ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.52.1
एवं व्यूढेष्वनीकेषु मामकेष्वितरेषु च ।
कथं प्रहरतां श्रेष्ठाः संप्रहारं प्रचक्रिरे ॥ ६.५२.१ ॥
ଏହିପରି ମୋ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସେନା ବ୍ୟୂହରେ ସଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ପ୍ରହାରକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କିପରି ସଂଗ୍ରାମ କଲେ?
6.52.2
तथा व्यूढेष्वनीकेषु सन्नद्धरुचिरध्वजाः ।
तावकाः पाण्डवैः सार्धं यथाऽयुध्यन्त तच्छृणु।
अपारमिव संदृश्य सागरप्रतिमं बलम् ॥ ६.५२.२ ॥
ସେପରି ସେନା ବ୍ୟୂହରେ ସଜ୍ଜିତ ହେଲେ, କବଚ ପିନ୍ଧି ସୁନ୍ଦର ପତାକାଧାରୀ ଆପଣଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ସାଗରସଦୃଶ ଅପାର ସେନା ଦେଖି—
6.52.3
तेषां मध्ये स्थितो राजन्पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अब्रवीत्तावकान्सर्वान्युद्ध्यध्वमिति दंशिताः ॥ ६.५२.३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କବଚଧାରୀ ନିଜ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯୁଦ୍ଧ କର।"
6.52.4
ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥ ६.५२.४ ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୂର ସଂକଳ୍ପ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରାଣର ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଉଡାଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
6.52.5
ततो युद्धं समभवत्तुमुलं रोमहर्षणम् ।
तावकानां परेषां च व्यतिषक्तरथद्विपम् ॥ ६.५२.५ ॥
ତା'ପରେ ରୋମାଞ୍ଚକର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଆପଣଙ୍କ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ରଥ ଓ ହାତୀ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଶିଗଲେ।
6.52.6
मुक्तास्तु रथिभिर्बाणा रुक्मपुङ्खाः सुतेजिताःक ।
सन्निपेतुरकुण्ठाग्रा नागेषु च हयेषु च ॥ ६.५२.६ ॥
ରଥୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପକ୍ଷ ଓ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଅକୁଣ୍ଠିତ ଅଗ୍ରଭାଗ ବିଶିଷ୍ଟ ବାଣସମୂହ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
6.52.7
तथा प्रवृत्ते संग्रामे धनुरुद्यम्य दंशितः ।
अभिपत्य महाबाहुर्भीष्मो भीमपराक्रमः ॥ ६.५२.७ ॥
ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାରେ, ଧନୁ ଉଠାଇ କବଚଧାରୀ ମହାବାହୁ ଭୀଷ୍ମ, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ, ଆଗକୁ ଧାଇଁଲେ।
6.52.8
सौभद्रे भीमसेने च सात्यकौ च महारथे ।
कैकेये च विराटे च धृष्टद्युम्ने च पार्षते ॥ ६.५२.८ ॥
ସୌଭଦ୍ର (ଅଭିମନ୍ୟୁ), ଭୀମସେନ, ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି, କୈକେୟ, ବିରାଟ ଏବଂ ପୃଷତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଡ଼କୁ (ଭୀଷ୍ମ ଗଲେ)।
6.52.9
एतेषु नरवीरेषु चेदिमत्स्येषु चाभिभूः ।
ववर्ष शरवर्षाणि वृद्धः कुरुपितामहः ॥ ६.५२.९ ॥
ଏହି ନରବୀର ଓ ଚେଦି-ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜେୟ ବୃଦ୍ଧ କୁରୁପିତାମହ ବାଣବର୍ଷା କଲେ।
6.52.10
अभिद्यत ततो व्यूहस्तस्मिन्वीरसमागमे ।
सर्वेषामेव सैन्यानामासीद्व्यतिकरो महान् ॥ ६.५२.१० ॥
ତା'ପରେ ସେହି ବୀରମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ ବ୍ୟୂହ ଭାଙ୍ଗି ଗଲା; ସମସ୍ତ ସୈନ୍ୟଦଳରେ ବଡ଼ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ଦେଖାଗଲା।
6.52.11
सादिनो ध्वजिनश्चैव हतप्रवरवाजिनः ।
विप्रद्रुतरथानीकाः समपद्यन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.११ ॥
ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲେ ଓ ରଥସେନା ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ପଳାଇଲେ, ସେହି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଲେ।
6.52.12
अर्जुनस्तु नरव्याघ्रो दृष्ट्वा भीष्मं महारथम् ।
वार्ष्णेयमब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्र पितामहः ॥ ६.५२.१२ ॥
