มหาภารตะ · อัธยายะ 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
प्रतिज्ञाते ततस्तस्मिन्युद्धे भीष्मेण दारुणे ।
क्रोधितो मम पुत्रेण दुःखितेन विशेषतः ॥ ६.५९.१ ॥
ครั้นเมื่อภีษมะได้ปฏิญาณในการรบอันน่าสะพรึงกลัวนั้นแล้ว บุตรของเรา ผู้เศร้าโศกและโกรธเกรี้ยวเป็นอย่างยิ่ง
6.59.2
भीष्मः किमकरोत्तत्र पाण्डवेयेषु भारत ।
पितामहे वा पञ्चालास्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.५९.२ ॥
ดูก่อนภารตะ ภีษมะได้กระทำอย่างไรที่นั่นต่อปาณฑพ หรือต่อปู่และพวกปัญจาละ สัญชัย โปรดเล่าเรื่องนั้นให้เราฟังด้วย
6.59.3
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत ।
पश्चिमां दिशमास्थाय स्थिते चापि दिवाकरे ॥ ६.५९.३ ॥
ดูก่อนภารตะ เมื่อเวลาส่วนใหญ่ของช่วงก่อนเที่ยงของวันนั้นได้ผ่านไปแล้ว และดวงอาทิตย์ประทับอยู่ที่ทิศตะวันตก
6.59.4
जयं प्राप्तेषु हृष्टेषु पाण्डवेषु महात्ससु ।
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.५९.४ ॥
เมื่อปาณฑพผู้มีจิตใจสูงส่งได้รับชัยชนะและปีติยินดี เทวัพรตบิดาของท่าน ผู้รู้ธรรมทุกประการโดยเฉพาะ ได้เคลื่อนเข้าไป
6.59.5
अभ्ययाञ्जवनैरश्वैः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
महत्या सेनया गुप्तस्तव पुत्रैश्च सर्वशः ॥ ६.५९.५ ॥
ด้วยม้าที่วิ่งเร็ว ท่านได้เคลื่อนเข้าหากองทัพของปาณฑพ มีกองทัพใหญ่และบุตรของท่านคุ้มกันอยู่ทุกด้าน
6.59.6
प्रावर्तत ततो युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अस्माकं पाण्डवैः सार्धमनायात्तव भारत ॥ ६.५९.६ ॥
ดังนั้น การรบอันอึกทึกที่ทำให้ขนลุกชันได้เริ่มขึ้น ระหว่างฝ่ายของเรากับปาณฑพ ดูก่อนภารตะ ฝ่ายของท่านต่อสู้โดยไม่ยั้งมือ
6.59.7
घनुषां कूजतां तत्र तलानां चाभिहन्यताम् ।
महान्समभवच्छब्दो गिरीणामिव दीर्यताम् ॥ ६.५९.७ ॥
มีเสียงอันดังของคันธนูที่ดีดสะท้าน และฝ่ามือที่ตบกัน ดังเหมือนภูเขาที่กำลังแตกแยก
6.59.8
तिष्ठ स्थितोऽस्मि विद्ध्यैनं निवर्तस्व स्थिरो भव ।
स्थिरोऽस्मि प्रहरस्वेति शब्दोऽश्रूयत सर्वशः ॥ ६.५९.८ ॥
"หยุดอยู่ ข้าหยุดอยู่แล้ว จงเล็งเขาไว้ หันกลับมา จงมั่นคงเถิด" "ข้ามั่นคงแล้ว จงโจมตีเถิด!" เสียงเช่นนี้ได้ยินไปทุกทิศ
6.59.9
काञ्चनेषु तनुत्रेषु किरीटेषु ध्वजेषु च ।
शिलानामिव शैलेषु पतितानामभूद्ध्वनिः ॥ ६.५९.९ ॥
เสียงของสิ่งที่ตกลงบนเกราะทองคำ มงกุฎ และธงทั้งหลาย เหมือนหินที่ตกลงบนภูเขา
6.59.10
पतितान्युत्तमाङ्गानि बाहवश्च विभूषिताः ।
