ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
प्रतिज्ञाते ततस्तस्मिन्युद्धे भीष्मेण दारुणे ।
क्रोधितो मम पुत्रेण दुःखितेन विशेषतः ॥ ६.५९.१ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବା ପରେ, ମୋ ପୁଅ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।
6.59.2
भीष्मः किमकरोत्तत्र पाण्डवेयेषु भारत ।
पितामहे वा पञ्चालास्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.५९.२ ॥
ହେ ଭାରତ! ସେଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ? ଅଥବା ପିତାମହ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ କଣ କଲେ? ସଞ୍ଜୟ, ତାହା ମୋତେ କୁହ।
6.59.3
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत ।
पश्चिमां दिशमास्थाय स्थिते चापि दिवाकरे ॥ ६.५९.३ ॥
ହେ ଭାରତ! ସେଦିନର ପୂର୍ବାହ୍ନ ଅଧିକାଂଶ ବିତି ଯିବା ପରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଥିବାବେଳେ (ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା)।
6.59.4
जयं प्राप्तेषु हृष्टेषु पाण्डवेषु महात्ससु ।
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.५९.४ ॥
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଜୟ ପାଇ ହର୍ଷିତ ହେଲେ, ସର୍ବଧର୍ମର ବିଶେଷଜ୍ଞ ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଦେବବ୍ରତ (ଭୀଷ୍ମ) (ଅଗ୍ରସର ହେଲେ)।
6.59.5
अभ्ययाञ्जवनैरश्वैः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
महत्या सेनया गुप्तस्तव पुत्रैश्च सर्वशः ॥ ६.५९.५ ॥
ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଘୋଡ଼ା ସହ ସେ ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇଲେ; ବିଶାଳ ସେନା ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ପଟରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ।
6.59.6
प्रावर्तत ततो युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अस्माकं पाण्डवैः सार्धमनायात्तव भारत ॥ ६.५९.६ ॥
ତା'ପରେ ଆମ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋମାଞ୍ଚକର, କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ହେ ଭାରତ, ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ଲଢ଼ିଲେ।
6.59.7
घनुषां कूजतां तत्र तलानां चाभिहन्यताम् ।
महान्समभवच्छब्दो गिरीणामिव दीर्यताम् ॥ ६.५९.७ ॥
ସେଠାରେ ଧନୁର ଟଙ୍କାର ଓ କରତଳ ଆଘାତର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ପର୍ବତ ଫାଟିବା ପରି ମହାନ ନାଦ ଉଠିଲା।
6.59.8
तिष्ठ स्थितोऽस्मि विद्ध्यैनं निवर्तस्व स्थिरो भव ।
स्थिरोऽस्मि प्रहरस्वेति शब्दोऽश्रूयत सर्वशः ॥ ६.५९.८ ॥
"ଠିଆ ହୁଅ, ମୁଁ ଠିଆ ଅଛି। ଏହାକୁ ଜାଣ, ଫେରିଯା, ସ୍ଥିର ହୁଅ।" "ମୁଁ ସ୍ଥିର ଅଛି, ପ୍ରହାର କର!" ଏଭଳି ଡାକ ଚାରିଦିଗରୁ ଶୁଣାଗଲା।
6.59.9
काञ्चनेषु तनुत्रेषु किरीटेषु ध्वजेषु च ।
शिलानामिव शैलेषु पतितानामभूद्ध्वनिः ॥ ६.५९.९ ॥
ସୁନା କବଚ, ମୁକୁଟ ଓ ଧ୍ୱଜ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ ପର୍ବତରେ ଶିଳା ପଡ଼ିବା ପରି ଥିଲା।
6.59.10
पतितान्युत्तमाङ्गानि बाहवश्च विभूषिताः ।
व्यचेष्टन्त महीं प्राप्य शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.५९.१० ॥
ପଡ଼ିଥିବା ମସ୍ତକ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ବାହୁ ପୃଥିବୀରେ ପହଞ୍ଚି ଶହ ଓ ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଛଟପଟ ହେଲେ।
6.59.11
हृतोत्तमाह्गाः केचित्तु तथैवोद्यतकार्मुकाः ।
प्रगृहीतायुधाश्चापि तस्थुः पुरुषसत्तमाःक ॥ ६.५९.११ ॥
କେତେକଙ୍କ ମସ୍ତକ କଟାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହିପରି ଧନୁ ଉଠାଇ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଠିଆ ହେଲେ।
6.59.12
प्रावर्तत महावेगा नदी रुधिरवाहिनी ।
मातङ्गाङ्गशिला रौद्रा मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.५९.१२ ॥
ରକ୍ତ ବହାଉଥିବା ଏକ ମହାବେଗବତୀ ନଦୀ ବହିଲା; ହାତୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ଶିଳା ପରି ଥିଲା ଏବଂ ମାଂସ-ରକ୍ତର କାଦୁଅରେ ତାହା ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
6.59.13
वरश्वनरनागानां शरीरप्रभवा तदा ।
परलोकार्णवमुखी गृध्रगोमायुमोदिनी ॥ ६.५९.१३ ॥
ସେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡା, ମଣିଷ ଓ ହାତୀଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଜାତ ସେ ନଦୀ ପରଲୋକ ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼େ ମୁଖ କରି ଥିଲା ଏବଂ ଶଗଡ଼ ଓ ଶିଆଳମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା।
6.59.14
न दृष्टं न श्रुतं वापि युद्धमेतादृशं नृप ।
यथा तव सुतानां च पाण्डवानां च भारत ॥ ६.५९.१४ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ତୁମ ପୁଅ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ମୁଁ କେବେ ଦେଖି ନାହିଁ କି ଶୁଣି ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ।
6.59.15
नासीद्रथपथस्तत्र यौधैर्युधि निपातितैः ।
गजैश्च पतितैर्नीलैर्गिरिश्रृङ्गैनिरवावृतः ॥ ६.५९.१५ ॥
ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଓ ପଡ଼ିଥିବା ନୀଳ ପର୍ବତଶିଖର ପରି ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଥପଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାଙ୍କି ହୋଇଯାଇଥିଲା; ତାହା ଆଉ ପଥ ରହିନଥିଲା।
6.59.16
विकीर्णैः कवचैश्चित्रैः शिरस्त्रणैश्च मारिष ।
शुशुभे तद्राणस्थानं शरदीव नभस्तलम् ॥ ६.५९.१६ ॥
ହେ ମାରିଷ! ବିଖରା ପଡ଼ିଥିବା ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ କବଚ ଓ ଶିରସ୍ତ୍ରାଣରେ ସେ ରଣଭୂମି ଶରତ୍ ଋତୁର ଆକାଶ ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
6.59.17
विनिर्भिन्नाः शरैः केचिदन्त्रापीडप्रकर्षिणः ।
अभीताः समरे शत्रूनभ्यधावन्त दर्पिताः ॥ ६.५९.१७ ॥
ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କେତେକ, ନିଜ ନାଡ଼ିଭୁଡ଼ି ଟାଣୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଓ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁଗଲେ।
6.59.18
तात भ्रातः सखे बन्धो वयस्य मम मातुल ।
मा मां परित्यजेत्यन्ये चुक्रुशुः पतिता रणे ॥ ६.५९.१८ ॥
"ହେ ପିତା! ହେ ଭାଇ! ହେ ସଖା! ହେ ବନ୍ଧୁ! ହେ ସାଥୀ! ହେ ମୋ ମାମା! ମୋତେ ଛାଡ଼ନାହିଁ!" ଏପରି ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
6.59.19
अथाभ्येहि त्वमागच्छ किं भीतोसि क्व यास्यसि ।
स्थितोऽहं समरे मा भैरिति चान्ये विचुक्रुशुः ॥ ६.५९.१९ ॥
ଏବେ ଆ, ଆଗକୁ ଆ। କାହିଁକି ଭୟଭୀତ ହେଉଛୁ, କେଉଁଠିକୁ ଯିବୁ? ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ଅଛି, ଭୟ କରନାହିଁ — ଏହା କହି ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
6.59.20
तत्र भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमीच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.५९.२० ॥
ସେଠାରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ସର୍ବଦା ଧନୁକୁ ବୃତ୍ତାକାରେ ଘୂରାଉଥିଲେ, ବିଷଧର ସାପ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ରଭାଗ ବିଶିଷ୍ଟ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
6.59.21
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्य भारतर्षभ ॥ ६.५९.२१ ॥
ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗୋଟିଏ ପଥ କରି, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ସେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ରଥକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ହଣିଲେ।
6.59.22
स नृत्यन्वै रथोपस्थे दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
अलातचक्रवद्राजंस्तत्र तत्र स्म दृश्यते ॥ ६.५९.२२ ॥
ସେ ରଥ ଉପରେ ନାଚି ନାଚି, ହସ୍ତ-ଲାଘବ ଦେଖାଇ, ହେ ରାଜନ, ଅଲାତ-ଚକ୍ର ପରି ଏଠାରେ ସେଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
