મહાભારત · અધ્યાય 6.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.54.1
मम पुत्रसमादिष्टः कलिङ्गोः वाहिनीपतिः ।
कथमद्भुतकर्माणं भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.५४.१ ॥
મારા પુત્રે આજ્ઞા કરેલો કલિંગનો સેનાપતિ અદ્ભુત કર્મો કરનાર મહાબળવાન ભીમસેન સામે કેવી રીતે લડ્યો?
6.54.2
चरन्तं गदया वीर दण्डहस्तमिवान्तकम् ।
योधयामास समरे कलिङ्गः सह सेनया ॥ ६.५४.२ ॥
હે વીર, ગદા લઈને દંડધારી યમ સમાન ફરતા ભીમસેન સાથે કલિંગે સેના સહિત યુદ્ધ કર્યું.
6.54.3
पुत्रेण तव राजेन्द्र स तथोक्तो महाबलः ।
महत्या सेनया गुप्तः प्रायाद्भीमरथं प्रति ॥ ६.५४.३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તમારા પુત્રે એમ આજ્ઞા કરેલો એ મહાબળવાન મોટી સેનાથી રક્ષિત થઈ ભીમરથ તરફ ગયો.
6.54.4
तामापतन्तीं महतीं कलिङ्गानां महाचमूम् ।
रथाश्वनागकलिलां प्रगृहीतमहायुधाम् ॥ ६.५४.४ ॥
કલિંગોની એ વિશાળ મહાસેના, રથ, અશ્વ અને હાથીઓથી ભરેલી, મોટાં શસ્ત્રો ઉગામીને ધસી આવી રહી હતી.
6.54.5
भीमसेनः कलिङ्गानामार्च्छद्भारत वाहिनीम् ।
केतुमन्तं च नैषादिमायान्तं सह चेदिभिः ॥ ६.५४.५ ॥
હે ભારત, ભીમસેને કલિંગોની સેના પર આક્રમણ કર્યું; કેતુમાન અને નૈષાદિ ચેદિઓ સાથે આવી રહ્યા હતા.
6.54.6
ततः श्रुतायुः संक्रुद्धो राज्ञा केतुमता सह ।
आससाद रणे भीमं व्यूढानीकेषु चेदिषु ॥ ६.५४.६ ॥
ત્યારે ક્રોધિત શ્રુતાયુ રાજા કેતુમાન સાથે, વ્યૂહબદ્ધ ચેદિ સેનાઓ વચ્ચે યુદ્ધમાં ભીમ પાસે પહોંચ્યો.
6.54.7
रथैरनेकसाहस्रैः कलिङ्गानां नराधिप ।
अयुतेन गजानां च निषादैःक सह केतुमान् ॥ ६.५४.७ ॥
હે નરાધિપ! કલિંગોના અનેક હજારો રથો, દસ હજાર હાથીઓ અને નિષાદો સાથે કેતુમાન (આગળ વધ્યો).
6.54.8
भिमसेनं रणे राजन्समन्तात्पर्यवारयत् ।
चेदिमत्स्यकरूषाश्च भीमसेनपदानुगाः ॥ ६.५४.८ ॥
હે રાજન! યુદ્ધમાં ભીમસેનના પગલે ચાલતા ચેદિ, મત્સ્ય અને કરૂષોએ ભીમસેનને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો.
6.54.9
अभ्यधावन्त समरे निषादान्सह राजभिः ।
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.५४.९ ॥
યુદ્ધમાં તેઓ રાજાઓ સાથે નિષાદો પર ધસી ગયા. ત્યારે ભયંકર, ભય ઉપજાવનારું યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.54.10
न प्राजानन्त योधाः स्वान्परस्परजिघांसया ।
घोरमासीत्ततो युद्धं भीमस्य सहसा परैः ॥ ६.५४.१० ॥
એકબીજાને મારવાની ઇચ્છાથી યોદ્ધાઓ પોતાના માણસોને પણ ઓળખી શક્યા નહીં. ત્યારે ભીમ સાથે શત્રુઓ વચ્ચે અચાનક ભયંકર યુદ્ધ થયું.
6.54.11
यथेन्द्रस्य महाराज महत्या दैत्यसेनया ।
तस्य सैन्यस्य संग्रामे युध्यमानस्य भारत ॥ ६.५४.११ ॥
હે મહારાજ! ઇન્દ્રની વિશાળ દૈત્યસેના સાથે યુદ્ધ થાય તેમ, હે ભારત! તે સેના યુદ્ધ કરતી હતી ત્યારે તેવું જ (ભયંકર યુદ્ધ થયું).
6.54.12
बभूव सुमहाञ्शब्दः सागरस्येव गर्जतः ।
अन्योन्यं स्म तदा योधा विकर्षन्तो विशांपते ॥ ६.५४.१२ ॥
સમુદ્ર ગર્જે તેવો અતિ મોટો અવાજ થયો. હે પ્રજાપતિ! ત્યારે યોદ્ધાઓ એકબીજાને ખેંચતા (લડતા હતા).
6.54.13
महीं चक्रुश्चितां सर्वां शशलोहितसन्निभाम् ।
योधांश्च स्वान्परान्वापि नाभ्यजानञ्जिघांसया ॥ ६.५४.१३ ॥
તેમણે સસલાના લોહી જેવી લાલ બધી ભૂમિને ચિતાઓ (શબો)થી ઢાંકી દીધી; વધની ઇચ્છાથી તેઓ પોતાના અને શત્રુ યોદ્ધાઓને પણ ઓળખતા ન હતા.
6.54.14
स्वानप्याददते स्वाश्च शूराः परमदुर्जयाः ।
विमर्दः सुमहानासीदल्पानां बहुभिः सह ॥ ६.५४.१४ ॥
અત્યંત દુર્જય શૂરવીરો પોતાના લોકોને પણ પકડવા લાગ્યા; થોડાઓનો ઘણાઓ સાથે ભારે સંઘર્ષ થયો.
6.54.15
कलिङ्गैः सह चैदीनां निषादैश्च विशांपते ।
कृत्वा पुरुषकारं तु यथाशक्ति महाबलाः ॥ ६.५४.१५ ॥
હે પ્રજાપતિ! કલિંગો, ચેદિઓ અને નિષાદો સાથે મળીને તે મહાબલીઓએ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પરાક્રમ બતાવ્યું.
6.54.16
भीमसेनं परित्यज्य संन्यवर्तनक्त चेदयः ।
सर्वैः कलिङ्गैरासन्नः सन्निवृत्तेषु चेदिषु ॥ ६.५४.१६ ॥
ભીમસેનને છોડીને ચેદિઓ પાછા ફર્યા; ચેદિઓ પાછા ફરતાં બધા કલિંગો નજીક આવીને હુમલો કર્યો.
