મહાભારત · અધ્યાય 6.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.52.1
एवं व्यूढेष्वनीकेषु मामकेष्वितरेषु च ।
कथं प्रहरतां श्रेष्ठाः संप्रहारं प्रचक्रिरे ॥ ६.५२.१ ॥
આ રીતે મારી અને અન્યોની સેનાઓ વ્યૂહમાં ગોઠવાયા પછી, પ્રહાર કરનારામાં શ્રેષ્ઠ વીરોએ કેવી રીતે સંગ્રામ કર્યો?
6.52.2
तथा व्यूढेष्वनीकेषु सन्नद्धरुचिरध्वजाः ।
तावकाः पाण्डवैः सार्धं यथाऽयुध्यन्त तच्छृणु।
अपारमिव संदृश्य सागरप्रतिमं बलम् ॥ ६.५२.२ ॥
એ જ રીતે સેનાઓ વ્યૂહમાં ગોઠવાઈ ત્યારે, કવચ ધારણ કરી સુંદર ધ્વજવાળા તમારા વીરો પાંડવો સાથે કેવી રીતે લડ્યા તે સાંભળો. સાગર સમાન અપાર સેના જોઈને—
6.52.3
तेषां मध्ये स्थितो राजन्पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अब्रवीत्तावकान्सर्वान्युद्ध्यध्वमिति दंशिताः ॥ ६.५२.३ ॥
હે રાજન, તેમની વચ્ચે ઊભેલા તમારા પુત્ર દુર્યોધને કવચ ધારણ કરેલા પોતાના સર્વ વીરોને કહ્યું, "યુદ્ધ કરો."
6.52.4
ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥ ६.५२.४ ॥
તેઓ સર્વે ક્રૂર સંકલ્પ ધારણ કરીને, પ્રાણની આશા ત્યજીને, ઊંચા ધ્વજ ફરકાવતા પાંડવો તરફ આગળ વધ્યા.
6.52.5
ततो युद्धं समभवत्तुमुलं रोमहर्षणम् ।
तावकानां परेषां च व्यतिषक्तरथद्विपम् ॥ ६.५२.५ ॥
ત્યારે રૂંવાડા ઊભા કરી દે એવું ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું; તમારા અને શત્રુઓના રથ અને હાથી એકબીજામાં ભળી ગયા.
6.52.6
मुक्तास्तु रथिभिर्बाणा रुक्मपुङ्खाः सुतेजिताःक ।
सन्निपेतुरकुण्ठाग्रा नागेषु च हयेषु च ॥ ६.५२.६ ॥
રથીઓએ છોડેલાં સોનેરી પીંછાવાળાં, સારી રીતે ધારદાર, બુઠ્ઠા ન થયેલા અગ્રભાગવાળાં બાણો હાથીઓ અને ઘોડાઓ પર પડ્યાં.
6.52.7
तथा प्रवृत्ते संग्रामे धनुरुद्यम्य दंशितः ।
अभिपत्य महाबाहुर्भीष्मो भीमपराक्रमः ॥ ६.५२.७ ॥
યુદ્ધ આ રીતે શરૂ થતાં, ધનુષ્ય ઉઠાવીને કવચધારી મહાબાહુ ભીષ્મ, ભયંકર પરાક્રમી, આગળ ધસ્યા.
6.52.8
सौभद्रे भीमसेने च सात्यकौ च महारथे ।
कैकेये च विराटे च धृष्टद्युम्ने च पार्षते ॥ ६.५२.८ ॥
સૌભદ્ર (અભિમન્યુ), ભીમસેન, મહારથી સાત્યકિ, કૈકેય, વિરાટ અને પૃષતના પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તરફ (ભીષ્મ ધસ્યા).
6.52.9
एतेषु नरवीरेषु चेदिमत्स्येषु चाभिभूः ।
ववर्ष शरवर्षाणि वृद्धः कुरुपितामहः ॥ ६.५२.९ ॥
આ નરવીરો અને ચેદિ-મત્સ્યો વચ્ચે અજેય એવા વૃદ્ધ કુરુપિતામહે બાણોની વર્ષા કરી.