6.59.23
तमेकं समरे शूरं पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
अनेकशतसाहस्रं समपश्यन्त लाघवात् ॥ ६.५९.२३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ଏକାକୀ ବୀରଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କ ଚପଳତା ଯୋଗୁଁ, ଶହ ଶହ ହଜାର ରୂପରେ ଦେଖିଲେ।
6.59.24
मायाकृतात्मानमिव भीष्मं तत्र स्म मेनिरे ।
पूर्वस्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्रतीच्यां ददृशुर्जनाः ॥ ६.५९.२४ ॥
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାୟାରେ ରଚିତ ଭଳି ମନେ କଲେ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଦେଖିଲେ।
6.59.25
उदीच्यां चैवमालोक्य दक्षिणस्यां पुनः प्रभो ।
एवं स समरे शूरो गाङ्गेयः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५९.२५ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏବଂ ପୁଣି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ସେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ବୀର ଗାଙ୍ଗେୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ।
6.59.26
न चैवं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति वीक्षितुम् ।
विशिखानेव पश्यन्ति भीष्मचापच्युतान्बहून् ॥ ६.५९.२६ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଏପରି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁ ନଥିଲେ। ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ଅନେକ ବାଣ ହିଁ ଦେଖୁଥିଲେ।
6.59.27
कुर्वाणं समरे कर्म सूदयानं च वाहिनीम् ।
व्याक्रोशन्त रणे तत्र नरा बहुविधा बहु ॥ ६.५९.२७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ମ କରୁଥିବା ଓ ସେନାକୁ ସଂହାର କରୁଥିବା ସେ ହେତୁ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁ ପ୍ରକାରର ଅନେକ ମନୁଷ୍ୟ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
6.59.28
अमानुषेण रूपेण चरन्तं पितरं तव ।
शलभा इव राजानः पतन्ति विधिचोदिताः ॥ ६.५९.२८ ॥
ଅମାନୁଷ ରୂପରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପିତା (ପିତାମହ)ଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଧିଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ରାଜାମାନେ ପତଙ୍ଗ ପରି ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
6.59.29
भीष्माग्निमभिसंक्रुद्धं विनाशाय सहस्रशः ।
न हि मोघः शरः कश्चिदासीद्भीष्मस्य संयुगे ॥ ६.५९.२९ ॥
ଭୀଷ୍ମ ରୂପୀ ଅଗ୍ନି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିନାଶ ପାଇଁ ହଜାରେ ରୂପରେ ଜଳିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କୌଣସି ବାଣ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ ନଥିଲା।
6.59.30
नरनागाश्वकायेषु बहुत्वाल्लघुयोधिनः ।
भिनत्त्येकेन बाणेन सुमुखेन पतत्रिणा ॥ ६.५९.३० ॥
ମନୁଷ୍ୟ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ଶରୀରରେ ସେମାନଙ୍କ ବହୁତ୍ୱ ହେତୁ ସେ ଲଘୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର ଅଗ୍ରଭାଗର ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
6.59.31
गजं कंकटसन्नद्धं वज्रेणेव शिलोच्चयम् ।
द्वौ त्रीनपि गजारोहान्पिण्डितान्वर्मितानपि ॥ ६.५९.३१ ॥
କଙ୍କଟଜାଳରେ ସଜ୍ଜିତ ହାତୀକୁ, ବଜ୍ର ଯେପରି ଶିଳାସ୍ତୂପକୁ, ଦୁଇ-ତିନି ଗଜାରୋହୀଙ୍କୁ, ଏକତ୍ର ଜମାହୋଇଥିବା କବଚଧାରୀଙ୍କୁ (ଭୀଷ୍ମ ପାଡ଼ିଦେଲେ)।
6.59.32
नाराचेन सुमुक्तेन निजघान पिता तव ।
यो यो भीष्मं नरव्याघ्रमभ्येति युधि कश्चन ॥ ६.५९.३२ ॥
ଆପଣଙ୍କ ପିତା (ଭୀଷ୍ମ) ଭଲ ଭାବେ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଇଥିବା ନାରାଚରେ ବଧ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯିଏ ଆସିଲା, (ସେ ମରିଲା)।
6.59.33
मुहूर्तदृष्टः स मया पतितो भुवि दृश्यते ।
एवं सा धर्मराजस्य वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३३ ॥
ତାକୁ ମୁଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଦେଖିଲି, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ସେହି ମହାସେନା ବଧ ହେଉଥିଲା।
6.59.34
भीष्मेणातुलवीर्येण व्यशीर्यत संहस्रधा ।
प्राकम्पत महासेना शरवर्षेण तापिता ॥ ६.५९.३४ ॥
ଅତୁଳ ପରାକ୍ରମୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ସେହି ସେନା) ହଜାରେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ବିଖଣ୍ଡିତ ହେଲା; ବାଣବର୍ଷଣରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେହି ମହାସେନା କମ୍ପିଲା।
6.59.35
पश्यतो वासुदेवस्य पार्थस्याथ शिखण्डिनः ।
यतमानाऽपि ते वीरा द्रवमाणान्महारथान् ॥ ६.५९.३५ ॥
ବାସୁଦେବ, ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) ଏବଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେହି ବୀରମାନେ ପଳାଉଥିବା ମହାରଥୀଙ୍କୁ ରୋକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
6.59.36
नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ।
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३६ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ରୋକି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପରାକ୍ରମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମହାସେନା ବଧ ହେଉଥିଲା।
6.59.37
अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः ।
आविद्धरनागाश्वं पतितध्वजकूबरम् ॥ ६.५९.३७ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ସୈନ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା; ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ପଳାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଆହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ; ଧ୍ୱଜା ଓ ରଥର କୂବର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
6.59.38
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम् ।
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ॥ ६.५९.३८ ॥
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ସେ ସୈନ୍ୟ ହାହାକାର କରି ଚେତନାଶୂନ୍ୟ ହେଲା; ସେଠାରେ ପିତା ପୁତ୍ରକୁ ଓ ପୁତ୍ର ପିତାକୁ ବଧ କଲେ।
6.59.39
प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ।
विमुच्य कवचान्यन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ॥ ६.५९.३९ ॥
ଦୈବବଳରେ ପ୍ରେରିତ ମିତ୍ର ନିଜ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲା; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସୈନିକମାନେ ନିଜ କବଚ ଫୋପାଡ଼ିଦେଲେ।
6.59.40
विनुक्तकेशा धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत ।
तद्गोकुलमिवोद्धान्तमुद्धान्तरथयूथपम् ॥ ६.५९.४० ॥
ହେ ଭାରତ, ଖୋଲା କେଶରେ ଧାଇଁ ଚାଲିଥିବା ସୈନିକମାନେ ଦେଖାଗଲେ; ସେ ସୈନ୍ୟ ଗାଈ ପଲ ପରି ଭୀତ ହୋଇ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଲା, ରଥସମୂହର ନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଲେ।
6.59.41
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा ।
प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः ॥ ६.५९.४१ ॥
ସେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ଆର୍ତସ୍ୱରରେ ଦେଖାଗଲା; ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁଥିବା ସେ ସୈନ୍ୟକୁ ଦେଖି ଯାଦବନନ୍ଦନ (କୃଷ୍ଣ)...
6.59.42
उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम् ।
असं स कालः संप्राप्तः पार्थ पस्तेऽभिकाङ्क्षितः ॥ ६.५९.४२ ॥
ସେ (କୃଷ୍ଣ) ଉତ୍ତମ ରଥ ରୋକି ବୀଭତ୍ସୁ ପାର୍ଥଙ୍କୁ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ) କହିଲେ: "ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମୟର ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲ ତାହା ଏବେ ଆସିଛି..."
