മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.52.1
एवं व्यूढेष्वनीकेषु मामकेष्वितरेषु च ।
कथं प्रहरतां श्रेष्ठाः संप्रहारं प्रचक्रिरे ॥ ६.५२.१ ॥
ഇങ്ങനെ എന്റെ സേനകളും മറ്റുള്ളവരുടെ സേനകളും വ്യൂഹങ്ങളായി നിരന്നപ്പോൾ, പ്രഹരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
6.52.2
तथा व्यूढेष्वनीकेषु सन्नद्धरुचिरध्वजाः ।
तावकाः पाण्डवैः सार्धं यथाऽयुध्यन्त तच्छृणु।
अपारमिव संदृश्य सागरप्रतिमं बलम् ॥ ६.५२.२ ॥
അതുപോലെ സേനകൾ വ്യൂഹങ്ങളായപ്പോൾ, കവചം ധരിച്ച് മനോഹരമായ ധ്വജങ്ങളോടെ നിന്നവരായ നിങ്ങളുടെ ആളുകൾ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു എന്ന് കേട്ടാലും. സമുദ്രസമാനമായ അപാരമായ സൈന്യത്തെ കണ്ട്—
6.52.3
तेषां मध्ये स्थितो राजन्पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अब्रवीत्तावकान्सर्वान्युद्ध्यध्वमिति दंशिताः ॥ ६.५२.३ ॥
രാജാവേ, അവർക്കിടയിൽ നിന്ന നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ ദുര്യോധനൻ, കവചം ധരിച്ചവരായ എല്ലാ ആളുകളോടും "യുദ്ധം ചെയ്യുവിൻ" എന്ന് പറഞ്ഞു.
6.52.4
ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥ ६.५२.४ ॥
അവരെല്ലാം ക്രൂരമായ മനസ്സോടെ, ജീവിതത്തോടുള്ള ആശ വെടിഞ്ഞ്, ഉയർന്ന ധ്വജങ്ങളോടെ പാണ്ഡവരിലേക്ക് മുന്നേറി.
6.52.5
ततो युद्धं समभवत्तुमुलं रोमहर्षणम् ।
तावकानां परेषां च व्यतिषक्तरथद्विपम् ॥ ६.५२.५ ॥
അപ്പോൾ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന ഘോരയുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; നിങ്ങളുടെയും ശത്രുക്കളുടെയും രഥങ്ങളും ആനകളും കൂടിക്കലർന്നു.
6.52.6
मुक्तास्तु रथिभिर्बाणा रुक्मपुङ्खाः सुतेजिताःक ।
सन्निपेतुरकुण्ठाग्रा नागेषु च हयेषु च ॥ ६.५२.६ ॥
രഥികൾ തൊടുത്ത സ്വർണ്ണച്ചിറകുകളുള്ള, നന്നായി മൂർച്ചകൂട്ടിയ, മൊട്ടാകാത്ത മുനയുള്ള അമ്പുകൾ ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും മേൽ വീണു.
6.52.7
तथा प्रवृत्ते संग्रामे धनुरुद्यम्य दंशितः ।
अभिपत्य महाबाहुर्भीष्मो भीमपराक्रमः ॥ ६.५२.७ ॥
യുദ്ധം അങ്ങനെ ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വില്ലെടുത്ത് കവചമണിഞ്ഞ മഹാബാഹുവായ ഭീഷ്മൻ, ഭയങ്കര പരാക്രമി, മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു.
6.52.8
सौभद्रे भीमसेने च सात्यकौ च महारथे ।
कैकेये च विराटे च धृष्टद्युम्ने च पार्षते ॥ ६.५२.८ ॥
സൗഭദ്രൻ (അഭിമന്യു), ഭീമസേനൻ, മഹാരഥൻ സാത്യകി, കൈകേയൻ, വിരാടൻ, പൃഷതപുത്രൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ എന്നിവരുടെ നേർക്ക് (ഭീഷ്മൻ നീങ്ങി).
6.52.9
एतेषु नरवीरेषु चेदिमत्स्येषु चाभिभूः ।
ववर्ष शरवर्षाणि वृद्धः कुरुपितामहः ॥ ६.५२.९ ॥
ഈ നരവീരന്മാർക്കും ചേദി-മത്സ്യർക്കും ഇടയിൽ അജയ്യനായി വൃദ്ധനായ കുരുപിതാമഹൻ ശരവർഷം ചൊരിഞ്ഞു.
