ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
प्रतिज्ञाते ततस्तस्मिन्युद्धे भीष्मेण दारुणे ।
क्रोधितो मम पुत्रेण दुःखितेन विशेषतः ॥ ६.५९.१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ।
6.59.2
भीष्मः किमकरोत्तत्र पाण्डवेयेषु भारत ।
पितामहे वा पञ्चालास्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.५९.२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਜਾਂ ਪਿਤਾਮਹ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਸੰਜਯ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.59.3
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत ।
पश्चिमां दिशमास्थाय स्थिते चापि दिवाकरे ॥ ६.५९.३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਸ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ (ਯੁੱਧ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ)।
6.59.4
जयं प्राप्तेषु हृष्टेषु पाण्डवेषु महात्ससु ।
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.५९.४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵਵ੍ਰਤ (ਭੀਸ਼ਮ) (ਅੱਗੇ ਵਧੇ)।
6.59.5
अभ्ययाञ्जवनैरश्वैः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
महत्या सेनया गुप्तस्तव पुत्रैश्च सर्वशः ॥ ६.५९.५ ॥
ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਲ ਵਧੇ; ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ।
6.59.6
प्रावर्तत ततो युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अस्माकं पाण्डवैः सार्धमनायात्तव भारत ॥ ६.५९.६ ॥
ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਰੌਲੇ ਭਰਿਆ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਲੜੇ।
6.59.7
घनुषां कूजतां तत्र तलानां चाभिहन्यताम् ।
महान्समभवच्छब्दो गिरीणामिव दीर्यताम् ॥ ६.५९.७ ॥
ਉੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਅਤੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੀ ਚੋਟ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ; ਪਰਬਤ ਟੁੱਟਣ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ।
6.59.8
तिष्ठ स्थितोऽस्मि विद्ध्यैनं निवर्तस्व स्थिरो भव ।
स्थिरोऽस्मि प्रहरस्वेति शब्दोऽश्रूयत सर्वशः ॥ ६.५९.८ ॥
"ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ, ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ। ਇਸਨੂੰ ਪਛਾਣ, ਮੁੜ ਜਾ, ਸਥਿਰ ਹੋ।" "ਮੈਂ ਸਥਿਰ ਹਾਂ, ਵਾਰ ਕਰ!" ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਕਾਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ।
6.59.9
काञ्चनेषु तनुत्रेषु किरीटेषु ध्वजेषु च ।
शिलानामिव शैलेषु पतितानामभूद्ध्वनिः ॥ ६.५९.९ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚਾਂ, ਮੁਕਟਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ ਸੀ।
6.59.10
पतितान्युत्तमाङ्गानि बाहवश्च विभूषिताः ।
व्यचेष्टन्त महीं प्राप्य शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.५९.१० ॥
ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤੜਫਣ ਲੱਗੀਆਂ।
6.59.11
हृतोत्तमाह्गाः केचित्तु तथैवोद्यतकार्मुकाः ।
प्रगृहीतायुधाश्चापि तस्थुः पुरुषसत्तमाःक ॥ ६.५९.११ ॥
ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢੇ ਗਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਉਠਾਏ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
6.59.12
प्रावर्तत महावेगा नदी रुधिरवाहिनी ।
मातङ्गाङ्गशिला रौद्रा मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.५९.१२ ॥
ਲਹੂ ਵਹਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਹਿ ਤੁਰੀ; ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।
6.59.13
वरश्वनरनागानां शरीरप्रभवा तदा ।
परलोकार्णवमुखी गृध्रगोमायुमोदिनी ॥ ६.५९.१३ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਉਹ ਨਦੀ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤੇ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਤੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
6.59.14
न दृष्टं न श्रुतं वापि युद्धमेतादृशं नृप ।
यथा तव सुतानां च पाण्डवानां च भारत ॥ ६.५९.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਇਹ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਜਿਹਾ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
6.59.15
नासीद्रथपथस्तत्र यौधैर्युधि निपातितैः ।
गजैश्च पतितैर्नीलैर्गिरिश्रृङ्गैनिरवावृतः ॥ ६.५९.१५ ॥
ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਨੀਲੇ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਥ-ਰਸਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.59.16
विकीर्णैः कवचैश्चित्रैः शिरस्त्रणैश्च मारिष ।
शुशुभे तद्राणस्थानं शरदीव नभस्तलम् ॥ ६.५९.१६ ॥
ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼! ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਕਵਚਾਂ ਅਤੇ ਟੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੋਹ ਰਹੀ ਸੀ।
6.59.17
विनिर्भिन्नाः शरैः केचिदन्त्रापीडप्रकर्षिणः ।
अभीताः समरे शत्रूनभ्यधावन्त दर्पिताः ॥ ६.५९.१७ ॥
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਕਈ ਯੋਧੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
6.59.18
तात भ्रातः सखे बन्धो वयस्य मम मातुल ।
मा मां परित्यजेत्यन्ये चुक्रुशुः पतिता रणे ॥ ६.५९.१८ ॥
"ਹੇ ਪਿਤਾ! ਹੇ ਭਰਾ! ਹੇ ਮਿੱਤਰ! ਹੇ ਬੰਧੂ! ਹੇ ਸਾਥੀ! ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ! ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੋ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਚੀਕ ਰਹੇ ਸਨ।
6.59.19
अथाभ्येहि त्वमागच्छ किं भीतोसि क्व यास्यसि ।
स्थितोऽहं समरे मा भैरिति चान्ये विचुक्रुशुः ॥ ६.५९.१९ ॥
ਹੁਣ ਆ, ਅੱਗੇ ਆ। ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ? ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਡਰ — ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹੋਰ ਚੀਕਣ ਲੱਗੇ।
6.59.20
तत्र भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमीच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.५९.२० ॥
ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਬਲਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ।
6.59.21
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्य भारतर्षभ ॥ ६.५९.२१ ॥
ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰਾਹ ਬਣਾ ਕੇ, ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ।
6.59.22
स नृत्यन्वै रथोपस्थे दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
अलातचक्रवद्राजंस्तत्र तत्र स्म दृश्यते ॥ ६.५९.२२ ॥