6.59.43
प्रहरस्व नरव्याघ्र न चेन्मोहाद्विमुह्यसे ।
यत्त्वया कथितं वीर पुरा राज्ञां समागमे । ॥ ६.५९.४३ ॥
ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ମୋହରୁ ଯଦି ତୁମେ ବିମୂଢ଼ ହୋଇନାହଁ ତେବେ ପ୍ରହାର କର। ହେ ବୀର, ପୂର୍ବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ ତୁମେ ଯାହା କହିଥିଲ (ତାହା ପୂରଣ କର)।
6.59.44
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् ।
सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति संयुगे ॥ ६.५९.४४ ॥
ଭୀଷ୍ମ-ଦ୍ରୋଣ ପ୍ରମୁଖ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରର ସମସ୍ତ ସୈନିକଙ୍କୁ, ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଚରଙ୍କ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସହ ଲଢ଼ିବେ, ମୁଁ ବଧ କରିବି।
6.59.45
इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम ।
बीभत्सो पश्य सैन्यं स्वं भज्यमानं ततस्ततः ॥ ६.५९.४५ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଅରିନ୍ଦମ, ସେହି ସତ୍ୟବାକ୍ୟ ପୂରଣ କର। ହେ ବୀଭତ୍ସୁ, ଦେଖ, ତୁମ ନିଜ ସେନା ଏଣେତେଣେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁଛି।
6.59.46
द्रवतश्च महीपालान्पश्य यौधिष्ठिरे बले ।
दृष्ट्वा हि भीष्मं समरे व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ६.५९.४६ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ ପଳାୟମାନ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦେଖ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଖ ଖୋଲିଥିବା ଯମ ପରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି ହିଁ (ସେମାନେ ପଳାଉଛନ୍ତି)।
6.59.47
भयार्ताः प्रपलायन्ते सिंहात्क्षुद्रमृगा इव ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच वासुदेवं धनंजयः ॥ ६.५९.४७ ॥
ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସିଂହ ଠାରୁ ଛୋଟ ହରିଣ ପରି ପଳାନ୍ତି। ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ଧନଞ୍ଜୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
6.59.48
नोदयाश्वान्यतो भीष्मो विगाहे तद्वलार्णवम् ।
पातयिष्यामि दुर्धर्षं वृद्धं कुरुपितामहम् ॥ ६.५९.४८ ॥
ଭୀଷ୍ମ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଅ। ସେହି ସେନାସାଗରରେ ମୁଁ ପଶୁଛି। ଅଜେୟ, ବୃଦ୍ଧ କୁରୁ-ପିତାମହଙ୍କୁ ମୁଁ ପକାଇବି।
6.59.49
ततोऽश्वान्रजतप्रकख्यान्नोदयामास माधवः ।
यतो भीष्मरथो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिमानिव ॥ ६.५९.४९ ॥
ତେବେ ମାଧବ ରୂପା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ଚଳାଇଲେ, ହେ ରାଜନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ଥିଲା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିବା କଷ୍ଟକର ଥିଲା।
6.59.50
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत् ।
दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे ॥ ६.५९.५० ॥
ତେବେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେହି ମହାସେନା ପୁନର୍ବାର ଫେରିଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ମହାବାହୁ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖି।
6.59.51
ततो भीष्मःक कुरुश्रेष्ठ सिंहवद्विनदन्मुहुः ।
धनञ्जयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.५९.५१ ॥
ତେବେ ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମ ସିଂହ ପରି ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ରଥକୁ ଶରବର୍ଷଣରେ ଶୀଘ୍ର ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ।
6.59.52
क्षणेन स रथस्तस्य सहयः कसहसारथिः ।
शरवर्षेण महता संछन्नो न प्रकाशते ॥ ६.५९.५२ ॥
କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସେହି ରଥ, ଘୋଡା, ପତାକା ଓ ସାରଥି ସହିତ ମହା ଶରବର୍ଷଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ ଦେଖାଯିବା ବନ୍ଦ ହେଲା।
6.59.53
वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्त्ववान् ।
चोदयामास तानश्वान्विभिन्नान्भीष्मसायकैः ॥ ६.५९.५३ ॥
କିନ୍ତୁ ବାସୁଦେବ, ବିଚଳିତ ନ ହୋଇ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ସେହି ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇଲେ।
6.59.54
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् ।
पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्वा त्रिभिः शरैः ॥ ६.५९.५४ ॥
ତେବେ ପାର୍ଥ ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଧନୁ ଧରି ତିନି ଶରରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁ କାଟି ପକାଇଲେ।
6.59.55
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः ।
निमिषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव ॥ ६.५९.५५ ॥
ଧନୁ ଛିଣ୍ଡିଯିବା ପରେ ସେଇ କୌରବ ପୁଣି ଏକ ବଡ଼ ଧନୁ ନେଲେ; ପଲକ ମାତ୍ରରେ ଆପଣଙ୍କ ପିତା ତାହାରେ ଗୁଣ ଲଗାଇଲେ।
6.59.56
विचकर्ष ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् ।
अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः ॥ ६.५९.५६ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଦୁଇ ବାହୁରେ ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଧନୁ ଟାଣିଲା; ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧିତ ଅର୍ଜୁନ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
6.59.57
तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः ।
साधु पार्थ महाबाहो साधु भो पाण्डुनन्दन ॥ ६.५९.५७ ॥
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ସେହି ଚତୁରତାର ପ୍ରଶଂସା କଲେ: 'ସାଧୁ ପାର୍ଥ! ସାଧୁ ମହାବାହୋ! ସାଧୁ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ!'
6.59.58
त्वय्येवैतद्युक्तरूपं महत्कर्म धनंजय ।
प्रीतोऽस्मि सुभृशं पुत्र कुरु युद्धं मया सह ॥ ६.५९.५८ ॥
'ଧନଞ୍ଜୟ! ଏହି ମହାନ କର୍ମ ତୁମ ପାଇଁ ହିଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଏବେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
6.59.59
इति पार्थं प्रशस्याथ प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः ।
मुमोच समरे वीरः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.५९ ॥
ଏହିପରି ପାର୍ଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେହି ବୀର ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥ ଆଡ଼କୁ ଶର ଛାଡ଼ିଲେ।
6.59.60
अदर्शयद्वासुदेवो हययाने परं बलम् ।
मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलान्व्यचरल्लुघु ॥ ६.५९.६० ॥
ବାସୁଦେବ ଅଶ୍ୱରଥରେ ନିଜର ପରମ ବଳ ଦେଖାଇଲେ; ତାଙ୍କର ଶରସବୁକୁ ନିଷ୍ଫଳ କରି ସେ ଶୀଘ୍ର ବୃତ୍ତାକାରରେ ଘୂରିଲେ।
6.59.61
तथा भीष्मस्तु सुदृढं वासुदेवधनंजयौ ।
विव्याध निशितैर्बाणैः सर्वगात्रेषु भारत ॥ ६.५९.६१ ॥
ସେହିପରି ଭୀଷ୍ମ ବାସୁଦେବ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ତାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
6.59.62
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ ।
गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लेखनाङ्क्तितौ ॥ ६.५९.६२ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବାଣରେ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ସେହି ଦୁଇ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଶିଙ୍ଗ ଆଁଚଡ଼ରେ ଚିହ୍ନିତ କ୍ରୋଧିତ ଦୁଇ ବଳଦ ପରି ଶୋଭିଲେ।
6.59.63
पुनश्चापि सुसंरब्धः शरैः शतसहस्रशः ।
कृष्णयोर्युधि संरब्धो भीष्माः प्राच्छादयद्दिशः ।
पार्थोऽपि समरे क्रुद्धो भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५९.६३ ॥
ପୁନର୍ବାର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଶହ ଶହ ହଜାର ବାଣରେ ସବୁ ଦିଗ ଆଚ୍ଛାଦନ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ପାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକିଲେ।
6.59.64
वार्ष्णेयं च शरैस्तीक्ष्णैः कम्पयामास रोषितः ।
मुहुरभ्यर्दयन्भीष्मः प्रहस्य स्वनवत्तदा ॥ ६.५९.६४ ॥
କ୍ରୋଧିତ ଭୀଷ୍ମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ (କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ) କମ୍ପାଇ ଦେଲେ। ବାରମ୍ବାର ପୀଡ଼ା ଦେଉ ଦେଉ ଭୀଷ୍ମ ସେତେବେଳେ ହସି ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.59.65
ततस्तु कृष्णः समरे दृष्ट्वा भीष्मपराक्रमम् ।
संप्रेक्ष्य च महाबाहुः पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ॥ ६.५९.६५ ॥
ତେବେ ମହାବାହୁ କୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ପାର୍ଥଙ୍କ ମୃଦୁ ଯୁଦ୍ଧଶୈଳୀ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।
6.59.66
भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि ।
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः ॥ ६.५९.६६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବିରତ ବାଣବର୍ଷା କରୁଥିବା, ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପହଞ୍ଚି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାପ ଦେଉଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ (ସେ ଦେଖିଲେ)।
6.59.67
वारन्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ।
युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ॥ ६.५९.६७ ॥
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ଓ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଯୁଗାନ୍ତ ପରି ପ୍ରଳୟ ଘଟାଉଥିବା ଭୀଷ୍ମ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ (ଥିଲେ)।
6.59.68
अमृष्यमाणो भगवान्केशवः परवीरहा ।
अचिन्तयदमेयात्मा नास्ति यौधिष्ठिरं बलम् ॥ ६.५९.६८ ॥
ଅସହିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ କେଶବ, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ, ଅମେୟାତ୍ମା, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ ବଳ ନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।
6.59.69
एकाह्ना हि रणे भीष्मो नाशयेद्देवदानवान् ।
किं नु पाण्डुसुतान्युद्धे सबलान्सपदानुगान् ॥ ६.५९.६९ ॥
ଭୀଷ୍ମ ରଣରେ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କୁ ନାଶ କରିପାରନ୍ତି; ତେବେ ସେନା ଓ ପଦାତି ଅନୁଚରଙ୍କ ସହିତ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ନାଶ କରିବେ ନାହିଁ?
