มหาภารตะ · อัธยายะ 6.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.52.1
एवं व्यूढेष्वनीकेषु मामकेष्वितरेषु च ।
कथं प्रहरतां श्रेष्ठाः संप्रहारं प्रचक्रिरे ॥ ६.५२.१ ॥
เมื่อกองทัพทั้งของข้าพเจ้าและของฝ่ายอื่นถูกจัดเป็นกระบวนรบเช่นนี้แล้ว บรรดาผู้ยิ่งที่สุดในผู้ที่ประหาร เขาเข้าปะทะกันอย่างไรกัน
6.52.2
तथा व्यूढेष्वनीकेषु सन्नद्धरुचिरध्वजाः ।
तावकाः पाण्डवैः सार्धं यथाऽयुध्यन्त तच्छृणु।
अपारमिव संदृश्य सागरप्रतिमं बलम् ॥ ६.५२.२ ॥
ฝ่ายกองทัพของท่านก็เช่นกัน เมื่อกองทัพถูกจัดเป็นกระบวนรบแล้ว ทหารของท่านสวมเกราะ มีธงอันงดงาม ได้ต่อสู้กับปาณฑพ จงฟังว่าเป็นอย่างไร เมื่อเห็นกองทัพที่ไม่มีที่สิ้นสุด เหมือนมหาสมุทร
6.52.3
तेषां मध्ये स्थितो राजन्पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अब्रवीत्तावकान्सर्वान्युद्ध्यध्वमिति दंशिताः ॥ ६.५२.३ ॥
โอ้พระราชา ท่ามกลางพวกเขา พระโอรสของท่าน ทุรโยธน์ ยืนอยู่ ได้กล่าวแก่ทหารของท่านทั้งหมด ที่สวมเกราะและกระตือรือร้น ว่า "จงรบเถิด"
6.52.4
ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥ ६.५२.४ ॥
พวกเขาตั้งจิตไว้ในความโหดร้าย สละชีวิตทั้งสิ้น ทุกคนยกธงขึ้นสูง เข้าโจมตีปาณฑพ
6.52.5
ततो युद्धं समभवत्तुमुलं रोमहर्षणम् ।
तावकानां परेषां च व्यतिषक्तरथद्विपम् ॥ ६.५२.५ ॥
ครั้นแล้วการรบอันอึกทึกและชวนขนลุกก็บังเกิดขึ้น ที่ซึ่งรถศึกและช้างศึกของทหารของท่านและของข้าศึกปะปนกันยุ่งเหยิง
6.52.6
मुक्तास्तु रथिभिर्बाणा रुक्मपुङ्खाः सुतेजिताःक ।
सन्निपेतुरकुण्ठाग्रा नागेषु च हयेषु च ॥ ६.५२.६ ॥
ลูกศรที่นักรบบนรถยิงออกไป มีขนปีกสีทอง ลับคมดีแล้ว มีปลายที่ไม่บิ่น พุ่งลงใส่ช้างและม้า
6.52.7
तथा प्रवृत्ते संग्रामे धनुरुद्यम्य दंशितः ।
अभिपत्य महाबाहुर्भीष्मो भीमपराक्रमः ॥ ६.५२.७ ॥
เมื่อการสงครามดำเนินไปเช่นนั้น ภีษมะ ผู้มีแขนทรงพลัง มีอานุภาพอันน่าสะพรึง สวมเกราะและยกคันธนูขึ้น ได้พุ่งเข้าไปข้างหน้า
6.52.8
सौभद्रे भीमसेने च सात्यकौ च महारथे ।
कैकेये च विराटे च धृष्टद्युम्ने च पार्षते ॥ ६.५२.८ ॥
มุ่งไปยังเสาวภัทร ภีมเสน สาตยกี นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ ไกเกยะ วิราฏ และธฤษฏทยุมน์ บุตรของปฤษต ท่านได้บุกเข้าไป
6.52.9
एतेषु नरवीरेषु चेदिमत्स्येषु चाभिभूः ।
ववर्ष शरवर्षाणि वृद्धः कुरुपितामहः ॥ ६.५२.९ ॥