ਉਹ ਰਥ ਦੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਨੱਚਦਾ, ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਲਾਤ-ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
6.59.23
तमेकं समरे शूरं पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
अनेकशतसाहस्रं समपश्यन्त लाघवात् ॥ ६.५९.२३ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਇੱਕਲੇ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸਦੀ ਫੁਰਤੀ ਕਾਰਨ, ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ।
6.59.24
मायाकृतात्मानमिव भीष्मं तत्र स्म मेनिरे ।
पूर्वस्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्रतीच्यां ददृशुर्जनाः ॥ ६.५९.२४ ॥
ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ; ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਿਆ।
6.59.25
उदीच्यां चैवमालोक्य दक्षिणस्यां पुनः प्रभो ।
एवं स समरे शूरो गाङ्गेयः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५९.२५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦਿੱਸਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਗਾਂਗੇਯ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
6.59.26
न चैवं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति वीक्षितुम् ।
विशिखानेव पश्यन्ति भीष्मचापच्युतान्बहून् ॥ ६.५९.२६ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਣ ਹੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
6.59.27
कुर्वाणं समरे कर्म सूदयानं च वाहिनीम् ।
व्याक्रोशन्त रणे तत्र नरा बहुविधा बहु ॥ ६.५९.२७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਕਾਰਨ ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ।
6.59.28
अमानुषेण रूपेण चरन्तं पितरं तव ।
शलभा इव राजानः पतन्ति विधिचोदिताः ॥ ६.५९.२८ ॥
ਅਮਾਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ (ਪਿਤਾਮਹ) ਵੱਲ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ।
6.59.29
भीष्माग्निमभिसंक्रुद्धं विनाशाय सहस्रशः ।
न हि मोघः शरः कश्चिदासीद्भीष्मस्य संयुगे ॥ ६.५९.२९ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਰੂਪੀ ਅੱਗ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲੀ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਣ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
6.59.30
नरनागाश्वकायेषु बहुत्वाल्लघुयोधिनः ।
भिनत्त्येकेन बाणेन सुमुखेन पतत्रिणा ॥ ६.५९.३० ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹਲਕੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸੁੰਦਰ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
6.59.31
गजं कंकटसन्नद्धं वज्रेणेव शिलोच्चयम् ।
द्वौ त्रीनपि गजारोहान्पिण्डितान्वर्मितानपि ॥ ६.५९.३१ ॥
ਕੰਕਟ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ, ਵਜ੍ਰ ਵਾਂਗ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ, ਦੋ-ਤਿੰਨ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕਵਚਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ (ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਡੇਗਿਆ)।
6.59.32
नाराचेन सुमुक्तेन निजघान पिता तव ।
यो यो भीष्मं नरव्याघ्रमभ्येति युधि कश्चन ॥ ६.५९.३२ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡੇ ਨਾਰਾਚ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਰਵਿਆਘਰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਵੀ ਆਇਆ, (ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ)।
6.59.33
मुहूर्तदृष्टः स मया पतितो भुवि दृश्यते ।
एवं सा धर्मराजस्य वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਸੈਨਾ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
6.59.34
भीष्मेणातुलवीर्येण व्यशीर्यत संहस्रधा ।
प्राकम्पत महासेना शरवर्षेण तापिता ॥ ६.५९.३४ ॥
ਅਤੁਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ (ਉਹ ਸੈਨਾ) ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤੀ; ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤਪੀ ਹੋਈ ਉਹ ਮਹਾਸੈਨਾ ਕੰਬ ਗਈ।
6.59.35
पश्यतो वासुदेवस्य पार्थस्याथ शिखण्डिनः ।
यतमानाऽपि ते वीरा द्रवमाणान्महारथान् ॥ ६.५९.३५ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਅਤੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਵੀਰ ਭੱਜਦੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ।
6.59.36
नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ।
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३६ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ; ਮਹੇਂਦਰ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਸੈਨਾ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
6.59.37
अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः ।
आविद्धरनागाश्वं पतितध्वजकूबरम् ॥ ६.५९.३७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਸੈਨਾ ਟੁੱਟ ਗਈ; ਦੋ ਯੋਧੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਭੱਜ ਨਾ ਸਕੇ। ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਰਥ ਦੇ ਕੂਬਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਏ ਸਨ।
6.59.38
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम् ।
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ॥ ६.५९.३८ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਸੈਨਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.59.39
प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ।
विमुच्य कवचान्यन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ॥ ६.५९.३९ ॥
ਦੈਵ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ; ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਵਚ ਉਤਾਰ ਸੁੱਟੇ।
6.59.40
विनुक्तकेशा धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत ।
तद्गोकुलमिवोद्धान्तमुद्धान्तरथयूथपम् ॥ ६.५९.४० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹ ਸੈਨਾ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਡਰ ਕੇ ਖਿੰਡ ਗਈ, ਰਥਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਵੀ ਖਿੰਡ ਗਏ।
6.59.41
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा ।
प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः ॥ ६.५९.४१ ॥
ਤਦ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦਿਸੀ; ਟੁੱਟਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਾਦਵਨੰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ)...
6.59.42
उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम् ।
असं स कालः संप्राप्तः पार्थ पस्तेऽभिकाङ्क्षितः ॥ ६.५९.४२ ॥
ਉਸ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਰੋਕ ਕੇ ਬੀਭਤਸੁ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ..."