6.54.17
स्वबाहुबलमस्थाय अभ्यवर्षन्त पाण्डवम् ।
न चचाल रथोपस्थाद्भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.१७ ॥
પોતાના બાહુબળ પર ભરોસો રાખીને તેમણે પાંડવ પર બાણોની વર્ષા કરી; પરંતુ મહાબલી ભીમસેન રથાસન પરથી જરાય ડગ્યા નહીં.
6.54.18
शितैरवाकिरद्बाणैः कलिङ्गानां वरूथिनीम् ।
कालिङ्गस्तु महेष्वासः पुत्रश्चास्य महारथः ॥ ६.५४.१८ ॥
તેણે તીક્ષ્ણ બાણોથી કલિંગોની સેનાને ઢાંકી દીધી; પરંતુ કલિંગનો તે મહાધનુર્ધારી અને તેનો પુત્ર મહારથી...
6.54.19
शक्रदेव इति ख्यातो जघ्नतुः पाण्डवं शरैः ।
ततो भीमो महाबाहुर्विधुन्वन्रुचिरं धनुः ॥ ६.५४.१९ ॥
શક્રદેવ નામે પ્રસિદ્ધ તેણે પાંડવ (ભીમ)ને બાણોથી પ્રહાર કર્યો. ત્યારે મહાબાહુ ભીમે પોતાનું સુંદર ધનુષ્ય હલાવ્યું.
6.54.20
योधयामास कालिङ्गं स्वबाहुबलमाश्रितः ।
शक्रदेवस्तु समरे विसृजन्सायकान्बहून् ॥ ६.५४.२० ॥
પોતાના બાહુબળ પર ભરોસો રાખીને તેણે કલિંગ યોદ્ધા સાથે યુદ્ધ કર્યું. શક્રદેવે યુદ્ધમાં ઘણા બાણ છોડ્યા.
6.54.21
अश्वाञ्जघान समरे भीमसेनस्य सायकैः ।
तं दृष्ट्वा विरथं तत्र भीमसेनमरिन्दमम् ॥ ६.५४.२१ ॥
યુદ્ધમાં તેણે ભીમસેનના ઘોડાઓને બાણોથી મારી નાખ્યા. ત્યાં રથવિહીન થયેલા શત્રુદમન ભીમસેનને જોઈને—
6.54.22
शक्रदेवोऽभिदुद्राव शरैरवकिरञ्सितैः ।
भीमस्योपरि राजेन्द्र शक्रदेवो महाबलः ॥ ६.५४.२२ ॥
શક્રદેવે તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરતાં ભીમ પર ધસી ગયો. હે રાજેન્દ્ર! મહાબળવાન શક્રદેવે ભીમ પર.
6.54.23
ववर्ष शरवर्षाणि तपान्ते जलदो यथा ।
हताश्वे तु रथे तिष्ठन्भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.२३ ॥
ઉનાળાના અંતે મેઘ જેમ વરસે તેમ તેણે બાણોની વર્ષા કરી. ઘોડા મર્યા પછી રથ પર ઊભેલો મહાબળવાન ભીમસેન—
6.54.24
शक्रदेवाय चिक्षेप सर्वशैक्यायसीं गदाम् ।
स तया निहतो राजन्कालिङ्गतनयो रथात् ॥ ६.५४.२४ ॥
તેણે શક્રદેવ પર સંપૂર્ણ લોખંડની ગદા ફેંકી. હે રાજન! તે ગદાથી કલિંગરાજનો પુત્ર રથ પરથી માર્યો ગયો.
6.54.25
विरथः सह सूतेन जगाम धरणीतलम् ।
कहतमात्मसुतं दृष्ट्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥ ६.५४.२५ ॥
રથ વિનાના સારથિ સાથે તે ધરતી પર ઊતર્યો. પોતાના પુત્રને હણાયેલો જોઈને કલિંગોનો રાજા.
6.54.26
रथैरनेकसाहस्रैर्भीमस्यावारयद्दिशः ।
अयुतेन गजानां च निषादैः परिवारितः।
ततो भीमो महावेगां त्यक्त्वा गुर्वी महागदां ॥ ६.५४.२६ ॥
અનેક હજારો રથોએ ભીમની દિશાઓ રોકી. દસ હજાર હાથીઓ અને મહાવતોએ તેને ઘેરી લીધો. ત્યારે ભીમે પોતાની ભારે, વેગવાન મહાગદા ત્યજી દીધી.
6.54.27
निस्त्रिंशमाददे घोरं चिकीर्षुः कर्म दारुणम् ।
चर्म चाप्रतिमं राजन्नार्षभं पुरुषर्षभ ॥ ६.५४.२७ ॥
ભયંકર તલવાર ઉપાડી, ભયાનક કાર્ય કરવાની ઇચ્છાથી. હે રાજન, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, અનુપમ વૃષભચર્મની ઢાલ પણ તેણે લીધી.
6.54.28
नक्षत्रैरर्धचन्द्रैश्च शातकुम्भमयैश्चितम् ।
कालिङ्गस्तु ततः क्रुद्धो धनुर्ज्यामवमृज्य च ॥ ६.५४.२८ ॥
નક્ષત્રો અને અર્ધચંદ્રોથી, સોનાથી બનાવેલી શોભાવાળી તે ઢાલ. ત્યારે કલિંગનો રાજા ક્રોધે ભરાઈને, ધનુષ્યની પણછ લૂછીને.
6.54.29
प्रगृह्य च शरं घोरमेकं सर्पविषोपमम् ।
प्राहिणोद्भीमसेनाय वधाकाङ्क्षी जनेश्वरः ॥ ६.५४.२९ ॥
સર્પવિષ સમાન એક ભયાનક બાણ લઈને, વધની ઇચ્છાથી એ જનેશ્વરે ભીમસેન પર છોડ્યું.
6.54.30
तमापतन्तं वेगेन प्रेरितं निशितं शरम् ।
भीमसेनो द्विधा राजंश्चिच्छेद विपुलासिना ॥ ६.५४.३० ॥
વેગથી આવતા એ તીક્ષ્ણ બાણને, હે રાજન, ભીમસેને વિશાળ તલવારથી બે ટુકડા કરી કાપી નાખ્યું.
6.54.31
उदक्रोशच्च संहृष्टस्त्रासयानो वरूथिनीम् ।
कालिङ्गोऽथ ततः क्रुद्धो भीमसेनाय संयुगे ॥ ६.५४.३१ ॥
આનંદિત થઈને તેણે સેનાને ડરાવતાં જોરથી બૂમ પાડી. પછી ક્રોધે ભરાયેલો કલિંગરાજ યુદ્ધમાં ભીમસેન તરફ આગળ વધ્યો.
