महाभारत · अध्याय 6.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.56.1
प्रभातायां च शर्वर्यां भीष्मः शान्तनस्तदा ।
अनीकान्यनुसंयाने व्यादिदेशाय भारत ॥ ६.५६.१ ॥
पहाट झाल्यावर शंतनुपुत्र भीष्मांनी तेव्हा सैन्यांना निघण्याची आज्ञा दिली, हे भारत.
6.56.2
गारुडं च महाव्यूहं चक्रे शान्तनवस्तदा ।
पुत्राणां ते जयाकाङ्क्षी भीष्मः कुरुपितामहः । ॥ ६.५६.२ ॥
तेव्हा शंतनुपुत्र, तुमच्या पुत्रांच्या विजयाची इच्छा करणारे कुरूंचे पितामह भीष्मांनी गरुड नावाचा महाव्यूह रचला.
6.56.3
गरुडस्य स्वयं तुण्डे पिता देवव्रतस्तव ।
चक्षुषी च भरज्वाजः कृतवर्मा च सात्वतः ॥ ६.५६.३ ॥
गरुडाच्या चोचीत स्वतः तुमचे पिता देवव्रत (भीष्म) होते; दोन डोळ्यांवर भरद्वाज (द्रोण) आणि सात्वत कृतवर्मा होते.
6.56.4
अश्वत्थामा कृपश्चैव शिर आस्तां यशस्विनौ ।
त्रैगर्त्तैरथ कैकेयैर्वाटधानैश्च संयुगे ॥ ६.५६.४ ॥
अश्वत्थामा आणि कृप हे दोन यशस्वी डोक्यावर होते; आणि युद्धात त्रिगर्त, कैकेय व वाटधानांसह.
6.56.5
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तश्च मारिष ।
मद्रकाः सिन्धुसौवीरास्तथा पाञ्चनदाश्च ये ॥ ६.५६.५ ॥
भूरिश्रवा, शल, शल्य, भगदत्त, हे मारिष; मद्रक, सिंधु-सौवीर आणि पांचनद, जे होते ते.
6.56.6
जयद्रथेन सहिता ग्रीवायां सन्निवेशिताः ।
पृष्ठे दुर्योधनो राजा सोदर्यैः सानुगैर्वृतः ॥ ६.५६.६ ॥
जयद्रथासह ते मानेवर स्थापित झाले; पाठीवर राजा दुर्योधन भाऊ व अनुचरांनी वेढलेला होता.
6.56.7
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च शकैः सह ।
पच्छमासन्महाराज शूरसेनाश्च सर्वशः ॥ ६.५६.७ ॥
विंद आणि अनुविंद, दोन आवंत्य, कंबोजराज शकांसह, हे महाराजा, आणि सर्व शूरसेन मागे उभे होते.
6.56.8
मागधाश्च कलिङ्गाश्च दासेरकगणैः सह ।
दक्षिणं पक्षमासाद्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः ॥ ६.५६.८ ॥
मागध आणि कलिंग, दास आणि ईरक गणांसह, व्यूहाच्या उजव्या पक्षावर पोहोचून कवच धारण करून उभे राहिले.
6.56.9
काकरुशा विकुञ्चाश्च मुण्डाः कुण्डीवृषास्तथा ।
बृहद्वलेन सहिता वामं पार्श्वमवस्थिताः ॥ ६.५६.९ ॥
काकरुश, विकुंच आणि मुंड, तसेच कुंडीवृष, बृहद्बलासह, डाव्या बाजूला उभे होते.
6.56.10
व्यूढं दृष्ट्वा तु तत्सैन्यं सव्यसाची परंतपः ।
धृष्टद्युम्नेन सहितः प्रत्यव्यूहत संयुगे ॥ ६.५६.१० ॥
ते सैन्य व्यूहबद्ध झालेले पाहून, शत्रूंना तापवणारा सव्यसाची, धृष्टद्युम्नासह युद्धात प्रतिव्यूह रचू लागला.
6.56.11
अर्धचन्द्रेण व्यूहेन व्यूहन्तमतिदारुणम् ।
दक्षिणं शृङ्गमास्वय भिमसेनो व्यरोचत ॥ ६.५६.११ ॥
अर्धचंद्र व्यूहाने अत्यंत भयंकर व्यूह रचत, उजव्या शिंगावर उभा राहून भीमसेन शोभला.
6.56.12
नानासंस्त्रौपसंषत्रैर्नानादेश्यैर्नृपैर्वृतः ।
तदन्येव विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ ६.५६.१२ ॥
विविध देशांच्या विविध शस्त्रधारी राजांनी वेढलेले, तसेच विराट आणि महारथी द्रुपदही उभे होते.
6.56.13
तदनन्तरमेवासीन्नीलो नीलायुधैः सह ।
नीलादनन्तरश्चैव धृष्टकेतुर्महाबलः ॥ ६.५६.१३ ॥
त्यानंतर लगेच नील निळ्या शस्त्रधारी योद्ध्यांसह उभा राहिला; नीलानंतर महाबलवान धृष्टकेतु.
6.56.14
चेदिकाशिकरूपेश्च पौरवैरपि संवृतः ।
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः ॥ ६.५६.१४ ॥
चेदी व काशी सैन्यांनी आणि पौरवांनी वेढलेले धृष्टद्युम्न व शिखंडी, तसेच पांचाल व प्रभद्रक (तेथे उभे राहिले).
6.56.15
मध्ये सैन्यस्य महतः स्थिता युद्धाय भारत ।
तत्रैव धर्मराजोऽपि गजानीकेन संवृतः । ॥ ६.५६.१५ ॥
हे भारता, मोठ्या सैन्याच्या मध्यभागी युद्धासाठी (ते) उभे राहिले; तिथेच धर्मराजही गजसेनेने वेढलेला उभा होता.
6.56.16
ततस्तु सात्यकी राजन्द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ।
अभिमन्युस्ततः शूर इरावांश्च ततः परम् ॥ ६.५६.१६ ॥
मग राजा, सात्यकी आणि द्रौपदीचे पाच पुत्र; नंतर शूर अभिमन्यू, आणि त्यानंतर इरावान.
6.56.17
भैमसेनिस्ततो राजन्केकयाश्च महारथाः ।
एते सर्वे महाराज वामं पार्श्वमुपाश्रिताः ॥ ६.५६.१७ ॥
मग राजा, भीमसेनाचा पुत्र आणि केकय महारथी; हे महाराजा, हे सर्व डाव्या बाजूचा आश्रय घेऊन उभे राहिले.
6.56.18
सर्वस्य जगतो गोप्ता गोप्ता यस्य जनार्दनः ।
तत्रानुरथिनां श्रेष्ठो वामश्रृङ्गे व्यवस्थितः।
एवमेतं महाव्यूहं प्रत्यव्यूहन्त पाण्डवाः ॥ ६.५६.१८ ॥
सर्व जगताचा रक्षक, ज्याचा रक्षक जनार्दन आहे, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ तो तेथे डाव्या शिंगावर उभा राहिला; अशा प्रकारे पांडवांनी या महाव्यूहाला प्रतिव्यूह रचला.
6.56.19
वधार्थं तव पुत्रामां तत्पक्षे ये च सङ्गताः ।
ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम् ॥ ६.५६.१९ ॥
तुझ्या पुत्रांच्या वधासाठी, आणि त्यांच्या पक्षात जे एकत्र जमले होते, तेव्हा युद्ध सुरू झाले; रथ आणि हत्ती एकमेकांत गुंतले.
6.56.20
तावकानां परेषां च निघ्नतामितरेतरम् ।
हयौघाश्च रथौघाश्व तत्र तत्र विशांपते ॥ ६.५६.२० ॥
तुझे लोक आणि शत्रू एकमेकांना प्रहार करत असता, घोड्यांचे आणि रथांचे समूह इकडेतिकडे, हे राजा.
6.56.21
संपतन्तो व्यदृश्यन्त निघ्नन्तस्ते परस्परम् ।
धावतां च रथोघानां निघ्नतां च पृथक् पृथक् ॥ ६.५६.२१ ॥
धावत येऊन ते एकमेकांना मारताना दिसले; धावणाऱ्या रथसमूहांच्या आणि वेगळे वेगळे प्रहार करणाऱ्यांमध्ये.
6.56.22
बभूव तुमुलः शब्दो विमिश्रो दुन्दुभिस्वनैः ।
दिवस्पृङ्वरवीराणां निघ्नतामितरेतरम् ।
संप्रहारे सुतुमुले तव तेषां च भारत ॥ ६.५६.२२ ॥
दुंदुभींच्या नादांत मिसळलेला प्रचंड कोलाहल उठला, जो आकाशाला भिडला; श्रेष्ठ वीर एकमेकांना मारत होते. हे भारता, तुझ्या आणि त्यांच्या त्या भयंकर संग्रामात.