6.52.10
अभिद्यत ततो व्यूहस्तस्मिन्वीरसमागमे ।
सर्वेषामेव सैन्यानामासीद्व्यतिकरो महान् ॥ ६.५२.१० ॥
ત્યારે એ વીરોના સંગમમાં વ્યૂહ તૂટી પડ્યો; બધી સેનાઓમાં મોટો ગોટાળો થયો.
6.52.11
सादिनो ध्वजिनश्चैव हतप्रवरवाजिनः ।
विप्रद्रुतरथानीकाः समपद्यन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.११ ॥
ઘોડેસવારો અને ધ્વજધારીઓ, જેમના શ્રેષ્ઠ ઘોડા મરાયા અને રથસેનાઓ વિખરાઈને ભાગી, એવા પાંડવો એ દશાને પહોંચ્યા.
6.52.12
अर्जुनस्तु नरव्याघ्रो दृष्ट्वा भीष्मं महारथम् ।
वार्ष्णेयमब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्र पितामहः ॥ ६.५२.१२ ॥
પરંતુ નરવ્યાઘ્ર અર્જુને મહારથી ભીષ્મને જોઈને ક્રોધમાં વાર્ષ્ણેય (કૃષ્ણ)ને કહ્યું, "જ્યાં પિતામહ છે ત્યાં ચલાવો."
6.52.13
एष भीष्मः सुसंक्रुद्धो वार्ष्णेय मम वाहिनीम् ।
नाशयिष्यति सुव्यक्तं दुर्योधनहिते रतः ॥ ६.५२.१३ ॥
હે વાર્ષ્ણેય, અતિ ક્રોધે ભરાયેલા આ ભીષ્મ દુર્યોધનના હિતમાં લાગી મારી સેનાનો ચોક્કસ નાશ કરશે.
6.52.14
एष द्रोणः कृपः शल्यो विकर्णश्च जनार्दन ।
धार्तराष्ट्राश्च सहिता दुर्योधनपुरोगमाः ॥ ६.५२.१४ ॥
હે જનાર્દન, આ દ્રોણ, કૃપ, શલ્ય, વિકર્ણ છે; દુર્યોધનને આગળ રાખી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પણ સાથે છે.
6.52.15
पाञ्चालान्निहनिष्यन्ति रक्षिता दृढधन्वना ।
सोऽहं भीष्मं वधिष्यामि सैन्यहेतोर्जनार्दन ॥ ६.५२.१५ ॥
દૃઢધન્વાથી રક્ષાયેલા તેઓ પાંચાલોને હણશે; તેથી હે જનાર્દન, સૈન્યના હિત માટે હું ભીષ્મને વધીશ.
6.52.16
तमब्रवीद्वासुदेवो यत्तो भव धनंजय ।
एष त्वां प्रापयिष्यामि पितामहरथं प्रति ॥ ६.५२.१६ ॥
વાસુદેવે તેને કહ્યું, 'હે ધનંજય, તૈયાર રહે; હું તને પિતામહના રથ તરફ લઈ જઈશ.'
6.52.17
एवमुक्त्वा ततः शौरी रथं तं लोकविश्रुतम् ।
प्रापयामास भीष्मस्य रथं प्रति जनेश्वर ॥ ६.५२.१७ ॥
એમ કહીને, હે જનેશ્વર, શૌરિએ તે લોકવિખ્યાત રથને ભીષ્મના રથ તરફ પહોંચાડ્યો.
6.52.18
चलद्बहुपातकेन बलाकावर्णवाजिना ।
समुच्छ्रितमहाभीमनदद्वानरकेतुना ॥ ६.५२.१८ ॥
ફરફરતી અનેક પતાકાઓવાળો, બગલાના રંગના ઘોડાઓથી જોડાયેલો, ઊંચે ફરકતા મહાભયંકર ગર્જતા વાનર-ધ્વજવાળો.
