महाभारत · अध्याय 6.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.53.1
कथं द्रोणो महेष्वासः पाञ्चाल्यश्चापि पार्षतः ।
उभौ समीयतुर्यत्तौ तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.५३.१ ॥
संजया, महाधनुर्धर द्रोण आणि पांचाल राजपुत्र पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न, दोघे युद्धासाठी सिद्ध होऊन कसे भिडले? ते मला सांग.
6.53.2
दिष्टमेव परं मन्ये पौरुषादिति मे मतिः ।
यत्र शान्तनवो भीष्मो नातरद्युधि पाण्डवम् ॥ ६.५३.२ ॥
पुरुषार्थापेक्षा दैव श्रेष्ठ आहे, असे माझे मत आहे; कारण युद्धात शंतनुपुत्र भीष्म पांडवाला पार करू शकले नाहीत.
6.53.3
भीष्मो हि समरे क्रुद्धो हन्याल्लोकांश्चराचरान् ।
स कथं पाण्डवं युद्धे नातरत्सञ्जयौजसा ॥ ६.५३.३ ॥
भीष्म युद्धात क्रुद्ध झाले तर चराचर सर्व लोकांचा संहार करू शकतात. संजया, तर मग त्यांच्या पराक्रमाने युद्धात पांडवाला ते कसे पार करू शकले नाहीत?
6.53.4
श्रृणु राजन्स्थिरो भूत्वा युद्धमेतत्सुदारुणम् ।
न शक्याः पाण्डवा जेतुं देवैरपि सवासवैः ॥ ६.५३.४ ॥
राजा, स्थिर होऊन ऐक. हे युद्ध अत्यंत भयानक आहे. इंद्रासह देवांनाही पांडवांना जिंकता येणार नाही.
6.53.5
द्रोणस्तु निशितैर्बाणैर्धृष्टद्युम्नमविध्यत ।
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत् ॥ ६.५३.५ ॥
द्रोणाने तीक्ष्ण बाणांनी धृष्टद्युम्नाला विद्ध केले, आणि भल्ल बाणाने त्याच्या सारथ्याला रथाच्या आसनावरून खाली पाडले.
6.53.6
तथाऽस्य चतुरो वाहांश्चतुर्भिः सायकोत्तमैः ।
पीडयामास संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नस्य मारिष ॥ ६.५३.६ ॥
तसेच, हे महोदय, संतप्त होऊन त्याने धृष्टद्युम्नाच्या चार घोड्यांना चार उत्तम बाणांनी पीडले.
6.53.7
धृष्टद्युम्नस्ततो द्रोणं नवत्या निशितैः शरैः ।
विव्याध प्रहसन्वीरस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.५३.७ ॥
तेव्हा वीर धृष्टद्युम्नाने हसत हसत नव्वद तीक्ष्ण बाणांनी द्रोणाला भेदले आणि म्हणाला, "थांब, थांब!"
6.53.8
ततः पुनरमेयात्मा भारद्वाजः प्रतापवान् ।
शरैः प्रच्छादयामास धृष्टद्युम्नममर्षणम् ॥ ६.५३.८ ॥
नंतर अमेय आत्म्याच्या, प्रतापी भारद्वाजाने (द्रोणाने) संतप्त धृष्टद्युम्नाला बाणांनी झाकून टाकले.
6.53.9
आददे च शरं घोरं पार्षतान्तचिकीर्षकया ।
शक्राशनिसमस्पर्शं कालदण्डमिवापरम् ॥ ६.५३.९ ॥
पार्षताला संपवण्याच्या इच्छेने द्रोणाने इंद्राच्या वज्रासारख्या स्पर्शाचा एक भयंकर बाण घेतला; तो जणू दुसरा कालदंड होता.
6.53.10
हाहाकारो महानासीत्सर्वसैन्येषु भारत ।
तमिषुं संधितं दृष्ट्वा भारद्वाजेन संयुगे ॥ ६.५३.१० ॥
हे भरतवंशजा! युद्धात भारद्वाजाने तो बाण संधान केलेला पाहून सर्व सैन्यांत मोठा हाहाकार उडाला.
