మహాభారతం · అధ్యాయం 6.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.54.1
मम पुत्रसमादिष्टः कलिङ्गोः वाहिनीपतिः ।
कथमद्भुतकर्माणं भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.५४.१ ॥
నా కుమారునిచే ఆజ్ఞాపించబడిన కళింగ సేనాధిపతి, అద్భుత కర్మలు చేసే మహాబలుడైన భీమసేనుని ఎలా ఎదుర్కొన్నాడు?
6.54.2
चरन्तं गदया वीर दण्डहस्तमिवान्तकम् ।
योधयामास समरे कलिङ्गः सह सेनया ॥ ६.५४.२ ॥
వీరుడా, గదను ధరించి దండహస్తుడైన యముని వలె తిరుగాడే భీమసేనునితో కళింగుడు తన సేనతో యుద్ధంలో పోరాడాడు.
6.54.3
पुत्रेण तव राजेन्द्र स तथोक्तो महाबलः ।
महत्या सेनया गुप्तः प्रायाद्भीमरथं प्रति ॥ ६.५४.३ ॥
రాజేంద్రా, నీ కుమారునిచే ఆ విధంగా ఆజ్ఞాపించబడిన ఆ మహాబలుడు, గొప్ప సేనచే రక్షింపబడి భీమరథం వైపు వెళ్ళాడు.
6.54.4
तामापतन्तीं महतीं कलिङ्गानां महाचमूम् ।
रथाश्वनागकलिलां प्रगृहीतमहायुधाम् ॥ ६.५४.४ ॥
కళింగుల ఆ మహా సేన, రథాలు, అశ్వాలు, గజాలతో నిండి, గొప్ప ఆయుధాలు ఎత్తి దాడి చేస్తూ వచ్చింది.
6.54.5
भीमसेनः कलिङ्गानामार्च्छद्भारत वाहिनीम् ।
केतुमन्तं च नैषादिमायान्तं सह चेदिभिः ॥ ६.५४.५ ॥
భారతా, భీమసేనుడు కళింగుల సేనపై దాడి చేశాడు; కేతుమంతుడు, నైషాది చేదులతో కలిసి వస్తుండగా.
6.54.6
ततः श्रुतायुः संक्रुद्धो राज्ञा केतुमता सह ।
आससाद रणे भीमं व्यूढानीकेषु चेदिषु ॥ ६.५४.६ ॥
అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన శ్రుతాయువు రాజు కేతుమంతునితో కలిసి, వ్యూహబద్ధమైన చేది సేనల మధ్య యుద్ధంలో భీమునిని చేరుకున్నాడు.
6.54.7
रथैरनेकसाहस्रैः कलिङ्गानां नराधिप ।
अयुतेन गजानां च निषादैःक सह केतुमान् ॥ ६.५४.७ ॥
ఓ రాజా! కళింగుల అనేక వేల రథాలతో, పది వేల ఏనుగులతో, నిషాదులతో కలిసి కేతుమాన్ (ముందుకు సాగాడు).
6.54.8
भिमसेनं रणे राजन्समन्तात्पर्यवारयत् ।
चेदिमत्स्यकरूषाश्च भीमसेनपदानुगाः ॥ ६.५४.८ ॥
ఓ రాజా! యుద్ధంలో భీమసేనుని అనుసరించిన చేదులు, మత్స్యులు, కరూషులు అతన్ని అన్ని వైపుల నుండి చుట్టుముట్టారు.
6.54.9
अभ्यधावन्त समरे निषादान्सह राजभिः ।
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.५४.९ ॥
యుద్ధంలో వారు రాజులతో కలిసి నిషాదులపై దూకారు. అప్పుడు భయంకరమైన, భయం కలిగించే యుద్ధం మొదలైంది.
6.54.10
न प्राजानन्त योधाः स्वान्परस्परजिघांसया ।
घोरमासीत्ततो युद्धं भीमस्य सहसा परैः ॥ ६.५४.१० ॥
ఒకరినొకరు చంపాలనే కోరికతో యోధులు తమవారినే గుర్తించలేకపోయారు. అప్పుడు భీముడిపై శత్రువులతో హఠాత్తుగా భయంకర యుద్ధం జరిగింది.
6.54.11
यथेन्द्रस्य महाराज महत्या दैत्यसेनया ।
तस्य सैन्यस्य संग्रामे युध्यमानस्य भारत ॥ ६.५४.११ ॥
ఓ మహారాజా! ఇంద్రుని విశాల దైత్య సేనతో యుద్ధం జరిగినట్లు, ఓ భారతా! ఆ సేన యుద్ధం చేస్తుండగా అలాగే (భయంకర యుద్ధం జరిగింది).
6.54.12
बभूव सुमहाञ्शब्दः सागरस्येव गर्जतः ।
अन्योन्यं स्म तदा योधा विकर्षन्तो विशांपते ॥ ६.५४.१२ ॥
సముద్రం గర్జించినట్లు అతి గొప్ప శబ్దం వచ్చింది. ఓ ప్రజాపతీ! అప్పుడు యోధులు ఒకరినొకరు లాగుతూ (పోరాడారు).
6.54.13
महीं चक्रुश्चितां सर्वां शशलोहितसन्निभाम् ।
योधांश्च स्वान्परान्वापि नाभ्यजानञ्जिघांसया ॥ ६.५४.१३ ॥
వారు కుందేటి రక్తం వంటి ఎర్రదనంతో నిండిన ఆ భూమిని మొత్తం శవాలతో కప్పేశారు; చంపాలనే కోరికతో తమవారినీ ఇతరులనూ వారు గుర్తించలేదు.
6.54.14
स्वानप्याददते स्वाश्च शूराः परमदुर्जयाः ।
विमर्दः सुमहानासीदल्पानां बहुभिः सह ॥ ६.५४.१४ ॥
అత్యంత దుర్జయులైన శూరులు తమవారిని కూడా పట్టుకున్నారు; కొద్దిమందికి, ఎక్కువమందికి మధ్య పెద్ద ఘర్షణ జరిగింది.
6.54.15
कलिङ्गैः सह चैदीनां निषादैश्च विशांपते ।
कृत्वा पुरुषकारं तु यथाशक्ति महाबलाः ॥ ६.५४.१५ ॥
ఓ ప్రజాపతీ! కలింగులు, చేదులు, నిషాదులతో కలిసి ఆ మహాబలులు తమ శక్తికొద్దీ పరాక్రమం ప్రదర్శించారు.
6.54.16
भीमसेनं परित्यज्य संन्यवर्तनक्त चेदयः ।
सर्वैः कलिङ्गैरासन्नः सन्निवृत्तेषु चेदिषु ॥ ६.५४.१६ ॥
భీమసేనుడిని విడిచిపెట్టి చేదులు వెనుదిరిగారు; చేదులు వెనుదిరిగిన తర్వాత కలింగులందరూ దగ్గరగా వచ్చి దాడి చేశారు.
