మహాభారతం · అధ్యాయం 6.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.57.1
ततो व्यूढेष्वनीकेषु तावकेषु परेषु च ।
धनञ्जयो रथानीकमवधीत्तव भारत ॥ ६.५७.१ ॥
అప్పుడు మీ వైపు, శత్రువుల వైపు సేనలు వ్యూహాలుగా నిలిచినప్పుడు, ధనంజయుడు మీ రథసేనను సంహరించాడు, ఓ భారతా.
6.57.2
शरैरथिरथो युद्धे दारयन्रथयूथपान् ।
ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये ॥ ६.५७.२ ॥
యుద్ధంలో మహారథుడైన పార్థుడు బాణాలతో రథయూథపతులను చీల్చాడు; యుగాంతంలో కాలంచే సంహరించబడినట్లు వారు పార్థునిచే చంపబడ్డారు.
6.57.3
धार्तराष्ट्रा रणे यत्नात्पाण्डवान्प्रत्ययोधयन् ।
प्रार्थयाना यशो दीप्तां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ६.५७.३ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు యుద్ధంలో శ్రద్ధగా పాండవులతో పోరాడారు; ప్రకాశించే కీర్తిని కోరుతూ, మృత్యువునే తిరిగి వచ్చే మార్గంగా చేసుకున్నారు.
6.57.4
एकाग्रमनसो भूत्वा पाण्डवानां वरूथिनीम् ।
बभञ्जुर्बहुशो राजंस्ते चासञ्जन्त संयुगे ॥ ६.५७.४ ॥
ఏకాగ్ర మనస్కులై, ఓ రాజా, వారు పాండవుల సేనను పలుమార్లు భేదించారు; యుద్ధంలో వారు అతుక్కుని నిలిచారు.
6.57.5
द्रवद्भिरथभग्नैश्च परिवर्तद्भिरेव च ।
पाण्डवैः कौरवेयैश्च न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.५७.५ ॥
పారిపోతున్నవారిలో, రథాలు విరిగినవారిలో, తిరిగి తిరిగి పోరాడుతున్నవారిలో, పాండవులు, కౌరవులు ఎవరూ గుర్తించబడలేదు.
6.57.6
उदतिष्ठद्रजो भौमं छादयानं दिवाकरम् ।
न दिशः प्रदिशो वापि जज्ञिरेऽत्र समागताः ॥ ६.५७.६ ॥
భూమి నుండి ధూళి లేచి సూర్యుని కప్పింది; ఇక్కడ సమకూడిన వారికి దిక్కులు, ఉపదిక్కులు కూడా తెలియలేదు.
6.57.7
अनुमानेन संज्ञाभिर्नामगोत्रैश्च संयुगे ।
अवर्तत तदा युद्धं तत्र तत्र विशांपते ॥ ६.५७.७ ॥
అప్పుడు యుద్ధంలో ఊహ ద్వారా, గుర్తుల ద్వారా, పేరు గోత్రాల ద్వారా గుర్తించి అక్కడక్కడ యుద్ధం సాగింది, ప్రజాపతీ.
6.57.8
न व्यूहो भिद्यते तत्र कौरवाणां कथञ्चन ।
रक्षितः सत्यसन्धेन भारद्वाजेन संयुगे ॥ ६.५७.८ ॥
అక్కడ కౌరవుల వ్యూహం ఏ విధంగానూ భేదించలేదు; సత్యసంధుడైన భారద్వాజుని కుమారుడు యుద్ధంలో దానిని రక్షించాడు.
6.57.9
तथैव पाण्डवानां च रक्षितः सव्यसाचिना ।
नाभिद्यत महाव्यूहो भीमेन च सुरक्षितः ॥ ६.५७.९ ॥
అలాగే పాండవుల మహావ్యూహం సవ్యసాచి అర్జునునిచే రక్షించబడి, భీముని చేత బాగా కాపాడబడి భేదించలేదు.
6.57.10
सेनाग्रादपि निष्पत्य प्रायुध्यंस्तत्र मानवाः ।
उभयोः सेनयो राजन्व्यतिषक्तरथद्विपाः ॥ ६.५७.१० ॥
సైన్యాగ్రం నుండి కూడా బయటకు వచ్చి అక్కడ మనుష్యులు పోరాడారు; రాజా, రెండు సేనల రథాలు, ఏనుగులు ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోయాయి.
