મહાભારત · અધ્યાય 6.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.58.1
ततस्ते पार्थिवाः क्रुद्धाः फल्गुनं वीक्ष्य संयुगे ।
रथैरनेकसाहस्रैः समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.५८.१ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા તે રાજાઓએ યુદ્ધમાં ફાલ્ગુનને જોઈને હજારો રથો વડે ચારેય બાજુથી તેને ઘેરી લીધો.
6.58.2
अथैनं रथबृन्देन कोष्ठकीकृत्य भारत ।
शरैः सुबहुसाहस्रैः समन्तादभ्यवारयन् ॥ ६.५८.२ ॥
પછી, હે ભારત, રથસમૂહથી તેને કોઠારની જેમ ઘેરી લઈ, હજારો બાણો વડે ચારેય બાજુથી તેને રોક્યો.
6.58.3
शक्तीश्च विमलाकस्तीक्ष्णा गदाश्च परिघैः सह ।
प्रासान्परश्वथांश्चैव मुद्गरान्मुसलानपि ॥ ६.५८.३ ॥
ચમકતા ધારદાર શક્તિ અને ગદા, પરિઘો સાથે, પ્રાસ, કુહાડીઓ, મુદ્ગર અને મુસળ પણ.
6.58.4
चिक्षिषुः समरे क्रुद्धाः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
शस्त्राणामथ तां वृष्टिं शलभानामिवायतिम् ॥ ६.५८.४ ॥
ક્રોધે ભરાઈને યુદ્ધમાં તેમણે ફાલ્ગુનના રથ તરફ પ્રહાર કરવા ઇચ્છ્યું; શસ્ત્રોનો તે વરસાદ તીડોના વિશાળ ટોળા જેવો હતો.
6.58.5
रुरोध सर्वतः पार्थः शरैः कनकभूषणैः ।
तत्र तल्लाघवं दृष्ट्वा बीभत्सोरतिमानुषम् ॥ ६.५८.५ ॥
પાર્થે ચારેય બાજુથી સોનાના આભૂષણવાળા બાણો વડે તેમને રોક્યા. ત્યાં બીભત્સુની તે અતિમાનુષ ચપળતા જોઈને.
6.58.6
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः ।
साधुसाध्विति राजेन्द्र फल्गुनं प्रत्यपूजयन् ॥ ६.५८.६ ॥
દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, પિશાચો, ઉરગો અને રાક્ષસો — 'સાધુ, સાધુ!' કહીને, હે રાજેન્દ્ર, ફાલ્ગુનનું સન્માન કર્યું.
6.58.7
सात्यकिश्चाभिमन्युश्च महत्या सेकनया वृतौ ।
गान्धारान्समरे शूराञ्जग्मतुः सहसौबलान् ॥ ६.५८.७ ॥
સાત્યકિ અને અભિમન્યુ મહાન બાણવર્ષાથી ઘેરાયેલા હતા, અને યુદ્ધમાં શૂર ગાંધારો તથા સૌબલો તરફ અચાનક ધસી ગયા.
6.58.8
तत्र सौबलकाः क्रुद्धा वार्ष्णेयस्य रथोत्तमम् ।
तिशलश्चिच्छिदुः क्रोधाच्छस्त्रैर्नानाविधैर्युधि ॥ ६.५८.८ ॥
ત્યાં ક્રોધિત સૌબલોએ યુદ્ધમાં ત્રિશૂળો અને અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રોથી વાર્ષ્ણેય (સાત્યકિ)ના ઉત્તમ રથને કાપી નાખ્યો.
6.58.9
सात्यकिस्तु रथं त्यक्त्वा वर्तमाने भयावहे ।
अभिमन्यो रथं तूर्णमारुरोह परंतपः ॥ ६.५८.९ ॥
પરંતુ ભયાનક યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે સાત્યકિએ પોતાનો રથ છોડીને શત્રુઓને તપાવનાર અભિમન્યુના રથ પર તરત ચઢી ગયા.