6.52.10
अभिद्यत ततो व्यूहस्तस्मिन्वीरसमागमे ।
सर्वेषामेव सैन्यानामासीद्व्यतिकरो महान् ॥ ६.५२.१० ॥
അപ്പോൾ ആ വീരസംഗമത്തിൽ വ്യൂഹം ഭിന്നിച്ചു; എല്ലാ സൈന്യങ്ങളിലും വലിയ കലക്കം ഉണ്ടായി.
6.52.11
सादिनो ध्वजिनश्चैव हतप्रवरवाजिनः ।
विप्रद्रुतरथानीकाः समपद्यन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.११ ॥
കുതിരപ്പടയാളികളും കൊടിയേന്തിയവരും, ഉത്തമ കുതിരകൾ വീണ്, രഥസേനകൾ ചിതറിയോടിയ പാണ്ഡവർ ആ നിലയിലായി.
6.52.12
अर्जुनस्तु नरव्याघ्रो दृष्ट्वा भीष्मं महारथम् ।
वार्ष्णेयमब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्र पितामहः ॥ ६.५२.१२ ॥
എന്നാൽ നരവ്യാഘ്രനായ അർജുനൻ മഹാരഥൻ ഭീഷ്മനെ കണ്ട് കോപത്തോടെ വാർഷ്ണേയനോട് (കൃഷ്ണനോട്) പറഞ്ഞു: "പിതാമഹനുള്ളിടത്തേക്ക് രഥം ഓടിക്കൂ."
6.52.13
एष भीष्मः सुसंक्रुद्धो वार्ष्णेय मम वाहिनीम् ।
नाशयिष्यति सुव्यक्तं दुर्योधनहिते रतः ॥ ६.५२.१३ ॥
വാർഷ്ണേയാ, അത്യന്തം കോപിച്ച ഈ ഭീഷ്മർ ദുര്യോധനന്റെ ഹിതത്തിൽ മുഴുകി എന്റെ സേനയെ തീർച്ചയായും നശിപ്പിക്കും.
6.52.14
एष द्रोणः कृपः शल्यो विकर्णश्च जनार्दन ।
धार्तराष्ट्राश्च सहिता दुर्योधनपुरोगमाः ॥ ६.५२.१४ ॥
ജനാർദ്ദനാ, ഇതാ ദ്രോണൻ, കൃപൻ, ശല്യൻ, വികർണ്ണൻ; ദുര്യോധനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും ഒന്നിച്ചുണ്ട്.
6.52.15
पाञ्चालान्निहनिष्यन्ति रक्षिता दृढधन्वना ।
सोऽहं भीष्मं वधिष्यामि सैन्यहेतोर्जनार्दन ॥ ६.५२.१५ ॥
ദൃഢധനുസ്സ് ധരിച്ചവനാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട് അവർ പാഞ്ചാലന്മാരെ കൊല്ലും; അതിനാൽ ജനാർദ്ദനാ, സേനയുടെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ ഭീഷ്മരെ വധിക്കും.
6.52.16
तमब्रवीद्वासुदेवो यत्तो भव धनंजय ।
एष त्वां प्रापयिष्यामि पितामहरथं प्रति ॥ ६.५२.१६ ॥
വാസുദേവൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ധനഞ്ജയാ, തയ്യാറായിരിക്കുക; ഇതാ, പിതാമഹന്റെ രഥത്തിലേക്ക് ഞാൻ നിന്നെ എത്തിക്കാം.'
6.52.17
एवमुक्त्वा ततः शौरी रथं तं लोकविश्रुतम् ।
प्रापयामास भीष्मस्य रथं प्रति जनेश्वर ॥ ६.५२.१७ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ജനേശ്വരാ, ശൗരി ലോകപ്രസിദ്ധമായ ആ രഥത്തെ ഭീഷ്മരുടെ രഥത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു.
6.52.18
चलद्बहुपातकेन बलाकावर्णवाजिना ।
समुच्छ्रितमहाभीमनदद्वानरकेतुना ॥ ६.५२.१८ ॥
പാറുന്ന അനേകം കൊടികളോടും, കൊക്കിന്റെ നിറമുള്ള കുതിരകളോടും, ഉയർന്ന മഹാഭയങ്കരമായ ഗർജ്ജിക്കുന്ന വാനരക്കൊടിയോടും കൂടിയത്.
