మహాభారతం · అధ్యాయం 6.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.52.1
एवं व्यूढेष्वनीकेषु मामकेष्वितरेषु च ।
कथं प्रहरतां श्रेष्ठाः संप्रहारं प्रचक्रिरे ॥ ६.५२.१ ॥
ఈ విధంగా నా సేనలు, ఇతరుల సేనలు వ్యూహాలుగా అమర్చబడగా, ప్రహరించేవారిలో శ్రేష్ఠులు ఎలా యుద్ధం చేశారు?
6.52.2
तथा व्यूढेष्वनीकेषु सन्नद्धरुचिरध्वजाः ।
तावकाः पाण्डवैः सार्धं यथाऽयुध्यन्त तच्छृणु।
अपारमिव संदृश्य सागरप्रतिमं बलम् ॥ ६.५२.२ ॥
అలాగే సేనలు వ్యూహాలుగా అమర్చబడినప్పుడు, కవచధారులై అందమైన ధ్వజాలతో మీ వీరులు పాండవులతో ఎలా పోరాడారో వినండి. సముద్రంలా అపారమైన సేనను చూసి—
6.52.3
तेषां मध्ये स्थितो राजन्पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अब्रवीत्तावकान्सर्वान्युद्ध्यध्वमिति दंशिताः ॥ ६.५२.३ ॥
రాజా, వారి మధ్య నిలిచిన మీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు, కవచధారులైన తన వీరులందరితో, "యుద్ధం చేయండి" అని అన్నాడు.
6.52.4
ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥ ६.५२.४ ॥
వారందరూ క్రూర సంకల్పంతో, ప్రాణాలపై ఆశ వదిలి, ఎత్తిన ధ్వజాలతో పాండవుల వైపు ముందుకు సాగారు.
6.52.5
ततो युद्धं समभवत्तुमुलं रोमहर्षणम् ।
तावकानां परेषां च व्यतिषक्तरथद्विपम् ॥ ६.५२.५ ॥
అప్పుడు రోమాలు నిక్కబొడిచే భయంకర యుద్ధం జరిగింది; మీ వారి రథాలు, ఏనుగులు, శత్రువుల రథాలు, ఏనుగులు కలిసిపోయాయి.
6.52.6
मुक्तास्तु रथिभिर्बाणा रुक्मपुङ्खाः सुतेजिताःक ।
सन्निपेतुरकुण्ठाग्रा नागेषु च हयेषु च ॥ ६.५२.६ ॥
రథికులు వేసిన బంగారు రెక్కల, బాగా పదును పెట్టిన, మొద్దుబారని కొనలున్న బాణాలు ఏనుగులపైనా గుర్రాలపైనా పడ్డాయి.
6.52.7
तथा प्रवृत्ते संग्रामे धनुरुद्यम्य दंशितः ।
अभिपत्य महाबाहुर्भीष्मो भीमपराक्रमः ॥ ६.५२.७ ॥
యుద్ధం ఇలా ప్రారంభమైనప్పుడు, విల్లెత్తి కవచధారియైన మహాబాహువు భీష్ముడు, భయంకర పరాక్రమం కలవాడు, ముందుకు దూకాడు.
6.52.8
सौभद्रे भीमसेने च सात्यकौ च महारथे ।
कैकेये च विराटे च धृष्टद्युम्ने च पार्षते ॥ ६.५२.८ ॥
సౌభద్రుడు (అభిమన్యు), భీమసేనుడు, మహారథుడు సాత్యకి, కైకేయుడు, విరాటుడు, పృషతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు వైపు (భీష్ముడు వెళ్ళాడు).
6.52.9
एतेषु नरवीरेषु चेदिमत्स्येषु चाभिभूः ।
ववर्ष शरवर्षाणि वृद्धः कुरुपितामहः ॥ ६.५२.९ ॥
ఈ నరవీరుల మధ్య, చేది-మత్స్యుల మధ్య ఎదురులేని వృద్ధ కురుపితామహుడు బాణవర్షం కురిపించాడు.