6.54.32
तोमरान्प्राहिणोच्छीघ्रं चतुर्दश शिलाशितान् ।
तानप्राप्तान्महाबाहुः खगतानेव पाण्डवः ॥ ६.५४.३२ ॥
તેણે તરત પથ્થર પર ધાર કાઢેલા ચૌદ ભાલા ફેંક્યા. પણ મહાબાહુ પાંડવે તે પહોંચે તે પહેલાં જ આકાશમાં જ તેમને રોકી દીધા.
6.54.33
चिच्छेद सहसा राजन्नसंभ्रान्तो वरासिना ।
नित्यत्य तु रणे भीमस्तोमरान्वै चतुर्दश ॥ ६.५४.३३ ॥
હે રાજન, ભીમે ગભરાયા વિના પોતાની ઉત્તમ તલવારથી યુદ્ધમાં તે ચૌદેય ભાલા તરત કાપી નાખ્યા.
6.54.34
भानुमन्तं ततो भीमः प्राद्रवत्पुरुषर्षभः ।
भानुमांस्तु ततो भीमं शरवर्षेण च्छादयन् ॥ ६.५४.३४ ॥
પછી પુરુષશ્રેષ્ઠ ભીમ ભાનુમાન તરફ દોડ્યો. ત્યારે ભાનુમાને ભીમને બાણોની વર્ષાથી ઢાંકી દીધો.
6.54.35
ननाद बलवन्नादं नादयानो नभस्तलम् ।
न च तं ममृषे भीमः सिंहनादं महाहवे ॥ ६.५४.३५ ॥
ભીમે પ્રચંડ ગર્જના કરીને આકાશને ગુંજાવી દીધું. પણ મહાયુદ્ધમાં ભીમે તે સિંહનાદ સહન કર્યો નહીં.
6.54.36
ततः शब्देन महता विननाद महास्वनः ।
तेन नादेन वित्रस्ता कलिङ्गानां वरूथिनी ॥ ६.५४.३६ ॥
પછી મહાન અવાજે ભીમે મહાધ્વનિથી ગર્જના કરી. તે ગર્જનાથી કલિંગોની સેના ભયભીત થઈ ગઈ.
6.54.37
न भीमं समरे मेने मानुषं भरतर्षभ ।
ततो भीमो महाबाहुर्नर्दित्वा विपुलं स्वनम् ॥ ६.५४.३७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં તેમણે ભીમને સામાન્ય માણસ ગણ્યો નહીં. ત્યારે મહાબાહુ ભીમે વિશાળ ગર્જના કરી.
6.54.38
सासिर्वेगवदाप्लुत्य दन्ताभ्यां वारणोत्तमम् ।
आरुरोह ततो मध्यं नागराजस्य मारिष ॥ ६.५४.३८ ॥
તલવાર સાથે વેગથી કૂદીને દાંતોને પકડીને તે શ્રેષ્ઠ હાથી પર ચઢ્યો. હે મારિષ, પછી તે ગજરાજના મધ્યભાગ પર ચઢ્યો.
6.54.39
ततो मुमोच कालिङ्गः शक्तिं तामकरोद्द्वीधा ।
खङ्गेन पृथुना मध्ये भानुमन्तमथाच्छिनत् ॥ ६.५४.३९ ॥
ત્યારે કલિંગ વીરે શક્તિ (ભાલો) ફેંકી; ભીમે તેને તલવારથી વચ્ચેથી બે ટુકડા કર્યા, પછી ભાનુમાનને પણ વચ્ચેથી કાપી નાખ્યો.
6.54.40
सोऽन्तरायुधिनं हत्वा राजपुत्रमरिन्दमः ।
गुरुभारसहे स्कन्धे नागस्यासिमपातयत् ॥ ६.५४.४० ॥
શત્રુઓનું દમન કરનાર તેણે બીજા શસ્ત્રધારી રાજકુમારને મારીને, હાથીના ભારે ભાર ઉપાડતા ખભા પર તલવારથી પ્રહાર કર્યો.
6.54.41
छिन्नस्कन्धः स विनदन्पपात गजयूथपः ।
आरुगणः सिन्धुवेगन सानुमानिव पर्वतः ॥ ६.५४.४१ ॥
ખભો કપાયેલો તે ગજયૂથપતિ ગર્જના કરતો પડ્યો—જાણે સિંધુ નદીના વેગથી શિખરસહિત પર્વત તૂટી પડ્યો હોય.
6.54.42
ततस्तस्मादप्लुत्य गजाद्भारत भारतः ।
खङ्गपाणिरदीनात्मा तस्थौ भूमौ सुदंशितः ॥ ६.५४.४२ ॥
હે ભરતવંશજ, પછી તે હાથી પરથી કૂદીને, હાથમાં તલવાર લઈને, નિર્ભય મનવાળો, સારી રીતે બખ્તરધારી ભારત (ભીમ) ધરતી પર ઊભો રહ્યો.
6.54.43
स चचार बहून्मार्गानभितः पातयन्गजान् ।
अग्निचक्रमिवाविद्धं सर्वतः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५४.४३ ॥
તે ઘણા માર્ગો પર ફરતો રહ્યો, ચારે બાજુ હાથીઓને પાડતો; ફેરવાયેલા અગ્નિચક્રની જેમ સર્વત્ર દેખાયો.
6.54.44
अश्वबृन्देषु नागेषु रथानीकेषु चाभिभूः ।
पदातीनां च सङ्घेषु विनिघ्नञ्शोणितोक्षितः। ॥ ६.५४.४४ ॥
ઘોડાના ટોળાંમાં, હાથીઓમાં, રથસેનામાં અને પાયદળના સમૂહોમાં તે વિજયી બનીને પ્રહાર કરતો રહ્યો, લોહીથી ભીંજાયેલો.
6.54.45
श्येनवद्व्यचरद्भीमो रणेऽरिषु बलोत्कटः ।
छिन्दंस्तेषाकं शरीराणि शिरांसि च महाबलः ॥ ६.५४.४५ ॥
ભીમ રણમાં શત્રુઓ વચ્ચે બાજની જેમ વિચર્યો; બળથી ઉગ્ર, મહાબલી, તેમના દેહ અને માથાં કાપતો.
6.54.46
खङघ्गेकन शितधारेण संयुगे गजयोधिनाम् ।
पदातिरेकः संक्रुद्धः शत्रूणां भयवर्धनः ॥ ६.५४.४६ ॥
યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ ધારવાળી તલવાર વડે એકલો પાયદળ યોદ્ધો, હાથી-યોદ્ધાઓ વચ્ચે ક્રોધે ભરાઈને, શત્રુઓનો ભય વધારતો.
