Mahābhārata · Adhyāya 6.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.54.1
मम पुत्रसमादिष्टः कलिङ्गोः वाहिनीपतिः ।
कथमद्भुतकर्माणं भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.५४.१ ॥
¿Cómo se enfrentó el jefe del ejército de Kaliṅga, ordenado por mi hijo, a Bhīmasena, de hazañas maravillosas y gran fuerza?
6.54.2
चरन्तं गदया वीर दण्डहस्तमिवान्तकम् ।
योधयामास समरे कलिङ्गः सह सेनया ॥ ६.५४.२ ॥
Oh héroe, el de Kaliṅga luchó en batalla con su ejército contra Bhīmasena, que se movía con la maza como la Muerte con su vara en la mano.
6.54.3
पुत्रेण तव राजेन्द्र स तथोक्तो महाबलः ।
महत्या सेनया गुप्तः प्रायाद्भीमरथं प्रति ॥ ६.५४.३ ॥
Oh señor de reyes, así ordenado por tu hijo, aquel poderoso, protegido por un gran ejército, avanzó hacia el carro de Bhīma.
6.54.4
तामापतन्तीं महतीं कलिङ्गानां महाचमूम् ।
रथाश्वनागकलिलां प्रगृहीतमहायुधाम् ॥ ६.५४.४ ॥
Aquel vasto y gran ejército de los Kaliṅga, repleto de carros, caballos y elefantes, con grandes armas en alto, se abalanzaba sobre ellos.
6.54.5
भीमसेनः कलिङ्गानामार्च्छद्भारत वाहिनीम् ।
केतुमन्तं च नैषादिमायान्तं सह चेदिभिः ॥ ६.५४.५ ॥
Oh Bhārata, Bhīmasena atacó al ejército de los Kaliṅga, y a Ketumat y al Niṣāda que avanzaban junto con los Cedi.
6.54.6
ततः श्रुतायुः संक्रुद्धो राज्ञा केतुमता सह ।
आससाद रणे भीमं व्यूढानीकेषु चेदिषु ॥ ६.५४.६ ॥
Entonces Śrutāyus, muy airado, junto con el rey Ketumat, se acercó a Bhīma en la batalla, entre las divisiones formadas de los Cedi.
6.54.7
रथैरनेकसाहस्रैः कलिङ्गानां नराधिप ।
अयुतेन गजानां च निषादैःक सह केतुमान् ॥ ६.५४.७ ॥
Oh señor de los hombres, con muchos miles de carros de los Kaliṅgas, diez mil elefantes y los Niṣādas, avanzó Ketumān.
6.54.8
भिमसेनं रणे राजन्समन्तात्पर्यवारयत् ।
चेदिमत्स्यकरूषाश्च भीमसेनपदानुगाः ॥ ६.५४.८ ॥
Oh rey, en la batalla los Cedis, Matsyas y Karūṣas, siguiendo los pasos de Bhīmasena, lo rodearon por todos lados.
6.54.9
अभ्यधावन्त समरे निषादान्सह राजभिः ।
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.५४.९ ॥
En la batalla arremetieron contra los Niṣādas junto con los reyes. Entonces comenzó una lucha feroz y aterradora.
6.54.10
न प्राजानन्त योधाः स्वान्परस्परजिघांसया ।
घोरमासीत्ततो युद्धं भीमस्य सहसा परैः ॥ ६.५४.१० ॥
En su afán de matarse unos a otros, los guerreros ni siquiera reconocían a los suyos. Entonces estalló de repente una batalla terrible entre Bhīma y los enemigos.
6.54.11
यथेन्द्रस्य महाराज महत्या दैत्यसेनया ।
तस्य सैन्यस्य संग्रामे युध्यमानस्य भारत ॥ ६.५४.११ ॥
Oh gran rey, como ocurre una batalla entre Indra y su gran ejército de demonios, así, oh Bhārata, fue la batalla de aquel ejército mientras combatía.
6.54.12
बभूव सुमहाञ्शब्दः सागरस्येव गर्जतः ।
अन्योन्यं स्म तदा योधा विकर्षन्तो विशांपते ॥ ६.५४.१२ ॥
Surgió un sonido enorme, como el rugido del océano, y entonces, oh señor del pueblo, los guerreros luchaban arrastrándose unos a otros.
6.54.13
महीं चक्रुश्चितां सर्वां शशलोहितसन्निभाम् ।
योधांश्च स्वान्परान्वापि नाभ्यजानञ्जिघांसया ॥ ६.५४.१३ ॥
Cubrieron toda la tierra, enrojecida como sangre de liebre, con montones de cadáveres; en su afán de matar no reconocían ni a los suyos ni a los demás guerreros.
6.54.14
स्वानप्याददते स्वाश्च शूराः परमदुर्जयाः ।
विमर्दः सुमहानासीदल्पानां बहुभिः सह ॥ ६.५४.१४ ॥
Incluso a los suyos los apresaban los héroes, muy difíciles de vencer; hubo un gran choque de los pocos contra los muchos.
6.54.15
कलिङ्गैः सह चैदीनां निषादैश्च विशांपते ।
कृत्वा पुरुषकारं तु यथाशक्ति महाबलाः ॥ ६.५४.१५ ॥
Oh señor de los hombres, junto con los kalingas, los cedis y los niṣādas, aquellos poderosos guerreros desplegaron su valor en la medida de sus fuerzas.
6.54.16
भीमसेनं परित्यज्य संन्यवर्तनक्त चेदयः ।
सर्वैः कलिङ्गैरासन्नः सन्निवृत्तेषु चेदिषु ॥ ६.५४.१६ ॥
Abandonando a Bhīmasena, los cedis se retiraron; y cuando los cedis se retiraron, todos los kalingas se acercaron y atacaron.