ท่ามกลางวีรบุรุษของมนุษย์เหล่านี้ ท่ามกลางเจทิและมัตสยะ ปู่ใหญ่แห่งเการพผู้ชราและมีอำนาจครอบงำ ได้ระดมห่าฝนลูกศรลงมา
6.52.10
अभिद्यत ततो व्यूहस्तस्मिन्वीरसमागमे ।
सर्वेषामेव सैन्यानामासीद्व्यतिकरो महान् ॥ ६.५२.१० ॥
ครั้นแล้ว ในการประชุมของวีรบุรุษนั้น กระบวนรบก็แตกกระจาย และในหมู่กองทัพทั้งปวง ก็เกิดความระส่ำระสายครั้งใหญ่
6.52.11
सादिनो ध्वजिनश्चैव हतप्रवरवाजिनः ।
विप्रद्रुतरथानीकाः समपद्यन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.११ ॥
พลม้าและผู้ถือธง ซึ่งม้าชั้นเลิศถูกฆ่าตาย และกองรถศึกแตกหนีกระจัดกระจาย ปาณฑพก็ตกอยู่ในสภาพเช่นนั้น
6.52.12
अर्जुनस्तु नरव्याघ्रो दृष्ट्वा भीष्मं महारथम् ।
वार्ष्णेयमब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्र पितामहः ॥ ६.५२.१२ ॥
ส่วนอรชุน ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ครั้นเห็นภีษมะ นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ ก็กล่าวด้วยความโกรธแก่ผู้สืบเชื้อสายวฤษณิว่า "ขับรถไปยังที่ที่ปู่อยู่เถิด"
6.52.13
एष भीष्मः सुसंक्रुद्धो वार्ष्णेय मम वाहिनीम् ।
नाशयिष्यति सुव्यक्तं दुर्योधनहिते रतः ॥ ६.५२.१३ ॥
โอ้ผู้สืบเชื้อสายวฤษณิ ภีษมะผู้นี้โกรธจัดมาก และมุ่งมั่นในประโยชน์ของทุรโยธน์ จะทำลายกองทัพของข้าพเจ้าอย่างแน่นอน
6.52.14
एष द्रोणः कृपः शल्यो विकर्णश्च जनार्दन ।
धार्तराष्ट्राश्च सहिता दुर्योधनपुरोगमाः ॥ ६.५२.१४ ॥
ข้าแต่ชนารทนะ ดูเถิด โทรณะ กฤปะ ศัลยะ และวิกรรณ พร้อมด้วยโอรสของธฤตราษฎร์ ทุรโยธน์เป็นผู้นำอยู่เบื้องหน้า ต่างรวมกันอยู่ที่นี่
6.52.15
पाञ्चालान्निहनिष्यन्ति रक्षिता दृढधन्वना ।
सोऽहं भीष्मं वधिष्यामि सैन्यहेतोर्जनार्दन ॥ ६.५२.१५ ॥
พวกเขาซึ่งได้รับการคุ้มครองจากนักธนูผู้มั่นคง จะสังหารชาวปาญจาละ ดังนั้น ข้าแต่ชนารทนะ เพื่อประโยชน์ของกองทัพ ข้าพเจ้าจะสังหารภีษมะ
6.52.16
तमब्रवीद्वासुदेवो यत्तो भव धनंजय ।
एष त्वां प्रापयिष्यामि पितामहरथं प्रति ॥ ६.५२.१६ ॥
วาสุเทพตรัสกับท่านว่า "ธนัญชัยเอ๋ย จงเตรียมพร้อมเถิด เราจะนำเจ้าไปถึงรถของปู่"
6.52.17
एवमुक्त्वा ततः शौरी रथं तं लोकविश्रुतम् ।
प्रापयामास भीष्मस्य रथं प्रति जनेश्वर ॥ ६.५२.१७ ॥
ข้าแต่จอมชน ครั้นตรัสดังนี้แล้ว ศาวริ จึงนำรถคันนั้นซึ่งเลื่องชื่อในโลก ไปยังรถของภีษมะ
6.52.18
चलद्बहुपातकेन बलाकावर्णवाजिना ।
समुच्छ्रितमहाभीमनदद्वानरकेतुना ॥ ६.५२.१८ ॥