6.52.19
महता मेघनादेन रथेनामिततेजसा ।
विनिघ्नन्कौरवानीकं शूरसेनांश्च पाण्डवः ॥ ६.५२.१९ ॥
અમિત તેજવાળો પાંડવ મેઘગર્જના જેવા મહારથથી કૌરવ સેના અને શૂરસેનોનો સંહાર કરતો હતો.
6.52.20
प्रायाच्छरणदः शीघ्रं सुहृदां हर्षवर्धनः ।
तमापतन्तं वेगेन प्रभिन्नमिव वारणम् ॥ ६.५२.२० ॥
શરણ આપનાર અને મિત્રોનો હર્ષ વધારનાર (કૃષ્ણ) ઝડપથી આગળ વધ્યો; વેગથી ધસી આવતા તેની તરફ, મદમસ્ત હાથીની જેમ.
6.52.21
त्रसयनतं रणे शूरान्मर्दयन्तं च सायकैः ।
सैन्धवप्रमुखैर्गुप्तः प्राच्यसौवीरकेकयैः ।
सहसा प्रत्युदीयाय भीष्मः शान्तनवोऽर्जुनम् ॥ ६.५२.२१ ॥
રણમાં શૂરવીરોને ભયભીત કરતા અને બાણોથી કચડતા તેની સામે, સૈંધવ-પ્રમુખો, પૂર્વ, સૌવીર અને કેકયોથી રક્ષિત શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ અચાનક આગળ આવ્યા.
6.52.22
को हि गाण्डीवधन्वानमन्यः कुरुपितामहात् ।
द्रोणवैकर्तनाभ्यां वा रथी संयातुमर्हति ॥ ६.५२.२२ ॥
ગાંડીવધારી (અર્જુન) સાથે કુરુ-પિતામહ (ભીષ્મ) સિવાય બીજો કયો રથી યુદ્ધ કરવા સમર્થ છે, અથવા દ્રોણ અને કર્ણ સિવાય?
6.52.23
ततो भीष्मो महाराज सर्वलोकमहारथः ।
अर्जुनं सप्ततसप्तत्या नाराचानां समाचिनोत् ॥ ६.५२.२३ ॥
ત્યારે, હે મહારાજ, સર્વલોક મહારથી ભીષ્મે અર્જુનને સિત્તેર-સિત્તેર (એટલે ચારસો નેવું) નારાચ બાણોથી ઢાંકી દીધો.
6.52.24
द्रोणश्च पञ्चविंशत्या कृपः पञ्चाशता शरैः ।
दुर्योधनश्रतुःषष्ट्या शल्यश्च नवभिः शरैः ॥ ६.५२.२४ ॥
દ્રોણે પચીસ, કૃપે પચાસ, દુર્યોધને ચોસઠ અને શલ્યે નવ બાણોથી (અર્જુનને પ્રહાર કર્યો).
6.52.25
सैन्धवो नवभिश्चैव शकुनिश्चापि पञ्चभिः ।
विकर्णो दशभिर्भल्लै राजन्विव्याध पाण्डवम् ॥ ६.५२.२५ ॥
સૈંધવે નવ, શકુનિએ પાંચ અને વિકર્ણે દસ ભલ્લોથી, હે રાજન, પાંડવને વીંધ્યો.
6.52.26
स तैर्विद्धो महेष्वासः समन्तान्निशितैः शरैः ।
न विव्यथे महाबाहुर्भिद्यमान इवाचलः ॥ ६.५२.२६ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી ચારેય બાજુથી વીંધાયેલા તે મહાધનુર્ધર મહાબાહુ વ્યથિત ન થયા, જાણે પર્વત ભેદાતો હોય.
6.52.27
स भीष्मं पञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः ।
द्रोणं षष्ट्या नरव्याघ्रो विकर्णं च त्रिभिः शरैः ॥ ६.५२.२७ ॥
તે નરવ્યાઘ્રે ભીષ્મને પચીસ, કૃપને નવ, દ્રોણને સાઠ અને વિકર્ણને ત્રણ બાણોથી વીંધ્યા.