6.52.10
अभिद्यत ततो व्यूहस्तस्मिन्वीरसमागमे ।
सर्वेषामेव सैन्यानामासीद्व्यतिकरो महान् ॥ ६.५२.१० ॥
అప్పుడు ఆ వీరుల సమాగమంలో వ్యూహం ఛిన్నమైంది; అన్ని సైన్యాల్లోనూ గొప్ప కలగాపులగం ఏర్పడింది.
6.52.11
सादिनो ध्वजिनश्चैव हतप्रवरवाजिनः ।
विप्रद्रुतरथानीकाः समपद्यन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.११ ॥
గుర్రపు రౌతులు, ధ్వజధారులు, ఉత్తమ గుర్రాలు చచ్చి, రథసేనలు చెదిరి పారిపోయిన పాండవులు ఆ స్థితికి వచ్చారు.
6.52.12
अर्जुनस्तु नरव्याघ्रो दृष्ट्वा भीष्मं महारथम् ।
वार्ष्णेयमब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्र पितामहः ॥ ६.५२.१२ ॥
అయితే నరవ్యాఘ్రుడు అర్జునుడు మహారథుడు భీష్ముని చూసి, కోపంతో వార్ష్ణేయునితో (కృష్ణునితో) అన్నాడు: "పితామహుడు ఉన్నచోటికి పోనివ్వు."
6.52.13
एष भीष्मः सुसंक्रुद्धो वार्ष्णेय मम वाहिनीम् ।
नाशयिष्यति सुव्यक्तं दुर्योधनहिते रतः ॥ ६.५२.१३ ॥
వార్ష్ణేయా, అత్యంత కోపంతో ఉన్న ఈ భీష్ముడు దుర్యోధనుని హితంలో నిమగ్నుడై నా సేనను స్పష్టంగా నాశనం చేస్తాడు.
6.52.14
एष द्रोणः कृपः शल्यो विकर्णश्च जनार्दन ।
धार्तराष्ट्राश्च सहिता दुर्योधनपुरोगमाः ॥ ६.५२.१४ ॥
జనార్దనా, ఇదిగో ద్రోణుడు, కృపుడు, శల్యుడు, వికర్ణుడు; దుర్యోధనుని ముందుంచుకొని ధృతరాష్ట్రుని కుమారులందరూ కలిసి ఉన్నారు.
6.52.15
पाञ्चालान्निहनिष्यन्ति रक्षिता दृढधन्वना ।
सोऽहं भीष्मं वधिष्यामि सैन्यहेतोर्जनार्दन ॥ ६.५२.१५ ॥
దృఢ ధనుర్ధారిచే రక్షించబడి వారు పాంచాలులను వధిస్తారు; కాబట్టి జనార్దనా, సైన్య హితం కోసం నేను భీష్ముని వధిస్తాను.
6.52.16
तमब्रवीद्वासुदेवो यत्तो भव धनंजय ।
एष त्वां प्रापयिष्यामि पितामहरथं प्रति ॥ ६.५२.१६ ॥
వాసుదేవుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'ధనంజయా, సిద్ధంగా ఉండు; ఇదిగో, పితామహుని రథం వైపు నిన్ను తీసుకువెళ్తాను.'
6.52.17
एवमुक्त्वा ततः शौरी रथं तं लोकविश्रुतम् ।
प्रापयामास भीष्मस्य रथं प्रति जनेश्वर ॥ ६.५२.१७ ॥
ఇలా చెప్పి, జనేశ్వరా, శౌరి ఆ లోకవిఖ్యాత రథాన్ని భీష్ముని రథం వైపు నడిపించాడు.
6.52.18
चलद्बहुपातकेन बलाकावर्णवाजिना ।
समुच्छ्रितमहाभीमनदद्वानरकेतुना ॥ ६.५२.१८ ॥
అనేక రెపరెపలాడే ధ్వజాలతో, కొంగ రంగు గుర్రాలతో, ఎత్తుగా ఎగిరే మహాభయంకరమైన గర్జించే వానరధ్వజంతో.