6.52.19
महता मेघनादेन रथेनामिततेजसा ।
विनिघ्नन्कौरवानीकं शूरसेनांश्च पाण्डवः ॥ ६.५२.१९ ॥
അമിത തേജസ്സുള്ള പാണ്ഡവൻ മേഘഗർജ്ജനം പോലെ മുഴങ്ങുന്ന മഹാരഥത്തിൽ കൗരവസേനയെയും ശൂരസേനരെയും സംഹരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
6.52.20
प्रायाच्छरणदः शीघ्रं सुहृदां हर्षवर्धनः ।
तमापतन्तं वेगेन प्रभिन्नमिव वारणम् ॥ ६.५२.२० ॥
ശരണം നൽകുന്നവനും സുഹൃത്തുക്കളുടെ സന്തോഷം വർധിപ്പിക്കുന്നവനുമായവൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടുപോയി; വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞടുക്കുന്ന അവനെ, മദം പൊഴിക്കുന്ന ആനപോലെ.
6.52.21
त्रसयनतं रणे शूरान्मर्दयन्तं च सायकैः ।
सैन्धवप्रमुखैर्गुप्तः प्राच्यसौवीरकेकयैः ।
सहसा प्रत्युदीयाय भीष्मः शान्तनवोऽर्जुनम् ॥ ६.५२.२१ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ശൂരന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തി അമ്പുകളാൽ മർദ്ദിക്കുന്ന അവനെ നേരിടാൻ, സൈന്ധവപ്രമുഖരാലും പൂർവ്വ-സൗവീര-കേകയരാലും സംരക്ഷിതനായ ശന്തനുപുത്രൻ ഭീഷ്മൻ പെട്ടെന്ന് മുന്നോട്ടുവന്നു.
6.52.22
को हि गाण्डीवधन्वानमन्यः कुरुपितामहात् ।
द्रोणवैकर्तनाभ्यां वा रथी संयातुमर्हति ॥ ६.५२.२२ ॥
ഗാണ്ഡീവധന്വാവിനെ കുരുപിതാമഹനല്ലാതെ മറ്റാരാണ് നേരിടാൻ കഴിയുക, അല്ലെങ്കിൽ ദ്രോണനും കർണ്ണനും അല്ലാതെ?
6.52.23
ततो भीष्मो महाराज सर्वलोकमहारथः ।
अर्जुनं सप्ततसप्तत्या नाराचानां समाचिनोत् ॥ ६.५२.२३ ॥
അപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, സർവ്വലോകമഹാരഥനായ ഭീഷ്മൻ അർജ്ജുനനെ എഴുപത് വീതം (അതായത് നാനൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്) നാരാചങ്ങളാൽ മൂടി.
6.52.24
द्रोणश्च पञ्चविंशत्या कृपः पञ्चाशता शरैः ।
दुर्योधनश्रतुःषष्ट्या शल्यश्च नवभिः शरैः ॥ ६.५२.२४ ॥
ദ്രോണൻ ഇരുപത്തഞ്ചും, കൃപൻ അമ്പതും, ദുര്യോധനൻ അറുപത്തിനാലും, ശല്യൻ ഒമ്പതും അമ്പുകളാൽ (അർജ്ജുനനെ പ്രഹരിച്ചു).
6.52.25
सैन्धवो नवभिश्चैव शकुनिश्चापि पञ्चभिः ।
विकर्णो दशभिर्भल्लै राजन्विव्याध पाण्डवम् ॥ ६.५२.२५ ॥
സൈന്ധവൻ ഒമ്പതു ശരങ്ങളാലും ശകുനി അഞ്ചിനാലും വികർണ്ണൻ പത്തു ഭല്ലങ്ങളാലും, രാജാവേ, പാണ്ഡവനെ വിദ്ധനാക്കി.
6.52.26
स तैर्विद्धो महेष्वासः समन्तान्निशितैः शरैः ।
न विव्यथे महाबाहुर्भिद्यमान इवाचलः ॥ ६.५२.२६ ॥
മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും വിദ്ധനായിട്ടും ആ മഹാവില്ലാളിയായ മഹാബാഹു വ്യഥപ്പെട്ടില്ല; പർവ്വതം പിളർക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ.