6.54.17
स्वबाहुबलमस्थाय अभ्यवर्षन्त पाण्डवम् ।
न चचाल रथोपस्थाद्भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.१७ ॥
తన బాహుబలాన్ని నమ్మి వారు పాండవుడిపై బాణవర్షం కురిపించారు; కానీ మహాబలుడైన భీమసేనుడు తన రథ ఆసనం నుండి కొంచెమైనా కదలలేదు.
6.54.18
शितैरवाकिरद्बाणैः कलिङ्गानां वरूथिनीम् ।
कालिङ्गस्तु महेष्वासः पुत्रश्चास्य महारथः ॥ ६.५४.१८ ॥
అతడు వాడి బాణాలతో కలింగుల సేనను కప్పాడు; కాని కలింగ రాజు, అతని కుమారుడైన మహారథుడు, మహాధనుర్ధారి...
6.54.19
शक्रदेव इति ख्यातो जघ्नतुः पाण्डवं शरैः ।
ततो भीमो महाबाहुर्विधुन्वन्रुचिरं धनुः ॥ ६.५४.१९ ॥
శక్రదేవుడు అనే ప్రసిద్ధుడు పాండవుడిని (భీముడిని) బాణాలతో కొట్టాడు. అప్పుడు మహాబాహువైన భీముడు తన అందమైన విల్లును ఊపాడు.
6.54.20
योधयामास कालिङ्गं स्वबाहुबलमाश्रितः ।
शक्रदेवस्तु समरे विसृजन्सायकान्बहून् ॥ ६.५४.२० ॥
తన బాహుబలాన్ని నమ్ముకుని అతడు కాలింగ యోధునితో పోరాడాడు. శక్రదేవుడు యుద్ధంలో అనేక బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.54.21
अश्वाञ्जघान समरे भीमसेनस्य सायकैः ।
तं दृष्ट्वा विरथं तत्र भीमसेनमरिन्दमम् ॥ ६.५४.२१ ॥
యుద్ధంలో అతడు భీమసేనుని గుర్రాలను బాణాలతో చంపాడు. అక్కడ రథం లేకుండా ఉన్న శత్రుసంహారకుడైన భీమసేనుని చూసి—
6.54.22
शक्रदेवोऽभिदुद्राव शरैरवकिरञ्सितैः ।
भीमस्योपरि राजेन्द्र शक्रदेवो महाबलः ॥ ६.५४.२२ ॥
శక్రదేవుడు పదునైన బాణాలను కురిపిస్తూ భీముడిపై దూకాడు. ఓ రాజేంద్రా! మహాబలుడైన శక్రదేవుడు భీముని పైన.
6.54.23
ववर्ष शरवर्षाणि तपान्ते जलदो यथा ।
हताश्वे तु रथे तिष्ठन्भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.२३ ॥
వేసవి ముగింపులో మేఘం వర్షించినట్లు అతడు బాణ వర్షాన్ని కురిపించాడు. గుర్రాలు చచ్చిపోగా రథంపై నిలిచిన మహాబలుడు భీమసేనుడు—
6.54.24
शक्रदेवाय चिक्षेप सर्वशैक्यायसीं गदाम् ।
स तया निहतो राजन्कालिङ्गतनयो रथात् ॥ ६.५४.२४ ॥
అతడు శక్రదేవునిపై పూర్తిగా ఉక్కుతో చేసిన గదను విసిరాడు. ఓ రాజా! ఆ గదతో కాలింగ రాజకుమారుడు రథం నుండి చంపబడ్డాడు.
6.54.25
विरथः सह सूतेन जगाम धरणीतलम् ।
कहतमात्मसुतं दृष्ट्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥ ६.५४.२५ ॥
రథం లేక సారథితో కలిసి అతడు భూమిపైకి దిగాడు. తన కొడుకు చంపబడడం చూసిన కళింగుల రాజు.
6.54.26
रथैरनेकसाहस्रैर्भीमस्यावारयद्दिशः ।
अयुतेन गजानां च निषादैः परिवारितः।
ततो भीमो महावेगां त्यक्त्वा गुर्वी महागदां ॥ ६.५४.२६ ॥
అనేక వేల రథాలు భీముని దిక్కులను అడ్డుకున్నాయి. పదివేల ఏనుగులు, మావటీలు అతనిని చుట్టుముట్టారు. అప్పుడు భీముడు తన బరువైన, వేగమైన మహాగదను వదిలివేశాడు.
6.54.27
निस्त्रिंशमाददे घोरं चिकीर्षुः कर्म दारुणम् ।
चर्म चाप्रतिमं राजन्नार्षभं पुरुषर्षभ ॥ ६.५४.२७ ॥
భయంకరమైన ఖడ్గాన్ని తీసుకున్నాడు, భయంకర కార్యం చేయాలనే కోరికతో. ఓ రాజా, ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, సాటిలేని వృషభచర్మ కవచాన్నీ తీసుకున్నాడు.
6.54.28
नक्षत्रैरर्धचन्द्रैश्च शातकुम्भमयैश्चितम् ।
कालिङ्गस्तु ततः क्रुद्धो धनुर्ज्यामवमृज्य च ॥ ६.५४.२८ ॥
నక్షత్రాలతో, అర్ధచంద్రులతో, బంగారంతో చేసిన అలంకారాలతో అలంకరించబడిన ఆ కవచం. అప్పుడు కళింగరాజు కోపించి, ధనుస్సు త్రాడును తుడిచి.
6.54.29
प्रगृह्य च शरं घोरमेकं सर्पविषोपमम् ।
प्राहिणोद्भीमसेनाय वधाकाङ्क्षी जनेश्वरः ॥ ६.५४.२९ ॥
పాముల విషం వంటి ఒక భయంకర బాణాన్ని తీసుకుని, వధించాలనే కోరికతో ఆ ప్రజాధిపతి భీమసేనునిపై ప్రయోగించాడు.
6.54.30
तमापतन्तं वेगेन प्रेरितं निशितं शरम् ।
भीमसेनो द्विधा राजंश्चिच्छेद विपुलासिना ॥ ६.५४.३० ॥
వేగంగా వచ్చిన ఆ ప్రేరితమైన, పదునైన బాణాన్ని, ఓ రాజా, భీమసేనుడు విశాలమైన ఖడ్గంతో రెండుగా ఖండించాడు.
6.54.31
उदक्रोशच्च संहृष्टस्त्रासयानो वरूथिनीम् ।
कालिङ्गोऽथ ततः क्रुद्धो भीमसेनाय संयुगे ॥ ६.५४.३१ ॥
సంతోషించిన అతడు సైన్యాన్ని భయపెడుతూ గట్టిగా అరిచాడు. అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన కళింగ రాజు యుద్ధంలో భీమసేనుని మీదికి వెళ్ళాడు.