6.58.10
तावेकरथसंयुक्तौ सौबलेयस्य वाहिनीम् ।
व्यधमेतां शितैस्तूर्णं शरैःक सन्नतपर्वभिः ॥ ६.५८.१० ॥
એક જ રથ પર સંયુક્ત થયેલા તે બંનેએ સૌબલેય (શકુનિ)ની સેનાને તીક્ષ્ણ, વળેલા ગાંઠવાળા બાણોથી તરત વીંધી નાખી.
6.58.11
द्रोणभीष्मौ रणे यत्तौ धर्मराजस्य वाहिनीम् ।
नाशयेतां शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कपत्रपरिच्छदैः ॥ ६.५८.११ ॥
યુદ્ધમાં તત્પર દ્રોણ અને ભીષ્મે કંક પક્ષીની પાંખોથી શણગારેલા તીક્ષ્ણ બાણોથી ધર્મરાજની સેનાનો નાશ કર્યો.
6.58.12
ततो धर्मसुतोक राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
मिषतां सर्वसैन्यानां द्रोणानीकमुपाद्रवन् ॥ ६.५८.१२ ॥
ત્યારે ધર્મપુત્ર રાજા અને માદ્રીના બે પુત્રો પાંડવો, બધી સેનાઓ જોઈ રહી હતી ત્યારે, દ્રોણની સેના પર ધસી ગયા.
6.58.13
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
यथा देवासुरं युद्धं पूर्वमासीत्सुदारुणम् ॥ ६.५८.१३ ॥
ત્યાં અત્યંત મહાન, કોલાહલભર્યું અને રોમાંચ ઉપજાવનારું યુદ્ધ થયું, જેવું પૂર્વે દેવો અને અસુરો વચ્ચેનું અતિ ભયંકર યુદ્ધ થયું હતું.
6.58.14
कुर्वाणौ सुमहत्कर्म भीमसेनघटोत्कचौ ।
दुर्योधनस्ततोऽभ्येत्य तावुभावप्यवारयत् ॥ ६.५८.१४ ॥
અતિ મહાન કર્મો કરતા ભીમસેન અને ઘટોત્કચને દુર્યોધને આગળ આવીને બંનેને રોક્યા.
6.58.15
तत्राद्भुतमपश्याम हैडिम्बस्य पराक्रमम् ।
अतीत्य पीतरं युद्धे यदयुध्यत भारत ॥ ६.५८.१५ ॥
હે ભારત, ત્યાં હિડિંબાના પુત્રનો અદ્ભુત પરાક્રમ અમે જોયો; યુદ્ધમાં તેણે પોતાના પિતાને પણ વટાવી જઈને લડાઈ કરી.
6.58.16
भीमसेनस्तु संक्रुद्धो दुर्योधनममर्षणम् ।
हृद्यविध्यत्पृषत्केन प्रहसन्निव पाण्डवः ॥ ६.५८.१६ ॥
પરંતુ ગુસ્સે થયેલા ભીમસેને અસહિષ્ણુ દુર્યોધનની છાતીમાં બાણ માર્યું, જાણે પાંડવ હસતા હોય તેમ.
6.58.17
ततो दुर्योधननो राजा प्रहारवरपीडितः ।
निषसाद रथोपस्थे कश्मलं च जगाम ह ॥ ६.५८.१७ ॥
પછી રાજા દુર્યોધન એ શ્રેષ્ઠ પ્રહારથી પીડિત થઈને રથના આસન પર બેસી ગયો અને મૂર્છિત થયો.
6.58.18
तं विसंज्ञं विदित्वा तु त्वरमाणोऽस्य सारथिः ।
अपोवाह रणाद्राजंस्ततः सैन्यमभज्यत ॥ ६.५८.१८ ॥
તે મૂર્છિત થયો છે એમ જાણીને તેના સારથિએ ઉતાવળે તેને રણભૂમિમાંથી દૂર લઈ ગયો; હે રાજન્, ત્યારે સૈન્ય ભાંગી પડ્યું.