व्यचेष्टन्त महीं प्राप्य शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.५९.१० ॥
ศีรษะที่ขาดและแขนที่ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ ตกถึงพื้นดินแล้วดิ้นทุรนทุรายเป็นร้อย และต่อมาเป็นพัน
6.59.11
हृतोत्तमाह्गाः केचित्तु तथैवोद्यतकार्मुकाः ।
प्रगृहीतायुधाश्चापि तस्थुः पुरुषसत्तमाःक ॥ ६.५९.११ ॥
บางคนถูกตัดศีรษะเสียแล้ว แต่ถึงกระนั้น ผู้ประเสริฐของมนุษย์เหล่านั้นก็ยังยืนอยู่ โดยยกคันธนูและถือศัสตราไว้มั่น
6.59.12
प्रावर्तत महावेगा नदी रुधिरवाहिनी ।
मातङ्गाङ्गशिला रौद्रा मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.५९.१२ ॥
แม่น้ำอันเชี่ยวกรากและยิ่งใหญ่ได้เริ่มไหลไป พัดพาเลือด มีร่างช้างเป็นก้อนหิน น่าสะพรึงกลัว และเปรอะเปื้อนด้วยเนื้อและเลือด
6.59.13
वरश्वनरनागानां शरीरप्रभवा तदा ।
परलोकार्णवमुखी गृध्रगोमायुमोदिनी ॥ ६.५९.१३ ॥
แม่น้ำที่เกิดจากร่างของม้า มนุษย์ และช้างอันประเสริฐ ไหลไปโดยปากของมันมุ่งสู่มหาสมุทรแห่งโลกหน้า ทำให้แร้งและหมาจิ้งจอกเพลิดเพลิน
6.59.14
न दृष्टं न श्रुतं वापि युद्धमेतादृशं नृप ।
यथा तव सुतानां च पाण्डवानां च भारत ॥ ६.५९.१४ ॥
ดูก่อนพระราชา ข้าไม่เคยเห็นหรือได้ยินการรบเช่นนี้มาก่อน ระหว่างบุตรของท่านกับปาณฑพ ดูก่อนภารตะ
6.59.15
नासीद्रथपथस्तत्र यौधैर्युधि निपातितैः ।
गजैश्च पतितैर्नीलैर्गिरिश्रृङ्गैनिरवावृतः ॥ ६.५९.१५ ॥
ไม่มีทางสำหรับรถศึกที่นั่น เพราะถูกปกคลุมไปด้วยนักรบที่ล้มลงในการรบ และช้างดำที่ล้มลงดังยอดเขา
6.59.16
विकीर्णैः कवचैश्चित्रैः शिरस्त्रणैश्च मारिष ।
शुशुभे तद्राणस्थानं शरदीव नभस्तलम् ॥ ६.५९.१६ ॥
ดูก่อนท่านผู้เจริญ สนามรบนั้นที่เกลื่อนกลาดไปด้วยเกราะอันงดงามและหมวกเกราะ ส่องแสงเหมือนท้องฟ้าในฤดูสารท
6.59.17
विनिर्भिन्नाः शरैः केचिदन्त्रापीडप्रकर्षिणः ।
अभीताः समरे शत्रूनभ्यधावन्त दर्पिताः ॥ ६.५९.१७ ॥
บางคนถูกลูกศรแทงทะลุ ลากลำไส้ของตนไป แต่ก็รุกเข้าหาศัตรูในสนามรบอย่างกล้าหาญและทะนงตน
6.59.18
तात भ्रातः सखे बन्धो वयस्य मम मातुल ।
मा मां परित्यजेत्यन्ये चुक्रुशुः पतिता रणे ॥ ६.५९.१८ ॥
"พ่อเอ๋ย พี่ชายเอ๋ย เพื่อนเอ๋ย ญาติเอ๋ย สหายเอ๋ย ลุงของข้าเอ๋ย อย่าทอดทิ้งข้าเลย!" คนอื่นที่ล้มลงในการรบร้องโหยหวนเช่นนั้น
6.59.19
अथाभ्येहि त्वमागच्छ किं भीतोसि क्व यास्यसि ।
स्थितोऽहं समरे मा भैरिति चान्ये विचुक्रुशुः ॥ ६.५९.१९ ॥