6.54.32
तोमरान्प्राहिणोच्छीघ्रं चतुर्दश शिलाशितान् ।
तानप्राप्तान्महाबाहुः खगतानेव पाण्डवः ॥ ६.५४.३२ ॥
అతడు వెంటనే రాతిపై సాన పెట్టిన పదునైన పదునాలుగు ఈటెలను ప్రయోగించాడు. కాని మహాబాహువైన పాండవుడు అవి చేరకముందే, ఆకాశంలోనే వాటిని నిరోధించాడు.
6.54.33
चिच्छेद सहसा राजन्नसंभ्रान्तो वरासिना ।
नित्यत्य तु रणे भीमस्तोमरान्वै चतुर्दश ॥ ६.५४.३३ ॥
ఓ రాజా, భీముడు తడబడకుండా తన శ్రేష్ఠమైన ఖడ్గంతో యుద్ధంలో ఆ పదునాలుగు ఈటెలను వెంటనే ఖండించాడు.
6.54.34
भानुमन्तं ततो भीमः प्राद्रवत्पुरुषर्षभः ।
भानुमांस्तु ततो भीमं शरवर्षेण च्छादयन् ॥ ६.५४.३४ ॥
అప్పుడు పురుషశ్రేష్ఠుడైన భీముడు భానుమంతుని వైపు పరుగెత్తాడు. అప్పుడు భానుమంతుడు భీముని బాణవర్షంతో కప్పివేశాడు.
6.54.35
ननाद बलवन्नादं नादयानो नभस्तलम् ।
न च तं ममृषे भीमः सिंहनादं महाहवे ॥ ६.५४.३५ ॥
భీముడు బలంగా గర్జించి ఆకాశాన్ని ప్రతిధ్వనింపజేశాడు. కానీ మహాసంగ్రామంలో భీముడు ఆ సింహనాదాన్ని సహించలేదు.
6.54.36
ततः शब्देन महता विननाद महास्वनः ।
तेन नादेन वित्रस्ता कलिङ्गानां वरूथिनी ॥ ६.५४.३६ ॥
అప్పుడు గొప్ప ధ్వనితో భీముడు మహా శబ్దంతో గర్జించాడు. ఆ గర్జనకు కళింగుల సైన్యం భయకంపితమైంది.
6.54.37
न भीमं समरे मेने मानुषं भरतर्षभ ।
ततो भीमो महाबाहुर्नर्दित्वा विपुलं स्वनम् ॥ ६.५४.३७ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, యుద్ధంలో వారు భీముడిని సాధారణ మానవునిగా భావించలేదు. అప్పుడు మహాబాహువైన భీముడు గొప్ప గర్జన చేశాడు.
6.54.38
सासिर्वेगवदाप्लुत्य दन्ताभ्यां वारणोत्तमम् ।
आरुरोह ततो मध्यं नागराजस्य मारिष ॥ ६.५४.३८ ॥
ఖడ్గంతో వేగంగా దూకి దంతాలను పట్టుకుని ఆ శ్రేష్ఠ గజంపైకి ఎక్కాడు. ఓ మారిష, ఆ గజరాజు మధ్యభాగంపై నిలిచాడు.
6.54.39
ततो मुमोच कालिङ्गः शक्तिं तामकरोद्द्वीधा ।
खङ्गेन पृथुना मध्ये भानुमन्तमथाच्छिनत् ॥ ६.५४.३९ ॥
అప్పుడు కాళింగ వీరుడు ఒక శక్తి (ఈటె)ను విసిరాడు. భీముడు దానిని ఖడ్గంతో మధ్యలో రెండుగా చేసి, తరువాత భానుమంతుని కూడా మధ్యలో నరికాడు.
6.54.40
सोऽन्तरायुधिनं हत्वा राजपुत्रमरिन्दमः ।
गुरुभारसहे स्कन्धे नागस्यासिमपातयत् ॥ ६.५४.४० ॥
శత్రువులను అణచివేసేవాడు, మరొక ఆయుధం ధరించిన రాజకుమారుడిని చంపి, ఏనుగు భారం మోసే భుజంపై ఖడ్గంతో నరికాడు.
6.54.41
छिन्नस्कन्धः स विनदन्पपात गजयूथपः ।
आरुगणः सिन्धुवेगन सानुमानिव पर्वतः ॥ ६.५४.४१ ॥
భుజం తెగిన ఆ గజయూథపతి గర్జిస్తూ పడిపోయాడు—సింధు నదీ ప్రవాహ వేగంతో శిఖరసహిత పర్వతం కూలినట్లు.
6.54.42
ततस्तस्मादप्लुत्य गजाद्भारत भारतः ।
खङ्गपाणिरदीनात्मा तस्थौ भूमौ सुदंशितः ॥ ६.५४.४२ ॥
ఓ భరతవంశీయుడా, అప్పుడు ఆ ఏనుగు నుండి దూకి, చేతిలో ఖడ్గంతో, నిర్భయ మనస్కుడై, చక్కగా కవచం ధరించిన భారతుడు (భీముడు) నేలపై నిలిచాడు.
6.54.43
स चचार बहून्मार्गानभितः पातयन्गजान् ।
अग्निचक्रमिवाविद्धं सर्वतः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५४.४३ ॥
అతడు అనేక మార్గాల్లో సంచరించాడు, అన్ని వైపులా ఏనుగులను కూలుస్తూ; త్రిప్పబడిన అగ్నిచక్రంలా ప్రతి దిక్కున కనిపించాడు.
6.54.44
अश्वबृन्देषु नागेषु रथानीकेषु चाभिभूः ।
पदातीनां च सङ्घेषु विनिघ्नञ्शोणितोक्षितः। ॥ ६.५४.४४ ॥
అశ్వ సమూహాలలో, ఏనుగులలో, రథ సేనల్లో, కాల్బలాల గుంపుల్లో అతడు ఆధిపత్యంతో సంహరిస్తూ, రక్తంతో తడిసినవాడై ఉన్నాడు.
6.54.45
श्येनवद्व्यचरद्भीमो रणेऽरिषु बलोत्कटः ।
छिन्दंस्तेषाकं शरीराणि शिरांसि च महाबलः ॥ ६.५४.४५ ॥
భీముడు రణంలో శత్రువుల మధ్య గద్దలా సంచరించాడు; బలంతో ఉగ్రుడై, మహాబలుడై, వారి శరీరాలను, తలలను ఖండిస్తూ.
6.54.46
खङघ्गेकन शितधारेण संयुगे गजयोधिनाम् ।
पदातिरेकः संक्रुद्धः शत्रूणां भयवर्धनः ॥ ६.५४.४६ ॥
యుద్ధంలో పదునైన ధారగల ఖడ్గంతో ఒంటరి కాల్బల యోధుడు, ఏనుగు యోధుల మధ్య కోపంతో, శత్రువులకు భయాన్ని పెంచుతూ.