มีธงหลายผืนสะบัดพลิ้ว มีม้าสีดุจนกกระสา และธงลิงอันใหญ่โต น่าสะพรึง ชูสูงขึ้นส่งเสียงคำราม
6.52.19
महता मेघनादेन रथेनामिततेजसा ।
विनिघ्नन्कौरवानीकं शूरसेनांश्च पाण्डवः ॥ ६.५२.१९ ॥
ด้วยรถศึกอันยิ่งใหญ่ที่คำรามดุจเมฆ ปาณฑพผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้ ได้ฟาดฟันกองทัพเการพและศูรเสนะ
6.52.20
प्रायाच्छरणदः शीघ्रं सुहृदां हर्षवर्धनः ।
तमापतन्तं वेगेन प्रभिन्नमिव वारणम् ॥ ६.५२.२० ॥
ผู้ให้ที่พึ่ง ผู้เพิ่มความยินดีแก่มิตรทั้งหลาย ได้เคลื่อนไปอย่างรวดเร็ว เมื่อพุ่งเข้าหาภีษมะด้วยความเร็ว ดุจช้างที่กำลังตกมัน
6.52.21
त्रसयनतं रणे शूरान्मर्दयन्तं च सायकैः ।
सैन्धवप्रमुखैर्गुप्तः प्राच्यसौवीरकेकयैः ।
सहसा प्रत्युदीयाय भीष्मः शान्तनवोऽर्जुनम् ॥ ६.५२.२१ ॥
เมื่อเห็นอรชุนผู้ทำให้วีรบุรุษในสนามรบหวาดหวั่น และบดขยี้พวกเขาด้วยลูกศร ภีษมะ บุตรของศานตนุ ซึ่งมีหัวหน้าชาวสินธุและกษัตริย์แห่งทิศตะวันออก เศารวีระ และเกไกยะคุ้มกัน ก็พุ่งเข้าประจันหน้าอรชุนทันที
6.52.22
को हि गाण्डीवधन्वानमन्यः कुरुपितामहात् ।
द्रोणवैकर्तनाभ्यां वा रथी संयातुमर्हति ॥ ६.५२.२२ ॥
ผู้ใดเล่าจะกล้าประลองรบกับอรชุนผู้ถือคันธนูคาณฑีวะ นอกจากปู่แห่งกุรุคือภีษมะ หรือโทรณะและกรรณะ
6.52.23
ततो भीष्मो महाराज सर्वलोकमहारथः ।
अर्जुनं सप्ततसप्तत्या नाराचानां समाचिनोत् ॥ ६.५२.२३ ॥
ดูกรพระมหากษัตริย์ ครั้งนั้น ภีษมะ นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่แห่งโลกทั้งปวง ได้ยิงลูกศรเหล็กจำนวนสี่ร้อยเก้าสิบดอกใส่อรชุนครั้งละเจ็ดสิบดอก จนมิดกาย
6.52.24
द्रोणश्च पञ्चविंशत्या कृपः पञ्चाशता शरैः ।
दुर्योधनश्रतुःषष्ट्या शल्यश्च नवभिः शरैः ॥ ६.५२.२४ ॥
โทรณะยิงด้วยลูกศรยี่สิบห้าดอก กฤปะยิงด้วยห้าสิบดอก ทุรโยธน์ยิงด้วยหกสิบสี่ดอก และศัลยะยิงด้วยเก้าดอก
6.52.25
सैन्धवो नवभिश्चैव शकुनिश्चापि पञ्चभिः ।
विकर्णो दशभिर्भल्लै राजन्विव्याध पाण्डवम् ॥ ६.५२.२५ ॥
กษัตริย์แห่งสินธุยิงด้วยเก้าดอก ศกุนิยิงด้วยห้าดอกเช่นกัน และวิกรรณยิงด้วยลูกศรปลายกว้างสิบดอก ดูกรพระราชา ได้ยิงปาณฑพ
6.52.26
स तैर्विद्धो महेष्वासः समन्तान्निशितैः शरैः ।
न विव्यथे महाबाहुर्भिद्यमान इवाचलः ॥ ६.५२.२६ ॥
อรชุนผู้ถือคันธนูยิ่งใหญ่ มีแขนแข็งแรง ถูกลูกศรคมกล้าเหล่านั้นยิงจากทุกทิศ แต่มิได้หวั่นไหว ดุจภูเขาที่ไม่สะทกสะท้านแม้ถูกผ่าออก
6.52.27
स भीष्मं पञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः ।