6.59.43
प्रहरस्व नरव्याघ्र न चेन्मोहाद्विमुह्यसे ।
यत्त्वया कथितं वीर पुरा राज्ञां समागमे । ॥ ६.५९.४३ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਜੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਤਾਂ ਵਾਰ ਕਰ। ਹੇ ਵੀਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ (ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ)।
6.59.44
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् ।
सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति संयुगे ॥ ६.५९.४४ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਨਗੇ, ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।
6.59.45
इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम ।
बीभत्सो पश्य सैन्यं स्वं भज्यमानं ततस्ततः ॥ ६.५९.४५ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਅਰਿੰਦਮ, ਉਸ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਹੇ ਬੀਭਤਸੂ, ਵੇਖ, ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ।
6.59.46
द्रवतश्च महीपालान्पश्य यौधिष्ठिरे बले ।
दृष्ट्वा हि भीष्मं समरे व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ६.५९.४६ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਯਮ ਵਰਗੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ (ਉਹ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ)।
6.59.47
भयार्ताः प्रपलायन्ते सिंहात्क्षुद्रमृगा इव ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच वासुदेवं धनंजयः ॥ ६.५९.४७ ॥
ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
6.59.48
नोदयाश्वान्यतो भीष्मो विगाहे तद्वलार्णवम् ।
पातयिष्यामि दुर्धर्षं वृद्धं कुरुपितामहम् ॥ ६.५९.४८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮ ਹਨ ਉੱਥੇ ਘੋੜੇ ਹਿਕਾਓ। ਉਸ ਸੈਨਾ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੜਦਾ ਹਾਂ। ਅਜੇਤੂ, ਬੁੱਢੇ ਕੁਰੂ-ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਮੈਂ ਡੇਗ ਦਿਆਂਗਾ।
6.59.49
ततोऽश्वान्रजतप्रकख्यान्नोदयामास माधवः ।
यतो भीष्मरथो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिमानिव ॥ ६.५९.४९ ॥
ਫਿਰ ਮਾਧਵ ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹਾਂਕਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ ਸੀ।
6.59.50
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत् ।
दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे ॥ ६.५९.५० ॥
ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਉਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਮੁੜ ਪਈ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
6.59.51
ततो भीष्मःक कुरुश्रेष्ठ सिंहवद्विनदन्मुहुः ।
धनञ्जयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.५९.५१ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭੀਸ਼ਮ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਢਕਣ ਲੱਗੇ।
6.59.52
क्षणेन स रथस्तस्य सहयः कसहसारथिः ।
शरवर्षेण महता संछन्नो न प्रकाशते ॥ ६.५९.५२ ॥
ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਉਹ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
6.59.53
वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्त्ववान् ।
चोदयामास तानश्वान्विभिन्नान्भीष्मसायकैः ॥ ६.५९.५३ ॥
ਪਰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਘਬਰਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੱਤਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਉਹਨਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹਾਂਕਦੇ ਰਹੇ।
6.59.54
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् ।
पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्वा त्रिभिः शरैः ॥ ६.५९.५४ ॥
ਫਿਰ ਪਾਰਥ ਨੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗਾ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਿਵਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਕੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.59.55
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः ।
निमिषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव ॥ ६.५९.५५ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਕੌਰਵ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ; ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਿੱਲਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।
6.59.56
विचकर्ष ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् ।
अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः ॥ ६.५९.५६ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਗਰਜਣ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ; ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਹ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.59.57
तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः ।
साधु पार्थ महाबाहो साधु भो पाण्डुनन्दन ॥ ६.५९.५७ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਸ ਫੁਰਤੀ ਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਕੀਤੀ: 'ਸਾਧੂ ਪਾਰਥ! ਸਾਧੂ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਸਾਧੂ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ!'
6.59.58
त्वय्येवैतद्युक्तरूपं महत्कर्म धनंजय ।
प्रीतोऽस्मि सुभृशं पुत्र कुरु युद्धं मया सह ॥ ६.५९.५८ ॥
'ਧਨੰਜਯ! ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ।'
6.59.59
इति पार्थं प्रशस्याथ प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः ।
मुमोच समरे वीरः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.५९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਥ ਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੱਥ ਵੱਲ ਤੀਰ ਛੱਡੇ।
6.59.60
अदर्शयद्वासुदेवो हययाने परं बलम् ।
मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलान्व्यचरल्लुघु ॥ ६.५९.६० ॥
ਵਾਸੂਦੇਵ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਬਲ ਵਿਖਾਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੇ।
6.59.61
तथा भीष्मस्तु सुदृढं वासुदेवधनंजयौ ।
विव्याध निशितैर्बाणैः सर्वगात्रेषु भारत ॥ ६.५९.६१ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
6.59.62
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ ।
गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लेखनाङ्क्तितौ ॥ ६.५९.६२ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਸਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਖਰੋਚਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਦੋ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਣ ਲੱਗੇ।
6.59.63
पुनश्चापि सुसंरब्धः शरैः शतसहस्रशः ।
कृष्णयोर्युधि संरब्धो भीष्माः प्राच्छादयद्दिशः ।
पार्थोऽपि समरे क्रुद्धो भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५९.६३ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਖਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਢਕ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਪਾਰਥ ਨੇ ਵੀ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀਆਂ।
6.59.64
वार्ष्णेयं च शरैस्तीक्ष्णैः कम्पयामास रोषितः ।
मुहुरभ्यर्दयन्भीष्मः प्रहस्य स्वनवत्तदा ॥ ६.५९.६४ ॥
ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭੀਸ਼ਮ ਤਦ ਹੱਸੇ ਅਤੇ ਗਰਜੇ।
6.59.65
ततस्तु कृष्णः समरे दृष्ट्वा भीष्मपराक्रमम् ।
संप्रेक्ष्य च महाबाहुः पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ॥ ६.५९.६५ ॥
ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਥ ਦੀ ਕੋਮਲ ਯੁੱਧ-ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਵੇਖੀ।
6.59.66
भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि ।
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः ॥ ६.५९.६६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ, ਦੋਵਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ (ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ)।
6.59.67
वारन्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ।
युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ॥ ६.५९.६७ ॥
ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥੀਆਂ ਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਯੁਗਾਂਤ ਵਰਗਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭੀਸ਼ਮ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ (ਸਨ)।
6.59.68
अमृष्यमाणो भगवान्केशवः परवीरहा ।
अचिन्तयदमेयात्मा नास्ति यौधिष्ठिरं बलम् ॥ ६.५९.६८ ॥
ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਭਗਵਾਨ ਕੇਸ਼ਵ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਬਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
6.59.69
एकाह्ना हि रणे भीष्मो नाशयेद्देवदानवान् ।
किं नु पाण्डुसुतान्युद्धे सबलान्सपदानुगान् ॥ ६.५९.६९ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੈਨਾ ਤੇ ਪੈਦਲ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਗੇ?
