મહાભારત · અધ્યાય 6.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.53.1
कथं द्रोणो महेष्वासः पाञ्चाल्यश्चापि पार्षतः ।
उभौ समीयतुर्यत्तौ तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.५३.१ ॥
સંજય, મહાધનુર્ધર દ્રોણ અને પાંચાલ રાજકુમાર પૃષતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન બંને યુદ્ધ માટે તત્પર થઈ કેવી રીતે ભેટ્યા? તે મને કહે.
6.53.2
दिष्टमेव परं मन्ये पौरुषादिति मे मतिः ।
यत्र शान्तनवो भीष्मो नातरद्युधि पाण्डवम् ॥ ६.५३.२ ॥
પુરુષાર્થ કરતાં દૈવ શ્રેષ્ઠ છે, એવો મારો મત છે; કારણ કે યુદ્ધમાં શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પાંડવને પાર કરી શક્યા નહિ.
6.53.3
भीष्मो हि समरे क्रुद्धो हन्याल्लोकांश्चराचरान् ।
स कथं पाण्डवं युद्धे नातरत्सञ्जयौजसा ॥ ६.५३.३ ॥
ભીષ્મ યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાય તો ચરાચર સર્વ લોકનો સંહાર કરી શકે. સંજય, તો પછી તેઓ પોતાના પરાક્રમથી યુદ્ધમાં પાંડવને કેમ પાર ન કરી શક્યા?
6.53.4
श्रृणु राजन्स्थिरो भूत्वा युद्धमेतत्सुदारुणम् ।
न शक्याः पाण्डवा जेतुं देवैरपि सवासवैः ॥ ६.५३.४ ॥
રાજન્, સ્થિર થઈને સાંભળો. આ યુદ્ધ અતિ ભયંકર છે. ઇન્દ્ર સહિત દેવો પણ પાંડવોને જીતી શકે તેમ નથી.
6.53.5
द्रोणस्तु निशितैर्बाणैर्धृष्टद्युम्नमविध्यत ।
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत् ॥ ६.५३.५ ॥
દ્રોણે તીક્ષ્ણ બાણોથી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને વીંધ્યો, અને ભલ્લ બાણથી તેના સારથિને રથના આસનેથી પાડી દીધો.
6.53.6
तथाऽस्य चतुरो वाहांश्चतुर्भिः सायकोत्तमैः ।
पीडयामास संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नस्य मारिष ॥ ६.५३.६ ॥
એ જ રીતે, હે મહાશય, ક્રોધે ભરાઈને તેણે ધૃષ્ટદ્યુમ્નના ચાર ઘોડાઓને ચાર ઉત્તમ બાણોથી પીડ્યા.
6.53.7
धृष्टद्युम्नस्ततो द्रोणं नवत्या निशितैः शरैः ।
विव्याध प्रहसन्वीरस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.५३.७ ॥
ત્યારે વીર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને હસતાં હસતાં તીક્ષ્ણ નેવુ બાણોથી દ્રોણને વીંધી નાખ્યા અને કહ્યું, "ઊભો રહે, ઊભો રહે!"
6.53.8
ततः पुनरमेयात्मा भारद्वाजः प्रतापवान् ।
शरैः प्रच्छादयामास धृष्टद्युम्नममर्षणम् ॥ ६.५३.८ ॥
પછી અમેય આત્માવાળા, પ્રતાપી ભારદ્વાજ (દ્રોણ) એ ક્રોધિત ધૃષ્ટદ્યુમ્નને બાણોથી ઢાંકી દીધો.
6.53.9
आददे च शरं घोरं पार्षतान्तचिकीर्षकया ।
शक्राशनिसमस्पर्शं कालदण्डमिवापरम् ॥ ६.५३.९ ॥
પાર્ષતનો અંત લાવવાની ઇચ્છાથી દ્રોણે ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન સ્પર્શવાળું એક ભયંકર બાણ ઉપાડ્યું; તે જાણે બીજો કાળદંડ હતો.
6.53.10
हाहाकारो महानासीत्सर्वसैन्येषु भारत ।
तमिषुं संधितं दृष्ट्वा भारद्वाजेन संयुगे ॥ ६.५३.१० ॥
હે ભરતવંશી! યુદ્ધમાં ભારદ્વાજે તે બાણ ચડાવેલું જોઈને બધી સેનાઓમાં મહાન હાહાકાર મચી ગયો.
