महाभारत · अध्याय 6.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.58.1
ततस्ते पार्थिवाः क्रुद्धाः फल्गुनं वीक्ष्य संयुगे ।
रथैरनेकसाहस्रैः समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.५८.१ ॥
तेव्हा क्रोधित झालेल्या त्या राजांनी युद्धात फाल्गुनाला पाहून हजारो रथांनी चारही बाजूंनी त्याला वेढले.
6.58.2
अथैनं रथबृन्देन कोष्ठकीकृत्य भारत ।
शरैः सुबहुसाहस्रैः समन्तादभ्यवारयन् ॥ ६.५८.२ ॥
नंतर, हे भारता, रथांच्या समूहाने त्याला कोठारासारखे वेढून, हजारो बाणांनी चारही बाजूंनी त्याला अडवले.
6.58.3
शक्तीश्च विमलाकस्तीक्ष्णा गदाश्च परिघैः सह ।
प्रासान्परश्वथांश्चैव मुद्गरान्मुसलानपि ॥ ६.५८.३ ॥
चमकदार धारदार शक्ती आणि गदा, परिघांसह, प्रास, कुऱ्हाडी, मुद्गर आणि मुसळेही.
6.58.4
चिक्षिषुः समरे क्रुद्धाः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
शस्त्राणामथ तां वृष्टिं शलभानामिवायतिम् ॥ ६.५८.४ ॥
क्रोधाने युद्धात त्यांनी फाल्गुनाच्या रथावर प्रहार करू इच्छिले; शस्त्रांचा तो वर्षाव टोळांच्या विस्तीर्ण थव्यासारखा होता.
6.58.5
रुरोध सर्वतः पार्थः शरैः कनकभूषणैः ।
तत्र तल्लाघवं दृष्ट्वा बीभत्सोरतिमानुषम् ॥ ६.५८.५ ॥
पार्थाने सर्व बाजूंनी सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेल्या बाणांनी त्यांना अडवले. तेथे बीभत्सूची ती अतिमानुष चपळाई पाहून.
6.58.6
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः ।
साधुसाध्विति राजेन्द्र फल्गुनं प्रत्यपूजयन् ॥ ६.५८.६ ॥
देव, दानव, गंधर्व, पिशाच, उरग आणि राक्षस — 'साधु, साधु!' म्हणत, हे राजेंद्रा, त्यांनी फाल्गुनाचा सन्मान केला.
6.58.7
सात्यकिश्चाभिमन्युश्च महत्या सेकनया वृतौ ।
गान्धारान्समरे शूराञ्जग्मतुः सहसौबलान् ॥ ६.५८.७ ॥
सात्यकी आणि अभिमन्यू महान बाणवर्षावात वेढलेले असताना युद्धात शूर गांधार आणि सौबलांकडे अचानक गेले.
6.58.8
तत्र सौबलकाः क्रुद्धा वार्ष्णेयस्य रथोत्तमम् ।
तिशलश्चिच्छिदुः क्रोधाच्छस्त्रैर्नानाविधैर्युधि ॥ ६.५८.८ ॥
तेथे संतप्त झालेल्या सौबलांनी युद्धात त्रिशूळांनी आणि नाना प्रकारच्या शस्त्रांनी वार्ष्णेयाचा (सात्यकीचा) उत्तम रथ तोडून टाकला.
6.58.9
सात्यकिस्तु रथं त्यक्त्वा वर्तमाने भयावहे ।
अभिमन्यो रथं तूर्णमारुरोह परंतपः ॥ ६.५८.९ ॥
पण भयंकर युद्ध चालू असताना सात्यकीने आपला रथ सोडून शत्रूंना तापवणाऱ्या अभिमन्यूच्या रथावर त्वरित आरोहण केले.
6.58.10
तावेकरथसंयुक्तौ सौबलेयस्य वाहिनीम् ।
व्यधमेतां शितैस्तूर्णं शरैःक सन्नतपर्वभिः ॥ ६.५८.१० ॥
एकाच रथात संयुक्त झालेल्या त्या दोघांनी सौबलेयाच्या (शकुनीच्या) सेनेला तीक्ष्ण, वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी त्वरित विद्ध केले.
6.58.11
द्रोणभीष्मौ रणे यत्तौ धर्मराजस्य वाहिनीम् ।
नाशयेतां शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कपत्रपरिच्छदैः ॥ ६.५८.११ ॥
युद्धात प्रयत्न करणाऱ्या द्रोण आणि भीष्मांनी कंक पक्ष्याच्या पिसांनी सजवलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी धर्मराजाच्या सेनेचा नाश केला.