द्रोणं षष्ट्या नरव्याघ्रो विकर्णं च त्रिभिः शरैः ॥ ६.५२.२७ ॥
วีรบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์นั้นยิงภีษมะด้วยลูกศรยี่สิบห้าดอก กฤปะด้วยเก้าดอก โทรณะด้วยหกสิบดอก และวิกรรณด้วยลูกศรสามดอก
6.52.28
शल्यं चैव त्रिभिर्बाणै राजानं चैव पञ्चभिः ।
प्रत्यविध्यदमेयात्मा किरीटी भरतर्षभ ॥ ६.५२.२८ ॥
ยิงศัลยะด้วยลูกศรสามดอกและพระราชาด้วยห้าดอก ดูกรผู้เป็นดั่งวัวจ้าวแห่งภรตะ กิรีฏินผู้มีจิตใจหาที่วัดมิได้ ก็ยิงสวนกลับไป
6.52.29
तं सात्यकिर्विराटश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च परिवव्रुर्धनंजयम् ॥ ६.५२.२९ ॥
สาตยกิ วิราฏ ธฤษฏทยุมนะ บุตรของปฤษตะ โอรสของสุภัทรา และบุตรทั้งหลายของเทราปที ได้ล้อมธนัญชัยไว้
6.52.30
ततो द्रोणं महेष्वासं गाङ्गेयस्य प्रिये रतम् ।
अभ्यवर्तत पाञ्चाल्यः संयुक्तः सह सोमकैः ॥ ६.५२.३० ॥
ครั้งนั้น ปาญจาละผู้เป็นเจ้าชาย พร้อมด้วยโสมกะ ได้รุกเข้าหาโทรณะผู้ถือคันธนูยิ่งใหญ่ ซึ่งเป็นที่รักของคงคาตนะ (ภีษมะ)
6.52.31
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो राजन्विव्याध पाण्डवम् ।
अशीत्या निशितैर्बाणैस्ततोऽक्रोशन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.३१ ॥
ภีษมะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึก ดูกรพระราชา ได้ยิงปาณฑพด้วยลูกศรคมแปดสิบดอก แล้วปาณฑพทั้งหลายก็ร้องตะโกนขึ้น
6.52.32
तेषां तु निनदं श्रुत्वा सहितानां प्रहृष्टवत् ।
प्रविवेश ततो मध्यं नरसिंहः प्रतापवान् ॥ ६.५२.३२ ॥
เมื่อได้ยินเสียงโห่ร้องของพวกเขาที่รวมพลกัน นรสิงห์ผู้ทรงอานุภาพก็เข้าสู่ท่ามกลางกองทัพ ราวกับปีติยินดี
6.52.33
तेषां महारथानां स मध्यं प्राप्य धनंजयः ।
चिक्रीड धनुषा राजँल्लक्षं कृत्वा महारथान् ॥ ६.५२.३३ ॥
ดูกรพระราชา ธนัญชัยเมื่อเข้าถึงท่ามกลางมหารถเหล่านั้นแล้ว ก็เล่นธนูของพระองค์ โดยทำให้มหารถเหล่านั้นเป็นเป้า
6.52.34
क्षत्रियाणां शिरांस्युग्रैः कृन्तञ्शस्त्रैर्महारथः ।
शून्यान्कृत्वा रथोपस्थान्व्यचरत्फल्गुनस्तदा । ॥ ६.५२.३४ ॥
มหารถผู้ฟัลคุนะนั้นได้ตัดศีรษะของกษัตริย์ด้วยอาวุธอันดุร้าย ทำให้ที่นั่งบนรถว่างเปล่า แล้วจึงเคลื่อนไปมาในขณะนั้น
6.52.35
ततो दुर्योधनो राजा भीष्ममाह जनेश्वरः ।
पीड्यमानं स्वकं सैन्यं दृष्ट्वा पार्थेन संयुगे ॥ ६.५२.३५ ॥
ครั้งนั้น พระเจ้าทุรโยธน์ เจ้าแห่งมนุษย์ เมื่อเห็นกองทัพของตนถูกปาร์ถะเบียดเบียนในการรบ ก็ตรัสกับภีษมะ