6.52.27
स भीष्मं पञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः ।
द्रोणं षष्ट्या नरव्याघ्रो विकर्णं च त्रिभिः शरैः ॥ ६.५२.२७ ॥
ആ നരവ്യാഘ്രൻ ഭീഷ്മനെ ഇരുപത്തഞ്ചു ശരങ്ങളാലും കൃപനെ ഒമ്പതിനാലും ദ്രോണനെ അറുപതിനാലും വികർണ്ണനെ മൂന്നിനാലും വിദ്ധനാക്കി.
6.52.28
शल्यं चैव त्रिभिर्बाणै राजानं चैव पञ्चभिः ।
प्रत्यविध्यदमेयात्मा किरीटी भरतर्षभ ॥ ६.५२.२८ ॥
ശല്യനെ മൂന്നു ബാണങ്ങളാലും രാജാവിനെ അഞ്ചിനാലും അമേയാത്മാവായ കിരീടി പ്രതിയായി വിദ്ധനാക്കി, ഭരതർഷഭാ.
6.52.29
तं सात्यकिर्विराटश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च परिवव्रुर्धनंजयम् ॥ ६.५२.२९ ॥
ആ ധനഞ്ജയനെ സാത്യകി, വിരാടൻ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, പാർഷതൻ, സൗഭദ്രൻ, ദ്രൗപദേയർ എന്നിവർ വളഞ്ഞു.
6.52.30
ततो द्रोणं महेष्वासं गाङ्गेयस्य प्रिये रतम् ।
अभ्यवर्तत पाञ्चाल्यः संयुक्तः सह सोमकैः ॥ ६.५२.३० ॥
അപ്പോൾ ഗാംഗേയന് (ഭീഷ്മർക്ക്) പ്രിയനായ മഹാവില്ലാളിയായ ദ്രോണന്റെ നേരെ, സോമകരോടൊപ്പം ചേർന്ന പാഞ്ചാല്യൻ മുന്നേറി.
6.52.31
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो राजन्विव्याध पाण्डवम् ।
अशीत्या निशितैर्बाणैस्ततोऽक्रोशन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.३१ ॥
രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മർ, രാജാവേ, പാണ്ഡവനെ എൺപത് മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ തുളച്ചു; അപ്പോൾ പാണ്ഡവർ നിലവിളിച്ചു.
6.52.32
तेषां तु निनदं श्रुत्वा सहितानां प्रहृष्टवत् ।
प्रविवेश ततो मध्यं नरसिंहः प्रतापवान् ॥ ६.५२.३२ ॥
അവരുടെ ആരവം കേട്ട്, സന്തോഷിച്ചവനെപ്പോലെ, പ്രതാപശാലിയായ നരസിംഹൻ ഒന്നുചേർന്നവരുടെ നടുവിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
6.52.33
तेषां महारथानां स मध्यं प्राप्य धनंजयः ।
चिक्रीड धनुषा राजँल्लक्षं कृत्वा महारथान् ॥ ६.५२.३३ ॥
ആ മഹാരഥന്മാരുടെ നടുവിലെത്തിയ ധനഞ്ജയൻ, രാജാവേ, മഹാരഥന്മാരെ ലക്ഷ്യമാക്കി വില്ലുകൊണ്ട് കളിച്ചു.
6.52.34
क्षत्रियाणां शिरांस्युग्रैः कृन्तञ्शस्त्रैर्महारथः ।
शून्यान्कृत्वा रथोपस्थान्व्यचरत्फल्गुनस्तदा । ॥ ६.५२.३४ ॥
ക്ഷത്രിയരുടെ ശിരസ്സുകൾ ഭയങ്കര ആയുധങ്ങളാൽ വെട്ടി, രഥത്തട്ടുകൾ ശൂന്യമാക്കി, അപ്പോൾ മഹാരഥനായ ഫൽഗുനൻ സഞ്ചരിച്ചു.
6.52.35
ततो दुर्योधनो राजा भीष्ममाह जनेश्वरः ।
पीड्यमानं स्वकं सैन्यं दृष्ट्वा पार्थेन संयुगे ॥ ६.५२.३५ ॥
അപ്പോൾ ജനേശ്വരനായ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ, യുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥനാൽ തന്റെ സൈന്യം പീഡിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ട്, ഭീഷ്മരോട് പറഞ്ഞു.