6.54.47
संमाहयामास स तान्कालान्तकयमोपमः ।
मूढाश्च ते तमेवाजौ विनदन्तः समाद्रवन् ॥ ६.५४.४७ ॥
అతడు కాలుడు, యముడితో సమానంగా వారిని గందరగోళపరిచాడు; వారు మూఢులై, యుద్ధంలో అతనివైపే గర్జిస్తూ పరుగెత్తారు.
6.54.48
सासिमुत्तमवेगेन विचरन्तं महारणे ।
निकृत्य रथिनां चाजौ रथेषाश्च युगानि च ॥ ६.५४.४८ ॥
మహాయుద్ధంలో అత్యుత్తమ వేగంతో ఖడ్గంతో సంచరిస్తూ, యుద్ధంలో రథికుల రథాల కడ్డీలను, కాడులను కూడా ఖండించాడు.
6.54.49
जघान रथिनश्चापि बलवान्रिपुमर्दनः ।
भीमसेनश्चरन्मार्गान्सुबहून्प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५४.४९ ॥
బలవంతుడు, శత్రువులను అణచువాడు అయిన భీమసేనుడు రథికులను కూడా సంహరించాడు; అనేక మార్గాల్లో సంచరిస్తూ అతడు కనిపించాడు.
6.54.50
भ्रान्तमाविद्धमुद्भ्रान्तमाप्लुतं प्रसृतं प्लुतम् ।
संपातं समुदीर्णं च दर्शयामास पाण्डवः ॥ ६.५४.५० ॥
పాండవుడు తిరగడం, పొడవడం, గిరగిర తిరగడం, దూకడం, ముందుకు సాగడం, ఎగరడం, దాడి చేయడం, ఆకస్మిక దాడి చేయడం వంటివి ప్రదర్శించాడు.
6.54.51
केचिदग्रासिना छिन्नाः पाण्डवेन महात्मना ।
विनेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासवः ॥ ६.५४.५१ ॥
కొందరు మహాత్ముడైన పాండవుని పదునైన ఖడ్గంతో ఖండింపబడ్డారు; మర్మస్థానాలు భేదింపబడి అరిచి ప్రాణం లేక పడిపోయారు.
6.54.52
छइन्नदन्ताग्रहस्ताश्च भिन्नकुम्भास्तथाऽपरे ।
वियोधाः स्वान्यनीकानि जघ्नुर्भारत वारणाः । ॥ ६.५४.५२ ॥
ఓ భారతా! దంతాల అగ్రాలు, తొండాలు విరిగి, కుంభస్థలాలు పగిలిన ఇతర ఏనుగులు, సవారులు లేకుండా తమ స్వంత సేనలనే తొక్కాయి.
6.54.53
निपेतुरुर्व्यां च तथा विनदन्तो महारवान् ।
छिन्नांश्च तोमरान्राजन्महामात्रशिरांसि च ॥ ६.५४.५३ ॥
ఓ రాజా! గొప్ప ఘీంకారాలు చేస్తూ ఏనుగులు నేలపై పడ్డాయి; విరిగిన తోమరాలు, మహావతుల తలలు కూడా పడ్డాయి.
6.54.54
परिस्तोमान्विचित्रांश्च कक्ष्याश्च कनकोज्ज्वलाः ।
ग्रैवेयाण्यथ शक्तीश्च पताकाः कणपांस्तथा ॥ ६.५४.५४ ॥
విచిత్రమైన పరిస్తోమాలు, బంగారంలా మెరిసే కక్ష్యలు, మెడ ఆభరణాలు, శక్తులు, పతాకలు, శవాలు కూడా అక్కడ పడి ఉన్నాయి.
6.54.55
तूणीरानथ यन्त्राणि धनूंषि च ।
भिन्दिपालानि शुभ्राणि तोत्राणि चाङ्कुशैः सह ॥ ६.५४.५५ ॥
అంబులపొదులు, యంత్రాలు, విల్లులు, మెరిసే భిన్దిపాలాలు, అంకుశాలతో కూడిన కొరడాలు.
6.54.56
घण्टाश्च विविधा राजन्हेमगर्भान्त्सरूनपि ।
पततः पातितांश्चैव पश्यामः सह सादिभिः ॥ ६.५४.५६ ॥
ఓ రాజా, వివిధ గంటలను, లోపల బంగారం ఉన్న స్తంభాలను కూడా; కూలిపోతున్న, పడగొట్టబడిన ఏనుగులను వాటి సవారీలతో కలిసి చూశాము.
6.54.57
छिन्नगात्रावरकरैर्निहतैश्चाप वारणैः ।
आसीद्भूमिःक समास्तीर्णा पतितैर्भूधरैरिव ॥ ६.५४.५७ ॥
ఛిన్నమైన అవయవాలు, కవచాలు కల, చంపబడిన ఏనుగులతో భూమి పడిపోయిన పర్వతాలతో నిండినట్లు సమంగా పరచబడి ఉంది.
6.54.58
विमृद्यैवं महानागान्ममर्दाश्वान्महाबलः ।
अश्वारोहवरांश्चैव पातयामास संयुगे ॥ ६.५४.५८ ॥
ఇలా మహాబలుడు గొప్ప ఏనుగులను నలిపి, గుర్రాలను తొక్కి, యుద్ధంలో ఉత్తమ అశ్వారోహులను కూడా కూలదోశాడు.
6.54.59
तद्धोरमभवद्युद्धं तस्य तेषां च भारत ।
खलीनान्यथ योक्राणि कक्ष्याश्च कनकोज्ज्वलाः ॥ ६.५४.५९ ॥
ఓ భరతా, అతనికీ వారికీ జరిగిన ఆ యుద్ధం భయంకరమైంది; కళ్లెములు, నాగళ్లు, బంగారు మెరుపు గల తాళ్లు.
6.54.60
परिस्तोमाश्च प्रासाश्च ऋष्टयश्च महाधनाः ।
कवचान्यथ चर्माणि चित्राण्यास्तरणानि च ॥ ६.५४.६० ॥
పరిస్తోమాలు, ప్రాసాలు, మహా విలువైన ఋష్టులు, కవచాలు, డాళ్లు, రంగురంగుల ఆచ్ఛాదనలు.
6.54.61
तत्रतत्रापविद्धआनि व्यदृश्यन्त महाहवे ।
प्रासैर्यन्त्रैर्विचित्रैश्च शस्त्रैश्च विमलैस्तथा ॥ ६.५४.६१ ॥
అక్కడక్కడ మహాయుద్ధంలో విసిరివేయబడిన ఈటెలు, విచిత్ర యంత్రాలు, నిర్మల ఆయుధాలు కనిపించాయి.