6.58.19
ततस्तां कौरवीं सेनां द्रवमाणां समन्ततः ।
निघ्नन्भीमः शरैस्तीक्ष्णैरनुवव्राज पृष्ठतः ॥ ६.५८.१९ ॥
પછી ભીમે ચારે તરફ ભાગી રહેલી તે કૌરવ સેનાને તીક્ષ્ણ બાણોથી મારતા પાછળથી પીછો કર્યો.
6.58.20
पार्षतश्च रथश्रोष्ठो धर्मपुत्रश्च पाण्डवः ।
द्रोणस्य पश्यतः सैन्यं गाङ्गेयस्य च पश्यतः ॥ ६.५८.२० ॥
પૃષતનો પુત્ર (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) અને રથશ્રેષ્ઠ ધર્મપુત્ર પાંડવ, દ્રોણ જોતા હતા અને ગાંગેય ભીષ્મ જોતા હતા ત્યારે, તે સેના પર પ્રહાર કર્યો.
6.58.21
जघ्नतुर्विशिकैस्तीक्ष्णैः परानीकविनाशनैः ।
द्रवमाणं तु तत्सैन्यं तव पुत्रस्य संयुगे ॥ ६.५८.२१ ॥
શત્રુ સેનાનો નાશ કરનારા તીક્ષ્ણ બાણોથી તે બંનેએ પ્રહાર કર્યો; યુદ્ધમાં તમારા પુત્રની તે સેના ભાગવા લાગી.
6.58.22
नाशक्नुतां वारयितुं भीष्मद्रोणौ महारथौ ।
वार्यमाणं च भीष्मेण द्रोणेन च महात्मना ॥ ६.५८.२२ ॥
મહારથી ભીષ્મ અને દ્રોણ તેમને રોકી શક્યા નહીં; ભીષ્મ અને મહાત્મા દ્રોણ દ્વારા રોકાતા છતાં (સેના અટકી નહીં).
6.58.23
विद्रवत्येव तत्सैन्यं पश्यतोर्द्रोणभीष्मयोः ।
ततो रथसहस्रेषु विद्रवत्सु ततस्ततःक ॥ ६.५८.२३ ॥
દ્રોણ અને ભીષ્મ જોતા હતા ત્યારે તે સેના ભાગી રહી હતી; ત્યારે હજારો રથો અહીંતહીં ભાગતા હતા ત્યારે…
6.58.24
तावास्थितावेकरथं सौभद्रशिनिपुङ्गवौ ।
सौबलीं समरे सेनां शातयेतां समन्ततः ॥ ६.५८.२४ ॥
સૌભદ્ર અને શિનિવંશના શ્રેષ્ઠ વીર એક જ રથ પર ઊભા રહીને, યુદ્ધમાં સૌબલ (શકુનિ)ની સેનાને ચારે તરફથી કાપવા લાગ્યા.
6.58.25
शुशुभाते तदा तौ तु शैनेयकुरुपुङ्गवौ ।
अमावास्यां गतौ यद्वत्सोमसूर्यौ नभस्तले ॥ ६.५८.२५ ॥
ત્યારે તે બંને, શૈનેય અને કુરુશ્રેષ્ઠ, અમાવસ્યાએ આકાશમાં ચંદ્ર અને સૂર્ય હોય તેમ શોભ્યા.
6.58.26
अर्जुनस्तु ततः क्रुद्धस्तव सैन्यं विशांपते ।
ववर्ष शरवर्षेण धाराभिरिव तोयदः ॥ ६.५८.२६ ॥
ત્યારે ક્રોધિત થયેલા અર્જુને, હે પ્રજાપતિ, તમારી સેના પર બાણોની વર્ષા કરી, જેમ મેઘ ધારાઓથી વરસે.
6.58.27
वध्यमानं ततस्तत्र शरैः पार्थस्य संयुगे ।
दुद्राव कौरवं सैन्यं विषादभयकम्पितम् ॥ ६.५८.२७ ॥
ત્યાં પાર્થના બાણોથી મરાતું કૌરવ સૈન્ય, વિષાદ અને ભયથી કંપતું, ભાગ્યું.