6.53.11
तत्राद्भुतमपश्याम धृष्टद्युम्नस्य पौरुषम् ।
यदेकः समरे वीरस्तस्थौ गिरिरिवाचलः ॥ ६.५३.११ ॥
ત્યાં અમે ધૃષ્ટદ્યુમ્નનું અદ્ભુત પૌરુષ જોયું; તે વીર યુદ્ધમાં એકલો પર્વતની જેમ અચળ ઊભો રહ્યો.
6.53.12
तं च दीप्तं शरं घोरमायान्तं मृत्युमात्मनः ।
चिच्छेद शरवृष्टिं च भारद्वाजे मुमोच ह ॥ ६.५३.१२ ॥
પોતાના મૃત્યુ સમાન આવતું તે પ્રજ્વલિત ભયંકર બાણ તેણે કાપી નાખ્યું અને ભારદ્વાજ પર બાણોની વર્ષા કરી.
6.53.13
तत उच्चुक्रुशुः सर्वे पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ।
धृष्टद्युम्नेन तत्कर्म कृतं दृष्ट्वा सुदुष्करम् ॥ ६.५३.१३ ॥
ત્યારે પાંચાલો અને પાંડવો બધા ધૃષ્ટદ્યુમ્નનું તે અતિ દુષ્કર કર્મ જોઈને જોરથી પોકારી ઊઠ્યા.
6.53.14
ततः शक्तिं महावेगां स्वर्णवैडूर्यभूषिताम् ।
द्रोणस्य निधनाकाङ्क्षी चिक्षेप स पराक्रमी ॥ ६.५३.१४ ॥
ત્યારે દ્રોણના વધની ઇચ્છા રાખનાર તે પરાક્રમીએ સુવર્ણ અને વૈડૂર્યથી શણગારેલી અતિવેગવાન શક્તિ ફેંકી.
6.53.15
तामापतन्तीं सहसा शक्तिं कनकभूषिताम् ।
त्रिधा चिच्छेद समरे भारद्वाजो हसन्निव ॥ ६.५३.१५ ॥
યુદ્ધમાં અચાનક ધસી આવતી તે સુવર્ણભૂષિત શક્તિને ભારદ્વાજે જાણે હસતાં હસતાં ત્રણ ટુકડા કરી કાપી નાખી.
6.53.16
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नः प्रतपवान् ।
ववर्ष शरवर्षाणि द्रोणं प्रति जनेश्वरः ॥ ६.५३.१६ ॥
શક્તિનો નાશ થયેલો જોઈ પ્રતાપી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને, હે જનેશ્વર, દ્રોણ પર બાણોની વર્ષા કરી.
6.53.17
शरवर्षं ततस्तत्तु सन्निवार्य महायशाः ।
द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य मध्ये चिच्छेद कार्मुकम् ॥ ६.५३.१७ ॥
તે બાણવર્ષાને સંપૂર્ણ રીતે અટકાવીને મહાયશસ્વી દ્રોણે દ્રુપદપુત્રનું ધનુષ્ય વચ્ચેથી કાપી નાખ્યું.
6.53.18
स च्छिन्नधन्वा समरे गदां गुर्वी महायशाः ।
द्रोणाय प्रेषयामास गिरिसारमयीं बली ॥ ६.५३.१८ ॥
યુદ્ધમાં ધનુષ્ય કપાઈ જતાં તે મહાયશસ્વી બળવાન વીરે ગિરિસારની બનેલી ભારે ગદા દ્રોણ તરફ ફેંકી.
6.53.19
सा गदा वेगवन्मुक्ता प्रायाद्द्रोणजिघांसया ।
तत्राद्भुतमपश्याम भारद्वाजस्य पौरुषम् ॥ ६.५३.१९ ॥
વેગથી ફેંકાયેલી તે ગદા દ્રોણને મારવાની ઇચ્છાથી આગળ ધસી. ત્યાં અમે ભારદ્વાજ (દ્રોણ)નું અદ્ભુત પરાક્રમ જોયું.
6.53.20
लाघवाद्व्यंसयामास गदां हेमविभूषिताम् ।
व्यंसयित्वा गदां तां च प्रेषयामास पार्षतम् ॥ ६.५३.२० ॥
કુશળતાથી તેમણે સોનાથી શણગારેલી તે ગદાને બાજુ પર હડસેલી. તે ગદાને હડસેલીને તેમણે પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) તરફ તેને ફેંકી.