6.54.62
स चक्रे वसुधां कीर्णां शबलैः कुसुमैरिव ।
आप्लुत्य रथिनः काश्चित्परामृश्य महाबलः ॥ ६.५४.६२ ॥
ఆ మహాబలుడు రథికులపైకి దూకి కొందరిని పట్టుకొని, భూమిని రంగురంగుల పూలతో నిండినట్లు చేశాడు.
6.54.63
पातयामास खङ्गेन सध्वजानपि पाण्डवः ।
मुहुरुत्पततो दिक्षु धावतश्च यशस्विनःक ॥ ६.५४.६३ ॥
పాండవుడు ఖడ్గంతో ధ్వజాలతో సహా వారిని పడగొట్టాడు; దిక్కుల్లో మళ్లీ మళ్లీ ఎగిరి పరుగెత్తిన ఆ యశస్వులను కూడా.
6.54.64
मार्गांश्च चरतश्चित्रं व्यस्मयन्त रणे जनाः ।
स जघान पदा कांश्चिद्व्याक्षिप्यान्यानपोथयत् ॥ ६.५४.६४ ॥
యుద్ధంలో అతడి విచిత్ర గతులను చూసి జనులు ఆశ్చర్యపోయారు. అతడు కొందరిని కాలితో తన్నాడు; ఇతరులను విసిరి నలిపాడు.
6.54.65
खह्गेनान्यांश्च चिच्छेद नादेनान्यांश्च भीषयन् ।
ऊरुवेगेन चाप्यन्यान्पातयामास भूतले ॥ ६.५४.६५ ॥
అతడు ఖడ్గంతో మరికొందరిని నరికాడు; గర్జనతో ఇతరులను భయపెట్టాడు; తొడల వేగంతో ఇంకొందరిని నేలపై పడగొట్టాడు.
6.54.66
अपरे चैनमालोक्य भयात्पञ्चत्वमागताः ।
एवं सा बहुला सेना कलिङ्गानां तरस्विनाम् ॥ ६.५४.६६ ॥
ఇతరులు అతడిని చూసి భయంతో మరణించారు. ఈ విధంగా వేగవంతులైన కళింగుల ఆ విస్తారమైన సేన (నశించింది).
6.54.67
परिवार्य रणे भीष्मं भीमसेनमुपाद्रवत् ।
ततः कालिङ्गयैन्यानां प्रमुखे भरतर्षभ ॥ ६.५४.६७ ॥
యుద్ధంలో భీష్ముని చుట్టుముట్టి వారు భీమసేనుని మీదకు దూకారు. అప్పుడు, భరతశ్రేష్ఠా, కళింగ సేన ముందు భాగంలో…
6.54.68
श्रुतायुषमभिप्रेक्ष्य भीमसेनः समभ्ययात् ।
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कालिङ्गो नवभिः शरैः । ॥ ६.५४.६८ ॥
శ్రుతాయువును చూసి భీమసేనుడు అతని వైపు ముందుకు సాగాడు. అతడు వస్తుండగా చూసి కళింగుడు తొమ్మిది బాణాలతో…
6.54.69
भीमसेनममेयात्मा प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
कलिङ्गबाणाभिहतस्तोत्रार्दित इव द्विपः ॥ ६.५४.६९ ॥
అపరిమిత ఆత్మ గల అతడు భీమసేనుని రొమ్ములో కొట్టాడు. కళింగ బాణాలతో గాయపడిన భీమసేనుడు అంకుశంతో బాధింపబడిన ఏనుగులా అయ్యాడు.
6.54.70
भीमसेनः प्रजज्वाल क्रोदेनाग्निरिवैधितः ।
अथाशोकः समादाय रथं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.५४.७० ॥
భీమసేనుడు కోపంతో అగ్నిలా ప్రజ్వలించాడు. అప్పుడు అశోకుడు బంగారంతో అలంకరించిన రథాన్ని తీసుకుని…
6.54.71
भीमं संपादयामास रथेन रथसारथिः ।
तामरुह्य रथं तूर्णं कौन्तेयः शत्रुसूदनः ॥ ६.५४.७१ ॥
రథసారథి భీముని రథంతో అక్కడికి చేర్చాడు. ఆ రథం ఎక్కి శీఘ్రంగా కుంతీపుత్రుడు, శత్రునాశకుడు…
6.54.72
कलिङ्गमभिदुद्राव तिष्ठितिष्ठेति चाब्रवीत् ।
ततः श्रुतायुर्बलावान्भीमाय निशिताञ्शरान् ॥ ६.५४.७२ ॥
అతడు కళింగుని వైపు దూకి, "ఆగు, ఆగు!" అన్నాడు. అప్పుడు బలవంతుడైన శ్రుతాయువు భీముని మీద వాడి బాణాలు ప్రయోగించాడు.
6.54.73
प्रेषयामास संक्रुद्धो दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
स कार्मुकवरोत्सृष्टैर्नवभिर्निशितैः शरैः ॥ ६.५४.७३ ॥
కోపంతో తన చేతి చురుకుదనాన్ని చూపుతూ, ఉత్తమ ధనుస్సు నుండి ప్రయోగించిన తొమ్మిది పదునైన బాణాలను పంపాడు.
6.54.74
समाहतो महाराज कलिङ्गेन महात्मना ।
संचुक्रुशे भृशं भीमो दण्डाहत इवोरगः ॥ ६.५४.७४ ॥
మహారాజా, ఆ మహాత్ముడైన కళింగుని చేత దెబ్బతిన్న భీముడు, దండంతో కొట్టబడిన పాములా గట్టిగా అరిచాడు.
6.54.75
क्रुद्धश्च चापमायम्य बलवद्बलिनां वरः ।
कलिङ्गमवधीत्पार्थो भीमः सप्तभिरायसैः ॥ ६.५४.७५ ॥
కోపంతో, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన పార్థుడు భీముడు, ధనుస్సును బలంగా లాగి ఏడు ఇనుప బాణాలతో కళింగుని చంపాడు.
6.54.76
क्षुराभ्यां चक्ररक्षौ च कलिङ्गस्य महाबलौ ।
सत्यदेवं च सत्यं च प्राहिणोद्यमसादनम् ॥ ६.५४.७६ ॥
క్షురప్రాల వంటి బాణాలతో కళింగుని ఇద్దరు మహాబలులైన రథరక్షకులు, సత్యదేవుడు మరియు సత్యుడు, యమసదనానికి పంపబడ్డారు.
6.54.77
ततः पुनमेयात्मा नासचैर्निशितैस्त्रिभिः ।
केतुमन्तं रणे भीमोऽगमयद्यमसादनम् ॥ ६.५४.७७ ॥
అప్పుడు సంయమిత మనస్కుడైన భీముడు, యుద్ధంలో మూడు పదునైన నాసిక బాణాలతో కేతుమంతుని యమసదనానికి పంపాడు.