6.54.17
स्वबाहुबलमस्थाय अभ्यवर्षन्त पाण्डवम् ।
न चचाल रथोपस्थाद्भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.१७ ॥
Confiando en el poder de sus propios brazos, llovieron flechas sobre el Pāṇḍava; pero el poderoso Bhīmasena no se movió ni un ápice de su asiento de carro.
6.54.18
शितैरवाकिरद्बाणैः कलिङ्गानां वरूथिनीम् ।
कालिङ्गस्तु महेष्वासः पुत्रश्चास्य महारथः ॥ ६.५४.१८ ॥
Con flechas afiladas cubrió el ejército de los kaliṅgas; pero el kaliṅga, gran arquero, y su hijo, gran auriga...
6.54.19
शक्रदेव इति ख्यातो जघ्नतुः पाण्डवं शरैः ।
ततो भीमो महाबाहुर्विधुन्वन्रुचिरं धनुः ॥ ६.५४.१९ ॥
Śakradeva, conocido por ese nombre, hirió al Pāṇḍava (Bhīma) con flechas. Entonces Bhīma, de brazos poderosos, sacudió su espléndido arco.
6.54.20
योधयामास कालिङ्गं स्वबाहुबलमाश्रितः ।
शक्रदेवस्तु समरे विसृजन्सायकान्बहून् ॥ ६.५४.२० ॥
Confiando en la fuerza de sus propios brazos, combatió contra el guerrero Kāliṅga. Y Śakradeva, en la batalla, disparó muchas flechas.
6.54.21
अश्वाञ्जघान समरे भीमसेनस्य सायकैः ।
तं दृष्ट्वा विरथं तत्र भीमसेनमरिन्दमम् ॥ ६.५४.२१ ॥
En la batalla derribó los caballos de Bhīmasena con flechas. Al ver allí a Bhīmasena, domador de enemigos, sin carro—
6.54.22
शक्रदेवोऽभिदुद्राव शरैरवकिरञ्सितैः ।
भीमस्योपरि राजेन्द्र शक्रदेवो महाबलः ॥ ६.५४.२२ ॥
Śakradeva se lanzó contra Bhīma, cubriéndolo con agudas flechas. ¡Oh señor de reyes! El poderoso Śakradeva sobre Bhīma—
6.54.23
ववर्ष शरवर्षाणि तपान्ते जलदो यथा ।
हताश्वे तु रथे तिष्ठन्भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.२३ ॥
Como una nube que llueve al final del estío, derramó lluvias de flechas. Pero Bhīmasena, el poderoso, de pie en su carro con los caballos muertos—
6.54.24
शक्रदेवाय चिक्षेप सर्वशैक्यायसीं गदाम् ।
स तया निहतो राजन्कालिङ्गतनयो रथात् ॥ ६.५४.२४ ॥
Lanzó contra Śakradeva una maza hecha enteramente de hierro. Y con esa maza, ¡oh rey!, el hijo del rey Kāliṅga fue muerto desde su carro.
6.54.25
विरथः सह सूतेन जगाम धरणीतलम् ।
कहतमात्मसुतं दृष्ट्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥ ६.५४.२५ ॥
Sin carro, junto con su auriga, descendió a la superficie de la tierra, al ver muerto a su propio hijo, el señor de los Kaliṅgas.
6.54.26
रथैरनेकसाहस्रैर्भीमस्यावारयद्दिशः ।
अयुतेन गजानां च निषादैः परिवारितः।
ततो भीमो महावेगां त्यक्त्वा गुर्वी महागदां ॥ ६.५४.२६ ॥
Miles de carros bloqueaban las direcciones de Bhīma; rodeado de diez mil elefantes y sus conductores, entonces Bhīma, habiendo arrojado su pesada y veloz gran maza.
6.54.27
निस्त्रिंशमाददे घोरं चिकीर्षुः कर्म दारुणम् ।
चर्म चाप्रतिमं राजन्नार्षभं पुरुषर्षभ ॥ ६.५४.२७ ॥
Tomó una espada terrible, deseando realizar una hazaña espantosa; y también, oh rey, oh toro entre los hombres, el incomparable escudo de piel de toro.
6.54.28
नक्षत्रैरर्धचन्द्रैश्च शातकुम्भमयैश्चितम् ।
कालिङ्गस्तु ततः क्रुद्धो धनुर्ज्यामवमृज्य च ॥ ६.५४.२८ ॥
Aquel escudo, adornado con estrellas y medias lunas hechas de oro. Entonces el rey de los Kaliṅgas, airado, limpiando la cuerda del arco,
6.54.29
प्रगृह्य च शरं घोरमेकं सर्पविषोपमम् ।
प्राहिणोद्भीमसेनाय वधाकाङ्क्षी जनेश्वरः ॥ ६.५४.२९ ॥
Y tomando una flecha terrible, como veneno de serpiente, el señor de los pueblos, deseando la muerte, la disparó contra Bhīmasena.
6.54.30
तमापतन्तं वेगेन प्रेरितं निशितं शरम् ।
भीमसेनो द्विधा राजंश्चिच्छेद विपुलासिना ॥ ६.५४.३० ॥
Aquella aguda flecha que venía con velocidad, oh rey, Bhīmasena la partió en dos con su ancha espada.
6.54.31
उदक्रोशच्च संहृष्टस्त्रासयानो वरूथिनीम् ।
कालिङ्गोऽथ ततः क्रुद्धो भीमसेनाय संयुगे ॥ ६.५४.३१ ॥
Regocijándose y aterrorizando al ejército, gritó con fuerza; luego el rey de Kaliṅga, enfurecido, avanzó en la batalla contra Bhīmasena.