มาเถิด จงเข้ามาข้างหน้า เจ้ากลัวอะไรอยู่ จะไปไหน ข้ายืนหยัดในการรบอยู่ อย่ากลัวเลย คนอื่นร้องเช่นนั้น
6.59.20
तत्र भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमीच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.५९.२० ॥
ที่นั่น ภีษมะบุตรของศานตนุ ผู้มักถือคันธนูเป็นวงกลมเสมอ ได้ระดมลูกศรที่มีปลายลุกโชนออกไป เหมือนงูพิษที่ไม่เคยพลาด
6.59.21
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्य भारतर्षभ ॥ ६.५९.२१ ॥
ภีษมะผู้ยึดมั่นในวัตร ทำให้ทิศทั้งปวงกลายเป็นเส้นทางเดียวด้วยลูกศรของตน แล้วเล็งไปที่รถศึกของปาณฑพ ก็สังหารเสียจนสิ้น ข้าแต่ผู้เป็นยอดของพระภรต
6.59.22
स नृत्यन्वै रथोपस्थे दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
अलातचक्रवद्राजंस्तत्र तत्र स्म दृश्यते ॥ ६.५९.२२ ॥
เขาร่ายรำอยู่บนพื้นรถ แสดงความว่องไวของมือให้ปรากฏ ข้าแต่พระราชา เขาปรากฏขึ้นตรงนั้นทีตรงนี้ทีดุจวงล้อไฟที่หมุนอยู่
6.59.23
तमेकं समरे शूरं पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
अनेकशतसाहस्रं समपश्यन्त लाघवात् ॥ ६.५९.२३ ॥
วีรบุรุษผู้เดียวในการรบนั้น ปาณฑพพร้อมด้วยสัญชัยต่างเห็นเขาเป็นนับแสนนับล้าน เพราะความว่องไวของเขา
6.59.24
मायाकृतात्मानमिव भीष्मं तत्र स्म मेनिरे ।
पूर्वस्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्रतीच्यां ददृशुर्जनाः ॥ ६.५९.२४ ॥
ผู้คนในที่นั้นคิดว่าภีษมะประดุจสร้างขึ้นด้วยมายา เมื่อเห็นเขาในทิศตะวันออกแล้ว ก็เห็นเขาในทิศตะวันตกอีก
6.59.25
उदीच्यां चैवमालोक्य दक्षिणस्यां पुनः प्रभो ।
एवं स समरे शूरो गाङ्गेयः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५९.२५ ॥
เห็นเขาในทิศเหนือทำนองเดียวกัน แล้วก็ในทิศใต้อีก ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ ดังนี้แหละ วีรบุรุษผู้เป็นบุตรแห่งคงคาปรากฏแก่สายตาในการรบ
6.59.26
न चैवं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति वीक्षितुम् ।
विशिखानेव पश्यन्ति भीष्मचापच्युतान्बहून् ॥ ६.५९.२६ ॥
ไม่มีใครในปาณฑพที่สามารถมองเขาได้ถนัดเช่นนั้น เห็นแต่ลูกศรจำนวนมากที่พุ่งออกจากธนูของภีษมะเท่านั้น
6.59.27
कुर्वाणं समरे कर्म सूदयानं च वाहिनीम् ।
व्याक्रोशन्त रणे तत्र नरा बहुविधा बहु ॥ ६.५९.२७ ॥
ขณะที่เขาแสดงวีรกรรมในการรบและกวาดล้างกองทัพ คนนับหลายประเภทนับไม่ถ้วนก็ร้องโอดครวญอยู่ในที่นั้นท่ามกลางการต่อสู้
6.59.28
अमानुषेण रूपेण चरन्तं पितरं तव ।