6.58.28
द्रवतस्तान्समालक्ष्य भीष्मद्रोणौ महारथौ ।
न्यवारयेतां संरब्धौ दुर्योधनहितैषिणौ ॥ ६.५८.२८ ॥
તેમને ભાગતા જોઈને દુર્યોધનનું હિત ઇચ્છતા મહારથી ભીષ્મ અને દ્રોણે ક્રોધિત થઈને તેમને રોક્યા.
6.58.29
ततो दुर्योधनो राजा समाश्वस्य विशांपते ।
न्यवर्तयत तत्सैन्यं द्रवमाणां समन्ततः ॥ ६.५८.२९ ॥
ત્યારે હે પ્રજાપતિ, રાજા દુર્યોધને આશ્વાસન આપીને ચારે બાજુથી ભાગતી તે સેનાને પાછી વાળી.
6.58.30
यत्र यत्र हि पुत्रं ते ये ये पश्यन्ति भारत ।
तत्र तत्र न्यवर्तन्त क्षत्रियाणां महरथाः ॥ ६.५८.३० ॥
હે ભારત, તમારા પુત્રને જ્યાં જ્યાં, જે જે જોતા હતા, ત્યાં ત્યાં તે મહારથી ક્ષત્રિયો પાછા ફર્યા.
6.58.31
तान्निवृत्तान्समीक्ष्यैव ततोऽन्येऽपीतरे जनाः ।
अन्योन्यस्पर्धया राजँल्लज्जया चावतस्थिरे ॥ ६.५८.३१ ॥
તેમને પાછા ફરતા જોઈને, હે રાજન, બીજા લોકો પણ પરસ્પર હરીફાઈથી અને લજ્જાથી ઊભા રહી ગયા.
6.58.32
पुनरावर्ततां तेषां वेग आसीद्विशांपते ।
पूर्यतः सागरस्येव चन्द्रस्योदयनं प्रति ॥ ६.५८.३२ ॥
હે પ્રજાપતિ, ફરીથી પાછા ફરતા તેમનો વેગ ચંદ્રોદય તરફ ઊછળતા સમુદ્ર જેવો હતો.
6.58.33
अन्निवृत्तांस्ततस्तांस्तु दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
अब्रवीत्त्वरितो गत्वा भीष्मं शान्तनवं वचः ॥ ६.५८.३३ ॥
તેમને પાછા ન ફરતા જોઈને રાજા સુયોધને ઉતાવળે જઈને શંતનુના પુત્ર ભીષ્મને આ વચન કહ્યું.
6.58.34
पितामह निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
नानुरूपमहं मन्ये त्वयि जीवति कौरव ॥ ६.५८.३४ ॥
હે પિતામહ, હું તમને જે કહું છું તે સાંભળો. હે ભારત, હે કૌરવ, તમે જીવિત હોવા છતાં મને આ યોગ્ય લાગતું નથી.
6.58.35
द्रोणो चास्त्रविदां श्रेष्ठे सपुत्रे ससुहृञ्जने ।
कृपे चैव महेष्वासे द्रवते यद्वरूथिनी ॥ ६.५८.३५ ॥
અસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ, તેમના પુત્ર અને સ્વજનો સાથે, અને મહાધનુર્ધર કૃપ પણ — તેમની સેના ભાગી રહી છે.
6.58.36
न पाण्डवान्प्रतिलांस्तव मन्ये कथंचन ।
तथा द्रोणस्य सङ्ग्रमे द्रौमेश्चैव कृपस्य च ॥ ६.५८.३६ ॥
મને લાગતું નથી કે તમારા પક્ષના લોકો કોઈ પણ રીતે પાંડવો સામે ટકી શકશે; તેમ જ યુદ્ધમાં દ્રોણ, દ્રૌણિ અને કૃપની સામે પણ ટકી શકશે નહીં.
6.58.37
अनुग्राह्याः पाण्डुसुतास्तव नूनं पितामह ।
यथेमां क्षमसे वीर वध्यमानां वरूथिनीम् ॥ ६.५८.३७ ॥
હે પિતામહ, પાંડુના પુત્રો નિશ્ચે તમારી કૃપાને પાત્ર છે; હે વીર, માર ખાતી આ સેનાને તમે સહન કરો છો.