6.54.32
तोमरान्प्राहिणोच्छीघ्रं चतुर्दश शिलाशितान् ।
तानप्राप्तान्महाबाहुः खगतानेव पाण्डवः ॥ ६.५४.३२ ॥
Lanzó rápidamente catorce lanzas afiladas en piedra; pero el de brazos poderosos, el Pāṇḍava, las detuvo en el cielo antes de que lo alcanzaran.
6.54.33
चिच्छेद सहसा राजन्नसंभ्रान्तो वरासिना ।
नित्यत्य तु रणे भीमस्तोमरान्वै चतुर्दश ॥ ६.५४.३३ ॥
Oh rey, Bhīma, sin inmutarse, cortó de inmediato las catorce lanzas en la batalla con su excelente espada.
6.54.34
भानुमन्तं ततो भीमः प्राद्रवत्पुरुषर्षभः ।
भानुमांस्तु ततो भीमं शरवर्षेण च्छादयन् ॥ ६.५४.३४ ॥
Entonces Bhīma, toro entre los hombres, cargó contra Bhānumat; y Bhānumat, cubriendo a Bhīma con una lluvia de flechas,
6.54.35
ननाद बलवन्नादं नादयानो नभस्तलम् ।
न च तं ममृषे भीमः सिंहनादं महाहवे ॥ ६.५४.३५ ॥
Bhīma rugió poderosamente, haciendo resonar el cielo; pero en la gran batalla Bhīma no toleró aquel rugido de león.
6.54.36
ततः शब्देन महता विननाद महास्वनः ।
तेन नादेन वित्रस्ता कलिङ्गानां वरूथिनी ॥ ६.५४.३६ ॥
Entonces, con gran estruendo, Bhīma rugió con fuerza; y con aquel rugido el ejército de los Kaliṅgas quedó aterrorizado.
6.54.37
न भीमं समरे मेने मानुषं भरतर्षभ ।
ततो भीमो महाबाहुर्नर्दित्वा विपुलं स्वनम् ॥ ६.५४.३७ ॥
Oh toro de los Bharatas, en la batalla no consideraron a Bhīma un simple hombre. Entonces Bhīma, el de poderosos brazos, lanzó un gran rugido.
6.54.38
सासिर्वेगवदाप्लुत्य दन्ताभ्यां वारणोत्तमम् ।
आरुरोह ततो मध्यं नागराजस्य मारिष ॥ ६.५४.३८ ॥
Con su espada, saltando veloz, se aferró a los colmillos del mejor de los elefantes y subió; luego, oh respetado, llegó al centro del rey de los elefantes.
6.54.39
ततो मुमोच कालिङ्गः शक्तिं तामकरोद्द्वीधा ।
खङ्गेन पृथुना मध्ये भानुमन्तमथाच्छिनत् ॥ ६.५४.३९ ॥
Entonces el guerrero de Kaliṅga lanzó una lanza, pero Bhīma la partió en dos con una ancha espada por el medio, y luego cortó a Bhānumat por la mitad.
6.54.40
सोऽन्तरायुधिनं हत्वा राजपुत्रमरिन्दमः ।
गुरुभारसहे स्कन्धे नागस्यासिमपातयत् ॥ ६.५४.४० ॥
Aquel domador de enemigos, tras matar al príncipe real que luchaba con otra arma, golpeó con su espada el hombro del elefante, capaz de soportar su pesada carga.
6.54.41
छिन्नस्कन्धः स विनदन्पपात गजयूथपः ।
आरुगणः सिन्धुवेगन सानुमानिव पर्वतः ॥ ६.५४.४१ ॥
Aquel señor de la manada de elefantes, con el hombro cortado, cayó rugiendo, como una montaña con su cima derrumbándose por la fuerza del río Sindhu.
6.54.42
ततस्तस्मादप्लुत्य गजाद्भारत भारतः ।
खङ्गपाणिरदीनात्मा तस्थौ भूमौ सुदंशितः ॥ ६.५४.४२ ॥
Entonces, oh descendiente de Bharata, saltando del elefante, con la espada en la mano, de ánimo impávido y bien acorazado, el Bhārata (Bhīma) se detuvo en el suelo.
6.54.43
स चचार बहून्मार्गानभितः पातयन्गजान् ।
अग्निचक्रमिवाविद्धं सर्वतः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५४.४३ ॥
Se movió por muchos caminos, derribando elefantes por todas partes, y se le veía en todas direcciones como una rueda de fuego girada.
6.54.44
अश्वबृन्देषु नागेषु रथानीकेषु चाभिभूः ।
पदातीनां च सङ्घेषु विनिघ्नञ्शोणितोक्षितः। ॥ ६.५४.४४ ॥
Dominando entre las tropas de caballos, los elefantes, las divisiones de carros y las masas de soldados de infantería, golpeaba, rociado de sangre.
6.54.45
श्येनवद्व्यचरद्भीमो रणेऽरिषु बलोत्कटः ।
छिन्दंस्तेषाकं शरीराणि शिरांसि च महाबलः ॥ ६.५४.४५ ॥
Bhīma, feroz en fuerza, se movía entre los enemigos en la batalla como un halcón, cortando sus cuerpos y cabezas, el de gran poder.
6.54.46
खङघ्गेकन शितधारेण संयुगे गजयोधिनाम् ।
पदातिरेकः संक्रुद्धः शत्रूणां भयवर्धनः ॥ ६.५४.४६ ॥
En la batalla, un solo soldado de infantería con una espada de filo agudo, airado entre los guerreros de elefantes, aumentando el temor de los enemigos.
6.54.47
संमाहयामास स तान्कालान्तकयमोपमः ।
मूढाश्च ते तमेवाजौ विनदन्तः समाद्रवन् ॥ ६.५४.४७ ॥
Los confundía como la Muerte y Yama; y aquellos insensatos, rugiendo, se lanzaban contra él en la batalla.