6.52.36
एष पाण्डुसुतस्तात कृष्णेन सहितो बली ।
यततां सर्वसैन्यानां मूलं नः परिकृन्तति।
त्वयि जीवति गाङ्गेय द्रोणे च रथिनां वरे ॥ ६.५२.३६ ॥
ดูกรพ่อ บุตรของปาณฑุผู้นี้ พร้อมด้วยพระกฤษณะ มีกำลังยิ่งนัก กำลังตัดรากของกองทัพทั้งปวงของเราผู้พยายามอยู่ ตราบที่ท่านยังมีชีวิต ดูกรบุตรแห่งคงคา และโทรณะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึกยังมีชีวิต
6.52.37
त्वत्कृते चैव कर्णोऽपि न्यस्तशस्त्रो विशांपते ।
न युध्यति रणे पार्थान्हितकामः सदा मम।
स तथा कुरु गाङ्गेय यथा हन्येत फल्गुनः ॥ ६.५२.३७ ॥
เพราะเห็นแก่ท่าน กรรณะก็วางอาวุธแล้ว ดูกรพระราชาแห่งแผ่นดิน เขาไม่รบกับบุตรของปฤถาในสนามรบ เพราะปรารถนาความดีของเราเสมอ ดังนั้น ดูกรบุตรแห่งคงคา จงกระทำให้ฟัลคุนะถูกสังหารเถิด
6.52.38
एवमुक्तस्ततो राजन्पिता देवव्रतस्तव ।
धिक् क्षात्रं धर्ममित्युक्त्वा प्रायात्पार्थं रथं प्रति ॥ ६.५२.३८ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ดูกรพระราชา บิดาของท่านเทวพรตจึงกล่าวว่า "น่าอดสูต่อหน้าที่ของกษัตริย์!" แล้วก็มุ่งไปยังรถของปาร์ถะ
6.52.39
उभौ श्वेतहयौ राजन्संसक्तौ प्रेक्ष्य पार्थिवाः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च मारिषत ॥ ६.५२.३९ ॥
ดูกรพระราชา เมื่อเห็นรถขาวสองคันที่ประจัญกันอยู่ บรรดากษัตริย์ก็ส่งเสียงคำรามดุจสิงโตอย่างรุนแรง และเป่าสังข์ ดูกรท่านผู้เจริญ
6.52.40
द्रौणिर्दुर्योधनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ।
परिवार्य रणे भीष्मं स्थिता युद्धाय मारिष ॥ ६.५२.४० ॥
บุตรของโทรณะ ทุรโยธน์ และวิกรรณผู้เป็นโอรสของท่าน ดูกรท่านผู้เจริญ ได้ล้อมภีษมะไว้ในการรบ และยืนพร้อมสำหรับการต่อสู้
6.52.41
तथैव पाण्डवाः सर्वे परिवार्य धनञ्जयम् ।
स्थिता युद्धाय महते ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.५२.४१ ॥
ฝ่ายปาณฑพทั้งหมดก็เช่นกัน ล้อมธนัญชัยไว้และตั้งมั่นพร้อมสำหรับการรบครั้งใหญ่ จากนั้นการต่อสู้ก็เริ่มขึ้น
6.52.42
गाङ्गेयस्तु रणे पार्थमानर्च्छन्नवभिः शरैः ।
तमर्जुनः प्रत्यविध्यद्दशभिर्मर्मभेदिभिः ॥ ६.५२.४२ ॥
ส่วนคงเคยะ (ภีษมะ) ยิงปารถะ (อรชุน) ในสนามรบด้วยลูกศรเก้าดอก อรชุนจึงตอบโต้ด้วยลูกศรสิบดอกที่เจาะจุดสำคัญ
6.52.43
ततः शरसहस्रेण सुप्रयुक्तेन पाण्डवः ।
अर्जुनः समरश्लाघी भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५२.४३ ॥