6.52.28
शल्यं चैव त्रिभिर्बाणै राजानं चैव पञ्चभिः ।
प्रत्यविध्यदमेयात्मा किरीटी भरतर्षभ ॥ ६.५२.२८ ॥
શલ્યને ત્રણ બાણોથી અને રાજાને પાંચથી અમેયાત્મા કિરીટીએ પ્રતિવાર વીંધ્યા, હે ભરતર્ષભ.
6.52.29
तं सात्यकिर्विराटश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च परिवव्रुर्धनंजयम् ॥ ६.५२.२९ ॥
તે ધનંજયને સાત્યકિ, વિરાટ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, પાર્ષત, સૌભદ્ર અને દ્રૌપદીના પુત્રોએ ઘેરી લીધા.
6.52.30
ततो द्रोणं महेष्वासं गाङ्गेयस्य प्रिये रतम् ।
अभ्यवर्तत पाञ्चाल्यः संयुक्तः सह सोमकैः ॥ ६.५२.३० ॥
પછી ગાંગેયના (ભીષ્મના) પ્રિય મહાધનુર્ધર દ્રોણ તરફ સોમકો સાથે જોડાયેલો પાંચાલ્ય આગળ વધ્યો.
6.52.31
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो राजन्विव्याध पाण्डवम् ।
अशीत्या निशितैर्बाणैस्ततोऽक्रोशन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.३१ ॥
રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે, હે રાજન્, પાંડવને એંસી તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યો; ત્યારે પાંડવો આક્રંદ કરવા લાગ્યા.
6.52.32
तेषां तु निनदं श्रुत्वा सहितानां प्रहृष्टवत् ।
प्रविवेश ततो मध्यं नरसिंहः प्रतापवान् ॥ ६.५२.३२ ॥
તેમનો ગર્જનાર સાંભળીને, જાણે હર્ષિત થઈને, પ્રતાપી નરસિંહ એકઠા થયેલાઓની મધ્યમાં પ્રવેશ્યો.
6.52.33
तेषां महारथानां स मध्यं प्राप्य धनंजयः ।
चिक्रीड धनुषा राजँल्लक्षं कृत्वा महारथान् ॥ ६.५२.३३ ॥
તે મહારથીઓની મધ્યમાં પહોંચીને ધનંજયે, હે રાજન્, મહારથીઓને જ લક્ષ્ય બનાવીને ધનુષ્યથી ક્રીડા કરી.
6.52.34
क्षत्रियाणां शिरांस्युग्रैः कृन्तञ्शस्त्रैर्महारथः ।
शून्यान्कृत्वा रथोपस्थान्व्यचरत्फल्गुनस्तदा । ॥ ६.५२.३४ ॥
ક્ષત્રિયોનાં માથાં ભયંકર શસ્ત્રોથી કાપતા, રથનાં આસનો ખાલી કરતા, ત્યારે મહારથી ફલ્ગુન વિચર્યો.
6.52.35
ततो दुर्योधनो राजा भीष्ममाह जनेश्वरः ।
पीड्यमानं स्वकं सैन्यं दृष्ट्वा पार्थेन संयुगे ॥ ६.५२.३५ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધન, જનેશ્વરે, યુદ્ધમાં પાર્થ દ્વારા પોતાની સેનાને પીડાતી જોઈને ભીષ્મને કહ્યું.