6.52.19
महता मेघनादेन रथेनामिततेजसा ।
विनिघ्नन्कौरवानीकं शूरसेनांश्च पाण्डवः ॥ ६.५२.१९ ॥
అమిత తేజస్సు గల పాండవుడు, మేఘగర్జన వంటి మహారథంతో కౌరవ సేనను, శూరసేనులను సంహరిస్తూ (ముందుకు సాగాడు).
6.52.20
प्रायाच्छरणदः शीघ्रं सुहृदां हर्षवर्धनः ।
तमापतन्तं वेगेन प्रभिन्नमिव वारणम् ॥ ६.५२.२० ॥
శరణు ఇచ్చువాడు, మిత్రుల సంతోషాన్ని పెంచువాడు (కృష్ణుడు) త్వరగా ముందుకు సాగాడు; వేగంగా దూసుకువచ్చే అతనిని, మదించిన ఏనుగులా.
6.52.21
त्रसयनतं रणे शूरान्मर्दयन्तं च सायकैः ।
सैन्धवप्रमुखैर्गुप्तः प्राच्यसौवीरकेकयैः ।
सहसा प्रत्युदीयाय भीष्मः शान्तनवोऽर्जुनम् ॥ ६.५२.२१ ॥
యుద్ధంలో శూరులను భయపెడుతూ, బాణాలతో నలుపుతున్న అతనిని ఎదుర్కొనడానికి, సైంధవ ప్రముఖులతో, తూర్పు, సౌవీర, కేకయ వీరులతో రక్షింపబడిన శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు అకస్మాత్తుగా ముందుకు వచ్చాడు.
6.52.22
को हि गाण्डीवधन्वानमन्यः कुरुपितामहात् ।
द्रोणवैकर्तनाभ्यां वा रथी संयातुमर्हति ॥ ६.५२.२२ ॥
గాండీవ ధనుర్ధారిని కురు-పితామహుడు (భీష్ముడు) తప్ప మరెవరు ఎదుర్కొనగలరు, లేదా ద్రోణుడు, కర్ణుడు తప్ప?
6.52.23
ततो भीष्मो महाराज सर्वलोकमहारथः ।
अर्जुनं सप्ततसप्तत्या नाराचानां समाचिनोत् ॥ ६.५२.२३ ॥
అప్పుడు, ఓ మహారాజా, సర్వలోకాలలో మహారథుడైన భీష్ముడు అర్జునుని డెబ్బై-డెబ్బై (అంటే నాలుగు వందల తొంభై) నారాచ బాణాలతో కప్పివేశాడు.
6.52.24
द्रोणश्च पञ्चविंशत्या कृपः पञ्चाशता शरैः ।
दुर्योधनश्रतुःषष्ट्या शल्यश्च नवभिः शरैः ॥ ६.५२.२४ ॥
ద్రోణుడు ఇరవై ఐదు, కృపుడు ఏభై, దుర్యోధనుడు అరవై నాలుగు, శల్యుడు తొమ్మిది బాణాలతో (అర్జునుని కొట్టారు).
6.52.25
सैन्धवो नवभिश्चैव शकुनिश्चापि पञ्चभिः ।
विकर्णो दशभिर्भल्लै राजन्विव्याध पाण्डवम् ॥ ६.५२.२५ ॥
సైంధవుడు తొమ్మిదితో, శకుని ఐదుతో, వికర్ణుడు పది భల్లాలతో, ఓ రాజా, పాండవుని గుచ్చారు.
6.52.26
स तैर्विद्धो महेष्वासः समन्तान्निशितैः शरैः ।
न विव्यथे महाबाहुर्भिद्यमान इवाचलः ॥ ६.५२.२६ ॥
తీక్ష్ణమైన బాణాలతో అన్నివైపుల నుండి గుచ్చబడినా, ఆ మహాధనుర్ధరుడు, మహాబాహుడు బాధపడలేదు; పర్వతం చీల్చబడుతున్నట్లు.
6.52.27
स भीष्मं पञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः ।
द्रोणं षष्ट्या नरव्याघ्रो विकर्णं च त्रिभिः शरैः ॥ ६.५२.२७ ॥
ఆ నరవ్యాఘ్రుడు భీష్ముని ఇరవై ఐదు బాణాలతో, కృపుని తొమ్మిదితో, ద్రోణుని అరవైతో, వికర్ణుని మూడుతో గుచ్చాడు.