จากนั้นอรชุน ปาณฑพผู้ภาคภูมิใจในการรบ ได้สกัดทิศทางของภีษมะด้วยลูกศรนับพันที่ยิงได้อย่างแม่นยำ
6.52.44
शरजालं ततस्तत्तु शरजालेन मारिष ।
वारयामास पार्थस्य भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.५२.४४ ॥
ข้าแต่ท่าน ภีษมะบุตรของศานตนุ จึงสกัดตาข่ายลูกศรนั้นด้วยตาข่ายลูกศรของตนเอง คือตาข่ายลูกศรของบุตรแห่งปฤถา
6.52.45
उभौ परमसंहृष्टावुभौ युद्धाभिनन्दिनौ ।
निर्विशेषमयुध्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ६.५२.४५ ॥
ทั้งสองต่างปีติยินดียิ่ง ทั้งสองต่างยินดีในการรบ ทั้งสองต่างปรารถนาจะตอบโต้กันทีต่อที จึงต่อสู้กันโดยไม่มีผู้ใดเหนือกว่า
6.52.46
भीष्मचापविमुक्तानि शरजालानि शङ्घशः ।
शीर्यमाणान्यदृश्यन्त भिन्नान्यर्जुनसायकैःक ॥ ६.५२.४६ ॥
ตาข่ายลูกศรที่ปล่อยจากคันธนูของภีษมะนับร้อยถูกเห็นแตกกระจาย ถูกลูกศรของอรชุนทำลายเสียแล้ว
6.52.47
तथैवार्जुनमुक्तानि शरजालानि सर्वशः ।
गाङ्गेयशरनुन्नानि प्रापतन्त महीतले ॥ ६.५२.४७ ॥
ฝ่ายตาข่ายลูกศรที่อรชุนปล่อยออกไปก็เช่นกัน ถูกลูกศรของคงเคยะตีกระเด็นจากทุกทิศ ร่วงลงสู่พื้นพสุธา
6.52.48
अर्जुनः पञ्चविंशत्या भीष्ममार्च्छच्छितैः शरैः ।
भीष्मोपि समरे पार्थं विव्याध निशितैः शरैः । ॥ ६.५२.४८ ॥
อรชุนยิงภีษมะด้วยลูกศรคมยี่สิบห้าดอก และภีษมะก็ยิงบุตรแห่งปฤถาด้วยลูกศรคมในการรบเช่นกัน
6.52.49
अन्योन्यस्य हयान्विद्ध्वा ध्वजौ च सुमहाबलौ ।
रथेषां रथचक्रे च चिक्रीडतुररिन्दमौ ॥ ६.५२.४९ ॥
ทั้งสองยิงม้าของกันและกัน ทำลายธงอันยิ่งใหญ่ของกันและกัน และล้อรถของสารถี ทั้งสองผู้ปราบศัตรูเล่นกันราวกับเป็นการเล่น
6.52.50
ततः क्रुद्धो महाराज भीष्मः प्रहरतां वरः ।
वासुदेवं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.५२.५० ॥
ข้าแต่มหาราช จากนั้นภีษมะผู้โกรธเกรี้ยวและเป็นเลิศในบรรดาผู้ประหาร ได้ยิงวาสุเทพด้วยลูกศรสามดอกที่ระหว่างหน้าอก
6.52.51
भीष्मचापच्युतैस्तैस्तु निर्विद्धो मधुसूदनः ।
विरराज रणे राजन्सपुष्प इव किंशुकः ॥ ६.५२.५१ ॥
ข้าแต่พระราชา มธุสูทนะถูกลูกศรเหล่านั้นที่ปล่อยจากคันธนูของภีษมะยิงเข้า ก็รุ่งโรจน์ในสนามรบ ดุจต้นกิงศุกะที่ออกดอก
6.52.52
ततोऽर्जुनो भृशं क्रुद्धो निर्विद्धं प्रेक्ष्य माधवम् ।
सारथिं कुरुवृद्धस्य निर्बिभेद शितैः शरैः ॥ ६.५२.५२ ॥
จากนั้นอรชุนผู้โกรธเกรี้ยวยิ่งนัก เมื่อเห็นมาธวะถูกยิงเข้า ก็ยิงสารถีของผู้เฒ่าแห่งกุรุด้วยลูกศรคม
6.52.53