6.53.11
तत्राद्भुतमपश्याम धृष्टद्युम्नस्य पौरुषम् ।
यदेकः समरे वीरस्तस्थौ गिरिरिवाचलः ॥ ६.५३.११ ॥
तेथे आम्ही धृष्टद्युम्नाचे अद्भुत पौरुष पाहिले; तो वीर युद्धात एकटाच पर्वतासारखा अचल उभा राहिला.
6.53.12
तं च दीप्तं शरं घोरमायान्तं मृत्युमात्मनः ।
चिच्छेद शरवृष्टिं च भारद्वाजे मुमोच ह ॥ ६.५३.१२ ॥
स्वतःच्या मृत्यूसारखा येणारा तो प्रज्वलित भयंकर बाण त्याने तोडला आणि भारद्वाजावर बाणांचा वर्षाव केला.
6.53.13
तत उच्चुक्रुशुः सर्वे पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ।
धृष्टद्युम्नेन तत्कर्म कृतं दृष्ट्वा सुदुष्करम् ॥ ६.५३.१३ ॥
तेव्हा पांचाल आणि पांडव सर्व जण धृष्टद्युम्नाचे ते अतिशय दुष्कर कर्म पाहून मोठ्याने जयजयकार करू लागले.
6.53.14
ततः शक्तिं महावेगां स्वर्णवैडूर्यभूषिताम् ।
द्रोणस्य निधनाकाङ्क्षी चिक्षेप स पराक्रमी ॥ ६.५३.१४ ॥
तेव्हा द्रोणाचा वध इच्छिणाऱ्या त्या पराक्रमी वीराने सोने आणि वैडूर्याने शोभिवंत अशी अतिवेगवान शक्ती फेकली.
6.53.15
तामापतन्तीं सहसा शक्तिं कनकभूषिताम् ।
त्रिधा चिच्छेद समरे भारद्वाजो हसन्निव ॥ ६.५३.१५ ॥
युद्धात अचानक धावून येणाऱ्या त्या सोन्याने सजवलेल्या शक्तीला भारद्वाजाने जणू हसत हसत तीन तुकडे करून छेदले.
6.53.16
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नः प्रतपवान् ।
ववर्ष शरवर्षाणि द्रोणं प्रति जनेश्वरः ॥ ६.५३.१६ ॥
शक्ती नष्ट झालेली पाहून प्रतापी धृष्टद्युम्नाने, हे जनेश्वरा, द्रोणावर बाणांचा वर्षाव केला.
6.53.17
शरवर्षं ततस्तत्तु सन्निवार्य महायशाः ।
द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य मध्ये चिच्छेद कार्मुकम् ॥ ६.५३.१७ ॥
त्या बाणवर्षावाला पूर्णपणे थोपवून महायशस्वी द्रोणाने द्रुपदपुत्राचे धनुष्य मध्येच तोडले.
6.53.18
स च्छिन्नधन्वा समरे गदां गुर्वी महायशाः ।
द्रोणाय प्रेषयामास गिरिसारमयीं बली ॥ ६.५३.१८ ॥
युद्धात धनुष्य तुटलेल्या त्या महायशस्वी बलवान वीराने गिरिसाराची बनलेली जड गदा द्रोणावर फेकली.
6.53.19
सा गदा वेगवन्मुक्ता प्रायाद्द्रोणजिघांसया ।
तत्राद्भुतमपश्याम भारद्वाजस्य पौरुषम् ॥ ६.५३.१९ ॥
वेगाने फेकलेली ती गदा द्रोणाला मारण्याच्या इच्छेने पुढे गेली. तेथे आम्ही भारद्वाजाचे (द्रोणाचे) अद्भुत पराक्रम पाहिले.
6.53.20
लाघवाद्व्यंसयामास गदां हेमविभूषिताम् ।
व्यंसयित्वा गदां तां च प्रेषयामास पार्षतम् ॥ ६.५३.२० ॥
चपळाईने त्यांनी सोन्याने सजवलेली ती गदा बाजूला सारली. ती गदा बाजूला सारून त्यांनी पार्षताकडे (धृष्टद्युम्नाकडे) ती फेकली.