6.59.70
द्रवते च महासैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः ।
एते च कौरवास्तूर्णं प्रभग्नान्वीक्ष्य सोमकान् ॥ ६.५९.७० ॥
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହାସେନା ପଳାଉଛି; ଏବଂ ଏହି କୌରବମାନେ ସୋମକମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପରାଜିତ ହେବାର ଦେଖି (ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଛନ୍ତି)।
6.59.71
प्राद्रवन्ति रणे दृष्ट्वा हर्षयन्तः पितामहम् ।
सोहं भीष्मं निहन्म्यद्य पाण्डवार्थाय दंशितः ॥ ६.५९.७१ ॥
ରଣରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଆଗକୁ ଧାଇଁଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ କବଚଧାରୀ ମୁଁ ଆଜି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବି।
6.59.72
भारमेतं विनेष्यामि पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अर्जुनो हि शरैस्तीक्ष्णैर्वध्यमानोऽपि संयुगे ॥ ६.५९.७२ ॥
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଏହି ଭାର ମୁଁ ଦୂର କରିବି। ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଅର୍ଜୁନ ବିଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ (ମୁଁ ଦୂର କରିବି)।
6.59.73
कर्तव्यं नाभिजानाति रणे भीष्मस्य गौरवात् ।
तथा चिन्तयतस्तस्य भूय एव पितामहः ।
प्रेषयामास संक्रुद्धः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.७३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ଗୌରବ ହେତୁ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଜାଣିପାରୁନଥିଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ପିତାମହ ପୁଣି କ୍ରୋଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଆଡ଼କୁ ବାଣ ପଠାଇଲେ।
6.59.74
तेषां बहुत्वासु भृसं शराणां ।
दिशश्च सर्वाः पिहिता बभूवुः ।
न चान्तरिक्षं न दिशो न भूमि-
र्न भास्करोऽदृश्यत रश्मिमालीक ॥ ६.५९.७४ ॥
ସେହି ବାଣମାନଙ୍କର ଅଧିକତା ହେତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଘନ ଭାବେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା। ଆକାଶ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ, ଦିଗ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ, ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିରଣମାଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।
6.59.75
ववुश्च वातास्तुमुलाः सधूमा ।
दिशश्च सर्वाः क्षुभिता बभूवुः।
द्रोणो विकर्णोऽथ जयद्रथश्च ।
भूरिश्रवाः कृतवर्मा कृपश्च ॥ ६.५९.७५ ॥
ଧୂଆଁ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ଦ୍ରୋଣ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଶ୍ରବା, କୃତବର୍ମା ଓ କୃପ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
6.59.76
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
विन्दानुविन्दौ च सुदक्षिणश्च।
प्राच्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
वसातयः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.७६ ॥
ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଅମ୍ବଷ୍ଠର ରାଜା, ବିନ୍ଦ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ, ସୁଦକ୍ଷିଣ, ପୂର୍ବ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ସୌବୀରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣ, ବସାତି, କ୍ଷୁଦ୍ରକ ଓ ମାଳବ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
6.59.77
किरीटिनं त्वरमाणाभिस्रु-
र्निदेशगाः शान्तनवस्य राज्ञः।
तं वाजिपादातरथौघजालै-
रनेकसाहस्रशतैर्ददर्श ॥ ६.५९.७७ ॥
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା (ଭୀଷ୍ମ)ଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନକାରୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶୀଘ୍ର କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଅଶ୍ୱ, ପଦାତିକ ଓ ରଥ ସମୂହର ଜାଲ ସହିତ, ଶହ ଶହ ହଜାର ସହିତ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
6.59.78
किरीटिनं संपरिवार्यमाणं ।
शिनेर्नप्ता वारणयूथपैश्च।
ततस्तु दृष्ट्वार्जुनवासुदेवौ ।
पदातिनागाश्वरथैः समन्तात् ॥ ६.५९.७८ ॥
କିରୀଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଶିନିଙ୍କ ନାତି ହସ୍ତୀ-ଯୂଥପତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପଦାତିକ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଘେରାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
6.59.79
अभिद्रुतौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ ।
शिनिप्रवीरोऽभिससार तूर्णम्।
स तान्यनीकानि महाधनुष्मान् ।
शिनिप्रवीरः सहसाऽभिपत्य ॥ ६.५९.७९ ॥
ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିଲା। ଶିନି-ବୀର ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେହି ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧର ଶିନି-ବୀର ହଠାତ୍ ଝାମ୍ପି ପଡ଼ି ସେହି ସେନାଦଳ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
6.59.80
चकार साहाय्यमथार्जुनस्य ।
विष्णुर्यथा वृत्रनिषूदनस्य।
विशीर्णनागाश्वरथध्वजौघं ।
भीष्मेण वित्रासितसर्वयोधम् ॥ ६.५९.८० ॥
ତା'ପରେ ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ବୃତ୍ରନିଷୂଦନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଭୀତ ହେବାରୁ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଧ୍ୱଜାର ସମୂହ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଗଲା।
6.59.81
युधिष्ठिरानीकमभिद्रवन्तं ।
प्रोवाच संदृश्य शिनिप्रवीरः ।
क्व क्षत्रिया यास्यथ नैष धर्मः ।
सतां पुरस्तात्कथितः पुराणैः ॥ ६.५९.८१ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖି ଶିନି-ବୀର କହିଲେ: 'ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ତୁମେମାନେ କେଉଁଠିକୁ ଯିବ? ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ; ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରାଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ କହିଛନ୍ତି।'