यतमानौ तु तौ वीरावन्योन्यस्य वधं प्रति ।
न शक्नुतां तदाऽन्योन्यमभिसन्धातुमाहवे ॥ ६.५२.५३ ॥
ทั้งสองวีรบุรุษนั้นพยายามจะสังหารกันและกัน แต่ในขณะนั้นทั้งสองไม่อาจเล็งและโจมตีกันในการรบได้
6.52.54
तौ मण्डलानि चित्राणि गतत्प्रत्यागतानि च ।
अदर्शयेतां बहुधा सूतसामर्थ्यलाघवात् ॥ ६.५२.५४ ॥
ด้วยความชำนาญและความว่องไวของสารถีของตน ทั้งสองได้แสดงการหมุนวนอันงดงามหลายรูปแบบ ทั้งเข้าและถอย
6.52.55
अन्तरं च प्रहारेषु तर्कयन्तौ परस्परम् ।
राजन्नन्तरमार्गस्थौ स्थितावास्तां मुहुर्मुहुः ॥ ६.५२.५५ ॥
ทั้งสองคอยหาช่องว่างระหว่างการโจมตีกันและกัน ข้าแต่พระราชา ยืนอยู่บนเส้นทางกลาง ยืนอยู่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.52.56
उभौ सिंहरवोन्मिश्रं शङ्खशब्दं च चक्रतुः ।
तथैव चापनिर्घोषं चक्रतुस्तौ महारथौ ॥ ६.५२.५६ ॥
ทั้งสองเป่าสังข์เสียงผสมกับเสียงคำรามของสิงโต และทั้งสองมหารถีนั้นก็ดีดสายธนูให้ดังสนั่นเช่นกัน
6.52.57
तयोः शङ्खनिनादेन रथनेमिस्वनेन च ।
दारिता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ६.५२.५७ ॥
ด้วยเสียงสังข์ของทั้งสองและเสียงกึกก้องของขอบล้อรถ แผ่นดินก็แยกออกทันที สั่นสะเทือนและดังก้อง
6.52.58
नोभयोरन्तरं कश्चिद्ददृशे भरतर्षभ ।
बलिनौ युद्धदुर्धर्षावन्योन्यसदृशावुभौ ॥ ६.५२.५८ ॥
ข้าแต่ภรตรรษภะ ไม่มีผู้ใดเห็นความแตกต่างระหว่างทั้งสอง ทั้งสองทรงพลัง ยากที่ใครจะต้านทานในการรบ และเสมอกันทั้งคู่
6.52.59
चिह्नमात्रेण भीष्मं तु प्रजज्ञुस्तत्र कौरवाः ।
तथा पाण्डुसुताः पार्थं चिह्नमात्रेण जज्ञिरेक ॥ ६.५२.५९ ॥
ที่นั่นเหล่าเการพจำภีษมะได้ด้วยเพียงเครื่องหมาย ฝ่ายโอรสของปาณฑุก็จำปารถะ (อรชุน) ได้ด้วยเพียงเครื่องหมายเช่นกัน
6.52.60
तयोर्नृवरयोर्दृष्ट्वा तादृशं तं पराक्रमम् ।
विस्कमयं सर्वभूतानि जग्मुर्भारतसंयुगे ॥ ६.५२.६० ॥
เมื่อเห็นความกล้าหาญเช่นนั้นของบุรุษผู้เป็นเลิศทั้งสองนั้น สรรพสัตว์ทั้งหมดในการสงครามภารตะก็เต็มไปด้วยความอัศจรรย์ใจ
6.52.61
न तयोर्विवरं कश्चिद्रणे पश्यति भारत ।
धर्मे स्थितस्य हि यथा न कश्चिद्वृजिनं क्वचित् ॥ ६.५२.६१ ॥
ภารตะเอ๋ย ในการรบไม่มีใครเห็นช่องโหว่ของผู้ใดในทั้งสองเลย เฉกเช่นผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรม ย่อมไม่มีความผิดพลาดใดๆ ที่ใดเลย
6.52.62
उभौ च शरजालेन तावदृश्यो बभूवतुः ।
प्रकाशौ च पुनस्तूर्णं बभूवतुरुभौ रणे ॥ ६.५२.६२ ॥
