ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.5.1
नदीनां पर्वतानां च नामधेयानि संजय ।
तथा जनपदानां च ये चान्ये भूमिमाश्रिताः ॥ ६.५.१ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ଜନପଦର ନାମ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ଆଶ୍ରିତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ କୁହ।
6.5.2
प्रमाणं च प्रमाणज्ञ पृथिव्या मम सर्वतः ।
निखिलेन समाचक्ष्व काननानि च संजय ॥ ६.५.२ ॥
ହେ ପ୍ରମାଣଜ୍ଞ ସଞ୍ଜୟ, ମୋ ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାର ସବୁ ଦିଗରୁ ଏବଂ ତାର ଅରଣ୍ୟସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ।
6.5.3
पञ्चेमानि महाराज महाभूतानि संग्रहात् ।
जगतीस्थानि सर्वाणि समान्याहुर्मनीषिणः ॥ ६.५.३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ; ଜଗତରେ ଥିବା ସବୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସମାନ ବୋଲି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି।
6.5.4
भूमिरापस्तथा वायुरग्निराकाशमेव च ।
गुणोत्तराणि सर्वाणि तेषां भूमिः प्रधानतः ॥ ६.५.४ ॥
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ; ଏସବୁ କ୍ରମଶଃ ଅଧିକ ଗୁଣଯୁକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରଧାନ।
6.5.5
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
भूमेरेते गुणाः प्रोक्ता ऋषिभिस्तत्त्ववेदिभिःक ॥ ६.५.५ ॥
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ପଞ୍ଚମ ଗନ୍ଧ — ଏହି ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
6.5.6
चत्वारोऽप्सु गुणा राजन्गन्धस्तत्र न विद्यते ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च तेजसोऽथ गुणास्त्रयः ।
शब्दः स्पर्शश्च वायौ द्वौ अकाशे शब्द एव तु ॥ ६.५.६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଜଳରେ ଚାରି ଗୁଣ ଅଛି; ତହିଁରେ ଗନ୍ଧ ନାହିଁ। ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ଅଗ୍ନିର ତିନି ଗୁଣ। ବାୟୁରେ ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦୁଇ; ଆକାଶରେ କେବଳ ଶବ୍ଦ।
6.5.7
एते पञ्च गुणा राजन्महाभूतेषु पञ्चसु ।
वर्तन्ते सर्वलोकेषु येषु भूताः प्रतिष्ठिताः ॥ ६.५.७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ପଞ୍ଚମହାଭୂତରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
6.5.8
अन्योन्यं नाभिवर्तन्ते साम्यं भवति वै यदा ॥ ६.५.८ ॥
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଅତିକ୍ରମ ନ କଲେ ଓ ସାମ୍ୟ ହେଲେ—ସେତେବେଳେ।
6.5.9
यदा तु विषमीभावमाविशन्ति परस्परम् ।
तदा देहैर्देहवन्तो व्यतिरोहन्ति नान्यथा ॥ ६.५.९ ॥
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ବିଷମତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେହଧାରୀମାନେ ଦେହ ସହିତ ନାନା ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
6.5.10
आनुपूर्व्या विनश्यन्ति जायन्ते चानुपूर्वशः ।
सर्वाम्यपरिमेयाणि तदेषां रूपमैश्वरम् ॥ ६.५.१० ॥
କ୍ରମଶଃ ସେମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, କ୍ରମଶଃ ଜନ୍ମନ୍ତି; ସବୁ ଅପରିମେୟ—ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ରୂପ।
6.5.11
तत्रतत्र हि दृश्यन्ते धातवः पाञ्चभौतिकाः ।
तेषां मनुष्यास्तर्केण प्रमाणानि प्रचक्षते ॥ ६.५.११ ॥
ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ପଞ୍ଚମହାଭୂତମୟ ଧାତୁ ଦେଖାଯାଏ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରମାଣ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
6.5.12
अचिन्त्याः खलु ये भावा न तांस्तर्केण साधयेत् ।
प्रकृतिभ्यः परं यत्तु तदचिन्त्यस्य लक्षणम् ॥ ६.५.१२ ॥
ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭାବମାନ ଅଛନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପ୍ରକୃତିର ପରେ ଯାହା, ତାହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ।
6.5.13
सुदर्शनं प्रवक्ष्यामि द्वीपं तु कुरुनन्दन ।
परिमण्डलो महाराज द्वीपोऽसौ चक्रसंस्थितः ॥ ६.५.१३ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏବେ ମୁଁ ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ହେ ମହାରାଜ, ସେହି ବୃତ୍ତାକାର ଦ୍ୱୀପ ଚକ୍ର ପରି ଅବସ୍ଥିତ।
6.5.14
नदीजालप्रतिच्छन्नः पर्वतैश्चाभ्रसन्निभैः ।
पुरैश्च विविधाकारै रम्यैर्जनपदैस्तथा ॥ ६.५.१४ ॥
ଏହା ନଦୀଜାଳରେ ଆବୃତ; ମେଘ ସଦୃଶ ପର୍ବତ, ବିବିଧ ଆକାରର ନଗର ଓ ରମଣୀୟ ଜନପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
6.5.15
वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः संपन्नधनधान्यवान् ।
लवणेन समुद्रेण समन्तात्परिवारितः ॥ ६.५.१५ ॥
ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷରେ ଏହା ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ; ଲୁଣିଆ ସମୁଦ୍ର ଚାରିପଟେ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଛି।
6.5.16
यथा हि पुरुषः पश्येदादर्शे मुखमात्मनः ।
एवं सुदर्शनद्वीपो दृश्यते चन्द्रमण्डले ॥ ६.५.१६ ॥
ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ମୁଖ ଦେଖେ, ସେପରି ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ଦେଖାଯାଏ।
6.5.17
द्विरशस्तु ततः प्लक्षो द्विरंशः शाल्मलिर्महान् ।
द्विरंशः पिप्पलस्तस्य द्विरंशश्च कुशो महान्।
सर्वौषधिसमापन्नः पर्वतैः परिवारितः ॥ ६.५.१७ ॥
ତାହାଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ; ତାହାଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣ ବିଶାଳ ଶାଲ୍ମଳି ଦ୍ୱୀପ; ତାହାର ଦୁଇଗୁଣ ପିପ୍ପଳ ଦ୍ୱୀପ; ତାହାର ଦୁଇଗୁଣ ବିଶାଳ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ। ତାହା ସର୍ବ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପର୍ବତରେ ଘେରା।
6.5.18
आपस्ततोऽन्या विज्ञेयाः शेषः संक्षेप उच्यते ।
ततोऽन्य उच्यते चायमेनं संक्षेपतः श्रृणु ॥ ६.५.१८ ॥
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଳରାଶି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅବଶିଷ୍ଟଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଏ। ତାପରେ ଆଉ ଏକ କୁହାଯାଏ — ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।