6.58.12
ततो धर्मसुतोक राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
मिषतां सर्वसैन्यानां द्रोणानीकमुपाद्रवन् ॥ ६.५८.१२ ॥
मग धर्मपुत्र राजा आणि माद्रीचे दोन पुत्र पांडव, सर्व सेना पाहत असताना, द्रोणांच्या सैन्यतुकडीवर धावून गेले.
6.58.13
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
यथा देवासुरं युद्धं पूर्वमासीत्सुदारुणम् ॥ ६.५८.१३ ॥
तेथे अत्यंत महान, कोलाहलपूर्ण आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध झाले, जसे पूर्वी देव आणि असुर यांचे अति भयंकर युद्ध झाले होते.
6.58.14
कुर्वाणौ सुमहत्कर्म भीमसेनघटोत्कचौ ।
दुर्योधनस्ततोऽभ्येत्य तावुभावप्यवारयत् ॥ ६.५८.१४ ॥
अत्यंत महान पराक्रम करणाऱ्या भीमसेन आणि घटोत्कच या दोघांनाही दुर्योधनाने पुढे येऊन अडवले.
6.58.15
तत्राद्भुतमपश्याम हैडिम्बस्य पराक्रमम् ।
अतीत्य पीतरं युद्धे यदयुध्यत भारत ॥ ६.५८.१५ ॥
हे भारता, तेथे हिडिंबेच्या पुत्राचा अद्भुत पराक्रम आम्ही पाहिला; युद्धात तो आपल्या पित्यालाही मागे टाकून लढला.
6.58.16
भीमसेनस्तु संक्रुद्धो दुर्योधनममर्षणम् ।
हृद्यविध्यत्पृषत्केन प्रहसन्निव पाण्डवः ॥ ६.५८.१६ ॥
परंतु संतप्त झालेल्या भीमसेनाने असहिष्णू दुर्योधनाच्या हृदयावर बाण मारला, जणू पांडव हसत होता.
6.58.17
ततो दुर्योधननो राजा प्रहारवरपीडितः ।
निषसाद रथोपस्थे कश्मलं च जगाम ह ॥ ६.५८.१७ ॥
नंतर राजा दुर्योधन त्या श्रेष्ठ प्रहाराने पीडित होऊन रथाच्या बैठकीवर बसला आणि मूर्च्छित झाला.
6.58.18
तं विसंज्ञं विदित्वा तु त्वरमाणोऽस्य सारथिः ।
अपोवाह रणाद्राजंस्ततः सैन्यमभज्यत ॥ ६.५८.१८ ॥
तो बेशुद्ध झाला आहे हे जाणून त्याचा सारथी घाईने त्याला युद्धभूमीवरून दूर घेऊन गेला; हे राजा, तेव्हा सैन्य मोडून पडले.
6.58.19
ततस्तां कौरवीं सेनां द्रवमाणां समन्ततः ।
निघ्नन्भीमः शरैस्तीक्ष्णैरनुवव्राज पृष्ठतः ॥ ६.५८.१९ ॥
नंतर भीमाने चहूकडे पळणाऱ्या त्या कौरव सैन्याला तीक्ष्ण बाणांनी मारत मागून पाठलाग केला.
6.58.20
पार्षतश्च रथश्रोष्ठो धर्मपुत्रश्च पाण्डवः ।
द्रोणस्य पश्यतः सैन्यं गाङ्गेयस्य च पश्यतः ॥ ६.५८.२० ॥
पृषताचा पुत्र (धृष्टद्युम्न) आणि रथश्रेष्ठ धर्मपुत्र पांडव, द्रोण पाहात असताना आणि गाङ्गेय भीष्म पाहात असताना, त्या सैन्यावर प्रहार केला.
6.58.21
जघ्नतुर्विशिकैस्तीक्ष्णैः परानीकविनाशनैः ।
द्रवमाणं तु तत्सैन्यं तव पुत्रस्य संयुगे ॥ ६.५८.२१ ॥
शत्रुसैन्याचा नाश करणाऱ्या तीक्ष्ण बाणांनी त्या दोघांनी प्रहार केला; युद्धात तुमच्या पुत्राचे ते सैन्य पळू लागले.
6.58.22
नाशक्नुतां वारयितुं भीष्मद्रोणौ महारथौ ।
वार्यमाणं च भीष्मेण द्रोणेन च महात्मना ॥ ६.५८.२२ ॥
महारथी भीष्म आणि द्रोण त्यांना थांबवू शकले नाहीत; भीष्म आणि महात्मा द्रोणांनी अडवले तरीही (सैन्य थांबले नाही).