ทั้งสองถูกซ่อนไปด้วยตาข่ายแห่งลูกศรในทันที และแล้วทั้งสองก็ปรากฏขึ้นอีกอย่างรวดเร็วในสนามรบ
6.52.63
तत्र देवाः सगन्धर्वाश्चारणाश्चर्षिभिः सह ।
अन्योन्यं प्रत्यभाषन्त तयोर्दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ६.५२.६३ ॥
ณ ที่นั้น เหล่าเทพพร้อมด้วยคันธรรพ์ จารณะ และฤๅษี เมื่อเห็นความกล้าหาญของทั้งสอง ก็กล่าวแก่กันและกัน
6.52.64
न शक्यौ युधि संरब्धौ जेतुमेतौ कथंचन ।
सदेवासुरगन्धर्वैर्लोकैरपि महारथौ ॥ ६.५२.६४ ॥
ทั้งสองผู้เป็นมหารถีนี้ เมื่อโกรธจัดในการรบ ไม่อาจถูกเอาชนะได้ด้วยวิธีใดๆ แม้โดยเหล่าเทพ อสูร คันธรรพ์ และโลกทั้งปวงรวมกัน
6.52.65
आश्चर्यभूतं लोकेषु युद्धमेतन्महाद्भुतम् ।
नैतादृशानि युद्धानि भविष्यन्ति कथंचन ॥ ६.५२.६५ ॥
การรบนี้เป็นสิ่งน่าอัศจรรย์ในโลกทั้งหลาย เป็นสงครามที่มหัศจรรย์ยิ่ง การรบเช่นนี้จะไม่เกิดขึ้นอีกด้วยวิธีใดๆ
6.52.66
न हि शक्यो रणे जेतुं भीष्मः पार्थेन धीमता ।
सधनुः सरथः साश्वः प्रवपन्सायकान्रणे ॥ ६.५२.६६ ॥
ภีษมะไม่อาจถูกเอาชนะในการรบโดยปารถผู้มีปัญญา แม้จะมีธนู รถ และม้า ขณะที่ท่านระดมลูกศรในการต่อสู้
6.52.67
तथैव पाण्डवं युद्धे देवैरपि दुरासदम् ।
न विजेतुं रणे भीष्म उत्सहेत धनुर्धरम् ॥ ६.५२.६७ ॥
ในทำนองเดียวกัน ภีษมะจะไม่กล้าเอาชนะปาณฑพผู้เป็นนักธนู ผู้ที่แม้เทพเจ้าก็เอาชนะได้ยาก ในการรบ
6.52.68
आलोकादपि युद्धं हि सममेतद्भविष्यति ।
इति स्म वाचोऽश्रूयन्त प्रोच्चरन्त्यकस्ततस्ततः।
गाङ्गेयार्जुनयोः सङ्ख्ये स्तवयुक्ता विशांपते ॥ ६.५२.६८ ॥
การรบนี้จะเสมอกันแม้เพียงจากการมองเห็น
6.52.69
त्वदीयास्तु तदा योधाः पाण्डवेयाश्च भारत ।
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तयोस्तत्र समागमे ॥ ६.५२.६९ ॥
ภารตะเอ๋ย ครานั้น ทหารของท่านและทหารของปาณฑพต่างสังหารกันและกันในการรบ ณ การประจันหน้านั้น
6.52.70
शितधारैस्तथा स्वङ्गैर्विमलैश्च परश्वधैः ।
शरैरन्यैश्च बहुभिः सस्त्रैर्नानाविधैरपि ॥ ६.५२.७० ॥
ด้วยดาบคมกริบ ด้วยขวานอันเงาวาว ด้วยลูกศรและอาวุธอื่นอีกมากมายหลายชนิด
6.52.71
उभयोः सेनयोः शूरा न्यकृन्तन्त परस्परम् ।
वर्तमाने तथा घोरे तस्मिन्युद्धे सुदारुणे।
द्रोणपाञ्चाल्ययो राजन्महानासीत्समागमः ॥ ६.५२.७१ ॥
วีรบุรุษของทั้งสองกองทัพต่างฟันกันและกัน ขณะที่การรบอันน่าสะพรึงกลัวและรุนแรงยิ่งนั้นดำเนินอยู่ ข้าแต่พระราชา การประจัญหน้าครั้งใหญ่ได้เกิดขึ้นระหว่างทรงโทรณะกับปาญจาละ