6.52.36
एष पाण्डुसुतस्तात कृष्णेन सहितो बली ।
यततां सर्वसैन्यानां मूलं नः परिकृन्तति।
त्वयि जीवति गाङ्गेय द्रोणे च रथिनां वरे ॥ ६.५२.३६ ॥
കൃഷ്ണനോടൊപ്പമുള്ള ഈ ശക്തനായ പാണ്ഡുപുത്രൻ, പോരാടുന്ന നമ്മുടെ സകല സൈന്യങ്ങളുടെയും വേര് മുറിക്കുന്നു. ഗാംഗേയാ, നീ ജീവിച്ചിരിക്കെ, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണരും ഉള്ളപ്പോൾ—
6.52.37
त्वत्कृते चैव कर्णोऽपि न्यस्तशस्त्रो विशांपते ।
न युध्यति रणे पार्थान्हितकामः सदा मम।
स तथा कुरु गाङ्गेय यथा हन्येत फल्गुनः ॥ ६.५२.३७ ॥
നിന്നെ ഓർത്തുതന്നെ കർണ്ണനും ആയുധം താഴെവെച്ചിരിക്കുന്നു, രാജാവേ. എന്റെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവരോടു പൊരുതുന്നില്ല. അതിനാൽ ഗാംഗേയാ, ഫൽഗുനൻ (അർജുനൻ) വധിക്കപ്പെടുന്നവിധം ചെയ്യുക.
6.52.38
एवमुक्तस्ततो राजन्पिता देवव्रतस्तव ।
धिक् क्षात्रं धर्ममित्युक्त्वा प्रायात्पार्थं रथं प्रति ॥ ६.५२.३८ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, നിന്റെ പിതാവ് ദേവവ്രതൻ 'ക്ഷാത്രധർമ്മത്തിന് ധിക്കാരം' എന്നു പറഞ്ഞ് പാർത്ഥന്റെ രഥത്തിന്റെ നേരെ പോയി.
6.52.39
उभौ श्वेतहयौ राजन्संसक्तौ प्रेक्ष्य पार्थिवाः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च मारिषत ॥ ६.५२.३९ ॥
രാജാവേ, വെള്ളക്കുതിരകളുള്ള ആ രണ്ടുപേരും ഏറ്റുമുട്ടുന്നത് കണ്ട് രാജാക്കന്മാർ വലിയ സിംഹനാദങ്ങൾ മുഴക്കി; മാരിഷേ, ശംഖുകൾ ഊതി.
6.52.40
द्रौणिर्दुर्योधनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ।
परिवार्य रणे भीष्मं स्थिता युद्धाय मारिष ॥ ६.५२.४० ॥
ദ്രോണപുത്രനും ദുര്യോധനനും നിന്റെ പുത്രനായ വികർണ്ണനും, മാരിഷേ, യുദ്ധത്തിനായി യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീഷ്മരെ വളഞ്ഞു നിന്നു.
6.52.41
तथैव पाण्डवाः सर्वे परिवार्य धनञ्जयम् ।
स्थिता युद्धाय महते ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.५२.४१ ॥
അതുപോലെ പാണ്ഡവരെല്ലാവരും ധനഞ്ജയനെ (അർജുനനെ) വളഞ്ഞ് മഹാ യുദ്ധത്തിനായി നിന്നു; അപ്പോൾ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
6.52.42
गाङ्गेयस्तु रणे पार्थमानर्च्छन्नवभिः शरैः ।
तमर्जुनः प्रत्यविध्यद्दशभिर्मर्मभेदिभिः ॥ ६.५२.४२ ॥
ഗാംഗേയനായ ഭീഷ്മർ യുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥനെ ഒമ്പത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു; അർജുനൻ മർമ്മം തുളയ്ക്കുന്ന പത്ത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ തിരിച്ചടിച്ചു.
6.52.43
ततः शरसहस्रेण सुप्रयुक्तेन पाण्डवः ।
अर्जुनः समरश्लाघी भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५२.४३ ॥
അപ്പോൾ യുദ്ധപ്രിയനായ പാണ്ഡവൻ അർജുനൻ നന്നായി തൊടുത്ത ആയിരം ശരങ്ങളാൽ ഭീഷ്മന്റെ ദിശകളെ തടഞ്ഞു.
6.52.44
शरजालं ततस्तत्तु शरजालेन मारिष ।
वारयामास पार्थस्य भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.५२.४४ ॥
ഹേ മാരിഷ, അപ്പോൾ ശന്തനുപുത്രനായ ഭീഷ്മർ ആ ശരജാലത്തെ തന്റെ ശരജാലത്താൽ തടുത്തു.