6.58.23
विद्रवत्येव तत्सैन्यं पश्यतोर्द्रोणभीष्मयोः ।
ततो रथसहस्रेषु विद्रवत्सु ततस्ततःक ॥ ६.५८.२३ ॥
द्रोण आणि भीष्म पाहात असताना ते सैन्य पळत होते; तेव्हा हजारो रथ इकडे तिकडे पळत असताना…
6.58.24
तावास्थितावेकरथं सौभद्रशिनिपुङ्गवौ ।
सौबलीं समरे सेनां शातयेतां समन्ततः ॥ ६.५८.२४ ॥
सौभद्र आणि शिनिवंशातील श्रेष्ठ वीर एकाच रथावर उभे राहून, युद्धात सौबलाच्या (शकुनीच्या) सैन्याला चहूकडून कापू लागले.
6.58.25
शुशुभाते तदा तौ तु शैनेयकुरुपुङ्गवौ ।
अमावास्यां गतौ यद्वत्सोमसूर्यौ नभस्तले ॥ ६.५८.२५ ॥
तेव्हा ते दोघे, शैनेय आणि कुरुश्रेष्ठ, अमावास्येला आकाशात चंद्र व सूर्य असावेत तसे शोभू लागले.
6.58.26
अर्जुनस्तु ततः क्रुद्धस्तव सैन्यं विशांपते ।
ववर्ष शरवर्षेण धाराभिरिव तोयदः ॥ ६.५८.२६ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या अर्जुनाने, हे प्रजापते, आपल्या सैन्यावर बाणांचा वर्षाव केला, जसा मेघ धारांनी वर्षतो.
6.58.27
वध्यमानं ततस्तत्र शरैः पार्थस्य संयुगे ।
दुद्राव कौरवं सैन्यं विषादभयकम्पितम् ॥ ६.५८.२७ ॥
तेथे पार्थाच्या बाणांनी मारले जाणारे कौरवसैन्य, विषाद व भयाने कंपित होऊन पळाले.
6.58.28
द्रवतस्तान्समालक्ष्य भीष्मद्रोणौ महारथौ ।
न्यवारयेतां संरब्धौ दुर्योधनहितैषिणौ ॥ ६.५८.२८ ॥
त्यांना पळताना पाहून दुर्योधनाचे हित इच्छिणारे महारथ भीष्म व द्रोण संतप्त होऊन त्यांना अडवू लागले.
6.58.29
ततो दुर्योधनो राजा समाश्वस्य विशांपते ।
न्यवर्तयत तत्सैन्यं द्रवमाणां समन्ततः ॥ ६.५८.२९ ॥
तेव्हा हे प्रजापते, राजा दुर्योधनाने धीर देऊन सर्व बाजूंनी पळणाऱ्या त्या सैन्याला परत फिरवले.
6.58.30
यत्र यत्र हि पुत्रं ते ये ये पश्यन्ति भारत ।
तत्र तत्र न्यवर्तन्त क्षत्रियाणां महरथाः ॥ ६.५८.३० ॥
हे भारता, तुमच्या पुत्राला जिथे जिथे जे जे पाहत होते, तिथे तिथे ते महारथी क्षत्रिय परत फिरले.
6.58.31
तान्निवृत्तान्समीक्ष्यैव ततोऽन्येऽपीतरे जनाः ।
अन्योन्यस्पर्धया राजँल्लज्जया चावतस्थिरे ॥ ६.५८.३१ ॥
त्यांना माघारी फिरलेले पाहून, हे राजा, इतर लोकही परस्पर स्पर्धेने आणि लाजेने थांबले.
6.58.32
पुनरावर्ततां तेषां वेग आसीद्विशांपते ।
पूर्यतः सागरस्येव चन्द्रस्योदयनं प्रति ॥ ६.५८.३२ ॥
हे प्रजापते, पुन्हा परतणाऱ्या त्यांचा वेग चंद्राच्या उदयाकडे उसळणाऱ्या समुद्रासारखा होता.
6.58.33
अन्निवृत्तांस्ततस्तांस्तु दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
अब्रवीत्त्वरितो गत्वा भीष्मं शान्तनवं वचः ॥ ६.५८.३३ ॥
ते परत न फिरलेले पाहून राजा सुयोधनाने त्वरेने जाऊन शंतनूचा पुत्र भीष्म याला हे वचन सांगितले.
6.58.34
पितामह निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
नानुरूपमहं मन्ये त्वयि जीवति कौरव ॥ ६.५८.३४ ॥
हे पितामह, मी आपणास जे सांगतो ते ऐका. हे भारता, हे कौरवा, आपण जिवंत असताना हे मला योग्य वाटत नाही.
6.58.35
द्रोणो चास्त्रविदां श्रेष्ठे सपुत्रे ससुहृञ्जने ।
कृपे चैव महेष्वासे द्रवते यद्वरूथिनी ॥ ६.५८.३५ ॥
अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ द्रोण, त्यांचा पुत्र व सुहृदांसह, आणि महाधनुर्धर कृपही — त्यांचे सैन्य पळत आहे.