6.57.11
हयारोहैर्हयारोहाः पात्यन्ते स्म महाहवे ।
ऋष्टिभिर्विमलाभिश्च प्रासैरपि च संयुगे ॥ ६.५७.११ ॥
మహాయుద్ధంలో గుర్రపు రౌతులు గుర్రపు రౌతులను కూల్చారు; ప్రకాశించే ఋష్టులు, ప్రాసములతో యుద్ధంలో వారు పడగొట్టబడ్డారు.
6.57.12
रथी रथिनमासाद्य शरैः कनकभूषणैःक ।
पातयामास समरे तस्मिन्नतिभयंकरे ॥ ६.५७.१२ ॥
ఒక రథికుడు మరొక రథికుని సమీపించి, బంగారు ఆభరణాలు గల బాణాలతో ఆ అతి భయంకర యుద్ధంలో అతనిని పడగొట్టాడు.
6.57.13
गजारोहा गजारोहान्नाराचशरतोमरैः ।
संसक्तान्पातयामासुस्तव तेषां च सर्वशः ॥ ६.५७.१३ ॥
ఏనుగు రౌతులు ఏనుగు రౌతులను నారాచాలు, బాణాలు, తోమరాలతో కూల్చారు; అల్లుకుపోయిన వారు మీ వైపున, వారి వైపున అన్ని చోట్ల అలాగే పడిపోయారు.
6.57.14
कश्चिदुत्पत्य समरे वस्वारणमास्थितः ।
केशपक्षे परामृश्य जहार समरे शिरः ॥ ६.५७.१४ ॥
ఒకడు యుద్ధంలో దూకి వసు-ఆరణం (ఏనుగు యుద్ధం)లో నిలిచి, వెంట్రుకలు పట్టుకుని యుద్ధంలో తల తీసుకున్నాడు.
6.57.15
अन्ये द्विरददन्ताग्रनिर्भिन्नहृदया रणे ।
वेमुश्च रुधिरं वीरा निःश्वसन्तः समन्ततः ॥ ६.५७.१५ ॥
ఇతరులు, యుద్ధంలో ఏనుగు దంతాల కొనలతో హృదయాలు చీలిన వీరులు, నిట్టూర్పులు విడుస్తూ అన్ని వైపులా రక్తాన్ని కక్కారు.
6.57.16
कश्चित्करिविषाणस्थो वीरो रणविशारदाः ।
प्रावेपच्छक्तिनिर्भिन्नो गजशिक्षास्त्रवेदिना ॥ ६.५७.१६ ॥
ఏనుగు దంతంపై నిలిచిన ఒక వీరుడు, యుద్ధ నైపుణ్యం గలవాడు, గజశిక్షా అస్త్రాలు తెలిసిన వాని శక్తి దెబ్బతో గుచ్చబడి వణికిపోయాడు.
6.57.17
पत्तिमङ्घा रणे पक्तीन्भिमन्दिपालपरश्वथैः ।
न्यतापतयन्त संहृष्टाः परस्परकृतागसः ॥ ६.५७.१७ ॥
కాల్బలులు యుద్ధంలో భిందిపాల, పాల, పరశువులతో వరుసలపై పడ్డారు; సంతోషంగా, పరస్పరం అపకారం చేసుకున్నవారై, వారు కూలిపోయారు.
6.57.18
रथी च समरे राजन्नासाद्य गजयूथपम् ।
स गजं पातयामास गजी च रथिनां वरम् ॥ ६.५७.१८ ॥
రాజా! యుద్ధంలో ఒక రథికుడు గజయూథపుని సమీపించి ఆ ఏనుగును కూల్చాడు; ఏనుగు రౌతు రథికులలో శ్రేష్ఠుడిని కూల్చాడు.
6.57.19
रथिनं च हयारोहः प्रासेन भरतर्षभ ।
पातयामास समरे रथी च हयसादिनम् ॥ ६.५७.१९ ॥
భరతశ్రేష్ఠా! అశ్వారోహి ఈటెతో రథికుడిని పడగొట్టాడు; రథికుడు యుద్ధంలో అశ్వారోహిని పడగొట్టాడు.
6.57.20
पदाती रथिनं सङ्ख्ये रथी चापि पदातिनम् ।
न्यपातयच्छितैः शस्त्रैः सेनयोरुभयोरपि ॥ ६.५७.२० ॥
కాలిబాట సైనికుడు యుద్ధంలో రథికుడిని, రథికుడు కూడా కాలిబాట సైనికుడిని పదునైన ఆయుధాలతో పడగొట్టారు; రెండు సేనల్లోనూ.