6.53.21
भल्लान्सुनिशितान्पीतातान्रुक्मपुङ्खान्सुदारुणान् ।
ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ॥ ६.५३.२१ ॥
અત્યંત તીક્ષ્ણ, પીળા રંગના, સોનાની પાંખવાળા, અતિ ભયંકર ભલ્લ બાણોએ તેનું કવચ વીંધીને યુદ્ધમાં લોહી પીધું.
6.53.22
अथान्यद्धनुरादाय धृष्टद्युम्नो महारथः ।
द्रोणं युधि पराक्रम्य शरैर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ६.५३.२२ ॥
પછી મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને બીજું ધનુષ્ય ઉપાડીને, યુદ્ધમાં પરાક્રમથી આગળ વધીને દ્રોણને પાંચ બાણોથી વીંધ્યા.
6.53.23
रुधिराक्तौ ततस्तौ तु शुशुभाते नरर्षभौ ।
वसन्तसमये राजन्पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.५३.२३ ॥
લોહીથી લથપથ એ બંને નરશ્રેષ્ઠો, હે રાજન, વસંત ઋતુમાં ખીલેલા ખાખરાના વૃક્ષો જેવા શોભી ઊઠ્યા.
6.53.24
अमर्षितस्ततो राजन्पराक्रम्य चमूमुखे ।
द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य पुनश्चिच्छेद कार्मुकम् ॥ ६.५३.२४ ॥
પછી, હે રાજન, ક્રોધિત થયેલા દ્રોણે સેનાના અગ્રભાગમાં પરાક્રમથી આગળ વધીને દ્રુપદના પુત્રનું ધનુષ્ય ફરીથી કાપ્યું.
6.53.25
अथैनं छिन्नधन्वानं शरैः सन्नतपर्वभिः ।
अभ्यवर्षदमेयात्मा वृष्ट्या मेघ इवाचलम् ॥ ६.५३.२५ ॥
ત્યારે ધનુષ્ય છેદાયેલા તેને, અમેય આત્માવાળા (દ્રોણ) વાંકા સાંધાવાળા બાણોથી મેઘ પર્વત પર વરસે તેમ વરસાવ્યા.
6.53.26
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीजादपातयत् ।
अथास्य चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः ॥ ६.५३.२६ ॥
તેના સારથિને પણ ભલ્લ બાણથી રથની બેઠકથી પાડી દીધો. પછી તેના ચાર ઘોડાને ચાર તીક્ષ્ણ બાણોથી...
6.53.27
पातयामास समरे सिंहनादं ननाद च ।
ततोऽपरेण भल्लेन हस्ताच्चापमथाच्छिनत् ॥ ६.५३.२७ ॥
યુદ્ધમાં તેને પાડી દીધો અને સિંહનાદ કર્યો. પછી બીજા ભલ્લ બાણથી તેના હાથનું ધનુષ્ય છેદી નાખ્યું.
6.53.28
स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
गदापाणिरवारोहत्स्व्यापयन्पौरुषं महत् ॥ ६.५३.२८ ॥
ધનુષ્ય છેદાયેલો, રથ વિનાનો, ઘોડા અને સારથિ હણાયેલા તે, ગદા હાથમાં લઈ પોતાનું મહાન પૌરુષ જાળવીને નીચે ઊતર્યો.
6.53.29
तामस्य विशिस्वैस्तूर्णं पातयामास भारत ।
रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.५३.२९ ॥
હે ભારત! તેની તે (ગદા) તીક્ષ્ણ બાણોથી તરત પાડી નાખી. રથ પરથી ન ઊતરેલાને તે અદ્ભુત લાગ્યું.
6.53.30
ततः स विपुलं चर्म शतचन्द्रं च भानुमत् ।
खङ्गं च विपुलं दिव्यं प्रगृह्य सुभुजो बली ॥ ६.५३.३० ॥
ત્યારે તે બળવાન, સુંદર ભુજાવાળા વીરે વિશાળ ઢાલ, શતચંદ્રથી શોભતી તેજસ્વી ઢાલ અને વિશાળ દિવ્ય ખડ્ગ ઉપાડ્યાં.