6.52.45
उभौ परमसंहृष्टावुभौ युद्धाभिनन्दिनौ ।
निर्विशेषमयुध्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ६.५२.४५ ॥
ഇരുവരും അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരായി, യുദ്ധത്തെ ആസ്വദിക്കുന്നവരായി, പ്രത്യാക്രമണം തേടി തുല്യമായി യുദ്ധം ചെയ്തു.
6.52.46
भीष्मचापविमुक्तानि शरजालानि शङ्घशः ।
शीर्यमाणान्यदृश्यन्त भिन्नान्यर्जुनसायकैःक ॥ ६.५२.४६ ॥
ഭീഷ്മന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ട ശരജാലങ്ങൾ അർജുനന്റെ ശരങ്ങളാൽ ഛേദിക്കപ്പെട്ട് നൂറുകണക്കിന് വീഴുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.
6.52.47
तथैवार्जुनमुक्तानि शरजालानि सर्वशः ।
गाङ्गेयशरनुन्नानि प्रापतन्त महीतले ॥ ६.५२.४७ ॥
അതുപോലെ അർജുനൻ വിട്ട ശരജാലങ്ങളും എല്ലാ വശത്തുനിന്നും ഗാംഗേയന്റെ ശരങ്ങളാൽ തകർക്കപ്പെട്ട് ഭൂമിയിൽ വീണു.
6.52.48
अर्जुनः पञ्चविंशत्या भीष्ममार्च्छच्छितैः शरैः ।
भीष्मोपि समरे पार्थं विव्याध निशितैः शरैः । ॥ ६.५२.४८ ॥
അർജുനൻ ഇരുപത്തഞ്ച് മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ ഭീഷ്മരെ പ്രഹരിച്ചു; ഭീഷ്മരും യുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥനെ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ തുളച്ചു.
6.52.49
अन्योन्यस्य हयान्विद्ध्वा ध्वजौ च सुमहाबलौ ।
रथेषां रथचक्रे च चिक्रीडतुररिन्दमौ ॥ ६.५२.४९ ॥
പരസ്പരം കുതിരകളെ എയ്തു; അതിബലവാന്മാരായ ധ്വജങ്ങളെയും രഥികളുടെ രഥചക്രങ്ങളെയും ശത്രുനിഗ്രഹികളായ ആ ഇരുവരും കളിപോലെ തകർത്തു.
6.52.50
ततः क्रुद्धो महाराज भीष्मः प्रहरतां वरः ।
वासुदेवं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.५२.५० ॥
അപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, കോപിച്ച ഭീഷ്മർ, പ്രഹരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, വാസുദേവനെ മൂന്ന് ബാണങ്ങൾകൊണ്ട് മാറിന്റെ നടുവിൽ അടിച്ചു.
6.52.51
भीष्मचापच्युतैस्तैस्तु निर्विद्धो मधुसूदनः ।
विरराज रणे राजन्सपुष्प इव किंशुकः ॥ ६.५२.५१ ॥
ഭീഷ്മന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ട ആ ബാണങ്ങളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ട മധുസൂദനൻ, രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ പൂവിട്ട കിംശുകംപോലെ ശോഭിച്ചു.
6.52.52
ततोऽर्जुनो भृशं क्रुद्धो निर्विद्धं प्रेक्ष्य माधवम् ।
सारथिं कुरुवृद्धस्य निर्बिभेद शितैः शरैः ॥ ६.५२.५२ ॥
അപ്പോൾ അർജുനൻ അതിയായി കോപിച്ച്, മാധവൻ തുളയ്ക്കപ്പെട്ടത് കണ്ട്, കുരുവൃദ്ധന്റെ (ഭീഷ്മരുടെ) സാരഥിയെ മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ തുളച്ചു.
6.52.53
यतमानौ तु तौ वीरावन्योन्यस्य वधं प्रति ।
न शक्नुतां तदाऽन्योन्यमभिसन्धातुमाहवे ॥ ६.५२.५३ ॥
ആ രണ്ടു വീരന്മാരും പരസ്പരം വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; എങ്കിലും യുദ്ധത്തിൽ ആ സമയം പരസ്പരം ലക്ഷ്യമാക്കി അടിക്കാൻ അവർക്കായില്ല.