6.54.47
संमाहयामास स तान्कालान्तकयमोपमः ।
मूढाश्च ते तमेवाजौ विनदन्तः समाद्रवन् ॥ ६.५४.४७ ॥
તે કાળ અને યમ સમાન તેમને ગૂંચવી નાખતો; મૂઢ થઈને તેઓ યુદ્ધમાં તેના જ તરફ ગર્જતા દોડ્યા.
6.54.48
सासिमुत्तमवेगेन विचरन्तं महारणे ।
निकृत्य रथिनां चाजौ रथेषाश्च युगानि च ॥ ६.५४.४८ ॥
મહાયુદ્ધમાં ઉત્તમ વેગથી તલવાર સાથે વિચરતાં, તેણે યુદ્ધમાં રથીઓના રથના દાંડા અને ઝૂંસરીઓ કાપી નાખી.
6.54.49
जघान रथिनश्चापि बलवान्रिपुमर्दनः ।
भीमसेनश्चरन्मार्गान्सुबहून्प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५४.४९ ॥
બળવાન અને શત્રુઓનું મર્દન કરનાર ભીમસેને રથીઓને પણ હણ્યા; તે અનેક માર્ગોમાં વિચરતા દેખાયા.
6.54.50
भ्रान्तमाविद्धमुद्भ्रान्तमाप्लुतं प्रसृतं प्लुतम् ।
संपातं समुदीर्णं च दर्शयामास पाण्डवः ॥ ६.५४.५० ॥
પાંડવે ફરવું, પ્રહાર કરવો, ચક્કર લગાવવું, કૂદવું, આગળ વધવું, ઉછળવું, ઝપટ મારવી અને ધસારો કરવો — એ બધું દર્શાવ્યું.
6.54.51
केचिदग्रासिना छिन्नाः पाण्डवेन महात्मना ।
विनेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासवः ॥ ६.५४.५१ ॥
કેટલાક મહાત્મા પાંડવની તીક્ષ્ણ તલવારથી કપાયા; મર્મસ્થાનો વીંધાઈને ચીસો પાડી પ્રાણરહિત થઈ પડી ગયા.
6.54.52
छइन्नदन्ताग्रहस्ताश्च भिन्नकुम्भास्तथाऽपरे ।
वियोधाः स्वान्यनीकानि जघ्नुर्भारत वारणाः । ॥ ६.५४.५२ ॥
હે ભારત! દાંતના અગ્ર ભાગ અને સૂંઢ તૂટેલા, કુંભસ્થળ ફાટેલા બીજા હાથીઓ સવારો વિના પોતાના જ લશ્કરને કચડવા લાગ્યા.
6.54.53
निपेतुरुर्व्यां च तथा विनदन्तो महारवान् ।
छिन्नांश्च तोमरान्राजन्महामात्रशिरांसि च ॥ ६.५४.५३ ॥
હે રાજન્! મોટી ગર્જના કરતા હાથીઓ ધરતી પર પડ્યા; તૂટેલા તોમર અને મહાવતોનાં માથાં પણ પડ્યાં.
6.54.54
परिस्तोमान्विचित्रांश्च कक्ष्याश्च कनकोज्ज्वलाः ।
ग्रैवेयाण्यथ शक्तीश्च पताकाः कणपांस्तथा ॥ ६.५४.५४ ॥
વિચિત્ર પરિસ્તોમ, સોના જેવી ઝળહળતી કક્ષ્યાઓ, ગળાનાં ઘરેણાં, શક્તિઓ, પતાકાઓ અને શબો પણ ત્યાં પડ્યાં હતાં.
6.54.55
तूणीरानथ यन्त्राणि धनूंषि च ।
भिन्दिपालानि शुभ्राणि तोत्राणि चाङ्कुशैः सह ॥ ६.५४.५५ ॥
બાણભાથા, યંત્રો, ધનુષ્યો, ચમકતા ભિંદિપાલ અને અંકુશો સાથે તોત્રો.
6.54.56
घण्टाश्च विविधा राजन्हेमगर्भान्त्सरूनपि ।
पततः पातितांश्चैव पश्यामः सह सादिभिः ॥ ६.५४.५६ ॥
હે રાજન, વિવિધ ઘંટડીઓ અને અંદર સોનું ભરેલા સ્તંભો પણ; પડતા અને પડાવેલા હાથીઓ તેમના સવારો સહિત અમે જોયા.
6.54.57
छिन्नगात्रावरकरैर्निहतैश्चाप वारणैः ।
आसीद्भूमिःक समास्तीर्णा पतितैर्भूधरैरिव ॥ ६.५४.५७ ॥
કપાયેલા અંગો અને આવરણવાળા, મારેલા હાથીઓથી ભૂમિ જાણે પડેલા પર્વતોથી ઢંકાયેલી હતી.
6.54.58
विमृद्यैवं महानागान्ममर्दाश्वान्महाबलः ।
अश्वारोहवरांश्चैव पातयामास संयुगे ॥ ६.५४.५८ ॥
આ રીતે મહાબળવાન મોટા હાથીઓને કચડી, ઘોડાઓને રગદોળી, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ અશ્વારોહીઓને પણ પાડી નાખ્યા.
6.54.59
तद्धोरमभवद्युद्धं तस्य तेषां च भारत ।
खलीनान्यथ योक्राणि कक्ष्याश्च कनकोज्ज्वलाः ॥ ६.५४.५९ ॥
હે ભારત, તેનું અને તેમનું એ યુદ્ધ ભયાનક બન્યું; લગામો, ઝૂંસરીઓ અને સોના જેવા ચમકતા પટ્ટા.
6.54.60
परिस्तोमाश्च प्रासाश्च ऋष्टयश्च महाधनाः ।
कवचान्यथ चर्माणि चित्राण्यास्तरणानि च ॥ ६.५४.६० ॥
પરિસ્તોમ, પ્રાસ, મહામૂલ્યવાન ઋષ્ટિ, કવચ, ઢાલ અને રંગબેરંગી આચ્છાદનો.
6.54.61
तत्रतत्रापविद्धआनि व्यदृश्यन्त महाहवे ।
प्रासैर्यन्त्रैर्विचित्रैश्च शस्त्रैश्च विमलैस्तथा ॥ ६.५४.६१ ॥
મહાયુદ્ધમાં ઠેરઠેર ફેંકાયેલા ભાલા, વિચિત્ર યંત્રો અને ચમકતાં શસ્ત્રો દેખાતાં હતાં.