6.59.70
द्रवते च महासैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः ।
एते च कौरवास्तूर्णं प्रभग्नान्वीक्ष्य सोमकान् ॥ ६.५९.७० ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਕੌਰਵ ਸੋਮਕਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ (ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ)।
6.59.71
प्राद्रवन्ति रणे दृष्ट्वा हर्षयन्तः पितामहम् ।
सोहं भीष्मं निहन्म्यद्य पाण्डवार्थाय दंशितः ॥ ६.५९.७१ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਵਚ ਪਹਿਨਿਆ ਮੈਂ ਅੱਜ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ।
6.59.72
भारमेतं विनेष्यामि पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अर्जुनो हि शरैस्तीक्ष्णैर्वध्यमानोऽपि संयुगे ॥ ६.५९.७२ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭਾਰ ਮੈਂ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ (ਮੈਂ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ)।
6.59.73
कर्तव्यं नाभिजानाति रणे भीष्मस्य गौरवात् ।
तथा चिन्तयतस्तस्य भूय एव पितामहः ।
प्रेषयामास संक्रुद्धः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.७३ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਆਪਣੇ ਮਾਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ ਹੀ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪਾਰਥ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਬਾਣ ਭੇਜੇ।
6.59.74
तेषां बहुत्वासु भृसं शराणां ।
दिशश्च सर्वाः पिहिता बभूवुः ।
न चान्तरिक्षं न दिशो न भूमि-
र्न भास्करोऽदृश्यत रश्मिमालीक ॥ ६.५९.७४ ॥
ਉਹਨਾਂ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸੰਘਣੀਆਂ ਢੱਕੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਨਾ ਅਕਾਸ਼ ਦਿਸਿਆ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਨਾ ਧਰਤੀ; ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ।
6.59.75
ववुश्च वातास्तुमुलाः सधूमा ।
दिशश्च सर्वाः क्षुभिता बभूवुः।
द्रोणो विकर्णोऽथ जयद्रथश्च ।
भूरिश्रवाः कृतवर्मा कृपश्च ॥ ६.५९.७५ ॥
ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੰਬ ਉੱਠੀਆਂ। ਦ੍ਰੋਣ, ਵਿਕਰਣ, ਜਯਦ੍ਰਥ, ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
6.59.76
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
विन्दानुविन्दौ च सुदक्षिणश्च।
प्राच्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
वसातयः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.७६ ॥
ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੂ, ਅੰਬਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵਿੰਦ ਅਤੇ ਅਨੁਵਿੰਦ, ਸੁਦਕਸ਼ਿਣ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਸੌਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ, ਵਸਾਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਟਰਕ ਅਤੇ ਮਾਲਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
6.59.77
किरीटिनं त्वरमाणाभिस्रु-
र्निदेशगाः शान्तनवस्य राज्ञः।
तं वाजिपादातरथौघजालै-
रनेकसाहस्रशतैर्ददर्श ॥ ६.५९.७७ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ (ਭੀਸ਼ਮ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਵੱਲ ਵਧੇ। ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ, ਪੈਦਲਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ, ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.59.78
किरीटिनं संपरिवार्यमाणं ।
शिनेर्नप्ता वारणयूथपैश्च।
ततस्तु दृष्ट्वार्जुनवासुदेवौ ।
पदातिनागाश्वरथैः समन्तात् ॥ ६.५९.७८ ॥
ਕਿਰੀਟਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਪੈਦਲ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖਿਆ।
6.59.79
अभिद्रुतौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ ।
शिनिप्रवीरोऽभिससार तूर्णम्।
स तान्यनीकानि महाधनुष्मान् ।
शिनिप्रवीरः सहसाऽभिपत्य ॥ ६.५९.७९ ॥
ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਨੀ ਦਾ ਵੀਰ ਝੱਟ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਸ਼ਿਨੀ-ਵੀਰ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਝਪਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
6.59.80
चकार साहाय्यमथार्जुनस्य ।
विष्णुर्यथा वृत्रनिषूदनस्य।
विशीर्णनागाश्वरथध्वजौघं ।
भीष्मेण वित्रासितसर्वयोधम् ॥ ६.५९.८० ॥
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਡਰਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਗਿਆ।
6.59.81
युधिष्ठिरानीकमभिद्रवन्तं ।
प्रोवाच संदृश्य शिनिप्रवीरः ।
क्व क्षत्रिया यास्यथ नैष धर्मः ।
सतां पुरस्तात्कथितः पुराणैः ॥ ६.५९.८१ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਵੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਖੱਤਰੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ? ਇਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।'
6.59.82
मा स्वां प्रतिज्ञां त्यजत प्रवीराः ।
स्वं वीरधर्मं परिपालयध्वम्।
तान्वासवानन्तरजो निशाम्य ।
नरेन्द्रमुख्यान्द्रवतः समन्तात् ॥ ६.५९.८२ ॥
'ਹੇ ਵੀਰੋ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਾ ਤਿਆਗੋ; ਆਪਣਾ ਵੀਰਧਰਮ ਪਾਲੋ।' ਇੰਦਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਭੱਜਦੇ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਣ ਲਿਆ।