6.54.48
सासिमुत्तमवेगेन विचरन्तं महारणे ।
निकृत्य रथिनां चाजौ रथेषाश्च युगानि च ॥ ६.५४.४८ ॥
Moviéndose con suma velocidad, con la espada en mano, en la gran batalla, cortó las lanzas y los yugos de los carros de los aurigas.
6.54.49
जघान रथिनश्चापि बलवान्रिपुमर्दनः ।
भीमसेनश्चरन्मार्गान्सुबहून्प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५४.४९ ॥
El poderoso aplastador de enemigos, Bhīmasena, también derribó a los guerreros en carros; fue visto recorriendo muchos caminos.
6.54.50
भ्रान्तमाविद्धमुद्भ्रान्तमाप्लुतं प्रसृतं प्लुतम् ।
संपातं समुदीर्णं च दर्शयामास पाण्डवः ॥ ६.५४.५० ॥
El Pāṇḍava mostró el giro, la estocada, el remolino, el salto, el avance, el brinco, la acometida y la carga.
6.54.51
केचिदग्रासिना छिन्नाः पाण्डवेन महात्मना ।
विनेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासवः ॥ ६.५४.५१ ॥
Algunos fueron cortados por la afilada espada del magnánimo Pāṇḍava; con los puntos vitales atravesados, gritaron y cayeron sin vida.
6.54.52
छइन्नदन्ताग्रहस्ताश्च भिन्नकुम्भास्तथाऽपरे ।
वियोधाः स्वान्यनीकानि जघ्नुर्भारत वारणाः । ॥ ६.५४.५२ ॥
Oh Bhārata, otros elefantes, con las puntas de los colmillos y las trompas rotas y las frentes partidas, perdieron a sus jinetes y pisotearon su propio ejército.
6.54.53
निपेतुरुर्व्यां च तथा विनदन्तो महारवान् ।
छिन्नांश्च तोमरान्राजन्महामात्रशिरांसि च ॥ ६.५४.५३ ॥
Oh rey, los elefantes, rugiendo con fuerza, cayeron sobre la tierra; también cayeron las lanzas tomara rotas y las cabezas de los mahouts.
6.54.54
परिस्तोमान्विचित्रांश्च कक्ष्याश्च कनकोज्ज्वलाः ।
ग्रैवेयाण्यथ शक्तीश्च पताकाः कणपांस्तथा ॥ ६.५४.५४ ॥
Allí yacían gualdrapas de elefante decoradas, cinchas que brillaban como oro, collares, lanzas, estandartes y cadáveres.
6.54.55
तूणीरानथ यन्त्राणि धनूंषि च ।
भिन्दिपालानि शुभ्राणि तोत्राणि चाङ्कुशैः सह ॥ ६.५४.५५ ॥
Carcajes, máquinas de guerra, arcos, brillantes bhindipālas y látigos junto con los aṅkuśas.
6.54.56
घण्टाश्च विविधा राजन्हेमगर्भान्त्सरूनपि ।
पततः पातितांश्चैव पश्यामः सह सादिभिः ॥ ६.५४.५६ ॥
Oh rey, vimos campanas diversas, columnas con oro en su interior, y elefantes que caían y eran derribados junto con sus jinetes.
6.54.57
छिन्नगात्रावरकरैर्निहतैश्चाप वारणैः ।
आसीद्भूमिःक समास्तीर्णा पतितैर्भूधरैरिव ॥ ६.५४.५७ ॥
El suelo estaba cubierto y nivelado con elefantes muertos, de miembros y armaduras cortados, como montañas caídas.
6.54.58
विमृद्यैवं महानागान्ममर्दाश्वान्महाबलः ।
अश्वारोहवरांश्चैव पातयामास संयुगे ॥ ६.५४.५८ ॥
Así, el poderoso aplastó a grandes elefantes, pisoteó a los caballos y derribó en combate a los mejores jinetes.
6.54.59
तद्धोरमभवद्युद्धं तस्य तेषां च भारत ।
खलीनान्यथ योक्राणि कक्ष्याश्च कनकोज्ज्वलाः ॥ ६.५४.५९ ॥
Aquella batalla suya y de ellos, oh Bhārata, se volvió terrible; bridas, yugos y cinchas que relucían con oro.
6.54.60
परिस्तोमाश्च प्रासाश्च ऋष्टयश्च महाधनाः ।
कवचान्यथ चर्माणि चित्राण्यास्तरणानि च ॥ ६.५४.६० ॥
Caparazones, lanzas, costosas rishtis, armaduras, escudos y cubiertas multicolores.
6.54.61
तत्रतत्रापविद्धआनि व्यदृश्यन्त महाहवे ।
प्रासैर्यन्त्रैर्विचित्रैश्च शस्त्रैश्च विमलैस्तथा ॥ ६.५४.६१ ॥
Aquí y allá, en la gran batalla, se veían lanzas arrojadas, máquinas maravillosas y armas resplandecientes.
6.54.62
स चक्रे वसुधां कीर्णां शबलैः कुसुमैरिव ।
आप्लुत्य रथिनः काश्चित्परामृश्य महाबलः ॥ ६.५४.६२ ॥
Aquel de gran fuerza saltó sobre los guerreros de carro, apresó a algunos y dejó la tierra sembrada como con flores multicolores.
6.54.63
पातयामास खङ्गेन सध्वजानपि पाण्डवः ।
मुहुरुत्पततो दिक्षु धावतश्च यशस्विनःक ॥ ६.५४.६३ ॥
El Pāṇḍava derribó con su espada incluso a sus héroes de estandarte, a los famosos que saltaban y corrían una y otra vez en todas direcciones.