6.58.38
सोऽस्मि वाच्यस्त्वया राजन्पूर्वमेव समागमे ।
न योत्स्ये पाण्डवान्सङ्ख्ये नापि पार्षतसात्यकी ॥ ६.५८.३८ ॥
હે રાજા, યુદ્ધના આરંભ પહેલાં જ તમે મને કહ્યું હતું; હું યુદ્ધમાં પાંડવો, પાર્ષત કે સાત્યકિ સાથે નહીં લડું.
6.58.39
श्रुत्वा तु वचनं तुभ्यमाचार्यस्य कृपस्य च ।
कर्णेन सहितः कृत्यं चिन्तयानस्तदैव हि ॥ ६.५८.३९ ॥
પણ તમારા માટે આચાર્ય અને કૃપના વચન સાંભળીને, કર્ણ સાથે, ત્યારે જ તે શું કરવું તેનો વિચાર કરવા લાગ્યો.
6.58.40
यदि नाहं परित्याज्यो युवाभ्यामिह संयुगे ।
विक्रमेणानुरूपेण युध्येतां पुरुषर्षभौ ॥ ६.५८.४० ॥
આ યુદ્ધમાં તમે બંને મને ત્યાગવા યોગ્ય ન માનતા હો, તો હે પુરુષશ્રેષ્ઠો, તમારા પરાક્રમને અનુરૂપ યુદ્ધ કરો.
6.58.41
एतच्छ्रुत्वा वचो भीष्मः प्रहसन्वै मुहुर्मुहुः ।
अब्रवीत्तनयं तुभ्यं क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी ॥ ६.५८.४१ ॥
આ વચન સાંભળીને ભીષ્મ વારંવાર હસતાં, ક્રોધથી આંખો ફેરવીને તમારા પુત્રને બોલ્યા.
6.58.42
बहुशोऽसि मया राजंस्तथ्यमुक्तो हितं वचः ।
अजेयाः पाण्डवा युद्धे देवैरपि सवासवैः ॥ ६.५८.४२ ॥
હે રાજા, મેં તમને વારંવાર સત્ય અને હિતકારી વચન કહ્યાં છે: યુદ્ધમાં પાંડવો ઇંદ્ર સહિત દેવોથી પણ અજેય છે.
6.58.43
यत्तु शक्यं मया कर्तुं वृद्धेनाद्य गतायुषा ।
करिष्यामि यथाशक्ति पश्येदानीं सबान्धवः ॥ ६.५८.४३ ॥
આજે વૃદ્ધ અને આયુષ્ય ક્ષીણ થયેલો હું જે કરી શકું તે મારી શક્તિ પ્રમાણે કરીશ. હવે બંધુઓ સહિત જુઓ.
6.58.44
अद्य पाण्डुसुतानेकः ससैन्यान्सह बन्धुभिः ।
सोऽहं निवारयिष्यामि सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.५८.४४ ॥
આજે હું એકલો સૈન્ય અને બંધુઓ સહિત પાંડુપુત્રોને રોકીશ; સર્વ લોક જોતા હશે ત્યારે.
6.58.45
एवमुक्ते तु भीष्मेण पुत्रास्तव जनेश्वर ।
दध्मुः शङ्खान्मुदा युक्ता भेरीः संजघ्निरे भृशम् ॥ ६.५८.४५ ॥
હે જનેશ્વર, ભીષ્મે એમ કહ્યું ત્યારે તમારા પુત્રોએ આનંદથી શંખ ફૂંક્યા અને ભેરીઓ જોરથી વગાડી.
6.58.46
पाण्डवा हि ततो राजञ्श्रुत्वा तं निनदं महत् ।
दध्मुः शङ्खांश्च भेरीश्च मुरजांश्चाप्यनादयन् ॥ ६.५८.४६ ॥
હે રાજન, ત્યારે પાંડવોએ તે મહાન ઘોષ સાંભળીને શંખ ફૂંક્યા અને ભેરી તથા મુરજ પણ વગાડ્યા.