6.59.83
पार्थस्य दृष्टवा मृदुयुद्धातां च ।
भीष्मं च सङ्ख्ये समुदीर्यमाणम्।
अमृष्यमाणः स ततो महात्मा ।
यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता ॥ ६.५९.८३ ॥
ਪਾਰਥ ਦੀ ਕੋਮਲ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਉਹ ਯਸ਼ਸਵੀ ਮਹਾਤਮਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ।
6.59.84
उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् ।
दृष्ट्वा कुरूनापततः समग्रान्।
ये यान्ति ते यान्तु शिनिप्रवीर ।
येऽपि स्थिताः सात्वत तेऽपि यान्तु ॥ ६.५९.८४ ॥
ਸ਼ੈਨੇਯ (ਸਾਤਿਅਕੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ — ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਧਾਵਾ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖ ਕੇ। ਜੋ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਜਾਣ; ਹੇ ਸ਼ਿਨਿ ਪ੍ਰਵੀਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਾਤਵਤ, ਉਹ ਵੀ ਜਾਣ।
6.59.85
भीष्मं रथात्पश्य निपात्यमानं ।
द्रोणं च सङ्ख्ये सगणं मयाऽद्य।
न सारथेः सात्वत कौरवाणां ।
क्रुद्धस्य मुच्येत रणेऽद्य कश्चित् ॥ ६.५९.८५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਵੇਖੋ; ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਦ੍ਰੋਣ ਵੀ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ (ਡਿੱਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ)। ਹੇ ਸਾਤਵਤ, ਅੱਜ ਰਣ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।
6.59.86
तस्मादहं गृह्य रथाङ्गमुग्रं ।
प्राणं हरिष्यामि महाव्रतस्य।
निहत्य भीष्मं सगणं तथाजौ ।
द्रोणं च शैनेय रथप्रवीरौ ॥ ६.५९.८६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਰਥ-ਚੱਕਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ (ਭੀਸ਼ਮ) ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਸ਼ੈਨੇਯ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਥਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ।
6.59.87
संपादयिष्याम्यहमद्य हृष्टः ॥ ६.५९.८७ ॥
ਮੈਂ ਅੱਜ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ (ਇਹ) ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।
6.59.88
इतीदमुक्त्वा स महानुभावः ।
सस्मार चक्रं निशितं पुराणम्।
सुदर्शनं चिन्तितमात्रमेव ।
तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह ॥ ६.५९.८८ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਿੱਖੇ ਚੱਕਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਸੋਚਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
6.59.89
तच्चक्रपद्मं प्रगृहीतमाजौ ।
रराज नारायणबाहुनालम्।
यथादिपद्मं तरुणार्कवर्णं ।
रराज नारायणनाभिजातमक् ॥ ६.५९.८९ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਚੱਕਰ-ਕਮਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਬਾਂਹ ਰੂਪੀ ਨਾਲ ਸਮੇਤ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਆਦਿ-ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਤਰੁਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
6.59.90
तत्कृष्णकोपोदयसूर्यबुद्धं ।
क्षुरान्ततीक्ष्णाग्रसुजातपत्रम्।
तेस्यैव देहोरुसरःप्ररूढं ।
रराज नारायणबाहुनालम् ॥ ६.५९.९० ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਰੂਪੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਉਹ, ਛੁਰੀ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਪੰਖੜੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਉੱਗਿਆ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਬਾਂਹ-ਨਾਲ ਸਮੇਤ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
6.59.91
वेगेन कृष्मः प्रससार भीष्मम् ॥ ६.५९.९१ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਝਪਟੇ।
6.59.92
घनो यथा खे तडितावनद्धः ॥ ६.५९.९२ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ।
6.59.93
तमात्तचक्रं प्रणदन्तमुच्चैः ।
क्रुद्धं महेन्द्रावरजं समीक्ष्य ।
सर्वाणि भूतानि भृशं विनेदुः ।
क्षयं कुरूणामिव चिन्तयित्वा ॥ ६.५९.९३ ॥
ਚੱਕਰ ਫੜੀ ਉੱਚੀ ਗਰਜਦੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹੇਂਦਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਮਾਨੋ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕ ਉੱਠੇ।
6.59.94
स वासुदेवः प्रगृहीतचक्रः ।
संवर्तयिष्यन्निव सर्वलोकम्।
अभ्युत्पतँल्लोकगुरुर्बभासे ।
भूतानि धक्ष्यन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.९४ ॥
ਚੱਕਰ ਫੜੀ ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮਾਨੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਲੋਕਗੁਰੂ ਉੱਪਰ ਉਛਲ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕੇ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਧੂਮਕੇਤੂ।
6.59.95
गोविन्दमाजावविमूढचेताः ॥ ६.५९.९५ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ (ਵੇਖਿਆ)।
6.59.96
एह्येहि देवेश जगन्निवास ।
नमोस्तु ते माधव चक्रपाणे।
प्रसह्य मां पातय लोकनाथ ।
रथोत्तमात्सर्वशरण्य सङ्ख्ये ॥ ६.५९.९६ ॥
ਆਓ, ਆਓ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਜਗਤ ਦੇ ਨਿਵਾਸ! ਹੇ ਮਾਧਵ, ਚੱਕਰਪਾਣੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰੱਥ ਤੋਂ ਡੇਗ ਦਿਓ, ਹੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਸ਼ਰਣ!