6.59.82
मा स्वां प्रतिज्ञां त्यजत प्रवीराः ।
स्वं वीरधर्मं परिपालयध्वम्।
तान्वासवानन्तरजो निशाम्य ।
नरेन्द्रमुख्यान्द्रवतः समन्तात् ॥ ६.५९.८२ ॥
'ହେ ବୀରଗଣ, ନିଜର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଛାଡ଼ନାହିଁ; ନିଜର ବୀରଧର୍ମ ପାଳନ କର।' ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଜ (ଅର୍ଜୁନ) ସେହି ପ୍ରଧାନ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ପଳାଉଥିବା ଶୁଣି ବୁଝିଗଲେ।
6.59.83
पार्थस्य दृष्टवा मृदुयुद्धातां च ।
भीष्मं च सङ्ख्ये समुदीर्यमाणम्।
अमृष्यमाणः स ततो महात्मा ।
यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता ॥ ६.५९.८३ ॥
ପାର୍ଥଙ୍କ ମୃଦୁ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଘାତ ହେଉଥିବାର ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦାଶାର୍ହଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ସେହି ଯଶସ୍ୱୀ ମହାତ୍ମା ସହିନପାରି ହେଲେ।
6.59.84
उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् ।
दृष्ट्वा कुरूनापततः समग्रान्।
ये यान्ति ते यान्तु शिनिप्रवीर ।
येऽपि स्थिताः सात्वत तेऽपि यान्तु ॥ ६.५९.८४ ॥
ଶୈନେୟ (ସାତ୍ୟକି)ଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ — କୌରବମାନଙ୍କୁ ସବୁଆଡୁ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବାର ଦେଖି। ଯେଉଁମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି ସେମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ; ହେ ଶିନିପ୍ରବୀର, ଆଉ ଯେଉଁମାନେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ସାତ୍ୱତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଆନ୍ତୁ।
6.59.85
भीष्मं रथात्पश्य निपात्यमानं ।
द्रोणं च सङ्ख्ये सगणं मयाऽद्य।
न सारथेः सात्वत कौरवाणां ।
क्रुद्धस्य मुच्येत रणेऽद्य कश्चित् ॥ ६.५९.८५ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥରୁ ପଡୁଥିବାର ଦେଖ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା (ପଡ଼ାଯିବେ)। ହେ ସାତ୍ୱତ, ଆଜି ରଣରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ସାରଥିଙ୍କ ହାତରୁ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ରକ୍ଷା ପାଇବେ ନାହିଁ।
6.59.86
तस्मादहं गृह्य रथाङ्गमुग्रं ।
प्राणं हरिष्यामि महाव्रतस्य।
निहत्य भीष्मं सगणं तथाजौ ।
द्रोणं च शैनेय रथप्रवीरौ ॥ ६.५९.८६ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ରଥଚକ୍ର ଧରି ମହାବ୍ରତୀଙ୍କ (ଭୀଷ୍ମଙ୍କ) ପ୍ରାଣ ହରଣ କରିବି; ହେ ଶୈନେୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏବଂ ରଥବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବଧ କରି।
6.59.87
संपादयिष्याम्यहमद्य हृष्टः ॥ ६.५९.८७ ॥
ମୁଁ ଆଜି ହର୍ଷରେ (ତାହା) ସମ୍ପାଦନ କରିବି।
6.59.88
इतीदमुक्त्वा स महानुभावः ।
सस्मार चक्रं निशितं पुराणम्।
सुदर्शनं चिन्तितमात्रमेव ।
तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह ॥ ६.५९.८८ ॥
ଏହା କହି ସେହି ମହାନୁଭାବ ପ୍ରାଚୀନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ର ସୁଦର୍ଶନକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ଚିନ୍ତା କରିବା ମାତ୍ରେ ତାହା ନିଜେ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ର ହାତ ଉପରେ ଆରୋହଣ କଲା।
6.59.89
तच्चक्रपद्मं प्रगृहीतमाजौ ।
रराज नारायणबाहुनालम्।
यथादिपद्मं तरुणार्कवर्णं ।
रराज नारायणनाभिजातमक् ॥ ६.५९.८९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତୋଳିତ ସେହି ଚକ୍ରପଦ୍ମ ନାରାୟଣଙ୍କ ବାହୁରୂପ ନାଳ ସହିତ, ନାରାୟଣଙ୍କ ନାଭିରୁ ଜାତ ଆଦିପଦ୍ମ ପରି, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିଲା।
6.59.90
तत्कृष्णकोपोदयसूर्यबुद्धं ।
क्षुरान्ततीक्ष्णाग्रसुजातपत्रम्।
तेस्यैव देहोरुसरःप्ररूढं ।
रराज नारायणबाहुनालम् ॥ ६.५९.९० ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ କ୍ରୋଧରୂପୀ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ତାହା, କ୍ଷୁରର ଧାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ର ଥିବା ସୁନ୍ଦର ପତ୍ରସହ, ସେହିଙ୍କ ବିଶାଳ ଦେହ-ସରୋବରରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ, ନାରାୟଣଙ୍କ ବାହୁ-ନାଳ ସହିତ ଶୋଭିଲା।
6.59.91
वेगेन कृष्मः प्रससार भीष्मम् ॥ ६.५९.९१ ॥
କୃଷ୍ଣ ବେଗରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ।
6.59.92
घनो यथा खे तडितावनद्धः ॥ ६.५९.९२ ॥
ଆକାଶରେ ବିଜୁଳିରେ ଆବୃତ ମେଘ ପରି।
6.59.93
तमात्तचक्रं प्रणदन्तमुच्चैः ।
क्रुद्धं महेन्द्रावरजं समीक्ष्य ।
सर्वाणि भूतानि भृशं विनेदुः ।
क्षयं कुरूणामिव चिन्तयित्वा ॥ ६.५९.९३ ॥
ଚକ୍ର ଧରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, କ୍ରୁଦ୍ଧ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୌରବମାନଙ୍କ କ୍ଷୟ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅତ୍ୟଧିକ ଚିତ୍କାର କଲେ।
6.59.94
स वासुदेवः प्रगृहीतचक्रः ।
संवर्तयिष्यन्निव सर्वलोकम्।
अभ्युत्पतँल्लोकगुरुर्बभासे ।
भूतानि धक्ष्यन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.९४ ॥
ଚକ୍ର ଧରିଥିବା ସେ ବାସୁଦେବ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ଲୋକଗୁରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଲମ୍ଫ ଦେଇ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଧୂମକେତୁ ପରି ଝଲସିଲେ।
6.59.95
गोविन्दमाजावविमूढचेताः ॥ ६.५९.९५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବିମୂଢ଼ ଚିତ୍ତ ଥିବା ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ (ଦେଖିଲେ)।
6.59.96
एह्येहि देवेश जगन्निवास ।
नमोस्तु ते माधव चक्रपाणे।
प्रसह्य मां पातय लोकनाथ ।
रथोत्तमात्सर्वशरण्य सङ्ख्ये ॥ ६.५९.९६ ॥
ଆସ, ଆସ, ହେ ଦେବେଶ, ଜଗତର ନିବାସ! ହେ ମାଧବ, ଚକ୍ରପାଣି! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଲୋକନାଥ, ବଳପୂର୍ବକ ମୋତେ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ପକାଅ, ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବଶରଣ୍ୟ!