6.52.28
शल्यं चैव त्रिभिर्बाणै राजानं चैव पञ्चभिः ।
प्रत्यविध्यदमेयात्मा किरीटी भरतर्षभ ॥ ६.५२.२८ ॥
శల్యుని మూడు బాణాలతో, రాజును ఐదుతో, అమేయాత్ముడైన కిరీటి ప్రతిగా గుచ్చాడు, ఓ భరతర్షభా.
6.52.29
तं सात्यकिर्विराटश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च परिवव्रुर्धनंजयम् ॥ ६.५२.२९ ॥
ఆ ధనంజయుని సాత్యకి, విరాటుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు, పార్షతుడు, సౌభద్రుడు మరియు ద్రౌపదీ కుమారులు చుట్టుముట్టారు.
6.52.30
ततो द्रोणं महेष्वासं गाङ्गेयस्य प्रिये रतम् ।
अभ्यवर्तत पाञ्चाल्यः संयुक्तः सह सोमकैः ॥ ६.५२.३० ॥
అప్పుడు గాంగేయునికి ప్రియుడైన మహాధనుర్ధరుడైన ద్రోణుని వైపు, సోమకులతో కలిసిన పాంచాల్యుడు ముందుకు సాగాడు.
6.52.31
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो राजन्विव्याध पाण्डवम् ।
अशीत्या निशितैर्बाणैस्ततोऽक्रोशन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.३१ ॥
రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు, ఓ రాజా, పాండవుని ఎనభై వాడి బాణాలతో గాయపరిచాడు; అప్పుడు పాండవులు ఆర్తనాదం చేశారు.
6.52.32
तेषां तु निनदं श्रुत्वा सहितानां प्रहृष्टवत् ।
प्रविवेश ततो मध्यं नरसिंहः प्रतापवान् ॥ ६.५२.३२ ॥
వారి గర్జనను విని, సంతోషించినట్లు, ప్రతాపవంతుడైన నరసింహుడు సమావేశమైన వారి మధ్యలోకి ప్రవేశించాడు.
6.52.33
तेषां महारथानां स मध्यं प्राप्य धनंजयः ।
चिक्रीड धनुषा राजँल्लक्षं कृत्वा महारथान् ॥ ६.५२.३३ ॥
ఆ మహారథుల మధ్యకు చేరిన ధనంజయుడు, ఓ రాజా, మహారథులనే లక్ష్యంగా చేసుకుని ధనుస్సుతో క్రీడించాడు.
6.52.34
क्षत्रियाणां शिरांस्युग्रैः कृन्तञ्शस्त्रैर्महारथः ।
शून्यान्कृत्वा रथोपस्थान्व्यचरत्फल्गुनस्तदा । ॥ ६.५२.३४ ॥
క్షత్రియుల తలలను భయంకర ఆయుధాలతో నరుకుతూ, రథాల ఆసనాలను ఖాళీ చేస్తూ, అప్పుడు మహారథుడైన ఫల్గునుడు సంచరించాడు.
6.52.35
ततो दुर्योधनो राजा भीष्ममाह जनेश्वरः ।
पीड्यमानं स्वकं सैन्यं दृष्ट्वा पार्थेन संयुगे ॥ ६.५२.३५ ॥
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు, ప్రజాధిపతి, యుద్ధంలో పార్థుడి చేత తన సైన్యం బాధింపబడుతుండటం చూసి భీష్ముడితో ఇలా అన్నాడు.