6.59.97
त्वया हतस्यापि ममाऽद्य कृष्ण ।
श्रेयः परिस्मिन्निह चैव लोके।
संभावितोऽस्म्यन्धकवृष्णिनाथ ।
लोकैस्त्रिभिर्वीर तवाभियानात् ॥ ६.५९.९७ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਅੰਧਕ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਵੀਰ! ਤੁਹਾਡੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
6.59.98
रथादवप्लुत्य ततस्त्वरावान् ।
पार्थोऽप्यनुद्रुत्य यदुप्रवीरम्।
जग्राह पीनोत्तमलम्बबाहुं ।
बाह्वोर्हरिं व्यायतपीनबाहुः ॥ ६.५९.९८ ॥
ਫਿਰ ਰੱਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰਥ ਨੇ ਵੀ ਯਦੁਵੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ, ਉੱਤਮ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਫੜ ਲਈਆਂ; ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ।
6.59.99
निगृह्यमणाश्च तदाऽऽदिदेवो ।
भृश सरोषः किल नाम योगी ।
आदाय वेगेन जगाम विष्णु-
र्जिष्णुं महावात इवैकवृक्षम् ॥ ६.५९.९९ ॥
ਤਦ ਆਦਿਦੇਵ, ਰੋਕੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਯੋਗੀ ਵਾਂਗ, ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਿਸ਼ਣੂ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਵਾਯੂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
6.59.100
पार्थस्तु विष्टभ्य बलेन पादौ ।
भीष्मान्तिकं तूर्णमभिद्रवन्तम्।
बलान्निजग्राह हरिं किरीटी ।
पदेऽथ राजन्दशमे कथंचित् ॥ ६.५९.१०० ॥
ਪਾਰਥ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਰੋਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਕਿਰੀਟੀ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੜ ਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਸਵੇਂ ਕਦਮ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
6.59.101
अवस्थितं च प्रणिपत्य कृष्णं ।
प्रीतोऽर्जुनः काञ्चनचित्रमाली।
उवाच कोपे प्रतिसंहरेति ।
गतिर्भवान्केशव पाण्डवानाम् ॥ ६.५९.१०१ ॥
ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਰਜੁਨ — ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ — ਬੋਲਿਆ: "ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਪਸ ਲਓ। ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੋ।"
6.59.102
न हास्यते कर्म यथाप्रतिज्ञं ।
पुत्रैः शपे केशव सोदरैश्च ।
अन्तं करिष्यामि यथा कुरूणां ।
त्वयाऽहमिन्द्रानुजसंप्रयुक्तः ॥ ६.५९.१०२ ॥
ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ — ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਾਂਗਾ।
6.59.103
ततः प्रतिज्ञां समयं च तस्य ।
जनार्दनः प्रीतमना निशम्य।
स्थितः प्रिये कौरवसत्तमस्य ।
रथं सचक्रः पुनरारुरोह ॥ ६.५९.१०३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਤੇ ਕਰਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਪਿਆਰੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਚੱਕਰ ਸਮੇਤ ਰਥ 'ਤੇ ਮੁੜ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ।
6.59.104
ततः प्रतिज्ञां समवाप्य भीष्मः ।
कृताञ्चलिः स्तुत्यमथाकरोद्वै ।
त्रैविक्रमे यस्य वपुर्बभासे ।
तथैव दृष्ट्वा तु समुञ्ज्वलन्तम् ॥ ६.५९.१०४ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸਤਤ ਦੇ ਯੋਗ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ — ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ (ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ) ਵਿੱਚ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮਕਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤਿ ਚਮਕਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
6.59.105
प्रगृह्य शङ्खं द्विषताकं निहन्ता ।
स तानभूषून्पुनराददानः ।
भीष्मं शरैः संपरिवार्य सङ्ख्ये ।
चिच्छेद भूरिश्रवसश्च चापम् ॥ ६.५९.१०५ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ੰਖ ਚੁੱਕਿਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਕੇ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.59.106
शल्यं च विद्ध्वा नवभिः पृषत्कै-
र्दुर्योधं वक्षसि निर्बिभेद।
विनादयामास ततो दिशश्च ।
स पाञ्चजन्यस्य रवेण शौरिः ॥ ६.५९.१०६ ॥
ਸ਼ਲਯ ਨੂੰ ਵੀ ਨੌਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਪਾਂਚਜਨਯ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
6.59.107
व्याविद्धनिष्काङ्गदकुण्डलं तं ।
रजोविकीर्णाञ्चितपद्मनेत्रम् ।
विशुद्धदंष्ट्रं प्रगृहीतशङ्खं ।
विचुक्रुशुः प्रेक्ष्य कुरुप्रवीराः ॥ ६.५९.१०७ ॥
ਨਿਸ਼ਕ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲ ਝੂਲਦੇ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਫ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਰੂ ਯੋਧੇ ਚੀਕ ਉੱਠੇ।
6.59.108
मृदङ्गभेरीपणवप्रणादा ।
नेमिस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
ससिंहनादाश्च बभूवुरुग्राः ।
सर्वेष्वनीकेषु ततः कुरूणाम् ॥ ६.५९.१०८ ॥
ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਭੇਰੀ, ਪਣਵ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਰਥ-ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਦੁੰਦਭੀ ਦੀ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਉਦੋਂ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
6.59.109
गाण्डीवघोषः स्तनयित्नुकल्पो ।
जगाम पार्थस्य नभो दिशश्च।
जग्मुश्च बाणा विमलाः प्रसन्नाः ।
सर्वा दिशः पाण्डवचापमुक्ताः ॥ ६.५९.१०९ ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਦੀ ਗੂੰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਪਾਰਥ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ; ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਨਿਰਮਲ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੀਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ।
6.59.110
तं कौरवाणामधिपो जवेन ।
भीष्मेण भूरिश्रवसा च सार्धम्।
अभ्युद्ययावुद्यतबाणपाणिः ।
कक्षं दिधक्षन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.११० ॥
ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਅਧਿਪਤੀ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਉਠਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ ਸਾੜਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਧੂਮਕੇਤੂ ਅਗਨੀ।