6.54.64
मार्गांश्च चरतश्चित्रं व्यस्मयन्त रणे जनाः ।
स जघान पदा कांश्चिद्व्याक्षिप्यान्यानपोथयत् ॥ ६.५४.६४ ॥
Los hombres se asombraron de sus movimientos maravillosos en la batalla. Golpeó a algunos con el pie y, arrojando a otros a un lado, los aplastó.
6.54.65
खह्गेनान्यांश्च चिच्छेद नादेनान्यांश्च भीषयन् ।
ऊरुवेगेन चाप्यन्यान्पातयामास भूतले ॥ ६.५४.६५ ॥
Con su espada cortó a otros; con su rugido aterrorizó a otros; y con la fuerza de sus muslos derribó a otros más al suelo.
6.54.66
अपरे चैनमालोक्य भयात्पञ्चत्वमागताः ।
एवं सा बहुला सेना कलिङ्गानां तरस्विनाम् ॥ ६.५४.६६ ॥
Otros, al verlo, murieron de miedo. Así aquel numeroso ejército de los kaliṅgas, veloces y valientes, (fue destruido).
6.54.67
परिवार्य रणे भीष्मं भीमसेनमुपाद्रवत् ।
ततः कालिङ्गयैन्यानां प्रमुखे भरतर्षभ ॥ ६.५४.६७ ॥
Rodeando a Bhīṣma en la batalla, arremetieron contra Bhīmasena. Entonces, oh toro de los Bharatas, al frente del ejército de Kaliṅga…
6.54.68
श्रुतायुषमभिप्रेक्ष्य भीमसेनः समभ्ययात् ।
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कालिङ्गो नवभिः शरैः । ॥ ६.५४.६८ ॥
Al ver a Śrutāyus, Bhīmasena avanzó contra él. Al verlo acercarse, el rey de Kaliṅga, con nueve flechas…
6.54.69
भीमसेनममेयात्मा प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
कलिङ्गबाणाभिहतस्तोत्रार्दित इव द्विपः ॥ ६.५४.६९ ॥
Aquel de espíritu inmensurable hirió a Bhīmasena en el pecho. Herido por las flechas de Kaliṅga, Bhīmasena se volvió como un elefante atormentado por el aguijón.
6.54.70
भीमसेनः प्रजज्वाल क्रोदेनाग्निरिवैधितः ।
अथाशोकः समादाय रथं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.५४.७० ॥
Bhīmasena ardió de ira, como un fuego encendido. Entonces Aśoka, tomando un carro adornado de oro…
6.54.71
भीमं संपादयामास रथेन रथसारथिः ।
तामरुह्य रथं तूर्णं कौन्तेयः शत्रुसूदनः ॥ ६.५४.७१ ॥
El auriga llevó allí a Bhīma en un carro. Subiendo rápidamente a aquel carro, el hijo de Kuntī, destructor de enemigos…
6.54.72
कलिङ्गमभिदुद्राव तिष्ठितिष्ठेति चाब्रवीत् ।
ततः श्रुतायुर्बलावान्भीमाय निशिताञ्शरान् ॥ ६.५४.७२ ॥
Corrió hacia el rey de Kaliṅga y dijo: "¡Detente, detente!" Entonces el poderoso Śrutāyus lanzó flechas afiladas contra Bhīma.
6.54.73
प्रेषयामास संक्रुद्धो दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
स कार्मुकवरोत्सृष्टैर्नवभिर्निशितैः शरैः ॥ ६.५४.७३ ॥
Muy airado, mostrando la ligereza de su mano, lanzó nueve afiladas flechas disparadas de su excelente arco.
6.54.74
समाहतो महाराज कलिङ्गेन महात्मना ।
संचुक्रुशे भृशं भीमो दण्डाहत इवोरगः ॥ ६.५४.७४ ॥
Herido por el magnánimo Kaliṅga, oh gran rey, Bhīma gritó con fuerza, como una serpiente golpeada con un bastón.
6.54.75
क्रुद्धश्च चापमायम्य बलवद्बलिनां वरः ।
कलिङ्गमवधीत्पार्थो भीमः सप्तभिरायसैः ॥ ६.५४.७५ ॥
Airado, tensando su arco con fuerza, Bhīma, el mejor de los poderosos, hijo de Pṛthā, derribó al Kaliṅga con siete flechas de hierro.
6.54.76
क्षुराभ्यां चक्ररक्षौ च कलिङ्गस्य महाबलौ ।
सत्यदेवं च सत्यं च प्राहिणोद्यमसादनम् ॥ ६.५४.७६ ॥
Con flechas de punta de navaja envió a los dos poderosos guardianes del carro del Kaliṅga, Satyadeva y Satya, a la morada de Yama.
6.54.77
ततः पुनमेयात्मा नासचैर्निशितैस्त्रिभिः ।
केतुमन्तं रणे भीमोऽगमयद्यमसादनम् ॥ ६.५४.७७ ॥
Entonces Bhīma, de alma mesurada, envió a Ketumant a la morada de Yama en la batalla con tres agudas flechas nasales.
6.54.78
ततः कलिङ्गाः सन्नद्धा भीमसेनममर्षणम् ।
अनीकैर्बहुसाहस्रैः क्षत्रियाः समवारयन् ॥ ६.५४.७८ ॥
Entonces los guerreros kṣatriyas del Kaliṅga, armados, rodearon al intolerante Bhīmasena con muchos miles de divisiones de tropas y lo contuvieron.