6.52.36
एष पाण्डुसुतस्तात कृष्णेन सहितो बली ।
यततां सर्वसैन्यानां मूलं नः परिकृन्तति।
त्वयि जीवति गाङ्गेय द्रोणे च रथिनां वरे ॥ ६.५२.३६ ॥
కృష్ణునితో కలిసిన ఈ బలవంతుడైన పాండుపుత్రుడు, పోరాడుతున్న మన సైన్యాలన్నింటి మూలాన్ని నరికివేస్తున్నాడు. ఓ గాంగేయా, నువ్వు జీవించి ఉండగా, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు కూడా ఉండగా—
6.52.37
त्वत्कृते चैव कर्णोऽपि न्यस्तशस्त्रो विशांपते ।
न युध्यति रणे पार्थान्हितकामः सदा मम।
स तथा कुरु गाङ्गेय यथा हन्येत फल्गुनः ॥ ६.५२.३७ ॥
మీ కొరకే కర్ణుడు కూడా ఆయుధాలు విడిచాడు, ఓ రాజా. నా హితాన్ని కోరి అతడు యుద్ధంలో పాండవులతో ఎప్పుడూ పోరాడడు. కాబట్టి ఓ గాంగేయా, ఫల్గునుడు (అర్జునుడు) చంపబడేలా చేయు.
6.52.38
एवमुक्तस्ततो राजन्पिता देवव्रतस्तव ।
धिक् क्षात्रं धर्ममित्युक्त्वा प्रायात्पार्थं रथं प्रति ॥ ६.५२.३८ ॥
అలా చెప్పబడినాక, ఓ రాజా, నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు 'క్షాత్ర ధర్మానికి ధిక్కారం' అని పలికి పార్థుని రథం వైపు వెళ్ళాడు.
6.52.39
उभौ श्वेतहयौ राजन्संसक्तौ प्रेक्ष्य पार्थिवाः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च मारिषत ॥ ६.५२.३९ ॥
ఓ రాజా, తెల్ల గుర్రాల ఆ రెండు రథాలు ఢీకొనడం చూసి రాజులు గొప్ప సింహనాదాలు చేశారు; ఓ మారిష, శంఖాలు ఊదారు.
6.52.40
द्रौणिर्दुर्योधनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ।
परिवार्य रणे भीष्मं स्थिता युद्धाय मारिष ॥ ६.५२.४० ॥
ద్రోణుని కుమారుడు, దుర్యోధనుడు, నీ కుమారుడు వికర్ణుడు, ఓ మారిష, రణంలో భీష్ముని చుట్టుముట్టి యుద్ధానికి నిలిచారు.
6.52.41
तथैव पाण्डवाः सर्वे परिवार्य धनञ्जयम् ।
स्थिता युद्धाय महते ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.५२.४१ ॥
అలాగే పాండవులందరూ ధనంజయుని (అర్జునుని) చుట్టుముట్టి గొప్ప యుద్ధానికి నిలిచారు; అప్పుడు యుద్ధం జరిగింది.
6.52.42
गाङ्गेयस्तु रणे पार्थमानर्च्छन्नवभिः शरैः ।
तमर्जुनः प्रत्यविध्यद्दशभिर्मर्मभेदिभिः ॥ ६.५२.४२ ॥
గాంగేయుడైన భీష్ముడు రణంలో పార్థుని తొమ్మిది బాణాలతో కొట్టాడు; అర్జునుడు అతడిని మర్మస్థానాలను చీల్చే పది బాణాలతో ప్రతిఘటించాడు.
6.52.43
ततः शरसहस्रेण सुप्रयुक्तेन पाण्डवः ।
अर्जुनः समरश्लाघी भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५२.४३ ॥
అప్పుడు యుద్ధప్రియుడైన పాండవుడు అర్జునుడు చక్కగా ప్రయోగించిన వేయి బాణాలతో భీష్ముని దిక్కులను అడ్డగించాడు.
6.52.44
शरजालं ततस्तत्तु शरजालेन मारिष ।
वारयामास पार्थस्य भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.५२.४४ ॥
ఓ మారిష, అప్పుడు శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు ఆ బాణజాలాన్ని తన బాణజాలంతో అడ్డుకున్నాడు.
6.52.45
उभौ परमसंहृष्टावुभौ युद्धाभिनन्दिनौ ।
निर्विशेषमयुध्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ६.५२.४५ ॥
ఇద్దరూ ఎంతో ఉత్సాహంతో యుద్ధాన్ని ఆనందించేవారై, ప్రతిదాడికి కోరినవారై, భేదం లేకుండా పోరాడారు.