6.53.21
भल्लान्सुनिशितान्पीतातान्रुक्मपुङ्खान्सुदारुणान् ।
ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ॥ ६.५३.२१ ॥
अत्यंत तीक्ष्ण, पिवळ्या रंगाचे, सोन्याच्या पुंखांचे, अत्यंत भयंकर भल्ल बाण त्याचे कवच भेदून युद्धात रक्त प्याले.
6.53.22
अथान्यद्धनुरादाय धृष्टद्युम्नो महारथः ।
द्रोणं युधि पराक्रम्य शरैर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ६.५३.२२ ॥
मग महारथी धृष्टद्युम्नाने दुसरे धनुष्य उचलून, युद्धात पराक्रमाने पुढे होऊन द्रोणाला पाच बाणांनी विंधले.
6.53.23
रुधिराक्तौ ततस्तौ तु शुशुभाते नरर्षभौ ।
वसन्तसमये राजन्पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.५३.२३ ॥
रक्ताने माखलेले ते दोन नरश्रेष्ठ, हे राजा, वसंत ऋतूत फुललेल्या पळस वृक्षांप्रमाणे शोभू लागले.
6.53.24
अमर्षितस्ततो राजन्पराक्रम्य चमूमुखे ।
द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य पुनश्चिच्छेद कार्मुकम् ॥ ६.५३.२४ ॥
मग, हे राजा, संतप्त झालेल्या द्रोणाने सैन्याच्या अग्रभागी पराक्रमाने पुढे होऊन द्रुपदपुत्राचे धनुष्य पुन्हा तोडले.
6.53.25
अथैनं छिन्नधन्वानं शरैः सन्नतपर्वभिः ।
अभ्यवर्षदमेयात्मा वृष्ट्या मेघ इवाचलम् ॥ ६.५३.२५ ॥
तेव्हा धनुष्य तुटलेल्या त्याला, अमेय आत्म्याच्या (द्रोणाने) वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी मेघ पर्वतावर वर्षाव करतो तसा वर्षाव केला.
6.53.26
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीजादपातयत् ।
अथास्य चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः ॥ ६.५३.२६ ॥
त्याच्या सारथ्यालाही भल्ल बाणाने रथाच्या आसनावरून पाडले. मग त्याच्या चार घोड्यांना चार तीक्ष्ण बाणांनी...
6.53.27
पातयामास समरे सिंहनादं ननाद च ।
ततोऽपरेण भल्लेन हस्ताच्चापमथाच्छिनत् ॥ ६.५३.२७ ॥
युद्धात त्याला पाडले आणि सिंहगर्जना केली. मग दुसऱ्या भल्ल बाणाने त्याच्या हातातील धनुष्य तोडले.
6.53.28
स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
गदापाणिरवारोहत्स्व्यापयन्पौरुषं महत् ॥ ६.५३.२८ ॥
धनुष्य तुटलेला, रथहीन, घोडे आणि सारथी मारले गेलेला तो, गदा हातात घेऊन आपले महान पौरुष दाखवत खाली उतरला.
6.53.29
तामस्य विशिस्वैस्तूर्णं पातयामास भारत ।
रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.५३.२९ ॥
हे भारता! त्याची ती (गदा) तीक्ष्ण बाणांनी लगेच पाडली. रथातून न उतरलेल्याला ते अद्भुत वाटले.
6.53.30
ततः स विपुलं चर्म शतचन्द्रं च भानुमत् ।
खङ्गं च विपुलं दिव्यं प्रगृह्य सुभुजो बली ॥ ६.५३.३० ॥
तेव्हा त्या बलवान, सुंदर बाहूंच्या वीराने विशाल ढाल, शतचंद्रांनी अलंकृत तेजस्वी ढाल आणि विशाल दिव्य खड्ग हाती घेतले.
6.53.31
अभिदुद्राव वेगेन द्रोणस्य वधाकाङ्क्षया ।
आमिषार्थी यथा सिंहो वने मत्तमिव द्विपम् ॥ ६.५३.३१ ॥
द्रोणाचा वध करण्याच्या इच्छेने तो वेगाने धावला, जसा मांसाचा अभिलाषी सिंह अरण्यात मत्त हत्तीवर झेप घेतो.