6.58.36
न पाण्डवान्प्रतिलांस्तव मन्ये कथंचन ।
तथा द्रोणस्य सङ्ग्रमे द्रौमेश्चैव कृपस्य च ॥ ६.५८.३६ ॥
आपल्या पक्षाचे लोक कोणत्याही प्रकारे पांडवांसमोर टिकतील असे मला वाटत नाही; तसेच युद्धात द्रोण, द्रौणी आणि कृप यांच्यासमोरही टिकणार नाहीत.
6.58.37
अनुग्राह्याः पाण्डुसुतास्तव नूनं पितामह ।
यथेमां क्षमसे वीर वध्यमानां वरूथिनीम् ॥ ६.५८.३७ ॥
हे पितामहा, पांडुपुत्र निश्चितच तुमच्या कृपेस पात्र आहेत; हे वीरा, मार खात असलेली ही सेना तुम्ही सहन करत आहात.
6.58.38
सोऽस्मि वाच्यस्त्वया राजन्पूर्वमेव समागमे ।
न योत्स्ये पाण्डवान्सङ्ख्ये नापि पार्षतसात्यकी ॥ ६.५८.३८ ॥
हे राजा, युद्धारंभापूर्वीच तुम्ही मला सांगितले होते; मी युद्धात पांडवांशी, पार्षत व सात्यकीशी लढणार नाही.
6.58.39
श्रुत्वा तु वचनं तुभ्यमाचार्यस्य कृपस्य च ।
कर्णेन सहितः कृत्यं चिन्तयानस्तदैव हि ॥ ६.५८.३९ ॥
पण तुमच्यासाठी आचार्य आणि कृप यांचे वचन ऐकून, कर्णासह, तेव्हाच तो काय करावे याचा विचार करू लागला.
6.58.40
यदि नाहं परित्याज्यो युवाभ्यामिह संयुगे ।
विक्रमेणानुरूपेण युध्येतां पुरुषर्षभौ ॥ ६.५८.४० ॥
या युद्धात तुम्ही दोघे मला त्याज्य मानत नसाल, तर हे पुरुषश्रेष्ठांनो, आपल्या पराक्रमास साजेसे युद्ध करा.
6.58.41
एतच्छ्रुत्वा वचो भीष्मः प्रहसन्वै मुहुर्मुहुः ।
अब्रवीत्तनयं तुभ्यं क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी ॥ ६.५८.४१ ॥
हे ऐकून भीष्म वारंवार हसत, क्रोधाने डोळे विस्फारून तुमच्या पुत्राला म्हणाले.
6.58.42
बहुशोऽसि मया राजंस्तथ्यमुक्तो हितं वचः ।
अजेयाः पाण्डवा युद्धे देवैरपि सवासवैः ॥ ६.५८.४२ ॥
हे राजा, मी तुम्हाला अनेकदा सत्य व हितकारक वचने सांगितली आहेत: युद्धात पांडव इंद्रासह देवांनाही अजेय आहेत.
6.58.43
यत्तु शक्यं मया कर्तुं वृद्धेनाद्य गतायुषा ।
करिष्यामि यथाशक्ति पश्येदानीं सबान्धवः ॥ ६.५८.४३ ॥
आज वृद्ध आणि आयुष्य सरलेला मी जे करू शकतो, ते माझ्या शक्तीनुसार करीन. आता बांधवांसह पाहा.
6.58.44
अद्य पाण्डुसुतानेकः ससैन्यान्सह बन्धुभिः ।
सोऽहं निवारयिष्यामि सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.५८.४४ ॥
आज मी एकटाच सैन्य आणि बांधवांसह पांडुपुत्रांना रोखीन; सर्व लोक पाहत असताना.
6.58.45
एवमुक्ते तु भीष्मेण पुत्रास्तव जनेश्वर ।
दध्मुः शङ्खान्मुदा युक्ता भेरीः संजघ्निरे भृशम् ॥ ६.५८.४५ ॥
हे जनेश्वरा, भीष्म असे म्हणाल्यावर तुमच्या पुत्रांनी आनंदाने शंख फुंकले आणि भेरी जोरात वाजवल्या.
6.58.46
पाण्डवा हि ततो राजञ्श्रुत्वा तं निनदं महत् ।
दध्मुः शङ्खांश्च भेरीश्च मुरजांश्चाप्यनादयन् ॥ ६.५८.४६ ॥
हे राजा, तेव्हा पांडवांनी त्या महान घोषाला ऐकून शंख फुंकले आणि भेरी व मुरज वाजवले.