6.52.46
भीष्मचापविमुक्तानि शरजालानि शङ्घशः ।
शीर्यमाणान्यदृश्यन्त भिन्नान्यर्जुनसायकैःक ॥ ६.५२.४६ ॥
భీష్ముని ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణజాలాలు వందలకొద్దీ అర్జునుని బాణాలచే ఛిన్నమై రాలుతూ కనిపించాయి.
6.52.47
तथैवार्जुनमुक्तानि शरजालानि सर्वशः ।
गाङ्गेयशरनुन्नानि प्रापतन्त महीतले ॥ ६.५२.४७ ॥
అదేవిధంగా అర్జునుడు విడిచిన బాణజాలాలు అన్ని వైపుల నుండి గాంగేయుని బాణాలచే కొట్టబడి భూమిపై పడ్డాయి.
6.52.48
अर्जुनः पञ्चविंशत्या भीष्ममार्च्छच्छितैः शरैः ।
भीष्मोपि समरे पार्थं विव्याध निशितैः शरैः । ॥ ६.५२.४८ ॥
అర్జునుడు ఇరవై ఐదు వాడి బాణాలతో భీష్ముని కొట్టాడు; భీష్ముడు కూడా యుద్ధంలో పార్థుని వాడి బాణాలతో గుచ్చాడు.
6.52.49
अन्योन्यस्य हयान्विद्ध्वा ध्वजौ च सुमहाबलौ ।
रथेषां रथचक्रे च चिक्रीडतुररिन्दमौ ॥ ६.५२.४९ ॥
ఒకరి గుర్రాలను ఒకరు బాణాలతో గాయపరచి, అత్యంత బలవంతులైన ఇద్దరు ధ్వజాలను, రథికుల రథచక్రాలను, శత్రుదమనులైన ఆ ఇద్దరు ఆడుకున్నారు.
6.52.50
ततः क्रुद्धो महाराज भीष्मः प्रहरतां वरः ।
वासुदेवं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.५२.५० ॥
అప్పుడు ఓ మహారాజా, కోపోద్రిక్తుడైన భీష్ముడు, ప్రహారులలో శ్రేష్ఠుడు, వాసుదేవుని మూడు బాణాలతో వక్షస్థలం మధ్యలో కొట్టాడు.
6.52.51
भीष्मचापच्युतैस्तैस्तु निर्विद्धो मधुसूदनः ।
विरराज रणे राजन्सपुष्प इव किंशुकः ॥ ६.५२.५१ ॥
భీష్ముని విల్లు నుండి విడిచిన ఆ బాణాలతో గుచ్చబడిన మధుసూదనుడు, ఓ రాజా, యుద్ధంలో పూలతో నిండిన కింశుక వృక్షంలా ప్రకాశించాడు.
6.52.52
ततोऽर्जुनो भृशं क्रुद्धो निर्विद्धं प्रेक्ष्य माधवम् ।
सारथिं कुरुवृद्धस्य निर्बिभेद शितैः शरैः ॥ ६.५२.५२ ॥
అప్పుడు అర్జునుడు అత్యంత కోపోద్రిక్తుడై, మాధవుడు గుచ్చబడటం చూసి, కురువృద్ధుని (భీష్ముని) సారథిని పదునైన బాణాలతో చీల్చాడు.
6.52.53
यतमानौ तु तौ वीरावन्योन्यस्य वधं प्रति ।
न शक्नुतां तदाऽन्योन्यमभिसन्धातुमाहवे ॥ ६.५२.५३ ॥
ఆ ఇద్దరు వీరులు ఒకరినొకరు చంపడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ యుద్ధంలో ఆ సమయంలో ఒకరినొకరు గురిపెట్టి కొట్టలేకపోయారు.
6.52.54
तौ मण्डलानि चित्राणि गतत्प्रत्यागतानि च ।
अदर्शयेतां बहुधा सूतसामर्थ्यलाघवात् ॥ ६.५२.५४ ॥
ఆ ఇద్దరు సారథుల సామర్థ్యం, చురుకుదనం వల్ల ముందుకు వెనుకకు తిరిగే అద్భుతమైన మండల విన్యాసాలను అనేక రకాలుగా ప్రదర్శించారు.