6.54.78
ततः कलिङ्गाः सन्नद्धा भीमसेनममर्षणम् ।
अनीकैर्बहुसाहस्रैः क्षत्रियाः समवारयन् ॥ ६.५४.७८ ॥
అప్పుడు సన్నద్ధులైన కళింగ క్షత్రియులు, అసహనుడైన భీమసేనుని వేలాది సైన్యదళాలతో చుట్టుముట్టి అడ్డుకున్నారు.
6.54.79
ततः शक्तिगदाखङ्गतोमरर्ष्टिपरश्वथैः ।
कलिङ्गाश्च ततो राजन्भीमसेनमवाकिरन् ॥ ६.५४.७९ ॥
అప్పుడు కళింగులు శక్తి, గద, ఖడ్గం, తోమరం, ఋష్టి, పరశువులతో, ఓ రాజా, భీమసేనునిపై వర్షించారు.
6.54.80
संनिवार्य स तां घोरां शरवृष्टिं समुत्थिताम् ।
गदामादाय तरसा संनिपत्य महाबलः ॥ ६.५४.८० ॥
ఆ భయంకరమైన బాణవర్షాన్ని అడ్డుకొని, ఆ మహాబలుడు వేగంగా గదను తీసుకొని ముందుకు దూకాడు.
6.54.81
भीमः सप्तशतान्वीराननयद्यमसादनम् ।
पुनश्चैव द्विसाहस्रान्कलिङ्गानरिमर्दनः ॥ ६.५४.८१ ॥
భీముడు ఏడు వందల వీరులను యమలోకానికి పంపాడు; మళ్ళీ శత్రుమర్దనుడు రెండువేల కళింగులను కూడా పంపాడు.
6.54.82
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय तदद्भुतमिवाभवत् ।
एवं स तान्यनीकानि कलिङ्गानां पुनःपुनः ॥ ६.५४.८२ ॥
అతడు వారిని మృత్యులోకానికి పంపాడు; అది అద్భుతంగా కనిపించింది. ఈ విధంగా అతడు కళింగుల ఆ సేనలను మళ్ళీ మళ్ళీ...
6.54.83
बिभेद समरे तूर्णं प्रेक्ष्य भीष्मं महारथम् ।
हतारोहाश्च मातङ्गाः पाण्डवेन कृता रणे ॥ ६.५४.८३ ॥
యుద్ధంలో మహారథుడైన భీష్ముని చూసి అతడు వేగంగా చీల్చాడు; రణంలో పాండవుని చేత ఆరోహకులు చంపబడిన ఏనుగులు చేయబడ్డాయి.
6.54.84
विप्रजग्मुरनीकेषु मेघा वातहता इव ।
मृद्गन्तः स्वान्यनीकानि विनदन्तः शरातुराः ॥ ६.५४.८४ ॥
సేనల మధ్య వారు గాలికి కొట్టబడిన మేఘాల వలె చెల్లాచెదురయ్యారు; బాణాలతో పీడితులై అరుస్తూ తమ సొంత సేనలను తొక్కుతూ...
6.54.85
ततो भीमो महाबाहुः खङ्गहस्तो महाभुजःक ।
संप्रहृष्टो महाघोषं शङ्खं प्राध्मापयद्बली ॥ ६.५४.८५ ॥
అప్పుడు మహాబాహువైన భీముడు, చేతిలో ఖడ్గంతో, అత్యంత సంతోషంతో, గొప్ప ధ్వనిగల శంఖాన్ని బలంగా ఊదాడు.
6.54.86
सर्वकालिङ्गसैन्यानां मनांसि समकम्पयत् ।
मोहश्चापि कलिङ्गानामाविवेश परंतप ॥ ६.५४.८६ ॥
ఓ శత్రుతాపనా! అది కళింగ సైన్యాలన్నింటి మనసులను ఒక్కసారిగా వణికించింది; కళింగులలో మోహం ప్రవేశించింది.
6.54.87
प्राकम्पन्त च सैन्यानि वाहनानि च सर्वशः ।
भीमेन समरे राजन्गजेन्द्रेणेव सर्वशः ॥ ६.५४.८७ ॥
ఓ రాజా! యుద్ధంలో భీమునివల్ల సైన్యాలు, వాహనాలు అన్నివైపులా గజరాజు వల్లలా వణికిపోయాయి.
6.54.88
मार्गान्बहून्विचरता धावता च ततस्ततः ।
मुहुरुत्पतता चैव संमोहः समपद्यत ॥ ६.५४.८८ ॥
అనేక మార్గాల్లో తిరుగుతూ, ఇటూ అటూ పరుగెత్తుతూ, పదేపదే ఎగురుతూ ఉండగా సంమోహం కలిగింది.
6.54.89
भीमसेनभयत्रस्तं सैन्यं च समकम्पत ।
क्षोभ्यमाणमसंबाधं ग्राहेणेव महत्सरः ॥ ६.५४.८९ ॥
భీమసేనుని భయంతో వణికిన సైన్యమూ వణికింది; మొసలి చేత కదిలించబడిన పెద్ద సరస్సులా.
6.54.90
त्रासितेषु च सर्वेषु भीमेनाद्भुतकर्मणा ।
पुनरावर्तमानेषु विद्रवत्सु च सङ्घशः ॥ ६.५४.९० ॥
అద్భుత కర్మ చేసే భీముని చేత అందరూ భయపెట్టబడినప్పుడు, తిరిగి వస్తున్నవారు గుంపులుగా పారిపోయారు.
6.54.91
सर्वकालिङ्गयोधेषु पाण्डूनां ध्वजिनीपतिः ।
अब्रवीत्स्वान्यनीकानि युध्यध्वमिति पार्षतः ॥ ६.५४.९१ ॥
అన్ని కళింగ యోధుల మధ్య పాండవుల సేనాధిపతి పార్షతుడు తన ఇతర సేనా విభాగాలతో ఇలా అన్నాడు: "పోరాడండి."
6.54.92
सेनापतिवचः श्रुत्वा शिखण्डिप्रमुखा गणाः ।
भीममेवाभ्यवर्तन्त रथानीकैः प्रहारिभिः ॥ ६.५४.९२ ॥
సేనాపతి మాటలు విని, శిఖండి నాయకత్వంలోని సమూహాలు ప్రహరించే రథ సైన్యాలతో భీముని వైపే ముందుకు సాగాయి.
6.54.93
धर्मराजश्च तान्सर्वानुपजग्राह पाण्डवः ।
महता मेघवर्णेन नागानीकेन पृष्ठतः ॥ ६.५४.९३ ॥
ధర్మరాజైన పాండవుడు వారందరినీ స్వీకరించాడు; వెనుక నుండి మేఘవర్ణపు పెద్ద ఏనుగు సైన్యంతో వారిని ఆదుకున్నాడు.