କିନ୍ତୁ ନରବ୍ୟାଘ୍ର ଅର୍ଜୁନ ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ (କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ) କହିଲେ, "ଯେଉଁଠାରେ ପିତାମହ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଚଳାନ୍ତୁ।"
6.52.13
एष भीष्मः सुसंक्रुद्धो वार्ष्णेय मम वाहिनीम् ।
नाशयिष्यति सुव्यक्तं दुर्योधनहिते रतः ॥ ६.५२.१३ ॥
ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଏହି ଭୀଷ୍ମ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ହିତରେ ରତ ହୋଇ ମୋ ସେନାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ କରିବେ।
6.52.14
एष द्रोणः कृपः शल्यो विकर्णश्च जनार्दन ।
धार्तराष्ट्राश्च सहिता दुर्योधनपुरोगमाः ॥ ६.५२.१४ ॥
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏହେ ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ, ବିକର୍ଣ୍ଣ; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ର ଅଛନ୍ତି।
6.52.15
पाञ्चालान्निहनिष्यन्ति रक्षिता दृढधन्वना ।
सोऽहं भीष्मं वधिष्यामि सैन्यहेतोर्जनार्दन ॥ ६.५२.१५ ॥
ଦୃଢ଼ଧନ୍ୱାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ; ତେଣୁ ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେନାର ହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବି।
6.52.16
तमब्रवीद्वासुदेवो यत्तो भव धनंजय ।
एष त्वां प्रापयिष्यामि पितामहरथं प्रति ॥ ६.५२.१६ ॥
ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ; ଏହି ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତାମହଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ନେଇଯିବି।'
6.52.17
एवमुक्त्वा ततः शौरी रथं तं लोकविश्रुतम् ।
प्रापयामास भीष्मस्य रथं प्रति जनेश्वर ॥ ६.५२.१७ ॥
ଏହା କହି, ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ଶୌରି ସେହି ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ପହଞ୍ଚାଇଲେ।
6.52.18
चलद्बहुपातकेन बलाकावर्णवाजिना ।
समुच्छ्रितमहाभीमनदद्वानरकेतुना ॥ ६.५२.१८ ॥
ଉଡ଼ୁଥିବା ଅନେକ ପତାକାରେ, ବଗ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ାରେ, ଉଚ୍ଚରେ ଉଠିଥିବା ମହାଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନକାରୀ ବାନରଧ୍ୱଜରେ ଯୁକ୍ତ।
6.52.19
महता मेघनादेन रथेनामिततेजसा ।
विनिघ्नन्कौरवानीकं शूरसेनांश्च पाण्डवः ॥ ६.५२.१९ ॥
ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ପାଣ୍ଡବ ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ମହାରଥରେ କୌରବ ସେନା ଓ ଶୂରସେନମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁଥିଲେ।
6.52.20
प्रायाच्छरणदः शीघ्रं सुहृदां हर्षवर्धनः ।
तमापतन्तं वेगेन प्रभिन्नमिव वारणम् ॥ ६.५२.२० ॥
ଶରଣଦାତା ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ହର୍ଷ ବଢ଼ାଉଥିବା (କୃଷ୍ଣ) ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଗଲେ; ବେଗରେ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ, ମଦମତ୍ତ ହାତୀ ପରି।
6.52.21
त्रसयनतं रणे शूरान्मर्दयन्तं च सायकैः ।
सैन्धवप्रमुखैर्गुप्तः प्राच्यसौवीरकेकयैः ।
सहसा प्रत्युदीयाय भीष्मः शान्तनवोऽर्जुनम् ॥ ६.५२.२१ ॥
ରଣରେ ଶୂରମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଓ ବାଣରେ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ, ସୈନ୍ଧବ-ପ୍ରମୁଖ, ପୂର୍ବ, ସୌବୀର ଓ କେକୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସହସା ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
6.52.22
को हि गाण्डीवधन्वानमन्यः कुरुपितामहात् ।
द्रोणवैकर्तनाभ्यां वा रथी संयातुमर्हति ॥ ६.५२.२२ ॥
ଗାଣ୍ଡୀବଧନୁର୍ଧର (ଅର୍ଜୁନ) ସହ କୁରୁ-ପିତାମହ (ଭୀଷ୍ମ) ଛଡ଼ା ଆଉ କେଉଁ ରଥୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ଅଥବା ଦ୍ରୋଣ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଛଡ଼ା?