6.59.111
अथार्जुनाय प्रजिघाय भल्लान् ।
भूरिश्रवाः सप्त सुवर्णपुङ्खान्।
दुर्योदनस्तोमरमुग्रवेगं ।
शल्यो गदां शान्तनवश्च शक्तिम् ॥ ६.५९.१११ ॥
ਫਿਰ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਭੱਲ ਛੱਡੇ; ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਤੋਮਰ, ਸ਼ਲ ਨੇ ਗਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਚਲਾਈ।
6.59.112
स सप्तभिः सप्त शरप्रवेकान् ।
संवार्य भीरिश्रवसा विसृष्टान् ।
शितेन दुर्योधनबाहुमुक्तं ।
क्षुरेण तत्तोमरमुन्ममाथ ॥ ६.५९.११२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਛੱਡੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਉਸ ਤੋਮਰ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਕ੍ਸ਼ੁਰ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
6.59.113
ततः शुभामापततीं स शक्तिं ।
विद्युत्प्रभां शान्तनवेन मुक्ताम्।
गदां च मद्राधिपबाहुमुक्तां ।
द्वाभ्यां शराभ्यां निचर्त वीरः ॥ ६.५९.११३ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਰਾਜ (ਸ਼ਲ) ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਦੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.59.114
ततो भुजाभ्यां बलवद्विकृष्य ।
चित्रं धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम् ।
माहेन्द्रमस्रं विधिवत्सुघोरं ।
प्रादुश्चकाराद्भुतमन्तरिक्षे ॥ ६.५९.११४ ॥
ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਪਰਮੇਯ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤ੍ਰ ਵਿਧੀਵਤ ਚਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
6.59.115
तेनोत्तमास्त्रेण ततो महात्मा ।
सर्वाण्यनीकानि महाधनुष्मान्।
शरौघजालैर्विमलाग्निवर्णै-
र्निवारयामास किरीटमाली ॥ ६.५९.११५ ॥
ਤਦ ਉਸ ਉੱਤਮ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਕਿਰੀਟਮਾਲੀ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।
6.59.116
शिलीमुखाः पार्थधनुःप्रमुक्ता ।
रथान्ध्वजाग्राणि धनूंषि बाहून् ।
निकृत्य देहान्विविशुः परेषां ।
नरेन्द्रनागेन्द्रतुरङ्गमाणाम् । ॥ ६.५९.११६ ॥
ਪਾਰਥ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਾਣ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਰਥ, ਧੁਜਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੇ।
6.59.117
ततो दिशः सोऽनुदिशश्च पार्थः ।
शरैः सुधारैः समरे वितत्य ।
गाण्डीवशब्देन मनांसि तेषां ।
किरीटमाली व्यथयांचकार ॥ ६.५९.११७ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪਾਰਥ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਗਾਂਡੀਵ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਰੀਟਮਾਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
6.59.118
तस्मिंस्तथा घोरतमे प्रवृत्ते ।
शङ्खस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
अन्तर्हिता गाण्डिवनिःस्वनेन ।
बभूवुरुग्राश्वरथप्रणादाः ॥ ६.५९.११८ ॥
ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਅਤੇ ਦੁੰਦਭੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗਾਂਡੀਵ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਗਈਆਂ; ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਉਗਰ ਗਰਜਾਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।
6.59.119
गाण्डीवशब्दं तमथो विदित्वा ।
विराटराजप्रमुखाः प्रवीराः।
पाञ्चालराजो द्रुपदश्च वीर-
स्तं देशमाजग्मुरदीनसत्त्वाः ॥ ६.५९.११९ ॥
ਉਸ ਗਾਂਡੀਵ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜਾ ਵੀਰ ਦ੍ਰੁਪਦ ਨਿਡਰ ਸੂਰਮਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ।
6.59.120
सर्वाणि सैन्यानि तु तावकानि ।
यतोयतो गाण्डिवजः प्रणादः ।
ततस्ततः सन्नतिमेव जग्मु-
र्न तं प्रतीपोऽभिससार कश्चित् ॥ ६.५९.१२० ॥
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧਿਆ।
6.59.121
तस्मिन्सुघोरे कनृप संप्रहारे ।
हताः प्रवीराः सरथाश्वसूताः।
गजाश्च नाराचनिपाततप्ता ।
महापताकाः शुभरुक्मकक्ष्याः ॥ ६.५९.१२१ ॥
ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੀਰ ਰੱਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹਾਥੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਾਜ ਵਾਲੇ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.59.122
परीतसत्वाः सहसा निपेतुः ।
किरीटिना भिन्नतनुत्रकायाः ।
दृढं हताः पात्रिभिरुग्रवेगैः ।
पार्थेन भल्लैर्विमलैः शिताग्नैः ॥ ६.५९.१२२ ॥
ਹੌਂਸਲਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਕਿਰੀਟੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ; ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਘਾਇਲ ਹੋਏ—ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਿਰਮਲ, ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ।
6.59.123
निकृत्तयन्त्रा निहतेन्द्रकीला ।
ध्वजा महान्तो ध्वजिनिमुखेषु।
पदातिसङ्घाश्च रथाश्च सङ्ख्ये ।
हयाश्च नागाश्च धनञ्जयेन ॥ ६.५९.१२३ ॥
ਯੰਤਰ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਇੰਦਰਕੀਲ ਟੁੱਟ ਗਏ; ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਰੱਥ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ।
6.59.124
बाणाहतास्तूर्णमपेतसत्वा ।
विष्टभ्य गात्राणि निपेतुरुर्व्याम् ।
ऐन्द्रेण तेनास्त्रवरेण राजन् ।
महाहवे भिन्नतनुत्रदेहाः ॥ ६.५९.१२४ ॥
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਗਏ; ਸਰੀਰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਐਂਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ।
6.59.125
ततः शरौघैर्निशितैः किरीटिना ।
नृदेहशस्त्रक्षतलोहितोदा।
नदी सुघोरा नरमेदफेना ।
प्रवर्तिता तत्र रणाजिरे वै ॥ ६.५९.१२५ ॥
ਫਿਰ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਲਹੂ-ਜਲ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿੱਝ ਦੇ ਝੱਗ ਵਾਲੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਵਹਾ ਦਿੱਤੀ।
6.59.126
वेगेन साऽतीव पृथुप्रवाहा ।
परेतनागाश्वशरीररोधाः।
नरेन्द्रमञ्जोच्छ्रितमांसपङ्काः ।
प्रभूतरक्षोगणभूतसेविता ॥ ६.५९.१२६ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਵੇਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਸਨ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਝ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਉੱਠੇ ਮਾਸ ਦਾ ਚਿੱਕੜ ਸੀ; ਅਣਗਿਣਤ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