6.52.55
अन्तरं च प्रहारेषु तर्कयन्तौ परस्परम् ।
राजन्नन्तरमार्गस्थौ स्थितावास्तां मुहुर्मुहुः ॥ ६.५२.५५ ॥
దెబ్బలలో అవకాశాన్ని వెతుకుతూ వారిద్దరూ ఒకరినొకరు గమనించారు. రాజా, మధ్య మార్గంలో నిలిచి వారు మళ్ళీ మళ్ళీ స్థిరంగా ఉన్నారు.
6.52.56
उभौ सिंहरवोन्मिश्रं शङ्खशब्दं च चक्रतुः ।
तथैव चापनिर्घोषं चक्रतुस्तौ महारथौ ॥ ६.५२.५६ ॥
ఇద్దరూ సింహగర్జనతో కలిసిన శంఖధ్వనిని చేశారు. అలాగే ఆ ఇద్దరు మహారథులు విల్లు ధ్వనిని కూడా చేశారు.
6.52.57
तयोः शङ्खनिनादेन रथनेमिस्वनेन च ।
दारिता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ६.५२.५७ ॥
వారిద్దరి శంఖధ్వనితో, రథచక్రాల గర్జనతో భూమి అకస్మాత్తుగా చీలినట్లై వణికి మార్మోగింది.
6.52.58
नोभयोरन्तरं कश्चिद्ददृशे भरतर्षभ ।
बलिनौ युद्धदुर्धर्षावन्योन्यसदृशावुभौ ॥ ६.५२.५८ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా, వారిద్దరి మధ్య ఏ భేదమూ కనిపించలేదు. ఇద్దరూ బలవంతులు, యుద్ధంలో ఓడించడానికి కష్టమైనవారు, ఒకరికొకరు సమానులు.
6.52.59
चिह्नमात्रेण भीष्मं तु प्रजज्ञुस्तत्र कौरवाः ।
तथा पाण्डुसुताः पार्थं चिह्नमात्रेण जज्ञिरेक ॥ ६.५२.५९ ॥
అక్కడ కౌరవులు కేవలం గుర్తుతోనే భీష్ముణ్ణి గుర్తించారు. అదేవిధంగా పాండుపుత్రులు కేవలం గుర్తుతోనే పార్థుణ్ణి (అర్జునుణ్ణి) గుర్తించారు.
6.52.60
तयोर्नृवरयोर्दृष्ट्वा तादृशं तं पराक्रमम् ।
विस्कमयं सर्वभूतानि जग्मुर्भारतसंयुगे ॥ ६.५२.६० ॥
ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠుల అలాంటి పరాక్రమాన్ని చూసి, భారత యుద్ధంలో సమస్త ప్రాణులూ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాయి.
6.52.61
न तयोर्विवरं कश्चिद्रणे पश्यति भारत ।
धर्मे स्थितस्य हि यथा न कश्चिद्वृजिनं क्वचित् ॥ ६.५२.६१ ॥
భారతా, యుద్ధంలో వారిద్దరిలో ఎవరికీ ఎటువంటి అవకాశమూ (లోపమూ) కనిపించలేదు; ధర్మంలో నిలిచిన వానిలో ఎక్కడా ఏ పాపమూ ఉండనట్లు.
6.52.62
उभौ च शरजालेन तावदृश्यो बभूवतुः ।
प्रकाशौ च पुनस्तूर्णं बभूवतुरुभौ रणे ॥ ६.५२.६२ ॥
యుద్ధంలో ఇద్దరూ బాణాల జాలంతో కప్పబడి అదృశ్యులయ్యారు; మళ్లీ వెంటనే ఇద్దరూ కనిపించారు.