6.52.54
तौ मण्डलानि चित्राणि गतत्प्रत्यागतानि च ।
अदर्शयेतां बहुधा सूतसामर्थ्यलाघवात् ॥ ६.५२.५४ ॥
ആ രണ്ടുപേരും സാരഥികളുടെ സാമർത്ഥ്യവും ചടുലതയും കൊണ്ട്, മുന്നോട്ടും പിന്നോട്ടും ചുറ്റുന്ന അത്ഭുതകരമായ മണ്ഡലചലനങ്ങൾ പലവിധത്തിൽ കാണിച്ചു.
6.52.55
अन्तरं च प्रहारेषु तर्कयन्तौ परस्परम् ।
राजन्नन्तरमार्गस्थौ स्थितावास्तां मुहुर्मुहुः ॥ ६.५२.५५ ॥
പ്രഹാരങ്ങൾക്കിടയിൽ അവസരം തേടിക്കൊണ്ട് അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം നിരീക്ഷിച്ചു. രാജാവേ, ഇടയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും നിലയുറപ്പിച്ചു.
6.52.56
उभौ सिंहरवोन्मिश्रं शङ्खशब्दं च चक्रतुः ।
तथैव चापनिर्घोषं चक्रतुस्तौ महारथौ ॥ ६.५२.५६ ॥
ഇരുവരും സിംഹഗർജ്ജനം കലർന്ന ശംഖനാദം മുഴക്കി. അതുപോലെ ആ മഹാരഥന്മാർ വില്ലിന്റെ മുഴക്കവും ഉയർത്തി.
6.52.57
तयोः शङ्खनिनादेन रथनेमिस्वनेन च ।
दारिता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ६.५२.५७ ॥
അവരുടെ ശംഖനാദംകൊണ്ടും രഥചക്രങ്ങളുടെ മുഴക്കംകൊണ്ടും ഭൂമി പെട്ടെന്ന് പിളർന്നതുപോലെ വിറച്ചു, മുഴങ്ങി.
6.52.58
नोभयोरन्तरं कश्चिद्ददृशे भरतर्षभ ।
बलिनौ युद्धदुर्धर्षावन्योन्यसदृशावुभौ ॥ ६.५२.५८ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, അവർ ഇരുവർക്കുമിടയിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും കാണപ്പെട്ടില്ല. ഇരുവരും ബലശാലികളും യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരും പരസ്പരം തുല്യരുമായിരുന്നു.
6.52.59
चिह्नमात्रेण भीष्मं तु प्रजज्ञुस्तत्र कौरवाः ।
तथा पाण्डुसुताः पार्थं चिह्नमात्रेण जज्ञिरेक ॥ ६.५२.५९ ॥
അവിടെ കൗരവർ കേവലം അടയാളംകൊണ്ടുതന്നെ ഭീഷ്മരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതുപോലെ പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ കേവലം അടയാളംകൊണ്ടുതന്നെ പാർത്ഥനെ (അർജ്ജുനനെ) തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
6.52.60
तयोर्नृवरयोर्दृष्ट्वा तादृशं तं पराक्रमम् ।
विस्कमयं सर्वभूतानि जग्मुर्भारतसंयुगे ॥ ६.५२.६० ॥
ആ നരശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ അത്തരം പരാക്രമം കണ്ട്, ഭാരതയുദ്ധത്തിൽ സർവ്വഭൂതങ്ങളും വിസ്മയിച്ചു.
6.52.61
न तयोर्विवरं कश्चिद्रणे पश्यति भारत ।
धर्मे स्थितस्य हि यथा न कश्चिद्वृजिनं क्वचित् ॥ ६.५२.६१ ॥
ഭാരതാ, യുദ്ധത്തിൽ അവരിരുവരിലും ഒരു വിടവും (കുറ്റത്തിനുള്ള അവസരവും) ആരും കണ്ടില്ല; ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനിൽ എവിടെയും ഒരു കുറ്റവും ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
6.52.62
उभौ च शरजालेन तावदृश्यो बभूवतुः ।
प्रकाशौ च पुनस्तूर्णं बभूवतुरुभौ रणे ॥ ६.५२.६२ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഇരുവരും അമ്പുകളുടെ വലയാൽ മറഞ്ഞുപോയി; പിന്നെ വേഗം ഇരുവരും വീണ്ടും കാണപ്പെട്ടു.