शलभा इव राजानः पतन्ति विधिचोदिताः ॥ ६.५९.२८ ॥
ต่อบิดาของท่านซึ่งเคลื่อนไหวด้วยรูปร่างที่มิใช่มนุษย์ บรรดากษัตริย์ถูกชะตากรรมชักนำ ก็ล้มลงดุจแมลงเม่า
6.59.29
भीष्माग्निमभिसंक्रुद्धं विनाशाय सहस्रशः ।
न हि मोघः शरः कश्चिदासीद्भीष्मस्य संयुगे ॥ ६.५९.२९ ॥
ไฟแห่งภีษมะ โกรธเกรี้ยวอย่างยิ่ง ลุกโพลงนับพันเพื่อทำลาย ในการรบนั้นไม่มีลูกศรของภีษมะแม้ดอกเดียวที่พลาดเป้า
6.59.30
नरनागाश्वकायेषु बहुत्वाल्लघुयोधिनः ।
भिनत्त्येकेन बाणेन सुमुखेन पतत्रिणा ॥ ६.५९.३० ॥
เพราะมีมากมาย ท่ามกลางร่างของคน ช้าง และม้า เขาเจาะนักรบผู้มีอาวุธเบาด้วยลูกศรดอกเดียวที่มีปลายคมและมีขนนก
6.59.31
गजं कंकटसन्नद्धं वज्रेणेव शिलोच्चयम् ।
द्वौ त्रीनपि गजारोहान्पिण्डितान्वर्मितानपि ॥ ६.५९.३१ ॥
เขาสังหารช้างที่สวมเกราะตาข่ายเหล็ก ดุจสายฟ้าที่ผ่าภูเขาหินกองใหญ่ และยังสังหารควาญช้างสองถึงสามคนที่รวมกลุ่มกันอยู่และสวมเกราะด้วย
6.59.32
नाराचेन सुमुक्तेन निजघान पिता तव ।
यो यो भीष्मं नरव्याघ्रमभ्येति युधि कश्चन ॥ ६.५९.३२ ॥
บิดาของท่านสังหารพวกเขาด้วยลูกศรเหล็กที่ปล่อยไปอย่างดี ผู้ใดก็ตามในการรบที่เข้าต่อสู้กับภีษมะ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ก็ถูกฆ่าตาย
6.59.33
मुहूर्तदृष्टः स मया पतितो भुवि दृश्यते ।
एवं सा धर्मराजस्य वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३३ ॥
ข้าพเจ้าเห็นเขาเพียงชั่วครู่ ตอนนี้เห็นว่าเขาล้มลงบนพื้นดิน ทัพใหญ่ของพระราชาแห่งธรรมก็ถูกสังหารเช่นนี้
6.59.34
भीष्मेणातुलवीर्येण व्यशीर्यत संहस्रधा ।
प्राकम्पत महासेना शरवर्षेण तापिता ॥ ६.५९.३४ ॥
ด้วยภีษมะผู้มีวีรภาพหาที่เปรียบมิได้ กองทัพนั้นแตกเป็นพันชิ้น กองทัพใหญ่ถูกฝนลูกศรเผาไหม้ ก็สั่นสะท้าน
6.59.35
पश्यतो वासुदेवस्य पार्थस्याथ शिखण्डिनः ।
यतमानाऽपि ते वीरा द्रवमाणान्महारथान् ॥ ६.५९.३५ ॥
ขณะที่วาสุเทพ ปารถะ และศิขัณฑินมองดู วีรบุรุษเหล่านั้นแม้จะพยายามเพียงใด ก็ไม่สามารถยั้งรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ที่กำลังหนีไปได้
6.59.36
नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ।
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३६ ॥
พวกเขาไม่อาจยั้งผู้ที่ถูกลูกศรของภีษมะทรมาน กองทัพใหญ่ถูกสังหารโดยผู้มีวีรภาพเทียบเท่ามหาอินทร์
6.59.37
अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः ।
आविद्धरनागाश्वं पतितध्वजकूबरम् ॥ ६.५९.३७ ॥