6.52.63
तत्र देवाः सगन्धर्वाश्चारणाश्चर्षिभिः सह ।
अन्योन्यं प्रत्यभाषन्त तयोर्दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ६.५२.६३ ॥
అక్కడ దేవతలు, గంధర్వులు, చారణులు ఋషులతో కలిసి వారిద్దరి పరాక్రమాన్ని చూసి ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకున్నారు.
6.52.64
न शक्यौ युधि संरब्धौ जेतुमेतौ कथंचन ।
सदेवासुरगन्धर्वैर्लोकैरपि महारथौ ॥ ६.५२.६४ ॥
యుద్ధంలో కోపోద్రిక్తులైన ఈ ఇద్దరు మహారథులను ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ జయించలేము; దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, సమస్త లోకాలు కలిసి వచ్చినా కూడా.
6.52.65
आश्चर्यभूतं लोकेषु युद्धमेतन्महाद्भुतम् ।
नैतादृशानि युद्धानि भविष्यन्ति कथंचन ॥ ६.५२.६५ ॥
లోకాలలో ఈ యుద్ధం ఒక ఆశ్చర్యం, అత్యంత అద్భుతం; ఇలాంటి యుద్ధాలు ఇక ఏ విధంగానూ జరగవు.
6.52.66
न हि शक्यो रणे जेतुं भीष्मः पार्थेन धीमता ।
सधनुः सरथः साश्वः प्रवपन्सायकान्रणे ॥ ६.५२.६६ ॥
యుద్ధంలో బుద్ధిమంతుడైన పార్థుడి చేత భీష్ముడిని జయించలేము; ధనుస్సు, రథం, అశ్వాలతో, యుద్ధంలో బాణాలు కురిపిస్తూ.
6.52.67
तथैव पाण्डवं युद्धे देवैरपि दुरासदम् ।
न विजेतुं रणे भीष्म उत्सहेत धनुर्धरम् ॥ ६.५२.६७ ॥
అలాగే యుద్ధంలో దేవతలకు కూడా జయించరాని పాండవుడిని, ధనుర్ధరుడిని, భీష్ముడు రణంలో జయించ సాహసించడు.
6.52.68
आलोकादपि युद्धं हि सममेतद्भविष्यति ।
इति स्म वाचोऽश्रूयन्त प्रोच्चरन्त्यकस्ततस्ततः।
गाङ्गेयार्जुनयोः सङ्ख्ये स्तवयुक्ता विशांपते ॥ ६.५२.६८ ॥
"ఈ యుద్ధం చూపుతోనే సమానంగా ఉంటుంది" అని మాటలు వినిపించాయి; ఇక్కడ అక్కడ బిగ్గరగా అరుస్తూ. ఓ రాజా, గాంగేయుడు, అర్జునుడు యుద్ధంలో స్తుతులతో కూడి ఉన్నారు.
6.52.69
त्वदीयास्तु तदा योधाः पाण्डवेयाश्च भारत ।
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तयोस्तत्र समागमे ॥ ६.५२.६९ ॥
ఓ భారతా, అప్పుడు నీ యోధులు, పాండవ యోధులు ఆ సమాగమంలో యుద్ధంలో ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు.
6.52.70
शितधारैस्तथा स्वङ्गैर्विमलैश्च परश्वधैः ।
शरैरन्यैश्च बहुभिः सस्त्रैर्नानाविधैरपि ॥ ६.५२.७० ॥
పదునైన అంచులు కలిగిన, మంచి కత్తులతో, నిర్మలమైన గండ్రగొడ్డళ్లతో, బాణాలతో మరియు ఇతర అనేక రకాల ఆయుధాలతో కూడా.
6.52.71
उभयोः सेनयोः शूरा न्यकृन्तन्त परस्परम् ।
वर्तमाने तथा घोरे तस्मिन्युद्धे सुदारुणे।
द्रोणपाञ्चाल्ययो राजन्महानासीत्समागमः ॥ ६.५२.७१ ॥
రెండు సేనల శూరులు ఒకరినొకరు నరికివేశారు. ఆ భయంకరమైన, అతి దారుణమైన యుద్ధం జరుగుతుండగా, ఓ రాజా, ద్రోణుడికీ పాంచాల్యుడికీ మహా సమాగమం జరిగింది.