6.52.23
ततो भीष्मो महाराज सर्वलोकमहारथः ।
अर्जुनं सप्ततसप्तत्या नाराचानां समाचिनोत् ॥ ६.५२.२३ ॥
ତେବେ, ହେ ମହାରାଜ, ସର୍ବଲୋକ ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସତୁରୀ-ସତୁରୀ (ଅର୍ଥାତ୍ ଚାରିଶହ ନବେ) ନାରାଚ ବାଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ।
6.52.24
द्रोणश्च पञ्चविंशत्या कृपः पञ्चाशता शरैः ।
दुर्योधनश्रतुःषष्ट्या शल्यश्च नवभिः शरैः ॥ ६.५२.२४ ॥
ଦ୍ରୋଣ ପଚିଶଟି, କୃପ ପଚାଶଟି, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଚଉଷଠିଟି ଓ ଶଲ୍ୟ ନଅଟି ବାଣରେ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ)।
6.52.25
सैन्धवो नवभिश्चैव शकुनिश्चापि पञ्चभिः ।
विकर्णो दशभिर्भल्लै राजन्विव्याध पाण्डवम् ॥ ६.५२.२५ ॥
ସୈନ୍ଧବ ନଅଟିରେ, ଶକୁନି ପାଞ୍ଚଟିରେ ଏବଂ ବିକର୍ଣ୍ଣ ଦଶଟି ଭଲ୍ଳରେ, ହେ ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.52.26
स तैर्विद्धो महेष्वासः समन्तान्निशितैः शरैः ।
न विव्यथे महाबाहुर्भिद्यमान इवाचलः ॥ ६.५२.२६ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସବୁ ଦିଗରୁ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ମହାଧନୁର୍ଧର ମହାବାହୁ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ପର୍ବତ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି।
6.52.27
स भीष्मं पञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः ।
द्रोणं षष्ट्या नरव्याघ्रो विकर्णं च त्रिभिः शरैः ॥ ६.५२.२७ ॥
ସେହି ନରବ୍ୟାଘ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଚିଶ, କୃପଙ୍କୁ ନଅ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଷାଠିଏ ଏବଂ ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତିନି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.52.28
शल्यं चैव त्रिभिर्बाणै राजानं चैव पञ्चभिः ।
प्रत्यविध्यदमेयात्मा किरीटी भरतर्षभ ॥ ६.५२.२८ ॥
ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ତିନି ବାଣରେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚରେ ଅମେୟାତ୍ମା କିରୀଟୀ ପ୍ରତିଆଘାତ କଲେ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ।
6.52.29
तं सात्यकिर्विराटश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च परिवव्रुर्धनंजयम् ॥ ६.५२.२९ ॥
ସେହି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ସାତ୍ୟକି, ବିରାଟ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପାର୍ଷତ, ସୌଭଦ୍ର ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଘେରିଲେ।
6.52.30
ततो द्रोणं महेष्वासं गाङ्गेयस्य प्रिये रतम् ।
अभ्यवर्तत पाञ्चाल्यः संयुक्तः सह सोमकैः ॥ ६.५२.३० ॥
ତା'ପରେ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କ (ଭୀଷ୍ମଙ୍କ) ପ୍ରିୟ ମହାଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ସୋମକମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ପାଞ୍ଚାଲ୍ୟ ଆଗେଇଲେ।
6.52.31
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो राजन्विव्याध पाण्डवम् ।
अशीत्या निशितैर्बाणैस्ततोऽक्रोशन्त पाण्डवाः ॥ ६.५२.३१ ॥
ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଅଶୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
6.52.32
तेषां तु निनदं श्रुत्वा सहितानां प्रहृष्टवत् ।
प्रविवेश ततो मध्यं नरसिंहः प्रतापवान् ॥ ६.५२.३२ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଯେପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପ୍ରତାପୀ ନରସିଂହ ଏକତ୍ରିତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