6.54.94
एवं संनोद्य सर्वामि स्वान्यनीकानि पार्षतः ।
भीमसेनस्य जग्राह पार्ष्णि सत्पुरुषैर्वृतः ॥ ६.५४.९४ ॥
ఇలా తన ఇతర సేనా విభాగాలన్నిటినీ ప్రోత్సహించి, సత్పురుషులచే చుట్టబడిన పార్షతుడు భీమసేనుని వెనుక భాగాన్ని ఆదుకున్నాడు.
6.54.95
न हि पञ्चालराजस्य लोके कश्चन विद्यते ।
भीमसात्यकयोरन्यः प्राणेभ्यः प्रियकृत्तमः ॥ ६.५४.९५ ॥
నిజంగా లోకంలో పాంచాల రాజుకు భీమునికి, సాత్యకికి మించి ప్రాణాలకంటే ప్రియమైనవారు మరెవ్వరూ లేరు.
6.54.96
सोऽपश्यच्च कलिङ्गेषु चरन्तमरिसूदनः ।
भीमसेनं महाबाहुं पार्षतः परवीरहा ॥ ६.५४.९६ ॥
శత్రువులను సంహరించే, శత్రువీరులను వధించే పార్షతుడు, కళింగుల మధ్య తిరుగుతున్న మహాబాహువైన భీమసేనుని చూశాడు.
6.54.97
ननर्द बहुधा राजन्हृष्टश्चासीत्परंतपः ।
शङ्खं दध्मौ च समरे सिंहनादं ननाद च ॥ ६.५४.९७ ॥
రాజా, శత్రువులను దహించేవాడు ఆనందంతో అనేక విధాలుగా గర్జించాడు. యుద్ధంలో శంఖం ఊదుతూ సింహనాదం చేశాడు.
6.54.98
स च पारावताश्वस्य रथे हेमपरिष्कृते ।
कोविदारध्वजं दृष्ट्वा भीमसेनः समाश्वसत् । ॥ ६.५४.९८ ॥
బంగారంతో అలంకరించిన, పావురపు రంగు గుర్రాల రథంపై కోవిదార ధ్వజాన్ని చూసి భీమసేనుడు ఊరట పొందాడు.
6.54.99
धृष्टद्युम्नस्तु तं दृष्ट्वा कलिङ्गैः समभिद्रुतम् ।
भीमसेनममेयात्मा त्राणायाजौ समभ्ययात् ॥ ६.५४.९९ ॥
అయితే కళింగులచే ముట్టడించబడిన భీమసేనుడిని చూసి, అపార ఆత్మబలం గల ధృష్టద్యుమ్నుడు అతని రక్షణ కోసం యుద్ధంలో ముందుకు సాగాడు.
6.54.100
तौ दूरात्सात्यकिं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवृकोदरौ ।
कलिङ्गान्समरे वीरौ योधयेतां मनस्विनौ । ॥ ६.५४.१०० ॥
ఆ ఇద్దరు, ధృష్టద్యుమ్నుడు మరియు వృకోదరుడు, దూరం నుండి సాత్యకిని చూసి, యుద్ధంలో కళింగులతో పోరాడారు; ఆ ఉదాత్త వీరులు.
6.54.101
स तत्र गत्वा शैनेयो जवेन जयतां वरः ।
पार्थपार्षतयोः पार्षिं जग्राह पुरुषर्षभः ॥ ६.५४.१०१ ॥
అక్కడికి వేగంగా వెళ్లిన శైనేయుడు, విజేతలలో శ్రేష్ఠుడు, పురుషవృషభుడు, పార్థ మరియు పార్షతుల పార్శ్వాన్ని పట్టుకున్నాడు.
6.54.102
स कृत्कवा दारुणं कर्म प्रगृहीतशरासनः ।
आस्थितो रौद्रमात्मानं कलिङ्गानन्ववैक्षत ॥ ६.५४.१०२ ॥
భయంకర కర్మ చేసి, విల్లును ఎత్తి పట్టి, రౌద్ర రూపం ధరించి అతడు కళింగులను చూశాడు.
6.54.103
कलिङ्गप्रभवां चैव मांसशोणितकर्दमाम् ।
रुधिरस्यन्दिनीं तत्र भीमः प्रावर्तयन्नदीम् ॥ ६.५४.१०३ ॥
కళింగుల నుండి పుట్టిన, మాంసరక్తాల బురదతో నిండిన, రక్తం ప్రవహించే ఒక నదిని అక్కడ భీముడు ప్రవహింపజేశాడు.
6.54.104
अन्तरेण कलिङ्गानां पाण्डवानां च वाहिनीम् ।
तां संततार दुस्तारां भीमसेनो महाबलः ॥ ६.५४.१०४ ॥
కళింగుల మరియు పాండవుల సైన్యాల మధ్య ఉన్న ఆ దాటరాని ప్రవాహాన్ని మహాబలుడైన భీమసేనుడు దాటాడు.
6.54.105
भीमसेनं तथा दृष्ट्वा प्राक्रोशंस्तावका नृप ।
कालोऽयं भीमरूपेण कलिङ्गैः कसह युध्यते ॥ ६.५४.१०५ ॥
రాజా, భీమసేనుడిని అలా చూసి నీ వారు అరిచారు: "ఇతడు భయంకర రూపంలో కాలుడే, కళింగులతో యుద్ధం చేస్తున్నాడు!"
6.54.106
ततः शान्तनवो भीष्मः श्रुत्वा तं निनदं रणे ।
अभ्ययात्त्वरितो भीमं व्यूढानीकः समंततः ॥ ६.५४.१०६ ॥
అప్పుడు శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు యుద్ధంలో ఆ గర్జనను విని, సైన్యాన్ని నలుదిక్కులా వ్యూహంగా నిలిపి, వేగంగా భీముని వైపు వెళ్ళాడు.
6.54.107
तं सात्यकिर्भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
अभ्यद्रवन्त भीष्मस्य रथं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.५४.१०७ ॥
సాత్యకి, భీమసేనుడు, పృషతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు ఆయన వైపు పరుగెత్తి, భీష్ముని బంగారుతో అలంకరించిన రథం మీదకు దూకారు.
6.54.108
परिवार्य तु ते सर्वे गाङ्गेयं तरसा रणे ।
त्रिभिस्त्रिभिः शरैर्घोरैर्भीष्ममानर्च्छुरोजसा ॥ ६.५४.१०८ ॥
అందరూ రణంలో గాంగేయుణ్ణి వేగంగా చుట్టుముట్టి, ప్రతి ఒక్కరూ మూడేసి భయంకర బాణాలతో భీష్ముణ్ణి బలంగా కొట్టారు.
6.54.109
प्रत्यविध्यत तान्सर्वान्पिता देवव्रतस्तव ।
यतमानान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ॥ ६.५४.१०९ ॥
మీ తండ్రి దేవవ్రతుడు ప్రయత్నిస్తున్న ఆ మహా ధనుర్ధరులందరినీ మూడేసి సరళ బాణాలతో ఎదురుదెబ్బ కొట్టాడు.