6.54.62
स चक्रे वसुधां कीर्णां शबलैः कुसुमैरिव ।
आप्लुत्य रथिनः काश्चित्परामृश्य महाबलः ॥ ६.५४.६२ ॥
તે મહાબળવાન રથીઓ પર કૂદીને કેટલાકને પકડી લેતો; ધરતી રંગબેરંગી ફૂલોથી ઢંકાયેલી લાગતી.
6.54.63
पातयामास खङ्गेन सध्वजानपि पाण्डवः ।
मुहुरुत्पततो दिक्षु धावतश्च यशस्विनःक ॥ ६.५४.६३ ॥
પાંડવે તલવારથી ધ્વજો સહિત તેમને પાડી નાખ્યા; દિશાઓમાં વારંવાર કૂદતા અને દોડતા તે યશસ્વીઓને પણ.
6.54.64
मार्गांश्च चरतश्चित्रं व्यस्मयन्त रणे जनाः ।
स जघान पदा कांश्चिद्व्याक्षिप्यान्यानपोथयत् ॥ ६.५४.६४ ॥
યુદ્ધમાં તેની અદ્ભુત ગતિઓ જોઈ લોકો વિસ્મિત થયા. તેણે કેટલાકને પગથી પ્રહાર કર્યો; બીજાઓને ફેંકી કચડી નાખ્યા.
6.54.65
खह्गेनान्यांश्च चिच्छेद नादेनान्यांश्च भीषयन् ।
ऊरुवेगेन चाप्यन्यान्पातयामास भूतले ॥ ६.५४.६५ ॥
તેણે તલવારથી કેટલાકને કાપ્યા; ગર્જનાથી બીજાઓને ડરાવ્યા; અને જાંઘોના વેગથી અન્યોને ભૂમિ પર પાડી દીધા.
6.54.66
अपरे चैनमालोक्य भयात्पञ्चत्वमागताः ।
एवं सा बहुला सेना कलिङ्गानां तरस्विनाम् ॥ ६.५४.६६ ॥
બીજા તેને જોઈ ભયથી મૃત્યુ પામ્યા. આ રીતે વેગવાન અને શૂરવીર કલિંગોની તે વિશાળ સેના (નાશ પામી).
6.54.67
परिवार्य रणे भीष्मं भीमसेनमुपाद्रवत् ।
ततः कालिङ्गयैन्यानां प्रमुखे भरतर्षभ ॥ ६.५४.६७ ॥
યુદ્ધમાં ભીષ્મને ઘેરીને તેઓ ભીમસેન પર ધસી ગયા. ત્યારે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કલિંગ સેનાના અગ્રભાગમાં…
6.54.68
श्रुतायुषमभिप्रेक्ष्य भीमसेनः समभ्ययात् ।
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कालिङ्गो नवभिः शरैः । ॥ ६.५४.६८ ॥
શ્રુતાયુને જોઈને ભીમસેન તેની તરફ આગળ વધ્યા. તેને આવતો જોઈ કલિંગે નવ બાણોથી…
6.54.69
भीमसेनममेयात्मा प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
कलिङ्गबाणाभिहतस्तोत्रार्दित इव द्विपः ॥ ६.५४.६९ ॥
અમેય આત્માવાળા તેણે ભીમસેનની છાતીમાં પ્રહાર કર્યો. કલિંગના બાણોથી ઘવાયેલા ભીમસેન અંકુશથી પીડિત હાથી જેવા થયા.
6.54.70
भीमसेनः प्रजज्वाल क्रोदेनाग्निरिवैधितः ।
अथाशोकः समादाय रथं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.५४.७० ॥
ભીમસેન ક્રોધથી અગ્નિની જેમ પ્રજ્વલી ઊઠ્યા. ત્યારે અશોકે સોનાથી શણગારેલો રથ લઈને…
6.54.71
भीमं संपादयामास रथेन रथसारथिः ।
तामरुह्य रथं तूर्णं कौन्तेयः शत्रुसूदनः ॥ ६.५४.७१ ॥
રથસારથિએ ભીમને રથ વડે ત્યાં પહોંચાડ્યો. તે રથ પર ઝડપથી ચઢીને કુંતીપુત્ર, શત્રુસંહારક…
6.54.72
कलिङ्गमभिदुद्राव तिष्ठितिष्ठेति चाब्रवीत् ।
ततः श्रुतायुर्बलावान्भीमाय निशिताञ्शरान् ॥ ६.५४.७२ ॥
તે કલિંગ તરફ દોડ્યો અને કહ્યું, "ઊભો રહે, ઊભો રહે!" ત્યારે બળવાન શ્રુતાયુએ ભીમ પર તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યાં.
6.54.73
प्रेषयामास संक्रुद्धो दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
स कार्मुकवरोत्सृष्टैर्नवभिर्निशितैः शरैः ॥ ६.५४.७३ ॥
ક્રોધે ભરાઈને પોતાના હાથની ચપળતા બતાવતાં તેણે શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યમાંથી છોડેલાં નવ તીક્ષ્ણ બાણ મોકલ્યાં.
6.54.74
समाहतो महाराज कलिङ्गेन महात्मना ।
संचुक्रुशे भृशं भीमो दण्डाहत इवोरगः ॥ ६.५४.७४ ॥
હે મહારાજ, તે મહાત્મા કલિંગના પ્રહારથી ઘાયલ થયેલો ભીમ દંડથી મારાયેલા સર્પની જેમ ખૂબ જ ચીસ પાડી ઊઠ્યો.
6.54.75
क्रुद्धश्च चापमायम्य बलवद्बलिनां वरः ।
कलिङ्गमवधीत्पार्थो भीमः सप्तभिरायसैः ॥ ६.५४.७५ ॥
ક્રોધે ભરાઈને, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ પાર્થ ભીમે ધનુષ્ય બળપૂર્વક ખેંચીને સાત લોખંડી બાણોથી કલિંગને મારી નાખ્યો.
6.54.76
क्षुराभ्यां चक्ररक्षौ च कलिङ्गस्य महाबलौ ।
सत्यदेवं च सत्यं च प्राहिणोद्यमसादनम् ॥ ६.५४.७६ ॥
ક્ષુરપ્ર બાણોથી તેણે કલિંગના બે મહાબલી રથરક્ષકો સત્યદેવ અને સત્યને યમસદન મોકલી દીધા.
6.54.77
ततः पुनमेयात्मा नासचैर्निशितैस्त्रिभिः ।
केतुमन्तं रणे भीमोऽगमयद्यमसादनम् ॥ ६.५४.७७ ॥
પછી સંયમી આત્મા ભીમે યુદ્ધમાં ત્રણ તીક્ષ્ણ નાસિક બાણોથી કેતુમાનને યમસદન મોકલી દીધો.