6.52.33
तेषां महारथानां स मध्यं प्राप्य धनंजयः ।
चिक्रीड धनुषा राजँल्लक्षं कृत्वा महारथान् ॥ ६.५२.३३ ॥
ସେହି ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପହଞ୍ଚି ଧନଞ୍ଜୟ, ହେ ରାଜନ୍, ମହାରଥୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଧନୁରେ ଖେଳିଲେ।
6.52.34
क्षत्रियाणां शिरांस्युग्रैः कृन्तञ्शस्त्रैर्महारथः ।
शून्यान्कृत्वा रथोपस्थान्व्यचरत्फल्गुनस्तदा । ॥ ६.५२.३४ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ କାଟି, ରଥର ଆସନ ଶୂନ୍ୟ କରି, ସେତେବେଳେ ମହାରଥୀ ଫାଲ୍ଗୁନ ବିଚରଣ କଲେ।
6.52.35
ततो दुर्योधनो राजा भीष्ममाह जनेश्वरः ।
पीड्यमानं स्वकं सैन्यं दृष्ट्वा पार्थेन संयुगे ॥ ६.५२.३५ ॥
ତେବେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଜନେଶ୍ୱର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.52.36
एष पाण्डुसुतस्तात कृष्णेन सहितो बली ।
यततां सर्वसैन्यानां मूलं नः परिकृन्तति।
त्वयि जीवति गाङ्गेय द्रोणे च रथिनां वरे ॥ ६.५२.३६ ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଏହି ବଳବାନ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଆମର ଲଢ଼ୁଥିବା ସମସ୍ତ ସୈନ୍ୟର ମୂଳ କାଟୁଛି। ହେ ଗାଙ୍ଗେୟ, ତୁମେ ଜୀବିତ ଥିବା ବେଳେ ଏବଂ ରଥୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ଥିବା ବେଳେ—
6.52.37
त्वत्कृते चैव कर्णोऽपि न्यस्तशस्त्रो विशांपते ।
न युध्यति रणे पार्थान्हितकामः सदा मम।
स तथा कुरु गाङ्गेय यथा हन्येत फल्गुनः ॥ ६.५२.३७ ॥
ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ରାଜନ୍। ମୋ ହିତ କାମନାରେ ସେ ରଣରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ସର୍ବଦା ଯୁଦ୍ଧ କରେ ନାହିଁ। ଅତଏବ, ହେ ଗାଙ୍ଗେୟ, ଫାଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ) ନିହତ ହେବା ପରି କର।
6.52.38
एवमुक्तस्ततो राजन्पिता देवव्रतस्तव ।
धिक् क्षात्रं धर्ममित्युक्त्वा प्रायात्पार्थं रथं प्रति ॥ ६.५२.३८ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଦେବବ୍ରତ 'କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମକୁ ଧିକ୍' କହି ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
6.52.39
उभौ श्वेतहयौ राजन्संसक्तौ प्रेक्ष्य पार्थिवाः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च मारिषत ॥ ६.५२.३९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସଂଲଗ୍ନ ଦେଖି ରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ସିଂହନାଦ କଲେ; ହେ ମାରିଷ, ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ।
6.52.40
द्रौणिर्दुर्योधनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ।
परिवार्य रणे भीष्मं स्थिता युद्धाय मारिष ॥ ६.५२.४० ॥
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହେ ମାରିଷ, ରଣରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘେରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଠିଆ ହେଲେ।
6.52.41
तथैव पाण्डवाः सर्वे परिवार्य धनञ्जयम् ।
स्थिता युद्धाय महते ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.५२.४१ ॥
ସେହିପରି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ଘେରି ମହାଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଠିଆ ହେଲେ; ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
6.52.42
गाङ्गेयस्तु रणे पार्थमानर्च्छन्नवभिः शरैः ।
तमर्जुनः प्रत्यविध्यद्दशभिर्मर्मभेदिभिः ॥ ६.५२.४२ ॥