6.59.127
शिरःकपालाकुलकेशशाद्वला ।
शरीरसङ्घातसहस्रवाहिनी ।
विशीर्णनानाकवचोर्मिसंकुला ।
नराश्वनागास्थिनिकृत्तशर्करा ॥ ६.५९.१२७ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਸਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਲਝੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਹਾਉਂਦੀ ਸੀ; ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਕਵਚਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੀ; ਮਨੁੱਖਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੰਕਰੀ ਵਾਲੀ ਸੀ।
6.59.128
श्वकङ्कशालावृकगृध्रकाकैः ।
क्रव्यादसङ्घैश्च तरक्षुभिश्च।
उपेतकूलां ददृशुर्मनुष्याः ।
क्रूरां महावैतरणीप्रकाशाम् ॥ ६.५९.१२८ ॥
ਕੁੱਤਿਆਂ, ਗਿਰਝਾਂ, ਗਿੱਦੜਾਂ, ਬਘਿਆੜਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਂ, ਕਾਂਵਾਂ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਝੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਵੈਤਰਣੀ ਵਰਗੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
6.59.129
प्रवर्तितामर्जुनबाणसङ्घै-
र्मेदोवसासृकप्रवहां सुभीमाम्।
हतप्रवीरां च तथैव दृष्ट्वा ।
सेनां कुरूणामथ फल्गुनेन ॥ ६.५९.१२९ ॥
ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵਹਾਈ ਗਈ, ਮੇਦ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੀ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਫੱਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ।
6.59.130
ते चेदिपाञ्चालकरूषमत्स्याः ।
पार्थाश्च सर्वे सहिताः प्रणेदुः ।
जयप्रगल्भाःक पुरुषप्रवीराः ।
संत्रासयन्तः कुरुवीरयोधान् ॥ ६.५९.१३० ॥
ਚੇਦੀ, ਪਾਂਚਾਲ, ਕਰੂਸ਼ ਅਤੇ ਮਤਸ੍ਯ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗਰਜ ਉੱਠੇ; ਜਿੱਤ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ ਕੁਰੂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
6.59.131
हतप्रवीराणि बलानि दृष्ट्वा ।
किरीटिना शत्रुभयावहेन ।
वित्रास्य सेनां ध्वजिनीपतीनां ।
सिंहो मृगाणामिव यूथसङ्घान् ॥ ६.५९.१३१ ॥
ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰੀਟੀ ਨੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ।
6.59.132
विनेदतुस्तावतिहर्षयुक्तौ ।
गाण्डीवधन्वा च जनार्दनश्च।
ततो रविं संवृतरश्मिजालं ।
दृष्ट्वा भृशं शस्त्रपरिक्षताङ्गाः ॥ ६.५९.१३२ ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਜੇ; ਫਿਰ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ।
6.59.133
तदैन्द्रमस्त्रं विततं च घोर-
मसह्यमुद्वीक्ष्य युगान्तकल्पम् ।
अथापयानं कुरवः सभीष्माः ।
सद्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च ॥ ६.५९.१३३ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਉਸ ਫੈਲੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ, ਅਸਹਿ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਯੁਗਾਂਤ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਸਮੇਤ ਕੌਰਵ, ਦ੍ਰੋਣ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।
6.59.134
चक्रुर्निशां सन्धिगतां समीक्ष्य ।
विभावसोर्लोहितरागयुक्ताम्।
अवापय कीर्ति च यशश्च लोके ।
विजित्य शत्रूंश्च धनंजयोऽपि ॥ ६.५९.१३४ ॥
ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੀ ਰਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ; ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਵੀ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਪਾਇਆ।
6.59.135
ययौ नरेन्द्रैः सहसोदरैश्च ।
समाप्तकर्मा शिबिरं निशायाम्।
ततः प्रजज्ञे तुमुलः कुरूणां ।
निशामुखे घोरतमः प्रणादः ॥ ६.५९.१३५ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਵੱਡਾ ਰੌਲਾ ਉੱਠਿਆ।
6.59.136
रणे रथानामयुतं निहत्य ।
हता गजाः सप्तशतार्जुनेन ।
प्राज्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
निपातिताः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.१३६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸੱਤ ਸੌ ਹਾਥੀ ਮਾਰੇ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੌਵੀਰ ਗਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ੁਦ੍ਰਕ ਤੇ ਮਾਲਵ ਵੀ ਡੇਗੇ ਗਏ।
6.59.137
महत्कृतं कर्म धनञ्जयेन ।
कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः।
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ ॥ ६.५९.१३७ ॥
ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅੰਬਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ਰੁਤਾਯੁ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਮਰਸ਼ਣ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ (ਵੀ ਡਿੱਗੇ)।
6.59.138
द्रोणः कृपः सैन्धवबाह्लिकौ च ।
भूरिश्रवाः शल्यशलौ च राजन्।
अन्ये च योधाः शतशः समेताः ।
क्रुद्धेन पार्थेन रणस्य मध्ये ॥ ६.५९.१३८ ॥
ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਪ, ਸੈਂਧਵ ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ, ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਯੋਧੇ—ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਪਾਰਥ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਡੇਗੇ ਗਏ)।
6.59.139
स्वबाहुवीर्येण जिताः सभीष्माः ।
किरीटिना लोकमहारथेन।
इति ब्रुवन्तः शिबिराणि जग्मुः ।
सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः ॥ ६.५९.१३९ ॥
"ਆਪਣੇ ਬਾਹੂਬਲ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ ਸਹਿਤ ਇਹ ਜਿੱਤੇ ਗਏ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਰੀਟੀ ਦੁਆਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸਨ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਲ ਡੇਰਿਆਂ ਵੱਲ ਗਏ।
6.59.140
उल्कासहस्रैश्च सुसंप्रदीप्तै-
र्विभ्राजमानैश्च तथा प्रदीप्रैः।
किरीटिवित्रासितसर्वयोधा ।
चक्रे निवेशं ध्वजिनी कुरूणाम् ॥ ६.५९.१४० ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲਦੀਆਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਰੀਟੀ ਤੋਂ ਡਰੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ।