મહાભારત · અધ્યાય 6.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.57.1
ततो व्यूढेष्वनीकेषु तावकेषु परेषु च ।
धनञ्जयो रथानीकमवधीत्तव भारत ॥ ६.५७.१ ॥
ત્યારે તમારી અને શત્રુઓની સેનાઓ વ્યૂહમાં ગોઠવાઈ ત્યારે, હે ભારત, ધનંજયે તમારી રથસેનાનો સંહાર કર્યો.
6.57.2
शरैरथिरथो युद्धे दारयन्रथयूथपान् ।
ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये ॥ ६.५७.२ ॥
યુદ્ધમાં મહારથી પાર્થે બાણોથી રથયૂથપતિઓને ચીરી નાખ્યા; યુગાંતે કાળથી મરાય તેમ તેઓ પાર્થથી મરાતા હતા.
6.57.3
धार्तराष्ट्रा रणे यत्नात्पाण्डवान्प्रत्ययोधयन् ।
प्रार्थयाना यशो दीप्तां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ६.५७.३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ યુદ્ધમાં પ્રયત્નપૂર્વક પાંડવો સામે લડાઈ કરી; દીપ્ત યશની ઇચ્છા રાખીને, મૃત્યુને જ પાછા ફરવાનો માર્ગ બનાવીને.
6.57.4
एकाग्रमनसो भूत्वा पाण्डवानां वरूथिनीम् ।
बभञ्जुर्बहुशो राजंस्ते चासञ्जन्त संयुगे ॥ ६.५७.४ ॥
એકાગ્ર મન થઈને, હે રાજન, તેમણે પાંડવોની સેનાને વારંવાર તોડી; અને તેઓ યુદ્ધમાં ડટી રહ્યા.
6.57.5
द्रवद्भिरथभग्नैश्च परिवर्तद्भिरेव च ।
पाण्डवैः कौरवेयैश्च न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.५७.५ ॥
ભાગતા, રથ તૂટેલા અને પાછા ફરીને લડતા પાંડવો અને કૌરવોમાંથી કશું પણ ઓળખી શકાયું નહીં.
6.57.6
उदतिष्ठद्रजो भौमं छादयानं दिवाकरम् ।
न दिशः प्रदिशो वापि जज्ञिरेऽत्र समागताः ॥ ६.५७.६ ॥
ધરતી પરથી ધૂળ ઊઠી સૂર્યને ઢાંકી દીધો; અહીં એકઠા થયેલાઓને દિશાઓ કે ઉપદિશાઓ સમજાઈ નહીં.
6.57.7
अनुमानेन संज्ञाभिर्नामगोत्रैश्च संयुगे ।
अवर्तत तदा युद्धं तत्र तत्र विशांपते ॥ ६.५७.७ ॥
ત્યારે યુદ્ધમાં અનુમાનથી, ચિહ્નોથી, નામ-ગોત્રથી ઓળખીને ત્યાં ત્યાં યુદ્ધ ચાલ્યું, હે પ્રજાપતિ.
6.57.8
न व्यूहो भिद्यते तत्र कौरवाणां कथञ्चन ।
रक्षितः सत्यसन्धेन भारद्वाजेन संयुगे ॥ ६.५७.८ ॥
ત્યાં કૌરવોની વ્યૂહરચના કોઈ પણ રીતે ભાંગી નહીં; સત્યસંધ ભારદ્વાજપુત્રે યુદ્ધમાં તેનું રક્ષણ કર્યું.
6.57.9
तथैव पाण्डवानां च रक्षितः सव्यसाचिना ।
नाभिद्यत महाव्यूहो भीमेन च सुरक्षितः ॥ ६.५७.९ ॥
તેવી જ રીતે પાંડવોનો મહાવ્યૂહ સવ્યસાચી અર્જુને રક્ષ્યો હતો; ભીમે સારી રીતે સુરક્ષિત કરતાં તે ભાંગ્યો નહીં.
6.57.10
सेनाग्रादपि निष्पत्य प्रायुध्यंस्तत्र मानवाः ।
उभयोः सेनयो राजन्व्यतिषक्तरथद्विपाः ॥ ६.५७.१० ॥
સેનાના અગ્રભાગમાંથી પણ નીકળીને ત્યાં માણસો લડ્યા; હે રાજન, બંને સેનાના રથ અને હાથી એકબીજામાં ભળી ગયા.
6.57.11
हयारोहैर्हयारोहाः पात्यन्ते स्म महाहवे ।
ऋष्टिभिर्विमलाभिश्च प्रासैरपि च संयुगे ॥ ६.५७.११ ॥
મહાયુદ્ધમાં ઘોડેસવારો ઘોડેસવારોને પાડી રહ્યા હતા; ચમકતી ઋષ્ટિઓ અને પ્રાસોથી પણ યુદ્ધમાં તેઓ પડાવાતા હતા.
6.57.12
रथी रथिनमासाद्य शरैः कनकभूषणैःक ।
पातयामास समरे तस्मिन्नतिभयंकरे ॥ ६.५७.१२ ॥
એક રથી બીજા રથી પાસે જઈ સોનાના આભૂષણવાળા બાણોથી તે અતિભયંકર યુદ્ધમાં તેને પાડતો હતો.
6.57.13
गजारोहा गजारोहान्नाराचशरतोमरैः ।
संसक्तान्पातयामासुस्तव तेषां च सर्वशः ॥ ६.५७.१३ ॥
હાથી પરના યોદ્ધાઓએ હાથી પરના યોદ્ધાઓને નારાચ, બાણ અને તોમરોથી પાડી નાખ્યા; એકબીજામાં ગૂંથાયેલા તેઓ તમારી બાજુએ અને તેમની બાજુએ સર્વત્ર એ જ રીતે પડ્યા.
6.57.14
कश्चिदुत्पत्य समरे वस्वारणमास्थितः ।
केशपक्षे परामृश्य जहार समरे शिरः ॥ ६.५७.१४ ॥
કોઈ યોદ્ધાએ યુદ્ધમાં કૂદીને વસુ-આરણ (હાથીઓનું યુદ્ધ) માં ઊભા રહી, વાળ પકડીને યુદ્ધમાં માથું કાપી લીધું.
6.57.15
अन्ये द्विरददन्ताग्रनिर्भिन्नहृदया रणे ।
वेमुश्च रुधिरं वीरा निःश्वसन्तः समन्ततः ॥ ६.५७.१५ ॥
બીજા વીરો, યુદ્ધમાં હાથીદાંતના અગ્રભાગથી હૃદય વીંધાઈને, નિસાસા નાખતા ચારેબાજુ લોહી ઓકવા લાગ્યા.
6.57.16
कश्चित्करिविषाणस्थो वीरो रणविशारदाः ।
प्रावेपच्छक्तिनिर्भिन्नो गजशिक्षास्त्रवेदिना ॥ ६.५७.१६ ॥
હાથીના દાંત પર ઊભેલો એક વીર, યુદ્ધનિપુણ, ગજશિક્ષાના અસ્ત્રો જાણનારની શક્તિથી વીંધાઈને ધ્રૂજી ઊઠ્યો.
6.57.17
पत्तिमङ्घा रणे पक्तीन्भिमन्दिपालपरश्वथैः ।
न्यतापतयन्त संहृष्टाः परस्परकृतागसः ॥ ६.५७.१७ ॥
પાયદળ યુદ્ધમાં ભિંદિપાલ, પાલ અને પરશુ વડે હરોળો પર તૂટી પડ્યું; હર્ષથી, એકબીજાના અપરાધી બનીને તેઓ નીચે પડતા ગયા.
6.57.18
रथी च समरे राजन्नासाद्य गजयूथपम् ।
स गजं पातयामास गजी च रथिनां वरम् ॥ ६.५७.१८ ॥
હે રાજન! યુદ્ધમાં એક રથીએ ગજયૂથપતિ પાસે જઈને તે હાથીને પાડી નાખ્યો; અને હાથી પરના યોદ્ધાએ રથીઓમાં શ્રેષ્ઠને પાડી નાખ્યો.
6.57.19
रथिनं च हयारोहः प्रासेन भरतर्षभ ।
पातयामास समरे रथी च हयसादिनम् ॥ ६.५७.१९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! ઘોડેસવારે ભાલાથી રથીને પાડી નાખ્યો; અને રથીએ યુદ્ધમાં ઘોડેસવારને પાડી નાખ્યો.
6.57.20
पदाती रथिनं सङ्ख्ये रथी चापि पदातिनम् ।
न्यपातयच्छितैः शस्त्रैः सेनयोरुभयोरपि ॥ ६.५७.२० ॥
પાયદળ સૈનિકે યુદ્ધમાં રથીને, અને રથીએ પણ પાયદળ સૈનિકને તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી પાડી નાખ્યો; બંને સેનાઓમાં.
6.57.21
गजारोहा हयारोहान्पातयांचक्रिरे तदा ।
हयारोहा गजस्थांश्च तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.५७.२१ ॥
ત્યારે ગજારોહીઓએ ઘોડેસવારોને પાડ્યા, અને ઘોડેસવારોએ હાથી પર રહેલાઓને પાડ્યા; તે અદ્ભુત જેવું થયું.
6.57.22
गजारोहवरैश्चापि तत्रतत्र पदातयः ।
पातिताः समदृश्यन्त तैश्चापि गजयोधिनः ॥ ६.५७.२२ ॥
ઠેરઠેર શ્રેષ્ઠ ગજારોહીઓ દ્વારા પાયદળ સૈનિકો પડેલા દેખાયા; અને તેમના દ્વારા જ ગજયોદ્ધાઓ પણ પડ્યા.
6.57.23
पत्तिसङ्घा हयारोहैः सादिसङ्घाश्च पत्तिभिः ।
पात्यमाना व्यदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.५७.२३ ॥
ઘોડેસવારો દ્વારા પાયદળના સમૂહો અને પાયદળો દ્વારા ઘોડેસવારોના સમૂહો પડતા દેખાયા—સેંકડો અને હજારો.
6.57.24
ध्वजैस्तत्रापविद्धैश्च कार्मुकैस्तोमरैस्तथा ।
प्रासैस्तथा गदाभिश्च परिघैः कम्पनैस्तथा ॥ ६.५७.२४ ॥
ત્યાં ફેંકાયેલા ધ્વજો, ધનુષ્યો, તોમરો, ભાલાઓ, ગદાઓ, પરિઘો અને કંપનો (શસ્ત્રો) વડે (રણભૂમિ ભરેલી હતી).
6.57.25
शक्तिभिः कवचैश्चित्रैः कणपैरङ्कुशैरपि ।
निस्त्रिंशैर्विमलैश्चापि स्वर्णपुङ्खैः शरैस्तथा ॥ ६.५७.२५ ॥
શક્તિઓ, વિચિત્ર બખ્તરો, કણપો, અંકુશો, ચમકતી તલવારો અને સોનાની પાંખોવાળાં બાણોથી પણ (રણભૂમિ ભરાયેલી હતી).
6.57.26
परिस्तोमैः कुथाभिश्च कम्बलैश्च महाधनैः ।
भूर्भाति भरतश्रेष्ठ स्रग्दामैरिव चित्रिता ॥ ६.५७.२६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! મહામૂલ્ય પરિસ્તોમ, કુથા અને કામળીઓથી તથા માળાઓથી ચિત્રિત હોય તેમ પૃથ્વી શોભતી હતી.
6.57.27
नराश्वकायैः पतितैर्दन्तिभिश्च महाहवे ।
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.५७.२७ ॥
તે મહાયુદ્ધમાં પડેલા માણસો, ઘોડાઓ અને હાથીઓનાં શરીરોથી પૃથ્વી અગમ્ય રૂપ ધારણ કરી, માંસ અને લોહીના કાદવવાળી બની.
6.57.28
प्रशशाम रजो भौमं व्युक्षितं रणशोणितैः ।
दिशश्च विमलाः सर्वाः संबभूवुर्जनेश्वर ॥ ६.५७.२८ ॥
યુદ્ધના રક્તથી છંટાયેલી પૃથ્વીની ધૂળ શાંત થઈ; હે જનેશ્વર, સર્વ દિશાઓ નિર્મળ થઈ.
6.57.29
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः ।
चिह्नभूतानि जगतो विनाशार्थाय भारत ॥ ६.५७.२९ ॥
હે ભારત! ચોતરફ અગણિત ધડો ઊભાં થયાં; જગતના વિનાશનાં ચિહ્નો રૂપે.
6.57.30
तस्मिन्युद्धे महारौद्रे वर्तमाने सुदारुणे ।
प्रत्यदृश्यन्त रथिनो धावमानाः समन्ततः ॥ ६.५७.३० ॥
તે અતિ ભયંકર, અત્યંત દારુણ યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે ચોતરફ દોડતા રથીઓ દેખાયા.