6.54.110
ततः शरसहस्रेण सन्निवार्य महारथान् ।
हयान्काञ्चनसन्नाहान्भीमस्य न्यहनच्छरैः ॥ ६.५४.११० ॥
అప్పుడు వెయ్యి బాణాలతో మహారథులను అడ్డుకుని, భీముని బంగారు కవచాలున్న గుర్రాలను బాణాలతో కూల్చాడు.
6.54.111
हताश्वे स रथे तिष्ठन्भीमसेनः प्रतापवान् ।
शक्तिं चिक्षेप तरसा गाङ्गेयस्य रथं प्रति ॥ ६.५४.१११ ॥
గుర్రాలు చచ్చిపోయిన రథంపై నిలబడిన ప్రతాపవంతుడైన భీమసేనుడు, గాంగేయుని రథం వైపు వేగంగా శక్తిని విసిరాడు.
6.54.112
अप्राप्तामथ तां शक्तिं पिता देवव्रतस्तव ।
त्रिधा चिच्छेद समरे सा पृथिव्यामशीर्यत ॥ ६.५४.११२ ॥
ఆ శక్తి చేరకముందే మీ తండ్రి దేవవ్రతుడు యుద్ధంలో దానిని మూడు ముక్కలుగా నరికాడు; అది భూమిపై ముక్కలై పడింది.
6.54.113
ततः शैक्यायसीं गुर्वी प्रगृह्य बलवान्गदाम् ।
भीमसेनस्ततस्तूर्णं पुप्लुवे मनुजर्षभ ॥ ६.५४.११३ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠా, అప్పుడు బలవంతుడైన భీమసేనుడు ఉక్కుతో చేసిన బరువైన గదను పట్టుకుని వెంటనే దూకాడు.
6.54.114
सात्यकोऽपि ततस्तूर्णं भीमस्य प्रियकाम्यया ।
गाङ्गेयसारथिं तूर्णं पातयामास सायकैः ॥ ६.५४.११४ ॥
అప్పుడు సాత్యకి కూడా భీమునికి ప్రియం చేయాలనే కోరికతో, గాంగేయుని సారథిని బాణాలతో వెంటనే పడగొట్టాడు.
6.54.115
भीष्मस्तु निहते तस्मिन्सारथौ रथिनां वरः ।
वातायमानैस्तैरश्वैरपनीतो रणाजिरात् ॥ ६.५४.११५ ॥
ఆ సారథి చంపబడగా, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడిని గాలివలె వేగంగా పరుగెత్తే ఆ గుఱ్ఱాలు యుద్ధభూమి నుండి తీసుకెళ్లాయి.
6.54.116
भीमसेनस्ततो राजन्नपयाते महाव्रते ।
प्रजज्वाल यथा वह्निर्दहन्कक्षमिवैधितः ॥ ६.५४.११६ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు మహావ్రతుడైన భీష్ముడు వెళ్లిపోగా, భీమసేనుడు ఎండు గడ్డిని దహించే అగ్నిలా ప్రజ్వరిల్లాడు.
6.54.117
स हत्वा सर्वकालिङ्गान्सेनामध्ये व्यतिष्ठत ।
नैनमभ्युत्सहन्केचित्तावका भरतर्षभ ॥ ६.५४.११७ ॥
అతడు కళింగులందరినీ సంహరించి సైన్యం మధ్యలో నిలిచాడు; భరతశ్రేష్ఠుడా, నీ వారిలో ఎవరూ అతనిని ఎదుర్కొనే సాహసం చేయలేదు.
6.54.118
धृष्टद्युम्नस्तमारोप्य स्वरथे रथिनां वरः ।
पश्यतां सर्वसैन्यानामपोवाहक यशस्विनम् ॥ ६.५४.११८ ॥
రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు ఆ యశస్వి వీరుడిని తన రథంపై ఎక్కించి, అన్ని సైన్యాలు చూస్తుండగా అక్కడి నుండి తీసుకెళ్లాడు.
6.54.119
संपूज्यमानः पाञ्चाल्यैर्मत्स्यैश्च भरतर्षभ ।
धृष्टद्युम्नं परिष्वज्य समेयादथ सात्यकिम् ॥ ६.५४.११९ ॥
భరతశ్రేష్ఠుడా, పాంచాలులు, మత్స్యులు గౌరవించగా అతడు ధృష్టద్యుమ్నుని కౌగిలించుకొని, తరువాత సాత్యకిని కలిశాడు.
6.54.120
अथाब्रवीद्भीमसेनं सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
प्रहर्षयन्यदुव्याघ्रो धृष्टद्युम्नस्य पश्यतः ॥ ६.५४.१२० ॥
అప్పుడు సత్యపరాక్రముడైన సాత్యకి, యదువంశ వ్యాఘ్రుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు చూస్తుండగా భీమసేనుడిని సంతోషపరుస్తూ ఇలా అన్నాడు.
6.54.121
दिष्ट्या कालिङ्गराजश्च राजपुत्रश्च केतुमान ।
शक्रदेवश्च कालिङ्गः कलिङ्गाश्च मृधे हताः ॥ ६.५४.१२१ ॥
అదృష్టవశాత్తు కళింగ రాజు, రాజకుమారుడు కేతుమానుడు, శక్రదేవుడు, కళింగుడు, కళింగులు యుద్ధంలో హతులయ్యారు.
6.54.122
स्वबाहुबलवीर्येण नागाश्वरथसंकुलः ।
महापुरुषभूयिष्ठो धीरयोधनिषेवितः ॥ ६.५४.१२२ ॥
తమ బాహుబలం, పరాక్రమంతో, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండి, గొప్ప వీరులతో కూడి, ధీర యోధులు సేవించినది.
6.54.123
महाव्यूहः कलिङ्गानामेकेन मृदितस्त्वया ।
एवमुक्त्वा शिनेर्नप्ता दीर्घबाहुररिन्दम।
रथाद्रथमभिद्रुत्य पर्यष्वजत पाण्डवम् ॥ ६.५४.१२३ ॥
కళింగుల మహావ్యూహాన్ని నీవు ఒక్కడివే చిదిమివేశావు. ఇలా పలికి, శిని మనవడు, దీర్ఘబాహువు, శత్రునాశకుడు తన రథం నుండి మరొక రథం వైపు పరిగెత్తి పాండవుణ్ణి కౌగిలించుకున్నాడు.
6.54.124
ततः स्वरथमास्थाय पुनरेव महारथः ।
तावकानवधीत्क्रुद्धो भीमस्य बलमादधत् ॥ ६.५४.१२४ ॥
అప్పుడు తన రథమెక్కి, ఆ మహారథుడు మళ్లీ కోపంతో నీ సైనికులను సంహరించి, భీముని సైన్యంపై పడ్డాడు.