปทุกด้าน และดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าแล้ว ก็ไม่อาจจำแนกสิ่งใดได้เลย
6.49.53
भीष्मं च समुदीर्यन्तं दृष्ट्वा पार्था महाहवे ।
अवहारमकुर्वन्त सैन्यानां भरतर्षभ ॥ ६.४९.५३ ॥
เมื่อเห็นภีษมะพุ่งเข้าสู้อย่างดุดันในการรบใหญ่ บุตรแห่งปฤถาจึงสั่งให้ทัพของตนถอยกลับ ข้าแต่ภรตรรษภะ