6.57.21
गजारोहा हयारोहान्पातयांचक्रिरे तदा ।
हयारोहा गजस्थांश्च तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.५७.२१ ॥
అప్పుడు గజారోహులు అశ్వారోహులను పడగొట్టారు; అశ్వారోహులు ఏనుగులపై ఉన్నవారిని పడగొట్టారు; అది అద్భుతంలా ఉంది.
6.57.22
गजारोहवरैश्चापि तत्रतत्र पदातयः ।
पातिताः समदृश्यन्त तैश्चापि गजयोधिनः ॥ ६.५७.२२ ॥
అక్కడక్కడ శ్రేష్ఠ గజారోహుల చేత కాలిబాట సైనికులు పడగొట్టబడినట్లు కనిపించారు; వారి చేతనే గజయోధులు కూడా పడగొట్టబడ్డారు.
6.57.23
पत्तिसङ्घा हयारोहैः सादिसङ्घाश्च पत्तिभिः ।
पात्यमाना व्यदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.५७.२३ ॥
అశ్వారోహులచేత కాలిబాట సైన్య సమూహాలు, కాలిబాట సైనికులచేత అశ్వసైన్య సమూహాలు పడగొట్టబడుతున్నట్లు కనిపించాయి—వందలుగా, వేలుగా.
6.57.24
ध्वजैस्तत्रापविद्धैश्च कार्मुकैस्तोमरैस्तथा ।
प्रासैस्तथा गदाभिश्च परिघैः कम्पनैस्तथा ॥ ६.५७.२४ ॥
అక్కడ పడవేయబడిన ధ్వజాలు, విల్లులు, తోమరాలు, ఈటెలు, గదలు, పరిఘలు, కంపనాలు (ఆయుధాలు) అంతటా ఉన్నాయి.
6.57.25
शक्तिभिः कवचैश्चित्रैः कणपैरङ्कुशैरपि ।
निस्त्रिंशैर्विमलैश्चापि स्वर्णपुङ्खैः शरैस्तथा ॥ ६.५७.२५ ॥
శక్తులు, విచిత్ర కవచాలు, గదలు, అంకుశాలు, మెరిసే ఖడ్గాలు, బంగారు రెక్కల బాణాలతో కూడా (రణభూమి నిండి ఉంది).
6.57.26
परिस्तोमैः कुथाभिश्च कम्बलैश्च महाधनैः ।
भूर्भाति भरतश्रेष्ठ स्रग्दामैरिव चित्रिता ॥ ६.५७.२६ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా! విలువైన పరిస్తోమాలు, కుథలు, కంబళ్లతో, పూలమాలలతో చిత్రితమైనట్లు భూమి ప్రకాశించింది.
6.57.27
नराश्वकायैः पतितैर्दन्तिभिश्च महाहवे ।
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.५७.२७ ॥
ఆ మహాయుద్ధంలో పడిపోయిన మనుషులు, గుర్రాలు, ఏనుగుల శరీరాలతో భూమి దాటరాని రూపం పొంది, మాంసరక్తాల బురదతో నిండింది.
6.57.28
प्रशशाम रजो भौमं व्युक्षितं रणशोणितैः ।
दिशश्च विमलाः सर्वाः संबभूवुर्जनेश्वर ॥ ६.५७.२८ ॥
యుద్ధ రక్తంతో తడిసి భూమి దుమ్ము శాంతించింది; ఓ జనేశ్వరా, అన్ని దిక్కులు నిర్మలమయ్యాయి.
6.57.29
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः ।
चिह्नभूतानि जगतो विनाशार्थाय भारत ॥ ६.५७.२९ ॥
ఓ భరతా! చుట్టూ లెక్కలేని తలలేని కబంధాలు లేచాయి; జగత్తు వినాశానికి సూచనలుగా.
6.57.30
तस्मिन्युद्धे महारौद्रे वर्तमाने सुदारुणे ।
प्रत्यदृश्यन्त रथिनो धावमानाः समन्ततः ॥ ६.५७.३० ॥
ఆ అతి భయంకరమైన, అత్యంత దారుణమైన యుద్ధం కొనసాగుతుండగా, చుట్టూ పరిగెడుతున్న రథికులు కనిపించారు.