ଗାଙ୍ଗେୟ (ଭୀଷ୍ମ) ରଣରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ନଅଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ଅର୍ଜୁନ ମର୍ମଭେଦୀ ଦଶଟି ଶରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାଘାତ କଲେ।
6.52.43
ततः शरसहस्रेण सुप्रयुक्तेन पाण्डवः ।
अर्जुनः समरश्लाघी भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५२.४३ ॥
ତା'ପରେ ସମରପ୍ରିୟ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ ସୁପ୍ରୟୁକ୍ତ ହଜାରେ ବାଣରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗସମୂହ ରୋକିଲେ।
6.52.44
शरजालं ततस्तत्तु शरजालेन मारिष ।
वारयामास पार्थस्य भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.५२.४४ ॥
ହେ ମାରିଷ, ସେତେବେଳେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେହି ଶରଜାଲକୁ ନିଜର ଶରଜାଲରେ ରୋକିଲେ।
6.52.45
उभौ परमसंहृष्टावुभौ युद्धाभिनन्दिनौ ।
निर्विशेषमयुध्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ६.५२.४५ ॥
ଉଭୟେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ, ପ୍ରତିପ୍ରହାର ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ସମାନରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.52.46
भीष्मचापविमुक्तानि शरजालानि शङ्घशः ।
शीर्यमाणान्यदृश्यन्त भिन्नान्यर्जुनसायकैःक ॥ ६.५२.४६ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିହୋଇଥିବା ଶରଜାଳ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣରେ ଶହଶହ ଭାଗ ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିବା ଦିଶିଲା।
6.52.47
तथैवार्जुनमुक्तानि शरजालानि सर्वशः ।
गाङ्गेयशरनुन्नानि प्रापतन्त महीतले ॥ ६.५२.४७ ॥
ସେହିପରି ଅର୍ଜୁନ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶରଜାଳ ସବୁଆଡ଼ୁ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
6.52.48
अर्जुनः पञ्चविंशत्या भीष्ममार्च्छच्छितैः शरैः ।
भीष्मोपि समरे पार्थं विव्याध निशितैः शरैः । ॥ ६.५२.४८ ॥
ଅର୍ଜୁନ ପଚିଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.52.49
अन्योन्यस्य हयान्विद्ध्वा ध्वजौ च सुमहाबलौ ।
रथेषां रथचक्रे च चिक्रीडतुररिन्दमौ ॥ ६.५२.४९ ॥
ପରସ୍ପରର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ଅତି ବଳବାନ ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥୀମାନଙ୍କ ରଥଚକ୍ର ସହିତ ସେହି ଶତ୍ରୁଦମନ ଦୁଇଜଣ ଖେଳ ପରି କରୁଥିଲେ।
6.52.50
ततः क्रुद्धो महाराज भीष्मः प्रहरतां वरः ।
वासुदेवं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.५२.५० ॥
ତା'ପରେ ହେ ମହାରାଜ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ, ପ୍ରହାରକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ତିନି ବାଣରେ ଛାତିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଆଘାତ କଲେ।
6.52.51
भीष्मचापच्युतैस्तैस्तु निर्विद्धो मधुसूदनः ।
विरराज रणे राजन्सपुष्प इव किंशुकः ॥ ६.५२.५१ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସେହି ବାଣମାନଙ୍କରେ ବିଦ୍ଧ ମଧୁସୂଦନ, ହେ ରାଜନ୍, ଯୁଦ୍ଧରେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଶୋଭିଲେ।
6.52.52
ततोऽर्जुनो भृशं क्रुद्धो निर्विद्धं प्रेक्ष्य माधवम् ।
सारथिं कुरुवृद्धस्य निर्बिभेद शितैः शरैः ॥ ६.५२.५२ ॥
ତା'ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମାଧବଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ ଦେଖି, କୁରୁବୃଦ୍ଧଙ୍କ (ଭୀଷ୍ମଙ୍କ) ସାରଥିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