6.52.36
एष पाण्डुसुतस्तात कृष्णेन सहितो बली ।
यततां सर्वसैन्यानां मूलं नः परिकृन्तति।
त्वयि जीवति गाङ्गेय द्रोणे च रथिनां वरे ॥ ६.५२.३६ ॥
કૃષ્ણ સાથેનો આ બળવાન પાંડુપુત્ર, લડતા અમારા બધા સૈન્યોનું મૂળ કાપી રહ્યો છે. હે ગાંગેય, તું જીવિત છે અને રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ પણ છે ત્યારે—
6.52.37
त्वत्कृते चैव कर्णोऽपि न्यस्तशस्त्रो विशांपते ।
न युध्यति रणे पार्थान्हितकामः सदा मम।
स तथा कुरु गाङ्गेय यथा हन्येत फल्गुनः ॥ ६.५२.३७ ॥
તમારા કારણે જ કર્ણે પણ શસ્ત્રો મૂકી દીધાં છે, હે રાજન્. મારા હિતની ઇચ્છાથી તે રણમાં પાંડવો સાથે સદા લડતો નથી. તેથી હે ગાંગેય, ફલ્ગુન (અર્જુન) માર્યો જાય તેમ કરો.
6.52.38
एवमुक्तस्ततो राजन्पिता देवव्रतस्तव ।
धिक् क्षात्रं धर्ममित्युक्त्वा प्रायात्पार्थं रथं प्रति ॥ ६.५२.३८ ॥
એમ કહેવાયા પછી, હે રાજન્, તમારા પિતા દેવવ્રતે 'ક્ષાત્રધર્મને ધિક્કાર' એમ કહીને પાર્થના રથ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
6.52.39
उभौ श्वेतहयौ राजन्संसक्तौ प्रेक्ष्य पार्थिवाः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च मारिषत ॥ ६.५२.३९ ॥
હે રાજન્, શ્વેત અશ્વોવાળા એ બંનેને ભિડાયેલા જોઈને રાજાઓએ ભારે સિંહનાદ કર્યા; હે મારિષ, શંખ વગાડ્યા.
6.52.40
द्रौणिर्दुर्योधनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ।
परिवार्य रणे भीष्मं स्थिता युद्धाय मारिष ॥ ६.५२.४० ॥
દ્રોણપુત્ર, દુર્યોધન અને તમારો પુત્ર વિકર્ણ, હે મારિષ, રણમાં ભીષ્મને ઘેરીને યુદ્ધ માટે ઊભા રહ્યા.
6.52.41
तथैव पाण्डवाः सर्वे परिवार्य धनञ्जयम् ।
स्थिता युद्धाय महते ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.५२.४१ ॥
તેવી જ રીતે બધા પાંડવો ધનંજય (અર્જુન)ને ઘેરીને મહાન યુદ્ધ માટે ઊભા રહ્યા; ત્યારપછી યુદ્ધ થયું.
6.52.42
गाङ्गेयस्तु रणे पार्थमानर्च्छन्नवभिः शरैः ।
तमर्जुनः प्रत्यविध्यद्दशभिर्मर्मभेदिभिः ॥ ६.५२.४२ ॥
ગાંગેય (ભીષ્મ)એ રણમાં પાર્થ (અર્જુન)ને નવ બાણોથી ઘાયલ કર્યો; અર્જુને મર્મભેદી દસ બાણોથી તેમને પ્રતિપ્રહાર કર્યો.
6.52.43
ततः शरसहस्रेण सुप्रयुक्तेन पाण्डवः ।
अर्जुनः समरश्लाघी भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५२.४३ ॥
ત્યારે સમરપ્રિય પાંડવ અર્જુને સુપ્રયુક્ત હજાર બાણોથી ભીષ્મની દિશાઓ રોકી.
6.52.44
शरजालं ततस्तत्तु शरजालेन मारिष ।
वारयामास पार्थस्य भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.५२.४४ ॥
હે મારિષ, ત્યારે શંતનુપુત્ર ભીષ્મે તે શરજાળને પોતાના શરજાળથી રોક્યું.
6.52.45
उभौ परमसंहृष्टावुभौ युद्धाभिनन्दिनौ ।
निर्विशेषमयुध्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ६.५२.४५ ॥
બંને અત્યંત હર્ષિત, યુદ્ધમાં આનંદ માણનારા, સામસામે પ્રહાર ઇચ્છનારા થઈ સમાન રીતે લડ્યા.