6.54.79
ततः शक्तिगदाखङ्गतोमरर्ष्टिपरश्वथैः ।
कलिङ्गाश्च ततो राजन्भीमसेनमवाकिरन् ॥ ६.५४.७९ ॥
Entonces los Kaliṅgas, oh rey, cubrieron a Bhīmasena con lanzas, mazas, espadas, tomaras, ṛṣṭis y hachas.
6.54.80
संनिवार्य स तां घोरां शरवृष्टिं समुत्थिताम् ।
गदामादाय तरसा संनिपत्य महाबलः ॥ ६.५४.८० ॥
Tras repeler aquella terrible lluvia de flechas que se había alzado, el poderoso tomó rápidamente su maza y se lanzó hacia adelante.
6.54.81
भीमः सप्तशतान्वीराननयद्यमसादनम् ।
पुनश्चैव द्विसाहस्रान्कलिङ्गानरिमर्दनः ॥ ६.५४.८१ ॥
Bhīma envió a setecientos héroes a la morada de Yama, y de nuevo el aplastador de enemigos envió a dos mil Kaliṅgas.
6.54.82
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय तदद्भुतमिवाभवत् ।
एवं स तान्यनीकानि कलिङ्गानां पुनःपुनः ॥ ६.५४.८२ ॥
Los envió al reino de la muerte, y aquello pareció maravilloso. Así, una y otra vez, él derribó aquellos ejércitos de los Kaliṅgas.
6.54.83
बिभेद समरे तूर्णं प्रेक्ष्य भीष्मं महारथम् ।
हतारोहाश्च मातङ्गाः पाण्डवेन कृता रणे ॥ ६.५४.८३ ॥
Al ver en la batalla al gran auriga Bhīṣma, rompió rápidamente las filas; y en el combate, por obra del Pāṇḍava, los elefantes quedaron sin sus jinetes muertos.
6.54.84
विप्रजग्मुरनीकेषु मेघा वातहता इव ।
मृद्गन्तः स्वान्यनीकानि विनदन्तः शरातुराः ॥ ६.५४.८४ ॥
Entre los ejércitos se dispersaron como nubes azotadas por el viento; atormentados por las flechas y rugiendo, pisoteaban sus propias filas.
6.54.85
ततो भीमो महाबाहुः खङ्गहस्तो महाभुजःक ।
संप्रहृष्टो महाघोषं शङ्खं प्राध्मापयद्बली ॥ ६.५४.८५ ॥
Entonces Bhīma, de grandes brazos, con la espada en la mano, muy complacido, hizo sonar su caracola con gran estruendo, poderoso como era.
6.54.86
सर्वकालिङ्गसैन्यानां मनांसि समकम्पयत् ।
मोहश्चापि कलिङ्गानामाविवेश परंतप ॥ ६.५४.८६ ॥
Y hizo temblar a la vez los ánimos de todos los ejércitos de Kaliṅga, y la confusión entró en los kaliṅgas, oh abrasador de enemigos.
6.54.87
प्राकम्पन्त च सैन्यानि वाहनानि च सर्वशः ।
भीमेन समरे राजन्गजेन्द्रेणेव सर्वशः ॥ ६.५४.८७ ॥
Los ejércitos y sus monturas, oh rey, temblaron por todas partes en la batalla por obra de Bhīma, como ante un rey de elefantes.
6.54.88
मार्गान्बहून्विचरता धावता च ततस्ततः ।
मुहुरुत्पतता चैव संमोहः समपद्यत ॥ ६.५४.८८ ॥
Entre los que vagaban por muchos caminos, corrían de aquí para allá y saltaban una y otra vez, surgió la confusión.
6.54.89
भीमसेनभयत्रस्तं सैन्यं च समकम्पत ।
क्षोभ्यमाणमसंबाधं ग्राहेणेव महत्सरः ॥ ६.५४.८९ ॥
El ejército, aterrado por el miedo a Bhīmasena, tembló en conjunto, como un gran lago agitado por un cocodrilo, sin espacio libre.
6.54.90
त्रासितेषु च सर्वेषु भीमेनाद्भुतकर्मणा ।
पुनरावर्तमानेषु विद्रवत्सु च सङ्घशः ॥ ६.५४.९० ॥
Cuando todos fueron aterrorizados por Bhīma, de hechos asombrosos, los que habían regresado volvieron a huir en grupos.
6.54.91
सर्वकालिङ्गयोधेषु पाण्डूनां ध्वजिनीपतिः ।
अब्रवीत्स्वान्यनीकानि युध्यध्वमिति पार्षतः ॥ ६.५४.९१ ॥
Entre todos los guerreros kaliṅga, el señor del ejército de los Pāṇḍavas, Pārṣata, dijo a sus otras divisiones: "Luchad."
6.54.92
सेनापतिवचः श्रुत्वा शिखण्डिप्रमुखा गणाः ।
भीममेवाभ्यवर्तन्त रथानीकैः प्रहारिभिः ॥ ६.५४.९२ ॥
Al oír las palabras del comandante, las tropas encabezadas por Śikhaṇḍin avanzaron directamente hacia Bhīma con sus divisiones de carros que atacaban.
6.54.93
धर्मराजश्च तान्सर्वानुपजग्राह पाण्डवः ।
महता मेघवर्णेन नागानीकेन पृष्ठतः ॥ ६.५४.९३ ॥
El Pāṇḍava Dharmarāja los acogió a todos y, desde atrás, los sostuvo con una gran división de elefantes del color de las nubes.
6.54.94
एवं संनोद्य सर्वामि स्वान्यनीकानि पार्षतः ।
भीमसेनस्य जग्राह पार्ष्णि सत्पुरुषैर्वृतः ॥ ६.५४.९४ ॥
Habiendo así animado a todas sus otras divisiones, Pārṣata, rodeado de hombres virtuosos, tomó la retaguardia de Bhīmasena.