6.53.31
अभिदुद्राव वेगेन द्रोणस्य वधाकाङ्क्षया ।
आमिषार्थी यथा सिंहो वने मत्तमिव द्विपम् ॥ ६.५३.३१ ॥
દ્રોણને મારવાની ઇચ્છાથી તે વેગથી ધસ્યો, જેમ માંસનો અભિલાષી સિંહ વનમાં મદમસ્ત હાથી પર ઝપટે છે.
6.53.32
तत्राद्भुतमपश्याम भारद्वाजस्य पौरुषम् ।
लाघवं चास्त्रयोगं च बलं बाह्वोश्च भारत ॥ ६.५३.३२ ॥
ત્યાં અમે ભારદ્વાજ (દ્રોણ)નો પરાક્રમ, ચપળતા, અસ્ત્રપ્રયોગ અને બાહુઓનું બળ અદ્ભુત રીતે જોયાં, હે ભારત.
6.53.33
यदेनं शरवर्षेण वारयामास पार्षतम् ।
न शशाक ततो गन्तुं बलवानपि संयुगे ॥ ६.५३.३३ ॥
બાણોની વર્ષાથી તેમણે પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન)ને રોકી દીધો, તેથી બળવાન હોવા છતાં તે યુદ્ધમાં આગળ વધી શક્યો નહીં.
6.53.34
निवारितस्तु द्रोणेन धृष्टद्युम्नो महारथः ।
न्यावारयच्छरौघांस्तांश्चर्मणा कृतहस्तवत् ॥ ६.५३.३४ ॥
દ્રોણ દ્વારા રોકાયા છતાં મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને કુશળ યોદ્ધાની જેમ ઢાલથી તે બાણોના પ્રવાહને અટકાવી દીધા.
6.53.35
ततो भीमो महाबाहुः सहसाऽभ्यपतद्बली ।
साहाय्यकारी समरे पार्षतस्य महात्मनः ॥ ६.५३.३५ ॥
ત્યારે મહાબાહુ અને બળવાન ભીમ અચાનક ધસી આવ્યો, યુદ્ધમાં મહાત્મા પાર્ષતની સહાય કરવા.
6.53.36
स द्रोमं निशितैर्बाणै राजन्विव्याध सप्तभिः ।
पार्षतं च रथं तूर्णं स्वकमारोहयत्तदा ॥ ६.५३.३६ ॥
હે રાજન્, તેણે તીક્ષ્ણ સાત બાણોથી દ્રોણને વીંધ્યા, અને તરત જ પાર્ષતને પોતાના રથ પર ચડાવી લીધો.
6.53.37
ततो दुर्योधनो राजन्कलिङ्गं समचोदयत् ।
सैन्येन महता युक्तं भारद्वाजस्य रक्षणे ॥ ६.५३.३७ ॥
ત્યારે, હે રાજન, દુર્યોધને ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના રક્ષણ માટે મોટા સૈન્ય સાથે કલિંગોને આગળ મોકલ્યા.
6.53.38
ततः सा महती सेन कलिङ्गानां जनेश्वर ।
भीममभ्युद्ययौ तूर्णं तव पुत्रस्य शासनात् ॥ ६.५३.३८ ॥
ત્યારે, હે જનેશ્વર, તારા પુત્રની આજ્ઞાથી કલિંગોની એ મહાન સેના ઝડપથી ભીમ તરફ આગળ વધી.
6.53.39
पाञ्चाल्यमथ संत्यज्य द्रोणोऽपि रथिनां वरः ।
विराटद्रुपदौ वृद्धौ वारयामास संयुगे ॥ ६.५३.३९ ॥
પછી, પાંચાલ સૈન્યને છોડીને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે પણ યુદ્ધમાં વૃદ્ધ વિરાટ અને દ્રુપદને રોક્યા.
6.53.40
धृष्टद्युम्नोऽपि समरे धर्मराजानमभ्ययात् ।
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.५३.४० ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ યુદ્ધમાં ધર્મરાજ (યુધિષ્ઠિર) તરફ આગળ વધ્યો. ત્યારે રોમાંચ ઊભા કરે તેવું ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.53.41
कलिङ्गानां च समरे भीष्मस्य च महात्मनः ।
जगतः प्रक्षयकरं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.५३.४१ ॥
કલિંગો અને મહાત્મા ભીષ્મ વચ્ચેનું એ યુદ્ધ જગતનો વિનાશ કરનારું, ભયંકર રૂપવાળું અને ભય ઉત્પન્ન કરનારું હતું.