6.52.46
भीष्मचापविमुक्तानि शरजालानि शङ्घशः ।
शीर्यमाणान्यदृश्यन्त भिन्नान्यर्जुनसायकैःक ॥ ६.५२.४६ ॥
ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા શરજાળ અર્જુનના બાણોથી સેંકડો ભાગમાં તૂટીને પડતા દેખાયા.
6.52.47
तथैवार्जुनमुक्तानि शरजालानि सर्वशः ।
गाङ्गेयशरनुन्नानि प्रापतन्त महीतले ॥ ६.५२.४७ ॥
એ જ રીતે અર્જુને છોડેલા શરજાળ ચારેય બાજુથી ગાંગેયના બાણોથી આહત થઈ ધરતી પર પડવા લાગ્યા.
6.52.48
अर्जुनः पञ्चविंशत्या भीष्ममार्च्छच्छितैः शरैः ।
भीष्मोपि समरे पार्थं विव्याध निशितैः शरैः । ॥ ६.५२.४८ ॥
અર્જુને પચીસ તીક્ષ્ણ બાણોથી ભીષ્મને પ્રહાર કર્યો; ભીષ્મે પણ યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી પાર્થને વીંધ્યો.
6.52.49
अन्योन्यस्य हयान्विद्ध्वा ध्वजौ च सुमहाबलौ ।
रथेषां रथचक्रे च चिक्रीडतुररिन्दमौ ॥ ६.५२.४९ ॥
એકબીજાના ઘોડાઓને વીંધીને, અતિ બળવાન ધ્વજો અને રથીઓના રથચક્રો સાથે એ બે શત્રુદમન વીરો રમત રમતા હોય તેમ લડ્યા.
6.52.50
ततः क्रुद्धो महाराज भीष्मः प्रहरतां वरः ।
वासुदेवं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.५२.५० ॥
ત્યારે હે મહારાજ, ક્રોધિત થયેલા ભીષ્મ, પ્રહાર કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, વાસુદેવને ત્રણ બાણોથી છાતીની મધ્યમાં પ્રહાર કર્યો.
6.52.51
भीष्मचापच्युतैस्तैस्तु निर्विद्धो मधुसूदनः ।
विरराज रणे राजन्सपुष्प इव किंशुकः ॥ ६.५२.५१ ॥
ભીષ્મના ધનુષ્યથી છૂટેલા તે બાણોથી વીંધાયેલા મધુસૂદન, હે રાજન, યુદ્ધમાં ફૂલોવાળા કિંશુક વૃક્ષ જેવા શોભ્યા.
6.52.52
ततोऽर्जुनो भृशं क्रुद्धो निर्विद्धं प्रेक्ष्य माधवम् ।
सारथिं कुरुवृद्धस्य निर्बिभेद शितैः शरैः ॥ ६.५२.५२ ॥
ત્યારે અર્જુન અતિશય ક્રોધિત થયો, માધવને વીંધાયેલા જોઈને, કુરુવૃદ્ધ (ભીષ્મ)ના સારથિને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધી નાખ્યો.
6.52.53
यतमानौ तु तौ वीरावन्योन्यस्य वधं प्रति ।
न शक्नुतां तदाऽन्योन्यमभिसन्धातुमाहवे ॥ ६.५२.५३ ॥
તે બંને વીરો એકબીજાના વધ માટે પ્રયત્નશીલ હતા, પરંતુ યુદ્ધમાં તે સમયે એકબીજાને નિશાન બનાવી શક્યા નહીં.
6.52.54
तौ मण्डलानि चित्राणि गतत्प्रत्यागतानि च ।
अदर्शयेतां बहुधा सूतसामर्थ्यलाघवात् ॥ ६.५२.५४ ॥
તે બંનેએ સારથિઓના કૌશલ્ય અને ચપળતાને કારણે આગળ-પાછળ ફરતી અદ્ભુત મંડળ-ગતિઓ અનેક પ્રકારે બતાવી.