6.53.32
तत्राद्भुतमपश्याम भारद्वाजस्य पौरुषम् ।
लाघवं चास्त्रयोगं च बलं बाह्वोश्च भारत ॥ ६.५३.३२ ॥
तेथे भारद्वाजाचा (द्रोणाचा) पराक्रम, चपळता, अस्त्रप्रयोग आणि बाहूंचे बळ अद्भुत रूपात आम्ही पाहिले, हे भारता.
6.53.33
यदेनं शरवर्षेण वारयामास पार्षतम् ।
न शशाक ततो गन्तुं बलवानपि संयुगे ॥ ६.५३.३३ ॥
बाणांच्या वर्षावाने त्यांनी पार्षताला (धृष्टद्युम्नाला) अडवल्यामुळे, बलवान असूनही त्याला युद्धात पुढे जाता आले नाही.
6.53.34
निवारितस्तु द्रोणेन धृष्टद्युम्नो महारथः ।
न्यावारयच्छरौघांस्तांश्चर्मणा कृतहस्तवत् ॥ ६.५३.३४ ॥
द्रोणांनी अडवले असले तरी, महारथी धृष्टद्युम्नाने निपुण योद्ध्याप्रमाणे ढालीने त्या बाणांचे प्रवाह परतवून लावले.
6.53.35
ततो भीमो महाबाहुः सहसाऽभ्यपतद्बली ।
साहाय्यकारी समरे पार्षतस्य महात्मनः ॥ ६.५३.३५ ॥
तेव्हा महाबाहू आणि बलवान भीम अचानक धावून आला, युद्धात महात्मा पार्षताला साहाय्य करण्यासाठी.
6.53.36
स द्रोमं निशितैर्बाणै राजन्विव्याध सप्तभिः ।
पार्षतं च रथं तूर्णं स्वकमारोहयत्तदा ॥ ६.५३.३६ ॥
हे राजा, त्याने तीक्ष्ण सात बाणांनी द्रोणाला विद्ध केले आणि लगेच पार्षताला स्वतःच्या रथावर चढवून घेतले.
6.53.37
ततो दुर्योधनो राजन्कलिङ्गं समचोदयत् ।
सैन्येन महता युक्तं भारद्वाजस्य रक्षणे ॥ ६.५३.३७ ॥
तेव्हा, हे राजन, दुर्योधनाने भारद्वाजाच्या (द्रोणाच्या) रक्षणासाठी प्रचंड सैन्यासह कलिंगांना पुढे पाठवले.
6.53.38
ततः सा महती सेन कलिङ्गानां जनेश्वर ।
भीममभ्युद्ययौ तूर्णं तव पुत्रस्य शासनात् ॥ ६.५३.३८ ॥
तेव्हा, हे जनेश्वरा, तुझ्या पुत्राच्या आज्ञेने कलिंगांची ती प्रचंड सेना वेगाने भीमाच्या दिशेने चालून गेली.
6.53.39
पाञ्चाल्यमथ संत्यज्य द्रोणोऽपि रथिनां वरः ।
विराटद्रुपदौ वृद्धौ वारयामास संयुगे ॥ ६.५३.३९ ॥
नंतर, पांचाल सैन्य सोडून, रथींमध्ये श्रेष्ठ द्रोणानेही युद्धात वृद्ध विराट आणि द्रुपदांना अडवले.
6.53.40
धृष्टद्युम्नोऽपि समरे धर्मराजानमभ्ययात् ।
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.५३.४० ॥
धृष्टद्युम्नही युद्धात धर्मराज (युधिष्ठिर) यांच्याकडे चालून गेला. तेव्हा अंगावर काटा आणणारे भयंकर युद्ध सुरू झाले.
6.53.41
कलिङ्गानां च समरे भीष्मस्य च महात्मनः ।
जगतः प्रक्षयकरं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.५३.४१ ॥
कलिंगांचे आणि महात्मा भीष्मांचे ते युद्ध जगाचा संहार करणारे, भयंकर रूपाचे आणि भय उत्पन्न करणारे होते.