6.54.95
न हि पञ्चालराजस्य लोके कश्चन विद्यते ।
भीमसात्यकयोरन्यः प्राणेभ्यः प्रियकृत्तमः ॥ ६.५४.९५ ॥
Ciertamente, en el mundo no hay nadie más querido para el rey de los Pañcālas que la propia vida, aparte de Bhīma y Sātyaki.
6.54.96
सोऽपश्यच्च कलिङ्गेषु चरन्तमरिसूदनः ।
भीमसेनं महाबाहुं पार्षतः परवीरहा ॥ ६.५४.९६ ॥
Pārṣata, destructor de enemigos y matador de héroes enemigos, vio a Bhīmasena, el de grandes brazos, moviéndose entre los Kaliṅga.
6.54.97
ननर्द बहुधा राजन्हृष्टश्चासीत्परंतपः ।
शङ्खं दध्मौ च समरे सिंहनादं ननाद च ॥ ६.५४.९७ ॥
Oh rey, el abrasador de enemigos, complacido, rugió de muchas maneras. En la batalla sopló su caracola y lanzó un rugido de león.
6.54.98
स च पारावताश्वस्य रथे हेमपरिष्कृते ।
कोविदारध्वजं दृष्ट्वा भीमसेनः समाश्वसत् । ॥ ६.५४.९८ ॥
Y en aquel carro de caballos color paloma, adornado de oro, al ver el estandarte de kovidāra, Bhīmasena recobró el ánimo.
6.54.99
धृष्टद्युम्नस्तु तं दृष्ट्वा कलिङ्गैः समभिद्रुतम् ।
भीमसेनममेयात्मा त्राणायाजौ समभ्ययात् ॥ ६.५४.९९ ॥
Pero Dhṛṣṭadyumna, de espíritu sin medida, al ver a Bhīmasena acosado por los Kaliṅgas, avanzó en la batalla para protegerlo.
6.54.100
तौ दूरात्सात्यकिं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवृकोदरौ ।
कलिङ्गान्समरे वीरौ योधयेतां मनस्विनौ । ॥ ६.५४.१०० ॥
Aquellos dos, Dhṛṣṭadyumna y Vṛkodara, habiendo visto de lejos a Sātyaki, combatieron a los Kaliṅgas en la batalla, aquellos héroes magnánimos.
6.54.101
स तत्र गत्वा शैनेयो जवेन जयतां वरः ।
पार्थपार्षतयोः पार्षिं जग्राह पुरुषर्षभः ॥ ६.५४.१०१ ॥
Yendo allí con rapidez, aquel hijo de Śini, el mejor de los vencedores, toro entre los hombres, tomó el flanco de Pārtha y Pārṣata.
6.54.102
स कृत्कवा दारुणं कर्म प्रगृहीतशरासनः ।
आस्थितो रौद्रमात्मानं कलिङ्गानन्ववैक्षत ॥ ६.५४.१०२ ॥
Habiendo realizado una acción terrible, con el arco en alto y adoptando una forma feroz, miró a los Kaliṅgas.
6.54.103
कलिङ्गप्रभवां चैव मांसशोणितकर्दमाम् ।
रुधिरस्यन्दिनीं तत्र भीमः प्रावर्तयन्नदीम् ॥ ६.५४.१०३ ॥
Nacido de los Kaliṅgas, un río de lodo de carne y sangre que fluía con sangre: allí Bhīma lo hizo correr.
6.54.104
अन्तरेण कलिङ्गानां पाण्डवानां च वाहिनीम् ।
तां संततार दुस्तारां भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.१०४ ॥
Entre el ejército de los Kaliṅgas y el de los Pāṇḍavas, aquella corriente infranqueable: Bhīmasena, el de gran fuerza, la cruzó.
6.54.105
भीमसेनं तथा दृष्ट्वा प्राक्रोशंस्तावका नृप ।
कालोऽयं भीमरूपेण कलिङ्गैः कसह युध्यते ॥ ६.५४.१०५ ॥
Al ver así a Bhīmasena, los tuyos gritaron, oh rey: «¡Esto es la Muerte misma en forma terrible, combatiendo con los Kaliṅgas!»
6.54.106
ततः शान्तनवो भीष्मः श्रुत्वा तं निनदं रणे ।
अभ्ययात्त्वरितो भीमं व्यूढानीकः समंततः ॥ ६.५४.१०६ ॥
Entonces Bhīṣma, hijo de Śantanu, al oír aquel rugido en la batalla, dispuso su ejército en orden de batalla por todos lados y se dirigió rápidamente hacia Bhīma.
6.54.107
तं सात्यकिर्भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
अभ्यद्रवन्त भीष्मस्य रथं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.५४.१०७ ॥
Sātyaki, Bhīmasena y Dhṛṣṭadyumna, hijo de Pṛṣata, se lanzaron contra él, contra el carro de Bhīṣma adornado con oro.
6.54.108
परिवार्य तु ते सर्वे गाङ्गेयं तरसा रणे ।
त्रिभिस्त्रिभिः शरैर्घोरैर्भीष्ममानर्च्छुरोजसा ॥ ६.५४.१०८ ॥
Pero todos ellos, rodeando con rapidez a Gāṅgeya en la batalla, golpearon a Bhīṣma con vigor con tres flechas terribles cada uno.
6.54.109
प्रत्यविध्यत तान्सर्वान्पिता देवव्रतस्तव ।
यतमानान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ॥ ६.५४.१०९ ॥
Vuestro padre Devavrata hirió a cambio a todos aquellos grandes arqueros que se esforzaban, con flechas rectas, tres por cada uno.