6.52.55
अन्तरं च प्रहारेषु तर्कयन्तौ परस्परम् ।
राजन्नन्तरमार्गस्थौ स्थितावास्तां मुहुर्मुहुः ॥ ६.५२.५५ ॥
પ્રહારોમાં અવસર શોધતા તે બંને એકબીજાને નિહાળતા હતા. રાજન્, વચ્ચેના માર્ગે ઊભા રહીને તેઓ વારંવાર સ્થિર રહ્યા.
6.52.56
उभौ सिंहरवोन्मिश्रं शङ्खशब्दं च चक्रतुः ।
तथैव चापनिर्घोषं चक्रतुस्तौ महारथौ ॥ ६.५२.५६ ॥
બંનેએ સિંહગર્જના સાથે ભળેલો શંખનાદ કર્યો. તેવી જ રીતે તે બે મહારથીઓએ ધનુષ્યનો ટંકાર પણ કર્યો.
6.52.57
तयोः शङ्खनिनादेन रथनेमिस्वनेन च ।
दारिता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ६.५२.५७ ॥
તેમના શંખનાદ અને રથચક્રોના ગડગડાટથી ધરતી અચાનક ફાટી હોય તેમ ધ્રૂજી ઊઠી અને ગુંજી ઉઠી.
6.52.58
नोभयोरन्तरं कश्चिद्ददृशे भरतर्षभ ।
बलिनौ युद्धदुर्धर्षावन्योन्यसदृशावुभौ ॥ ६.५२.५८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે બંને વચ્ચે કોઈ તફાવત દેખાયો નહીં. બંને બળવાન, યુદ્ધમાં દુર્ધર્ષ અને એકબીજાની સમાન હતા.
6.52.59
चिह्नमात्रेण भीष्मं तु प्रजज्ञुस्तत्र कौरवाः ।
तथा पाण्डुसुताः पार्थं चिह्नमात्रेण जज्ञिरेक ॥ ६.५२.५९ ॥
ત્યાં કૌરવોએ માત્ર ચિહ્નથી ભીષ્મને ઓળખ્યા. તેવી જ રીતે પાંડુપુત્રોએ માત્ર ચિહ્નથી પાર્થ (અર્જુન)ને ઓળખ્યો.
6.52.60
तयोर्नृवरयोर्दृष्ट्वा तादृशं तं पराक्रमम् ।
विस्कमयं सर्वभूतानि जग्मुर्भारतसंयुगे ॥ ६.५२.६० ॥
તે બે નરશ્રેષ્ઠોનો એવો પરાક્રમ જોઈને ભારતયુદ્ધમાં સર્વ પ્રાણીઓ વિસ્મય પામ્યા.
6.52.61
न तयोर्विवरं कश्चिद्रणे पश्यति भारत ।
धर्मे स्थितस्य हि यथा न कश्चिद्वृजिनं क्वचित् ॥ ६.५२.६१ ॥
હે ભારત, યુદ્ધમાં તે બંનેમાં કોઈ પણ છિદ્ર (દોષની તક) કોઈએ જોયું નહીં; ધર્મમાં સ્થિર રહેલા માણસમાં જેમ ક્યાંય પાપ નથી હોતું તેમ.
6.52.62
उभौ च शरजालेन तावदृश्यो बभूवतुः ।
प्रकाशौ च पुनस्तूर्णं बभूवतुरुभौ रणे ॥ ६.५२.६२ ॥
યુદ્ધમાં બંને બાણોની જાળથી ઢંકાઈને અદૃશ્ય થયા; પછી તરત જ બંને ફરી દેખાયા.
6.52.63
तत्र देवाः सगन्धर्वाश्चारणाश्चर्षिभिः सह ।
अन्योन्यं प्रत्यभाषन्त तयोर्दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ६.५२.६३ ॥
ત્યાં દેવો, ગંધર્વો, ચારણો ઋષિઓ સાથે તે બંનેનો પરાક્રમ જોઈને એકબીજા સાથે વાત કરવા લાગ્યા.