6.54.78
ततः कलिङ्गाः सन्नद्धा भीमसेनममर्षणम् ।
अनीकैर्बहुसाहस्रैः क्षत्रियाः समवारयन् ॥ ६.५४.७८ ॥
ત્યારે તૈયાર થયેલા કલિંગ ક્ષત્રિયોએ અસહિષ્ણુ ભીમસેનને હજારો સૈન્યટુકડીઓથી ઘેરીને રોકી લીધો.
6.54.79
ततः शक्तिगदाखङ्गतोमरर्ष्टिपरश्वथैः ।
कलिङ्गाश्च ततो राजन्भीमसेनमवाकिरन् ॥ ६.५४.७९ ॥
ત્યારે કલિંગોએ શક્તિ, ગદા, ખડ્ગ, તોમર, ઋષ્ટિ અને પરશુ વડે, હે રાજન્, ભીમસેન પર વર્ષા કરી.
6.54.80
संनिवार्य स तां घोरां शरवृष्टिं समुत्थिताम् ।
गदामादाय तरसा संनिपत्य महाबलः ॥ ६.५४.८० ॥
તે ભયંકર બાણવર્ષાને રોકીને, તે મહાબળવાન વેગથી ગદા ઉઠાવીને આગળ કૂદી પડ્યો.
6.54.81
भीमः सप्तशतान्वीराननयद्यमसादनम् ।
पुनश्चैव द्विसाहस्रान्कलिङ्गानरिमर्दनः ॥ ६.५४.८१ ॥
ભીમે સાતસો વીરોને યમલોક મોકલ્યા; ફરી શત્રુમર્દને બે હજાર કલિંગોને પણ મોકલ્યા.
6.54.82
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय तदद्भुतमिवाभवत् ।
एवं स तान्यनीकानि कलिङ्गानां पुनःपुनः ॥ ६.५४.८२ ॥
તેણે તેમને મૃત્યુલોક મોકલ્યા; તે અદ્ભુત જેવું થયું. આ રીતે તેણે કલિંગોની તે સેનાઓને વારંવાર...
6.54.83
बिभेद समरे तूर्णं प्रेक्ष्य भीष्मं महारथम् ।
हतारोहाश्च मातङ्गाः पाण्डवेन कृता रणे ॥ ६.५४.८३ ॥
યુદ્ધમાં મહારથી ભીષ્મને જોઈને તેણે ઝડપથી ભેદી નાખ્યા; રણમાં પાંડવે સવારો મારી નાખેલા હાથીઓ બનાવી દીધા.
6.54.84
विप्रजग्मुरनीकेषु मेघा वातहता इव ।
मृद्गन्तः स्वान्यनीकानि विनदन्तः शरातुराः ॥ ६.५४.८४ ॥
સેનાઓ વચ્ચે તેઓ પવનથી ઘવાયેલા મેઘોની જેમ વિખરાઈ ગયા; બાણોથી પીડિત થઈ ચીસો પાડતાં પોતાની જ સેનાઓને કચડતા...
6.54.85
ततो भीमो महाबाहुः खङ्गहस्तो महाभुजःक ।
संप्रहृष्टो महाघोषं शङ्खं प्राध्मापयद्बली ॥ ६.५४.८५ ॥
ત્યારે મહાબાહુ ભીમે, હાથમાં ખડ્ગ લઈને, અત્યંત હર્ષિત થઈ, મહાઘોષવાળો શંખ બળપૂર્વક વગાડ્યો.
6.54.86
सर्वकालिङ्गसैन्यानां मनांसि समकम्पयत् ।
मोहश्चापि कलिङ्गानामाविवेश परंतप ॥ ६.५४.८६ ॥
હે પરંતપ! તે બધી કલિંગ સેનાઓનાં મન એકસાથે કંપાવી ગયું; કલિંગોમાં મોહ પણ પ્રવેશ્યો.
6.54.87
प्राकम्पन्त च सैन्यानि वाहनानि च सर्वशः ।
भीमेन समरे राजन्गजेन्द्रेणेव सर्वशः ॥ ६.५४.८७ ॥
હે રાજન! યુદ્ધમાં ભીમના કારણે સેનાઓ અને વાહનો ગજરાજની જેમ ચારે બાજુથી કંપી ઊઠ્યાં.
6.54.88
मार्गान्बहून्विचरता धावता च ततस्ततः ।
मुहुरुत्पतता चैव संमोहः समपद्यत ॥ ६.५४.८८ ॥
ઘણા માર્ગો પર ફરતા, આમતેમ દોડતા, વારંવાર કૂદતા લોકોમાં મૂંઝવણ ઊભી થઈ.
6.54.89
भीमसेनभयत्रस्तं सैन्यं च समकम्पत ।
क्षोभ्यमाणमसंबाधं ग्राहेणेव महत्सरः ॥ ६.५४.८९ ॥
ભીમસેનના ભયથી ત્રસ્ત સેના પણ કંપી ઊઠી, જેમ મગરથી ખળભળેલું મોટું સરોવર.
6.54.90
त्रासितेषु च सर्वेषु भीमेनाद्भुतकर्मणा ।
पुनरावर्तमानेषु विद्रवत्सु च सङ्घशः ॥ ६.५४.९० ॥
અદ્ભુત કર્મ કરનાર ભીમથી બધા ત્રસ્ત થતાં, પાછા ફરનારા પણ ટોળાંમાં ભાગ્યા.
6.54.91
सर्वकालिङ्गयोधेषु पाण्डूनां ध्वजिनीपतिः ।
अब्रवीत्स्वान्यनीकानि युध्यध्वमिति पार्षतः ॥ ६.५४.९१ ॥
બધા કલિંગ યોદ્ધાઓ વચ્ચે પાંડવોના સેનાપતિ પાર્ષતે પોતાની બીજી સેનાટુકડીઓને કહ્યું, "યુદ્ધ કરો."
6.54.92
सेनापतिवचः श्रुत्वा शिखण्डिप्रमुखा गणाः ।
भीममेवाभ्यवर्तन्त रथानीकैः प्रहारिभिः ॥ ६.५४.९२ ॥
સેનાપતિના વચન સાંભળી શિખંડીની આગેવાની હેઠળના સૈન્ય-સમૂહો પ્રહાર કરતા રથ-દળો સાથે ભીમ તરફ જ આગળ વધ્યા.
6.54.93
धर्मराजश्च तान्सर्वानुपजग्राह पाण्डवः ।
महता मेघवर्णेन नागानीकेन पृष्ठतः ॥ ६.५४.९३ ॥
ધર્મરાજ પાંડવે તે બધાને સંભાળ્યા; પાછળથી મેઘવર્ણ એવા મોટા હાથી-દળ સાથે તેમને ટેકો આપ્યો.