6.54.110
ततः शरसहस्रेण सन्निवार्य महारथान् ।
हयान्काञ्चनसन्नाहान्भीमस्य न्यहनच्छरैः ॥ ६.५४.११० ॥
Entonces, contuvo a los grandes guerreros de carro con mil flechas y derribó con sus saetas los caballos de Bhīma, cubiertos de armadura dorada.
6.54.111
हताश्वे स रथे तिष्ठन्भीमसेनः प्रतापवान् ।
शक्तिं चिक्षेप तरसा गाङ्गेयस्य रथं प्रति ॥ ६.५४.१११ ॥
De pie en su carro, con los caballos muertos, el poderoso Bhīmasena arrojó con fuerza una lanza hacia el carro de Bhīṣma.
6.54.112
अप्राप्तामथ तां शक्तिं पिता देवव्रतस्तव ।
त्रिधा चिच्छेद समरे सा पृथिव्यामशीर्यत ॥ ६.५४.११२ ॥
Antes de que aquella lanza llegara, vuestro padre Devavrata la cortó en tres pedazos en la batalla, y se hizo añicos contra el suelo.
6.54.113
ततः शैक्यायसीं गुर्वी प्रगृह्य बलवान्गदाम् ।
भीमसेनस्ततस्तूर्णं पुप्लुवे मनुजर्षभ ॥ ६.५४.११३ ॥
Entonces, oh toro entre los hombres, el poderoso Bhīmasena tomó su pesada maza de acero y saltó velozmente.
6.54.114
सात्यकोऽपि ततस्तूर्णं भीमस्य प्रियकाम्यया ।
गाङ्गेयसारथिं तूर्णं पातयामास सायकैः ॥ ६.५४.११४ ॥
Entonces Sātyaki también, deseando complacer a Bhīma, derribó rápidamente con sus flechas al auriga de Bhīṣma.
6.54.115
भीष्मस्तु निहते तस्मिन्सारथौ रथिनां वरः ।
वातायमानैस्तैरश्वैरपनीतो रणाजिरात् ॥ ६.५४.११५ ॥
Pero cuando aquel auriga fue abatido, Bhīṣma, el mejor de los aurigas, fue llevado fuera del campo de batalla por sus caballos, veloces como el viento.
6.54.116
भीमसेनस्ततो राजन्नपयाते महाव्रते ।
प्रजज्वाल यथा वह्निर्दहन्कक्षमिवैधितः ॥ ६.५४.११६ ॥
Entonces, oh rey, cuando el de gran voto Bhīṣma se hubo retirado, Bhīmasena se encendió como el fuego que, avivado, quema la hierba seca.
6.54.117
स हत्वा सर्वकालिङ्गान्सेनामध्ये व्यतिष्ठत ।
नैनमभ्युत्सहन्केचित्तावका भरतर्षभ ॥ ६.५४.११७ ॥
Habiendo abatido a todos los Kaliṅgas, se mantuvo en medio del ejército; oh toro de los Bharatas, ninguno de los tuyos se atrevió a enfrentarlo.
6.54.118
धृष्टद्युम्नस्तमारोप्य स्वरथे रथिनां वरः ।
पश्यतां सर्वसैन्यानामपोवाहक यशस्विनम् ॥ ६.५४.११८ ॥
Dhṛṣṭadyumna, el mejor de los aurigas, subió a aquel guerrero renombrado a su propio carro y se lo llevó mientras todos los ejércitos observaban.
6.54.119
संपूज्यमानः पाञ्चाल्यैर्मत्स्यैश्च भरतर्षभ ।
धृष्टद्युम्नं परिष्वज्य समेयादथ सात्यकिम् ॥ ६.५४.११९ ॥
Honrado por los Pāñcāla y los Matsya, oh toro de los Bharatas, abrazó a Dhṛṣṭadyumna y luego se reunió con Sātyaki.
6.54.120
अथाब्रवीद्भीमसेनं सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
प्रहर्षयन्यदुव्याघ्रो धृष्टद्युम्नस्य पश्यतः ॥ ६.५४.१२० ॥
Entonces Sātyaki, de verdadero valor, el tigre de los Yadu, habló a Bhīmasena alegrándole mientras Dhṛṣṭadyumna observaba.
6.54.121
दिष्ट्या कालिङ्गराजश्च राजपुत्रश्च केतुमान ।
शक्रदेवश्च कालिङ्गः कलिङ्गाश्च मृधे हताः ॥ ६.५४.१२१ ॥
Afortunadamente, el rey de los Kāliṅgas, el príncipe Ketumān, Śakradeva, el Kāliṅga y los Kalingas fueron muertos en batalla.
6.54.122
स्वबाहुबलवीर्येण नागाश्वरथसंकुलः ।
महापुरुषभूयिष्ठो धीरयोधनिषेवितः ॥ ६.५४.१२२ ॥
Por el poder y el valor de sus propios brazos, repleto de elefantes, caballos y carros, abundante en grandes guerreros y frecuentado por guerreros firmes.
6.54.123
महाव्यूहः कलिङ्गानामेकेन मृदितस्त्वया ।
एवमुक्त्वा शिनेर्नप्ता दीर्घबाहुररिन्दम।
रथाद्रथमभिद्रुत्य पर्यष्वजत पाण्डवम् ॥ ६.५४.१२३ ॥
Tú solo aplastaste la gran formación de batalla de los Kalingas. Dicho esto, el nieto de Śini, de largos brazos, domador de enemigos, corrió de su carro a otro carro y abrazó al Pāṇḍava.
6.54.124
ततः स्वरथमास्थाय पुनरेव महारथः ।
तावकानवधीत्क्रुद्धो भीमस्य बलमादधत् ॥ ६.५४.१२४ ॥
Entonces, subiendo de nuevo a su carro, aquel gran guerrero, airado, mató a tus hombres y cayó sobre el ejército de Bhīma.