6.59.97
त्वया हतस्यापि ममाऽद्य कृष्ण ।
श्रेयः परिस्मिन्निह चैव लोके।
संभावितोऽस्म्यन्धकवृष्णिनाथ ।
लोकैस्त्रिभिर्वीर तवाभियानात् ॥ ६.५९.९७ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ! ଆଜି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ ବି ମୋର ଶ୍ରେୟ ହେବ, ଏ ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ। ହେ ଅନ୍ଧକ-ବୃଷ୍ଣିନାଥ, ହେ ବୀର! ତୁମ ଆକ୍ରମଣରେ ମୁଁ ତିନି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛି।
6.59.98
रथादवप्लुत्य ततस्त्वरावान् ।
पार्थोऽप्यनुद्रुत्य यदुप्रवीरम्।
जग्राह पीनोत्तमलम्बबाहुं ।
बाह्वोर्हरिं व्यायतपीनबाहुः ॥ ६.५९.९८ ॥
ତା'ପରେ ରଥରୁ ଡେଇଁ, ଶୀଘ୍ର ପାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଯଦୁବୀରଙ୍କୁ ପଛେ ଧାଇ ତାଙ୍କ ସ୍ଥୂଳ, ଉତ୍ତମ, ଲମ୍ବା ବାହୁ ଧରିଲେ; ଲମ୍ବା ଓ ସ୍ଥୂଳ ବାହୁ ଥିବା ସେ ହରିଙ୍କୁ ବାହୁରେ ଧରିଲେ।
6.59.99
निगृह्यमणाश्च तदाऽऽदिदेवो ।
भृश सरोषः किल नाम योगी ।
आदाय वेगेन जगाम विष्णु-
र्जिष्णुं महावात इवैकवृक्षम् ॥ ६.५९.९९ ॥
ତେବେ ଆଦିଦେବ, ନିଗୃହୀତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ଯୋଗୀ ଭଳି, ବେଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ) ନେଇ ଗଲେ, ଯେପରି ମହାବାତ୍ୟା ଏକ ବୃକ୍ଷକୁ ନେଇଯାଏ।
6.59.100
पार्थस्तु विष्टभ्य बलेन पादौ ।
भीष्मान्तिकं तूर्णमभिद्रवन्तम्।
बलान्निजग्राह हरिं किरीटी ।
पदेऽथ राजन्दशमे कथंचित् ॥ ६.५९.१०० ॥
ପାର୍ଥ ବଳରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଅଟକାଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦ୍ରୁତ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ହରି (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କୁ କିରୀଟୀ ବଳପୂର୍ବକ ଧରିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ଦଶମ ପାଦରେ କୌଣସିମତେ।
6.59.101
अवस्थितं च प्रणिपत्य कृष्णं ।
प्रीतोऽर्जुनः काञ्चनचित्रमाली।
उवाच कोपे प्रतिसंहरेति ।
गतिर्भवान्केशव पाण्डवानाम् ॥ ६.५९.१०१ ॥
ଠିଆ ହୋଇଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ଅର୍ଜୁନ — ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା — କହିଲେ: "କ୍ରୋଧ ସଂହାର କରନ୍ତୁ। ହେ କେଶବ, ଆପଣ ହିଁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ।"
6.59.102
न हास्यते कर्म यथाप्रतिज्ञं ।
पुत्रैः शपे केशव सोदरैश्च ।
अन्तं करिष्यामि यथा कुरूणां ।
त्वयाऽहमिन्द्रानुजसंप्रयुक्तः ॥ ६.५९.१०२ ॥
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ ହେବ ନାହିଁ। ହେ କେଶବ, ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ର ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ନାମରେ ଶପଥ କରୁଛି — ଆପଣଙ୍କ ସହାୟତାରେ କୁରୁମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ତ କରିବି।
6.59.103
ततः प्रतिज्ञां समयं च तस्य ।
जनार्दनः प्रीतमना निशम्य।
स्थितः प्रिये कौरवसत्तमस्य ।
रथं सचक्रः पुनरारुरोह ॥ ६.५९.१०३ ॥
ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଚୁକ୍ତି ଶୁଣି ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପ୍ରିୟ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟରେ ଠିଆ ହୋଇ, ଚକ୍ର ସହିତ ରଥରେ ପୁଣି ଆରୋହଣ କଲେ।
6.59.104
ततः प्रतिज्ञां समवाप्य भीष्मः ।
कृताञ्चलिः स्तुत्यमथाकरोद्वै ।
त्रैविक्रमे यस्य वपुर्बभासे ।
तथैव दृष्ट्वा तु समुञ्ज्वलन्तम् ॥ ६.५९.१०४ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଇ ଭୀଷ୍ମ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ — ତ୍ରିବିକ୍ରମରେ (ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ) ଯାଙ୍କ ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା ତାଙ୍କୁ; ଏହିପରି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖି।
6.59.105
प्रगृह्य शङ्खं द्विषताकं निहन्ता ।
स तानभूषून्पुनराददानः ।
भीष्मं शरैः संपरिवार्य सङ्ख्ये ।
चिच्छेद भूरिश्रवसश्च चापम् ॥ ६.५९.१०५ ॥
ଶତ୍ରୁ ସଂହାରକାରୀ ଶଙ୍ଖ ଉଠାଇଲେ, ପୁଣି ସେହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବାଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘେରି ଭୂରିଶ୍ରବାଙ୍କ ଧନୁ କାଟିଦେଲେ।
6.59.106
शल्यं च विद्ध्वा नवभिः पृषत्कै-
र्दुर्योधं वक्षसि निर्बिभेद।
विनादयामास ततो दिशश्च ।
स पाञ्चजन्यस्य रवेण शौरिः ॥ ६.५९.१०६ ॥
ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନଅଟି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରି ସେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ବକ୍ଷ ଭେଦ କଲେ; ତାପରେ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖର ନାଦରେ ଶୌରି ଦିଗସବୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କଲେ।
6.59.107
व्याविद्धनिष्काङ्गदकुण्डलं तं ।
रजोविकीर्णाञ्चितपद्मनेत्रम् ।
विशुद्धदंष्ट्रं प्रगृहीतशङ्खं ।
विचुक्रुशुः प्रेक्ष्य कुरुप्रवीराः ॥ ६.५९.१०७ ॥
ନିଷ୍କ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଦୋଳୁଥିବା, ଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ପଦ୍ମନୟନ, ନିର୍ମଳ ଦନ୍ତବିଶିଷ୍ଟ, ଶଙ୍ଖ ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କୁରୁବୀରମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
6.59.108
मृदङ्गभेरीपणवप्रणादा ।
नेमिस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
ससिंहनादाश्च बभूवुरुग्राः ।
सर्वेष्वनीकेषु ततः कुरूणाम् ॥ ६.५९.१०८ ॥
ମୃଦଙ୍ଗ, ଭେରୀ, ପଣବର ଭୟଙ୍କର ନାଦ, ରଥଚକ୍ରର ଘର୍ଘର, ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ ଓ ସିଂହନାଦ ସେତେବେଳେ କୁରୁମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାରେ ଉଗ୍ର ଭାବେ ଉଠିଲା।
6.59.109
गाण्डीवघोषः स्तनयित्नुकल्पो ।
जगाम पार्थस्य नभो दिशश्च।
जग्मुश्च बाणा विमलाः प्रसन्नाः ।
सर्वा दिशः पाण्डवचापमुक्ताः ॥ ६.५९.१०९ ॥
ଗାଣ୍ଡୀବର ଘୋଷ ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ପାର୍ଥଙ୍କ ଆକାଶ ଓ ଦିଗରେ ଗଲା; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ନିର୍ମଳ, ପ୍ରସନ୍ନ ବାଣସବୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗଲେ।
6.59.110
तं कौरवाणामधिपो जवेन ।
भीष्मेण भूरिश्रवसा च सार्धम्।
अभ्युद्ययावुद्यतबाणपाणिः ।
कक्षं दिधक्षन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.११० ॥
କୌରବମାନଙ୍କ ସେହି ଅଧିପତି ବେଗରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଭୂରିଶ୍ରବାଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ହସ୍ତରେ ବାଣ ଉଠାଇ, ଶୁଷ୍କ ତୃଣ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଧୂମକେତୁ ଅଗ୍ନିପରି।
6.59.111
अथार्जुनाय प्रजिघाय भल्लान् ।
भूरिश्रवाः सप्त सुवर्णपुङ्खान्।
दुर्योदनस्तोमरमुग्रवेगं ।
शल्यो गदां शान्तनवश्च शक्तिम् ॥ ६.५९.१११ ॥
ତା'ପରେ ଭୂରିଶ୍ରବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ସାତଟି ଭଲ୍ଲ ପ୍ରେରଣ କଲେ; ଦୁର୍ଯୋଧନ ଉଗ୍ରବେଗ ତୋମର, ଶଲ୍ୟ ଗଦା ଏବଂ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଶକ୍ତି ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.59.112