6.52.53
यतमानौ तु तौ वीरावन्योन्यस्य वधं प्रति ।
न शक्नुतां तदाऽन्योन्यमभिसन्धातुमाहवे ॥ ६.५२.५३ ॥
ସେହି ଦୁଇ ବୀର ପରସ୍ପରର ବଧ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେତେବେଳେ ପରସ୍ପରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଘାତ କରି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
6.52.54
तौ मण्डलानि चित्राणि गतत्प्रत्यागतानि च ।
अदर्शयेतां बहुधा सूतसामर्थ्यलाघवात् ॥ ६.५२.५४ ॥
ସେହି ଦୁଇଜଣ ସାରଥିଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଓ ଚପଳତା ଯୋଗୁ, ଆଗକୁ ଓ ପଛକୁ ଘୂରୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ମଣ୍ଡଳ ଗତିମାନ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ଦେଖାଇଲେ।
6.52.55
अन्तरं च प्रहारेषु तर्कयन्तौ परस्परम् ।
राजन्नन्तरमार्गस्थौ स्थितावास्तां मुहुर्मुहुः ॥ ६.५२.५५ ॥
ପ୍ରହାରରେ ସୁଯୋଗ ଖୋଜି ସେ ଦୁହେଁ ପରସ୍ପରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ହେ ରାଜା, ମଝି ପଥରେ ଠିଆ ହୋଇ ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ସ୍ଥିର ରହିଲେ।
6.52.56
उभौ सिंहरवोन्मिश्रं शङ्खशब्दं च चक्रतुः ।
तथैव चापनिर्घोषं चक्रतुस्तौ महारथौ ॥ ६.५२.५६ ॥
ଦୁହେଁ ସିଂହ ଗର୍ଜନ ସହିତ ମିଶିଥିବା ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି କଲେ। ସେହିପରି ସେହି ଦୁଇ ମହାରଥୀ ଧନୁର ଟଙ୍କାରମଧ୍ୟ କଲେ।
6.52.57
तयोः शङ्खनिनादेन रथनेमिस्वनेन च ।
दारिता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ६.५२.५७ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଶଙ୍ଖନାଦ ଓ ରଥଚକ୍ରର ଗଡ଼ଗଡ଼ି ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ହଠାତ୍ ଫାଟିଯିବା ପରି କମ୍ପି ଉଠି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
6.52.58
नोभयोरन्तरं कश्चिद्ददृशे भरतर्षभ ।
बलिनौ युद्धदुर्धर्षावन्योन्यसदृशावुभौ ॥ ६.५२.५८ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁହିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ଦୁହେଁ ବଳବାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଏବଂ ପରସ୍ପରର ସମାନ ଥିଲେ।
6.52.59
चिह्नमात्रेण भीष्मं तु प्रजज्ञुस्तत्र कौरवाः ।
तथा पाण्डुसुताः पार्थं चिह्नमात्रेण जज्ञिरेक ॥ ६.५२.५९ ॥
ସେଠାରେ କୌରବମାନେ କେବଳ ଚିହ୍ନରୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ। ସେହିପରି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ କେବଳ ଚିହ୍ନରୁ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ।
6.52.60
तयोर्नृवरयोर्दृष्ट्वा तादृशं तं पराक्रमम् ।
विस्कमयं सर्वभूतानि जग्मुर्भारतसंयुगे ॥ ६.५२.६० ॥
ସେହି ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ଏପରି ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
6.52.61
न तयोर्विवरं कश्चिद्रणे पश्यति भारत ।
धर्मे स्थितस्य हि यथा न कश्चिद्वृजिनं क्वचित् ॥ ६.५२.६१ ॥
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଛିଦ୍ର (ଦୋଷର ସୁଯୋଗ) ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି କେଉଁଠାରେ ବି ପାପ ନଥାଏ ସେପରି।
6.52.62
उभौ च शरजालेन तावदृश्यो बभूवतुः ।
प्रकाशौ च पुनस्तूर्णं बभूवतुरुभौ रणे ॥ ६.५२.६२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଭୟେ ବାଣ-ଜାଲରେ ଢାକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ପୁଣି ଶୀଘ୍ର ଉଭୟେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ।
6.52.63