6.52.63
तत्र देवाः सगन्धर्वाश्चारणाश्चर्षिभिः सह ।
अन्योन्यं प्रत्यभाषन्त तयोर्दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ६.५२.६३ ॥
അവിടെ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ചാരണന്മാരും ഋഷിമാരോടൊപ്പം അവരിരുവരുടെയും പരാക്രമം കണ്ട് പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.
6.52.64
न शक्यौ युधि संरब्धौ जेतुमेतौ कथंचन ।
सदेवासुरगन्धर्वैर्लोकैरपि महारथौ ॥ ६.५२.६४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച ഈ രണ്ടു മഹാരഥന്മാരെ ഒരു വിധത്തിലും ജയിക്കാനാവില്ല; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ലോകങ്ങളും ഒന്നിച്ചു വന്നാലും.
6.52.65
आश्चर्यभूतं लोकेषु युद्धमेतन्महाद्भुतम् ।
नैतादृशानि युद्धानि भविष्यन्ति कथंचन ॥ ६.५२.६५ ॥
ലോകങ്ങളിൽ ഈ യുദ്ധം ഒരു അത്ഭുതമാണ്, അതിമനോഹരം; ഇതുപോലുള്ള യുദ്ധങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഇനി ഉണ്ടാകില്ല.
6.52.66
न हि शक्यो रणे जेतुं भीष्मः पार्थेन धीमता ।
सधनुः सरथः साश्वः प्रवपन्सायकान्रणे ॥ ६.५२.६६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ബുദ്ധിമാനായ പാർത്ഥന് ഭീഷ്മരെ ജയിക്കാനാവില്ല; വില്ലും തേരും കുതിരകളുമായി യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകൾ വർഷിച്ചുകൊണ്ട്.
6.52.67
तथैव पाण्डवं युद्धे देवैरपि दुरासदम् ।
न विजेतुं रणे भीष्म उत्सहेत धनुर्धरम् ॥ ६.५२.६७ ॥
അതുപോലെതന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർക്കുപോലും ജയിക്കാനാവാത്ത പാണ്ഡവനെ, വില്ലാളിയെ, ഭീഷ്മർ രണത്തിൽ ജയിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെടില്ല.
6.52.68
आलोकादपि युद्धं हि सममेतद्भविष्यति ।
इति स्म वाचोऽश्रूयन्त प्रोच्चरन्त्यकस्ततस्ततः।
गाङ्गेयार्जुनयोः सङ्ख्ये स्तवयुक्ता विशांपते ॥ ६.५२.६८ ॥
"ഈ യുദ്ധം കാഴ്ചയിൽത്തന്നെ സമമായിരിക്കും" എന്ന വാക്കുകൾ കേട്ടു; ഇവിടെയും അവിടെയും ഉറക്കെ വിളിച്ചുകൊണ്ട്. ഓ രാജാവേ, ഗാംഗേയന്റെയും അർജുനന്റെയും യുദ്ധത്തിൽ സ്തുതികൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
6.52.69
त्वदीयास्तु तदा योधाः पाण्डवेयाश्च भारत ।
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तयोस्तत्र समागमे ॥ ६.५२.६९ ॥
ഓ ഭാരതാ, അപ്പോൾ നിന്റെ യോദ്ധാക്കളും പാണ്ഡവയോദ്ധാക്കളും ആ സംഗമത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം കൊന്നു.
6.52.70
शितधारैस्तथा स्वङ्गैर्विमलैश्च परश्वधैः ।
शरैरन्यैश्च बहुभिः सस्त्रैर्नानाविधैरपि ॥ ६.५२.७० ॥
മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങളുള്ള, നല്ല വാളുകളാലും, വിമലമായ മഴുകളാലും, അമ്പുകളാലും മറ്റ് പല നാനാവിധ ആയുധങ്ങളാലും.
6.52.71
उभयोः सेनयोः शूरा न्यकृन्तन्त परस्परम् ।
वर्तमाने तथा घोरे तस्मिन्युद्धे सुदारुणे।
द्रोणपाञ्चाल्ययो राजन्महानासीत्समागमः ॥ ६.५२.७१ ॥
ഇരു സേനകളിലെയും ശൂരന്മാർ പരസ്പരം വെട്ടിവീഴ്ത്തി. ആ ഭയങ്കരവും അതിദാരുണവുമായ യുദ്ധം തുടരുമ്പോൾ, ഓ രാജാവേ, ദ്രോണന്റെയും പാഞ്ചാല്യന്റെയും മഹാസംഗമം ഉണ്ടായി.