6.52.64
न शक्यौ युधि संरब्धौ जेतुमेतौ कथंचन ।
सदेवासुरगन्धर्वैर्लोकैरपि महारथौ ॥ ६.५२.६४ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધિત આ બંને મહારથીઓને કોઈ પણ રીતે જીતી શકાય નહીં, દેવ, અસુર, ગંધર્વો અને સર્વ લોકો સાથે મળીને પણ.
6.52.65
आश्चर्यभूतं लोकेषु युद्धमेतन्महाद्भुतम् ।
नैतादृशानि युद्धानि भविष्यन्ति कथंचन ॥ ६.५२.६५ ॥
લોકોમાં આ યુદ્ધ એક આશ્ચર્ય છે, અત્યંત અદ્ભુત; આવાં યુદ્ધો ફરી ક્યારેય નહીં થાય.
6.52.66
न हि शक्यो रणे जेतुं भीष्मः पार्थेन धीमता ।
सधनुः सरथः साश्वः प्रवपन्सायकान्रणे ॥ ६.५२.६६ ॥
યુદ્ધમાં બુદ્ધિમાન પાર્થ દ્વારા ભીષ્મને જીતી શકાય નહીં; ધનુષ, રથ અને ઘોડાઓ સહિત, યુદ્ધમાં બાણોની વર્ષા કરતાં.
6.52.67
तथैव पाण्डवं युद्धे देवैरपि दुरासदम् ।
न विजेतुं रणे भीष्म उत्सहेत धनुर्धरम् ॥ ६.५२.६७ ॥
એ જ રીતે યુદ્ધમાં દેવોને પણ અજેય પાંડવને, ધનુર્ધરને, ભીષ્મ રણમાં જીતવાનું સાહસ નહીં કરે.
6.52.68
आलोकादपि युद्धं हि सममेतद्भविष्यति ।
इति स्म वाचोऽश्रूयन्त प्रोच्चरन्त्यकस्ततस्ततः।
गाङ्गेयार्जुनयोः सङ्ख्ये स्तवयुक्ता विशांपते ॥ ६.५२.६८ ॥
"આ યુદ્ધ માત્ર જોવાથી પણ સમાન થશે" એવા શબ્દો સંભળાયા; અહીં-ત્યાં મોટેથી પોકારતા. હે રાજન, ગાંગેય અને અર્જુનના યુદ્ધમાં સ્તુતિઓ ગૂંજી રહી હતી.
6.52.69
त्वदीयास्तु तदा योधाः पाण्डवेयाश्च भारत ।
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तयोस्तत्र समागमे ॥ ६.५२.६९ ॥
હે ભારત, ત્યારે તમારા યોદ્ધાઓ અને પાંડવ યોદ્ધાઓ તે સંગમમાં યુદ્ધમાં એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
6.52.70
शितधारैस्तथा स्वङ्गैर्विमलैश्च परश्वधैः ।
शरैरन्यैश्च बहुभिः सस्त्रैर्नानाविधैरपि ॥ ६.५२.७० ॥
તીક્ષ્ણ ધારવાળા, ઉત્તમ તલવારો, નિર્મળ ફરસીઓ, બાણો અને અન્ય અનેક પ્રકારના શસ્ત્રોથી પણ.
6.52.71
उभयोः सेनयोः शूरा न्यकृन्तन्त परस्परम् ।
वर्तमाने तथा घोरे तस्मिन्युद्धे सुदारुणे।
द्रोणपाञ्चाल्ययो राजन्महानासीत्समागमः ॥ ६.५२.७१ ॥
બંને સેનાના શૂરવીરો એકબીજાને કાપવા લાગ્યા. એ ભયાનક, અતિ દારુણ યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે, હે રાજન, દ્રોણ અને પાંચાલ્ય વચ્ચે મહાન સંઘર્ષ થયો.