6.57.31
ततो भीष्मश्च द्रोणश्च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
पुरुमित्रो जयो भोजः शल्यश्चापि ससौबलः ॥ ६.५७.३१ ॥
అప్పుడు భీష్ముడు, ద్రోణుడు, సైంధవుడు జయద్రథుడు, పురుమిత్రుడు, జయుడు, భోజుడు, శల్యుడు కూడా సౌబలునితో కలిసి (పోరాడారు).
6.57.32
एते समरदुर्धर्षाः सिंहतुल्यपराक्रमाः ।
पाण्डवानामनीकानि बभञ्जुःस्म पुनःपुनः ॥ ६.५७.३२ ॥
యుద్ధంలో ఎదిరించలేని, సింహ సమాన పరాక్రమం కలిగిన వీరులు పాండవుల సేనలను పదే పదే బద్దలు చేశారు.
6.57.33
तथैव भीमसेनोऽपि राक्षसश्च घटोत्कचः ।
सात्यकिश्चेकितानश्च द्रोपदेयाश्च भारत ॥ ६.५७.३३ ॥
అలాగే భీమసేనుడు, రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు, సాత్యకి, ఏకితానుడు, ఓ భారతా, ద్రౌపది కుమారులు కూడా (పోరాడారు).
6.57.34
तावकांस्तव पुत्रांश्च सहितान्सर्वराजभिः ।
द्रावयामासुराजौ ते त्रिदशा दानवानिव ॥ ६.५७.३४ ॥
వారు సర్వరాజులతో కలిసిన మీ వారిని, మీ కుమారులను యుద్ధంలో దేవతలు దానవులను తరిమినట్లు తరిమారు.
6.57.35
तथा ते समरेऽन्योन्यं निघ्नन्तः क्षत्रियर्षभाः ।
रक्तोक्षिता घोररूपा विरेर्जुर्दानवा इव ॥ ६.५७.३५ ॥
ఆ విధంగా ఆ క్షత్రియ శ్రేష్ఠులు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు కొడుతూ, రక్తంతో తడిసి, భయంకర రూపంతో దానవుల వలె ప్రకాశించారు.
6.57.36
विनिर्जित्य रिपून्वीरा सेकनयोरुभयोरपि ।
व्यदृस्यन्त महामात्रा ग्रहा इव नभस्तले ॥ ६.५७.३६ ॥
శత్రువులను జయించిన వీరులు, యుద్ధభూమికి ఇరువైపులా ఉన్న మహారథులు, ఆకాశంలో గ్రహాల వలె కనిపించారు.
6.57.37
ततो रथसहस्रेण पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अभ्ययात्पाण्डवं युद्धे राक्षसं च घटोत्कचम् ॥ ६.५७.३७ ॥
అప్పుడు మీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు వేయి రథాలతో యుద్ధంలో పాండవుడిపైనా, రాక్షసుడు ఘటోత్కచునిపైనా దాడి చేశాడు.
6.57.38
तथैव पाण्डवाः सर्वे महत्या सेनया सह ।
द्रोणभीष्मौ रणे यत्तौ प्रत्युद्ययुररिन्दमौ ॥ ६.५७.३८ ॥
అలాగే పాండవులందరూ గొప్ప సైన్యంతో యుద్ధంలో ప్రయత్నిస్తున్న శత్రుదమనులైన ద్రోణుడిని, భీష్ముడిని ఎదుర్కొన్నారు.
6.57.39
किरीटी च ययौ क्रुद्धः समन्तात्पार्थिवोत्तमान् ।
आर्जुनिः सात्यकिश्चैव ययतुः सौबलं बलम् ॥ ६.५७.३९ ॥
కిరీటి అర్జునుడు కోపంతో నలువైపులా శ్రేష్ఠ రాజుల వైపు వెళ్ళాడు; ఆర్జునుడి కుమారుడు (అభిమన్యుడు) మరియు సాత్యకి సౌబల సైన్యంపై దాడి చేశారు.
6.57.40
ततः प्रववृते भूयः संग्रामो रोमहर्षणः ।
तावकानां परेषां च समरे विजयैषिणाम् ॥ ६.५७.४० ॥
అప్పుడు మళ్ళీ వెంట్రుకలు నిక్కబొడిచే యుద్ధం మొదలైంది; మీ వైపువారూ శత్రువులూ విజయం కోరి పోరాడారు.