स सप्तभिः सप्त शरप्रवेकान् ।
संवार्य भीरिश्रवसा विसृष्टान् ।
शितेन दुर्योधनबाहुमुक्तं ।
क्षुरेण तत्तोमरमुन्ममाथ ॥ ६.५९.११२ ॥
ସେ ଭୂରିଶ୍ରବାଙ୍କ ନିକ୍ଷେପିତ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ସାତଟି ବାଣରେ ନିବାରଣ କରି, ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ବାହୁରୁ ମୁକ୍ତ ସେହି ତୋମରକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ଷୁରରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
6.59.113
ततः शुभामापततीं स शक्तिं ।
विद्युत्प्रभां शान्तनवेन मुक्ताम्।
गदां च मद्राधिपबाहुमुक्तां ।
द्वाभ्यां शराभ्यां निचर्त वीरः ॥ ६.५९.११३ ॥
ତା'ପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭ ସେହି ଶୁଭ ଶକ୍ତି ଓ ମଦ୍ରରାଜଙ୍କ ବାହୁରୁ ମୁକ୍ତ ଗଦାକୁ ସେହି ବୀର ଦୁଇଟି ବାଣରେ କାଟି ପକାଇଲେ।
6.59.114
ततो भुजाभ्यां बलवद्विकृष्य ।
चित्रं धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम् ।
माहेन्द्रमस्रं विधिवत्सुघोरं ।
प्रादुश्चकाराद्भुतमन्तरिक्षे ॥ ६.५९.११४ ॥
ତା'ପରେ ଦୁଇ ବାହୁରେ ବଳପୂର୍ବକ ଆକର୍ଷଣ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପ୍ରମେୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁରେ ଇନ୍ଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରୟୋଗ କରି ସେ ଆକାଶରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକଟ କଲେ।
6.59.115
तेनोत्तमास्त्रेण ततो महात्मा ।
सर्वाण्यनीकानि महाधनुष्मान्।
शरौघजालैर्विमलाग्निवर्णै-
र्निवारयामास किरीटमाली ॥ ६.५९.११५ ॥
ସେଇ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମହାତ୍ମା, ମହାଧନୁର୍ଧର କିରୀଟମାଳୀ ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ବାଣସମୂହର ଜାଲରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନିବାରଣ କଲେ।
6.59.116
शिलीमुखाः पार्थधनुःप्रमुक्ता ।
रथान्ध्वजाग्राणि धनूंषि बाहून् ।
निकृत्य देहान्विविशुः परेषां ।
नरेन्द्रनागेन्द्रतुरङ्गमाणाम् । ॥ ६.५९.११६ ॥
ପାର୍ଥଙ୍କ ଧନୁରୁ ମୁକ୍ତ ବାଣସବୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥ, ଧ୍ୱଜାଗ୍ର, ଧନୁ ଓ ବାହୁ କାଟି ରାଜା, ମହାଗଜ ଓ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
6.59.117
ततो दिशः सोऽनुदिशश्च पार्थः ।
शरैः सुधारैः समरे वितत्य ।
गाण्डीवशब्देन मनांसि तेषां ।
किरीटमाली व्यथयांचकार ॥ ६.५९.११७ ॥
ତା'ପରେ ସେ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ବାଣରେ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ଭରି ଦେଲେ, ଏବଂ ଗାଣ୍ଡୀବ ଶବ୍ଦରେ କିରୀଟମାଳୀ ସେମାନଙ୍କ ମନକୁ ବ୍ୟଥିତ କଲେ।
6.59.118
तस्मिंस्तथा घोरतमे प्रवृत्ते ।
शङ्खस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
अन्तर्हिता गाण्डिवनिःस्वनेन ।
बभूवुरुग्राश्वरथप्रणादाः ॥ ६.५९.११८ ॥
ସେହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୁଅନ୍ତେ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ନିନାଦ ଗାଣ୍ଡୀବ ଶବ୍ଦରେ ଢାକି ଗଲା; କେବଳ ଅଶ୍ୱ ଓ ରଥର ଉଗ୍ର ଗର୍ଜନ ରହିଲା।
6.59.119
गाण्डीवशब्दं तमथो विदित्वा ।
विराटराजप्रमुखाः प्रवीराः।
पाञ्चालराजो द्रुपदश्च वीर-
स्तं देशमाजग्मुरदीनसत्त्वाः ॥ ६.५९.११९ ॥
ସେହି ଗାଣ୍ଡୀବ ଶବ୍ଦ ଜାଣି ବିରାଟରାଜ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରବୀର ଓ ପାଞ୍ଚାଳରାଜ ବୀର ଦ୍ରୁପଦ ଅଦୀନ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।
6.59.120
सर्वाणि सैन्यानि तु तावकानि ।
यतोयतो गाण्डिवजः प्रणादः ।
ततस्ततः सन्नतिमेव जग्मु-
र्न तं प्रतीपोऽभिससार कश्चित् ॥ ६.५९.१२० ॥
ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଉଠିଥିବା ସେହି ଶବ୍ଦ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଶୁଣିଲେ, ସେଠାକୁ ନତମସ୍ତକ ହୋଇ ସେଦିଗକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ କେହି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ।
6.59.121
तस्मिन्सुघोरे कनृप संप्रहारे ।
हताः प्रवीराः सरथाश्वसूताः।
गजाश्च नाराचनिपाततप्ता ।
महापताकाः शुभरुक्मकक्ष्याः ॥ ६.५९.१२१ ॥
ସେହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ହେ ରାଜନ୍, ବୀରମାନେ ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସାରଥି ସହିତ ନିହତ ହେଲେ; ଲୌହ ବାଣର ବର୍ଷଣରେ ଦଗ୍ଧ ହସ୍ତୀମାନେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ପତାକା ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଜ୍ଜାଯୁକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଲେ।
6.59.122
परीतसत्वाः सहसा निपेतुः ।
किरीटिना भिन्नतनुत्रकायाः ।
दृढं हताः पात्रिभिरुग्रवेगैः ।
पार्थेन भल्लैर्विमलैः शिताग्नैः ॥ ६.५९.१२२ ॥
ସାହସ ଭାଙ୍ଗି ସେମାନେ ହଠାତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ; କିରୀଟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ଓ କବଚ ଭେଦିତ ହେଲା; ଭୟଙ୍କର ବେଗର ବାଣରେ ଗଭୀରଭାବେ ଆହତ ହେଲେ—ପୃଥାପୁତ୍ରଙ୍କ ନିର୍ମଳ, ଅଗ୍ନିସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲ୍ଲରେ।
6.59.123
निकृत्तयन्त्रा निहतेन्द्रकीला ।
ध्वजा महान्तो ध्वजिनिमुखेषु।
पदातिसङ्घाश्च रथाश्च सङ्ख्ये ।
हयाश्च नागाश्च धनञ्जयेन ॥ ६.५९.१२३ ॥
ଯନ୍ତ୍ରସବୁ ଛିନ୍ନ ହେଲା, ଇନ୍ଦ୍ରକୀଳ ଭାଙ୍ଗିଲା; ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପତାକା ପଡ଼ିଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ପଦାତିକ ଦଳ, ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଓ ହସ୍ତୀ ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ।
6.59.124
बाणाहतास्तूर्णमपेतसत्वा ।
विष्टभ्य गात्राणि निपेतुरुर्व्याम् ।
ऐन्द्रेण तेनास्त्रवरेण राजन् ।
महाहवे भिन्नतनुत्रदेहाः ॥ ६.५९.१२४ ॥
ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରାଣହୀନ ହେଲେ; ଶରୀର ସମ୍ଭାଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଐନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ରରେ, ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ, ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ କବଚ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଲା।
6.59.125
ततः शरौघैर्निशितैः किरीटिना ।
नृदेहशस्त्रक्षतलोहितोदा।
नदी सुघोरा नरमेदफेना ।
प्रवर्तिता तत्र रणाजिरे वै ॥ ६.५९.१२५ ॥
ତା'ପରେ କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର ଧାରାରେ ସେହି ରଣାଙ୍ଗନରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର କ୍ଷତରୁ ବହୁଥିବା ରକ୍ତଜଳ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମଜ୍ଜାର ଫେଣଯୁକ୍ତ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏକ ନଦୀ ବହାଇଦେଲେ।
6.59.126
वेगेन साऽतीव पृथुप्रवाहा ।
परेतनागाश्वशरीररोधाः।
नरेन्द्रमञ्जोच्छ्रितमांसपङ्काः ।
प्रभूतरक्षोगणभूतसेविता ॥ ६.५९.१२६ ॥