6.54.94
एवं संनोद्य सर्वामि स्वान्यनीकानि पार्षतः ।
भीमसेनस्य जग्राह पार्ष्णि सत्पुरुषैर्वृतः ॥ ६.५४.९४ ॥
આ રીતે પોતાની બીજી બધી સેનાટુકડીઓને પ્રોત્સાહિત કરીને, સત્પુરુષોથી ઘેરાયેલા પાર્ષતે ભીમસેનના પાછળના ભાગને આશ્રય આપ્યો.
6.54.95
न हि पञ्चालराजस्य लोके कश्चन विद्यते ।
भीमसात्यकयोरन्यः प्राणेभ्यः प्रियकृत्तमः ॥ ६.५४.९५ ॥
ખરેખર દુનિયામાં પાંચાલ રાજાને ભીમ અને સાત્યકિ કરતાં પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય બીજું કોઈ નથી.
6.54.96
सोऽपश्यच्च कलिङ्गेषु चरन्तमरिसूदनः ।
भीमसेनं महाबाहुं पार्षतः परवीरहा ॥ ६.५४.९६ ॥
શત્રુઓનો સંહાર કરનાર, શત્રુવીરોનો વધ કરનાર પાર્ષતે કલિંગોની વચ્ચે વિચરતા મહાબાહુ ભીમસેનને જોયા.
6.54.97
ननर्द बहुधा राजन्हृष्टश्चासीत्परंतपः ।
शङ्खं दध्मौ च समरे सिंहनादं ननाद च ॥ ६.५४.९७ ॥
હે રાજન, શત્રુઓને તપાવનાર હર્ષિત થઈને અનેક રીતે ગર્જ્યો. યુદ્ધમાં તેણે શંખ વગાડ્યો અને સિંહનાદ કર્યો.
6.54.98
स च पारावताश्वस्य रथे हेमपरिष्कृते ।
कोविदारध्वजं दृष्ट्वा भीमसेनः समाश्वसत् । ॥ ६.५४.९८ ॥
સોનાથી શણગારેલા, પારાવત અશ્વોવાળા તે રથ પર કોવિદાર ધ્વજ જોઈ ભીમસેનને આશ્વાસન મળ્યું.
6.54.99
धृष्टद्युम्नस्तु तं दृष्ट्वा कलिङ्गैः समभिद्रुतम् ।
भीमसेनममेयात्मा त्राणायाजौ समभ्ययात् ॥ ६.५४.९९ ॥
પણ કલિંગો દ્વારા ઘેરાયેલા ભીમસેનને જોઈ અમેય આત્માવાળો ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તેના રક્ષણ માટે યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો.
6.54.100
तौ दूरात्सात्यकिं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवृकोदरौ ।
कलिङ्गान्समरे वीरौ योधयेतां मनस्विनौ । ॥ ६.५४.१०० ॥
તે બંને, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને વૃકોદર, દૂરથી સાત્યકીને જોઈ યુદ્ધમાં કલિંગો સાથે લડ્યા; એ મનસ્વી વીરો.
6.54.101
स तत्र गत्वा शैनेयो जवेन जयतां वरः ।
पार्थपार्षतयोः पार्षिं जग्राह पुरुषर्षभः ॥ ६.५४.१०१ ॥
ત્યાં ઝડપથી જઈ શૈનેય, વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પુરુષોમાં વૃષભ, પાર્થ અને પાર્ષતની બાજુ પકડી.
6.54.102
स कृत्कवा दारुणं कर्म प्रगृहीतशरासनः ।
आस्थितो रौद्रमात्मानं कलिङ्गानन्ववैक्षत ॥ ६.५४.१०२ ॥
ભયંકર કર્મ કરીને, ધનુષ્ય ઉપાડી, રૌદ્ર રૂપ ધારણ કરી તેણે કલિંગો તરફ જોયું.
6.54.103
कलिङ्गप्रभवां चैव मांसशोणितकर्दमाम् ।
रुधिरस्यन्दिनीं तत्र भीमः प्रावर्तयन्नदीम् ॥ ६.५४.१०३ ॥
કલિંગોમાંથી ઉત્પન્ન, માંસ અને લોહીના કીચડથી ભરેલી, લોહી વહેવડાવતી એક નદી ત્યાં ભીમે વહેતી કરી.
6.54.104
अन्तरेण कलिङ्गानां पाण्डवानां च वाहिनीम् ।
तां संततार दुस्तारां भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.१०४ ॥
કલિંગો અને પાંડવોની સેનાની વચ્ચેની તે દુસ્તર ધારાને મહાબલ ભીમસેન પાર કરી ગયો.
6.54.105
भीमसेनं तथा दृष्ट्वा प्राक्रोशंस्तावका नृप ।
कालोऽयं भीमरूपेण कलिङ्गैः कसह युध्यते ॥ ६.५४.१०५ ॥
હે રાજા, ભીમસેનને એવી રીતે જોઈને તમારા લોકો બૂમ પાડી ઊઠ્યા—"આ તો ભયંકર રૂપે કાળ છે, કલિંગો સાથે લડે છે!"
6.54.106
ततः शान्तनवो भीष्मः श्रुत्वा तं निनदं रणे ।
अभ्ययात्त्वरितो भीमं व्यूढानीकः समंततः ॥ ६.५४.१०६ ॥
ત્યારે શંતનુના પુત્ર ભીષ્મે રણમાં એ ગર્જના સાંભળી, સેનાને ચારે બાજુ વ્યૂહમાં ગોઠવી, ઝડપથી ભીમ તરફ ધસ્યા.
6.54.107
तं सात्यकिर्भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
अभ्यद्रवन्त भीष्मस्य रथं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.५४.१०७ ॥
સાત્યકિ, ભીમસેન અને પૃષતના પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને તેમની તરફ દોડીને ભીષ્મના સુવર્ણથી શણગારેલા રથ પર હુમલો કર્યો.
6.54.108
परिवार्य तु ते सर्वे गाङ्गेयं तरसा रणे ।
त्रिभिस्त्रिभिः शरैर्घोरैर्भीष्ममानर्च्छुरोजसा ॥ ६.५४.१०८ ॥
બધાએ રણમાં ગાંગેયને ઝડપથી ઘેરી લઈ, દરેકે ત્રણ-ત્રણ ભયંકર બાણોથી ભીષ્મ પર બળપૂર્વક પ્રહાર કર્યો.
6.54.109
प्रत्यविध्यत तान्सर्वान्पिता देवव्रतस्तव ।
यतमानान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ॥ ६.५४.१०९ ॥
તમારા પિતા દેવવ્રતે પ્રયત્ન કરતા એ બધા મહાધનુર્ધરોને સીધા જતા બાણોથી ત્રણ-ત્રણ કરીને પ્રતિપ્રહાર કર્યો.