6.57.31
ततो भीष्मश्च द्रोणश्च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
पुरुमित्रो जयो भोजः शल्यश्चापि ससौबलः ॥ ६.५७.३१ ॥
પછી ભીષ્મ, દ્રોણ, સૈંધવ જયદ્રથ, પુરુમિત્ર, જય, ભોજ અને શલ્ય પણ સૌબલ સહિત (યુદ્ધ કર્યું).
6.57.32
एते समरदुर्धर्षाः सिंहतुल्यपराक्रमाः ।
पाण्डवानामनीकानि बभञ्जुःस्म पुनःपुनः ॥ ६.५७.३२ ॥
યુદ્ધમાં દુર્ધર્ષ, સિંહ સમાન પરાક્રમી આ લોકોએ પાંડવોની સેનાઓને વારંવાર ભાંગી નાખી.
6.57.33
तथैव भीमसेनोऽपि राक्षसश्च घटोत्कचः ।
सात्यकिश्चेकितानश्च द्रोपदेयाश्च भारत ॥ ६.५७.३३ ॥
તેવી જ રીતે ભીમસેન, રાક્ષસ ઘટોત્કચ, સાત્યકિ, એકિતાન અને હે ભારત, દ્રૌપદીના પુત્રો પણ (યુદ્ધ કરતા હતા).
6.57.34
तावकांस्तव पुत्रांश्च सहितान्सर्वराजभिः ।
द्रावयामासुराजौ ते त्रिदशा दानवानिव ॥ ६.५७.३४ ॥
સર્વ રાજાઓ સહિતના તમારા માણસોને અને તમારા પુત્રોને યુદ્ધમાં દેવોએ દાનવોને ભગાડે તેમ ભગાડ્યા.
6.57.35
तथा ते समरेऽन्योन्यं निघ्नन्तः क्षत्रियर्षभाः ।
रक्तोक्षिता घोररूपा विरेर्जुर्दानवा इव ॥ ६.५७.३५ ॥
એ રીતે તે ક્ષત્રિય શ્રેષ્ઠો યુદ્ધમાં એકબીજાને મારતા, લોહીથી લથપથ, ભયંકર રૂપે દાનવોની જેમ શોભ્યા.
6.57.36
विनिर्जित्य रिपून्वीरा सेकनयोरुभयोरपि ।
व्यदृस्यन्त महामात्रा ग्रहा इव नभस्तले ॥ ६.५७.३६ ॥
શત્રુઓને જીતનારા વીરો, યુદ્ધભૂમિની બંને બાજુના મહારથીઓ આકાશમાં ગ્રહોની જેમ દેખાયા.
6.57.37
ततो रथसहस्रेण पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अभ्ययात्पाण्डवं युद्धे राक्षसं च घटोत्कचम् ॥ ६.५७.३७ ॥
ત્યારે તમારો પુત્ર દુર્યોધન હજાર રથો સાથે યુદ્ધમાં પાંડવ પર અને રાક્ષસ ઘટોત્કચ પર ધસી ગયો.
6.57.38
तथैव पाण्डवाः सर्वे महत्या सेनया सह ।
द्रोणभीष्मौ रणे यत्तौ प्रत्युद्ययुररिन्दमौ ॥ ६.५७.३८ ॥
એ જ રીતે સર્વ પાંડવો મોટી સેના સાથે યુદ્ધમાં તત્પર શત્રુદમન દ્રોણ અને ભીષ્મ સામે ધસી ગયા.
6.57.39
किरीटी च ययौ क्रुद्धः समन्तात्पार्थिवोत्तमान् ।
आर्जुनिः सात्यकिश्चैव ययतुः सौबलं बलम् ॥ ६.५७.३९ ॥
કિરીટી અર્જુન ક્રોધે ભરાઈને ચારે બાજુ શ્રેષ્ઠ રાજાઓ તરફ ધસ્યો; આર્જુનિ (અભિમન્યુ) અને સાત્યકિ સૌબલ સેના તરફ ગયા.
6.57.40
ततः प्रववृते भूयः संग्रामो रोमहर्षणः ।
तावकानां परेषां च समरे विजयैषिणाम् ॥ ६.५७.४० ॥
ત્યારે ફરીથી રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું; તમારી બાજુના અને શત્રુઓના સૈનિકો વિજય ઇચ્છીને લડ્યા.