ସେ ନଦୀ ବେଗରେ ଅତିଶୟ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରବାହଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ମୃତ ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ୱ ଓ ଶରୀରର ଅବରୋଧ ଥିଲା; ରାଜାମାନଙ୍କ ମଜ୍ଜା ଓ ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ମାଂସର ପଙ୍କ ଥିଲା; ଅସଂଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସଗଣ ଓ ଭୂତମାନେ ତାହାକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
6.59.127
शिरःकपालाकुलकेशशाद्वला ।
शरीरसङ्घातसहस्रवाहिनी ।
विशीर्णनानाकवचोर्मिसंकुला ।
नराश्वनागास्थिनिकृत्तशर्करा ॥ ६.५९.१२७ ॥
ସେ ନଦୀ ମୁଣ୍ଡର ଖପୁରୀ ଓ ଜଟାଳ କେଶର ଘାସଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ହଜାରେ ଶରୀରର ରାଶି ବହୁଥିଲା; ଭଙ୍ଗା ନାନା କବଚର ଢେଉରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ମନୁଷ୍ୟ, ଅଶ୍ୱ ଓ ହସ୍ତୀର କଟା ହାଡ଼ର ଖଣ୍ଡିଆ ଥିଲା।
6.59.128
श्वकङ्कशालावृकगृध्रकाकैः ।
क्रव्यादसङ्घैश्च तरक्षुभिश्च।
उपेतकूलां ददृशुर्मनुष्याः ।
क्रूरां महावैतरणीप्रकाशाम् ॥ ६.५९.१२८ ॥
କୁକୁର, ଶଗଡ଼ିଆ, ଶୃଗାଳ, ଗଧିଆ, ଚିଲ, କାଉ, ମାଂସଭୋଜୀ ଝାଙ୍କ ଓ ତରକ୍ଷୁରେ କୂଳ ଭରପୂର, ମହାବୈତରଣୀ ସଦୃଶ ସେହି କ୍ରୂର ନଦୀକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖିଲେ।
6.59.129
प्रवर्तितामर्जुनबाणसङ्घै-
र्मेदोवसासृकप्रवहां सुभीमाम्।
हतप्रवीरां च तथैव दृष्ट्वा ।
सेनां कुरूणामथ फल्गुनेन ॥ ६.५९.१२९ ॥
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ, ମେଦ, ବସା ଓ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହଯୁକ୍ତ, ଅତି ଭୟଙ୍କର, ବୀରମାନେ ହତ ହୋଇଥିବା କୌରବ ସେନାକୁ ଫଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ) ସେହିପରି ଦେଖିଲେ।
6.59.130
ते चेदिपाञ्चालकरूषमत्स्याः ।
पार्थाश्च सर्वे सहिताः प्रणेदुः ।
जयप्रगल्भाःक पुरुषप्रवीराः ।
संत्रासयन्तः कुरुवीरयोधान् ॥ ६.५९.१३० ॥
ଚେଦି, ପାଞ୍ଚାଳ, କରୂଷ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାର୍ଥ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଗର୍ଜନ କଲେ; ବିଜୟର ସାହସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ କୁରୁ ବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି।
6.59.131
हतप्रवीराणि बलानि दृष्ट्वा ।
किरीटिना शत्रुभयावहेन ।
वित्रास्य सेनां ध्वजिनीपतीनां ।
सिंहो मृगाणामिव यूथसङ्घान् ॥ ६.५९.१३१ ॥
ପ୍ରଧାନ ବୀରମାନେ ହତ ହୋଇଥିବା ସେନା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଭୟ ଜନ୍ମାଉଥିବା କିରୀଟୀ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ତ୍ରାସିତ କଲେ; ସିଂହ ଯେପରି ମୃଗ ଯୂଥକୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
6.59.132
विनेदतुस्तावतिहर्षयुक्तौ ।
गाण्डीवधन्वा च जनार्दनश्च।
ततो रविं संवृतरश्मिजालं ।
दृष्ट्वा भृशं शस्त्रपरिक्षताङ्गाः ॥ ६.५९.१३२ ॥
ଗାଣ୍ଡୀବଧନୁ ଧାରୀ ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅତ୍ୟଧିକ ହର୍ଷରେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ତାପରେ ରଶ୍ମିଜାଲରେ ଆବୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅସ୍ତ୍ରରେ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସେମାନେ।
6.59.133
तदैन्द्रमस्त्रं विततं च घोर-
मसह्यमुद्वीक्ष्य युगान्तकल्पम् ।
अथापयानं कुरवः सभीष्माः ।
सद्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च ॥ ६.५९.१३३ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେହି ବିସ୍ତୃତ, ଭୟଙ୍କର, ଅସହ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଯୁଗାନ୍ତ ପରି ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ କୌରବମାନେ, ଦ୍ରୋଣ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ ବାହ୍ଲିକଙ୍କ ସହିତ ପଛକୁ ହଟିଲେ।
6.59.134
चक्रुर्निशां सन्धिगतां समीक्ष्य ।
विभावसोर्लोहितरागयुक्ताम्।
अवापय कीर्ति च यशश्च लोके ।
विजित्य शत्रूंश्च धनंजयोऽपि ॥ ६.५९.१३४ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗରେ ଯୁକ୍ତ, ସନ୍ଧ୍ୟାସ୍ଥିତ ରାତ୍ରିକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ଧନଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତି ଜଗତରେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଯଶ ପାଇଲେ।
6.59.135
ययौ नरेन्द्रैः सहसोदरैश्च ।
समाप्तकर्मा शिबिरं निशायाम्।
ततः प्रजज्ञे तुमुलः कुरूणां ।
निशामुखे घोरतमः प्रणादः ॥ ६.५९.१३५ ॥
ନରପତିମାନଙ୍କ ଓ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି ସେ ରାତ୍ରିରେ ଶିବିରକୁ ଗଲେ। ତା'ପରେ ରାତ୍ରିର ଆରମ୍ଭରେ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ମହାକୋଳାହଳ ଉଠିଲା।
6.59.136
रणे रथानामयुतं निहत्य ।
हता गजाः सप्तशतार्जुनेन ।
प्राज्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
निपातिताः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.१३६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶହଜାର ରଥ ସଂହାର କରି ଅର୍ଜୁନ ସାତଶହ ହାତୀ ବଧ କଲେ। ପ୍ରଧାନ ସୌବୀରଗଣ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ରକ ଓ ମାଳବମାନେ ସମସ୍ତେ ପତିତ ହେଲେ।
6.59.137
महत्कृतं कर्म धनञ्जयेन ।
कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः।
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ ॥ ६.५९.१३७ ॥
ଧନଞ୍ଜୟ ମହାନ କର୍ମ କଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କେହି କରିପାରନ୍ତେ ନାହିଁ। ଅମ୍ବଷ୍ଠଙ୍କ ଅଧିପତି ରାଜା ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଏବଂ ସେହିପରି ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ଓ ଚିତ୍ରସେନ (ପଡ଼ିଗଲେ)।
6.59.138
द्रोणः कृपः सैन्धवबाह्लिकौ च ।
भूरिश्रवाः शल्यशलौ च राजन्।
अन्ये च योधाः शतशः समेताः ।
क्रुद्धेन पार्थेन रणस्य मध्ये ॥ ६.५९.१३८ ॥
ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ସୈନ୍ଧବ ଓ ବାହ୍ଲିକ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଲ୍ୟ ଓ ଶଲ, ହେ ରାଜନ୍, ଏବଂ ଏକତ୍ରିତ ଶହ ଶହ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା—କ୍ରୁଦ୍ଧ ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟଭାଗରେ (ପତିତ ହେଲେ)।
6.59.139
स्वबाहुवीर्येण जिताः सभीष्माः ।
किरीटिना लोकमहारथेन।
इति ब्रुवन्तः शिबिराणि जग्मुः ।
सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः ॥ ६.५९.१३९ ॥
"ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଏମାନେ ଜିତା ଗଲେ" ଏହା କହୁ କହୁ, କିରୀଟୀ ଦ୍ୱାରା, ଲୋକର ମହାରଥୀ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଭାରତ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ସେହି ସମସ୍ତ ଗଣମାନେ ଶିବିରକୁ ଗଲେ।
6.59.140
उल्कासहस्रैश्च सुसंप्रदीप्तै-
र्विभ्राजमानैश्च तथा प्रदीप्रैः।
किरीटिवित्रासितसर्वयोधा ।
चक्रे निवेशं ध्वजिनी कुरूणाम् ॥ ६.५९.१४० ॥
ହଜାର ହଜାର ଭଲ ଭାବେ ଜ୍ୱଳୁଥିବା, ଝଲସୁଥିବା ମଶାଲ ସହିତ, କିରୀଟୀଙ୍କ ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହିତ କୌରବଙ୍କ ସେନା ଶିବିର ସ୍ଥାପନ କଲା।