6.54.110
ततः शरसहस्रेण सन्निवार्य महारथान् ।
हयान्काञ्चनसन्नाहान्भीमस्य न्यहनच्छरैः ॥ ६.५४.११० ॥
પછી હજાર બાણોથી મહારથીઓને રોકીને ભીમના સોનાના બખ્તરવાળા ઘોડાઓને બાણોથી મારી પાડ્યા.
6.54.111
हताश्वे स रथे तिष्ठन्भीमसेनः प्रतापवान् ।
शक्तिं चिक्षेप तरसा गाङ्गेयस्य रथं प्रति ॥ ६.५४.१११ ॥
ઘોડા મરાયેલા રથ પર ઊભેલા પ્રતાપી ભીમસેને ગાંગેયના રથ તરફ વેગથી શક્તિ ફેંકી.
6.54.112
अप्राप्तामथ तां शक्तिं पिता देवव्रतस्तव ।
त्रिधा चिच्छेद समरे सा पृथिव्यामशीर्यत ॥ ६.५४.११२ ॥
તે શક્તિ પહોંચે તે પહેલાં તમારા પિતા દેવવ્રતે યુદ્ધમાં તેને ત્રણ ટુકડા કરી કાપી નાખી; તે ધરતી પર તૂટી પડી.
6.54.113
ततः शैक्यायसीं गुर्वी प्रगृह्य बलवान्गदाम् ।
भीमसेनस्ततस्तूर्णं पुप्लुवे मनुजर्षभ ॥ ६.५४.११३ ॥
હે મનુજશ્રેષ્ઠ, પછી બળવાન ભીમસેને સ્ટીલની ભારે ગદા ઉપાડી અને તરત કૂદ્યા.
6.54.114
सात्यकोऽपि ततस्तूर्णं भीमस्य प्रियकाम्यया ।
गाङ्गेयसारथिं तूर्णं पातयामास सायकैः ॥ ६.५४.११४ ॥
પછી સાત્યકિએ પણ ભીમનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી ગાંગેયના સારથિને બાણોથી તરત પાડી દીધો.
6.54.115
भीष्मस्तु निहते तस्मिन्सारथौ रथिनां वरः ।
वातायमानैस्तैरश्वैरपनीतो रणाजिरात् ॥ ६.५४.११५ ॥
તે સારથિ મરાઈ જતાં, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મને પવન સમાન વેગવાન ઘોડાઓ રણભૂમિમાંથી દૂર લઈ ગયા.
6.54.116
भीमसेनस्ततो राजन्नपयाते महाव्रते ।
प्रजज्वाल यथा वह्निर्दहन्कक्षमिवैधितः ॥ ६.५४.११६ ॥
હે રાજન, ત્યારે મહાવ્રતી ભીષ્મ ચાલ્યા જતાં ભીમસેન સૂકાં ઘાસને બાળતી આગની જેમ પ્રજ્વલિત થયો.
6.54.117
स हत्वा सर्वकालिङ्गान्सेनामध्ये व्यतिष्ठत ।
नैनमभ्युत्सहन्केचित्तावका भरतर्षभ ॥ ६.५४.११७ ॥
તેણે બધા કલિંગોને હણીને સેનાની મધ્યમાં ઊભો રહ્યો; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમારા લોકોમાંથી કોઈએ તેનો સામનો કરવાનું સાહસ ન કર્યું.
6.54.118
धृष्टद्युम्नस्तमारोप्य स्वरथे रथिनां वरः ।
पश्यतां सर्वसैन्यानामपोवाहक यशस्विनम् ॥ ६.५४.११८ ॥
રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને તે યશસ્વી વીરને પોતાના રથમાં બેસાડીને, બધી સેનાઓ જોતી હતી ત્યારે ત્યાંથી દૂર લઈ ગયો.
6.54.119
संपूज्यमानः पाञ्चाल्यैर्मत्स्यैश्च भरतर्षभ ।
धृष्टद्युम्नं परिष्वज्य समेयादथ सात्यकिम् ॥ ६.५४.११९ ॥
ભરતશ્રેષ્ઠ, પાંચાલો અને મત્સ્યો દ્વારા સન્માનિત થતાં, તેણે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આલિંગન આપ્યું અને પછી સાત્યકિ પાસે ગયો.
6.54.120
अथाब्रवीद्भीमसेनं सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
प्रहर्षयन्यदुव्याघ्रो धृष्टद्युम्नस्य पश्यतः ॥ ६.५४.१२० ॥
ત્યારે સત્યપરાક્રમી સાત્યકિ, યદુવંશના વાઘ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જોતો હતો ત્યારે ભીમસેનને હર્ષ પમાડતાં બોલ્યો.
6.54.121
दिष्ट्या कालिङ्गराजश्च राजपुत्रश्च केतुमान ।
शक्रदेवश्च कालिङ्गः कलिङ्गाश्च मृधे हताः ॥ ६.५४.१२१ ॥
સદ્ભાગ્યે કલિંગરાજ, રાજપુત્ર કેતુમાન, શક્રદેવ, કલિંગ અને કલિંગજનો યુદ્ધમાં માર્યા ગયા.
6.54.122
स्वबाहुबलवीर्येण नागाश्वरथसंकुलः ।
महापुरुषभूयिष्ठो धीरयोधनिषेवितः ॥ ६.५४.१२२ ॥
પોતાના ભુજબળ અને પરાક્રમથી, હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલું, મહાપુરુષોથી સમૃદ્ધ, ધીર યોદ્ધાઓથી સેવિત.
6.54.123
महाव्यूहः कलिङ्गानामेकेन मृदितस्त्वया ।
एवमुक्त्वा शिनेर्नप्ता दीर्घबाहुररिन्दम।
रथाद्रथमभिद्रुत्य पर्यष्वजत पाण्डवम् ॥ ६.५४.१२३ ॥
કલિંગોની મહાવ્યૂહરચના તમે એકલાએ કચડી નાખી. આમ કહીને શિનિના પૌત્ર, દીર્ઘબાહુ, શત્રુદમને પોતાના રથથી બીજા રથ તરફ દોડીને પાંડવને આલિંગન આપ્યું.
6.54.124
ततः स्वरथमास्थाय पुनरेव महारथः ।
तावकानवधीत्क्रुद्धो भीमस्य बलमादधत् ॥ ६.५४.१२४ ॥
પછી પોતાના રથ પર ચઢીને તે મહારથી ફરી ક્રોધે ભરાઈને તમારા સૈનિકોનો વધ કરવા લાગ્યો અને ભીમના સૈન્ય પર તૂટી પડ્યો.