तत्र देवाः सगन्धर्वाश्चारणाश्चर्षिभिः सह ।
अन्योन्यं प्रत्यभाषन्त तयोर्दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ ६.५२.६३ ॥
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ ଓ ଋଷିମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ପରସ୍ପର ସହିତ କଥା ହେଲେ।
6.52.64
न शक्यौ युधि संरब्धौ जेतुमेतौ कथंचन ।
सदेवासुरगन्धर्वैर्लोकैरपि महारथौ ॥ ६.५२.६४ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ଏହି ଦୁଇ ମହାରଥୀଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଜିତି ହେବ ନାହିଁ, ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମିଳିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
6.52.65
आश्चर्यभूतं लोकेषु युद्धमेतन्महाद्भुतम् ।
नैतादृशानि युद्धानि भविष्यन्ति कथंचन ॥ ६.५२.६५ ॥
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ; ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ଆଉ କେବେ ବି ହେବ ନାହିଁ।
6.52.66
न हि शक्यो रणे जेतुं भीष्मः पार्थेन धीमता ।
सधनुः सरथः साश्वः प्रवपन्सायकान्रणे ॥ ६.५२.६६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଜିତି ହେବ ନାହିଁ; ଧନୁ, ରଥ ଓ ଅଶ୍ୱ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ବର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ।
6.52.67
तथैव पाण्डवं युद्धे देवैरपि दुरासदम् ।
न विजेतुं रणे भीष्म उत्सहेत धनुर्धरम् ॥ ६.५२.६७ ॥
ସେହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଜେୟ ପାଣ୍ଡବ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ରଣରେ ଜିତିବାକୁ ସାହସ କରିବେ ନାହିଁ।
6.52.68
आलोकादपि युद्धं हि सममेतद्भविष्यति ।
इति स्म वाचोऽश्रूयन्त प्रोच्चरन्त्यकस्ततस्ततः।
गाङ्गेयार्जुनयोः सङ्ख्ये स्तवयुक्ता विशांपते ॥ ६.५२.६८ ॥
"ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ଦେଖିବାରୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହେବ" ଏପରି ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା; ଏଣେ ତେଣେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କହୁଥିଲେ। ହେ ରାଜନ, ଗାଙ୍ଗେୟ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ସ୍ତୁତି ମିଶ୍ରିତ ବାଣୀ ଥିଲା।
6.52.69
त्वदीयास्तु तदा योधाः पाण्डवेयाश्च भारत ।
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तयोस्तत्र समागमे ॥ ६.५२.६९ ॥
ହେ ଭାରତ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସେହି ସଂଗମରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.52.70
शितधारैस्तथा स्वङ्गैर्विमलैश्च परश्वधैः ।
शरैरन्यैश्च बहुभिः सस्त्रैर्नानाविधैरपि ॥ ६.५२.७० ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା, ଉତ୍ତମ ଖଡ଼୍ଗ, ନିର୍ମଳ କୁରାଢ଼ି, ବାଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବହୁବିଧ ଶସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ।
6.52.71
उभयोः सेनयोः शूरा न्यकृन्तन्त परस्परम् ।
वर्तमाने तथा घोरे तस्मिन्युद्धे सुदारुणे।
द्रोणपाञ्चाल्ययो राजन्महानासीत्समागमः ॥ ६.५२.७१ ॥
ଉଭୟ ସେନାର ବୀରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କାଟିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେହି ଭୟଙ୍କର, ଅତି ଦାରୁଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ହେ ରାଜନ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ପାଞ୍ଚାଲ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ସଂଘର୍ଷ ହେଲା।