ข้าแต่พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ กองทัพนั้นแตกทลาย แม้สองคนก็วิ่งไปด้วยกันไม่ได้ ช้างและม้าที่ถูกโจมตีล้มลง ธงและแอกรถหักโค่นกระจัดกระจายอยู่บนพื้น
6.59.38
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम् ।
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ॥ ६.५९.३८ ॥
กองทัพของบุตรแห่งปาณฑุ ร้องโอดครวญด้วยความตกใจและไร้สติ ถูกสังหาร ที่นี่บิดาฆ่าบุตร และบุตรก็ฆ่าบิดาเช่นกัน
6.59.39
प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ।
विमुच्य कवचान्यन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ॥ ६.५९.३९ ॥
มิตรผู้หนึ่งถูกพลังแห่งโชคชะตาบังคับ ร้องเรียกสหายที่รักของตน ทหารอื่นๆ ของบุตรแห่งปาณฑุก็ถอดเกราะออกทิ้ง
6.59.40
विनुक्तकेशा धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत ।
तद्गोकुलमिवोद्धान्तमुद्धान्तरथयूथपम् ॥ ६.५९.४० ॥
ข้าแต่ภรต ทหารวิ่งกันมาโดยปล่อยผมเผ้ายุ่งเหยิง กองทัพนั้นดุจฝูงโคที่ตื่นตระหนก กระจัดกระจาย และหัวหน้ากองรถก็กระจัดกระจายไปด้วย
6.59.41
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा ।
प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः ॥ ६.५९.४१ ॥
จากนั้นพวกเขาเห็นกองทัพของโอรสแห่งปาณฑุร้องครวญด้วยความทุกข์ทรมาน และเมื่อเห็นกองทัพกำลังแตกกระจัดกระจาย ผู้เป็นความยินดีของยาทพ (พระกฤษณะ)
6.59.42
उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम् ।
असं स कालः संप्राप्तः पार्थ पस्तेऽभिकाङ्क्षितः ॥ ६.५९.४२ ॥
ทรงรั้งรถชั้นเลิศไว้ แล้วตรัสกับปารถที่ดุดัน (อรชุน) ว่า "ปารถ เวลาที่เจ้าปรารถนามานานนั้นมาถึงแล้ว"
6.59.43
प्रहरस्व नरव्याघ्र न चेन्मोहाद्विमुह्यसे ।
यत्त्वया कथितं वीर पुरा राज्ञां समागमे । ॥ ६.५९.४३ ॥
ฝ่าบาท จงโจมตีเถิด ยอดบุรุษแห่งมนุษย์ ถ้าเจ้ายังไม่หลงใหลด้วยความหลง วีรบุรุษเอ๋ย จงทำตามที่เจ้าประกาศไว้นานมาแล้วในที่ประชุมของกษัตริย์ทั้งหลาย
6.59.44
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् ।
सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति संयुगे ॥ ६.५९.४४ ॥
เราจะสังหารทหารทั้งหมดของโอรสแห่งธฤตราษฎร์ โดยมีภีษมะและโทรณะเป็นหัวหน้า พร้อมทั้งบริวารของพวกเขา ผู้ที่จะต่อสู้กับเราในการรบ
6.59.45
इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम ।
बीभत्सो पश्य सैन्यं स्वं भज्यमानं ततस्ततः ॥ ६.५९.४५ ॥
ดังนั้น โอ้ โอรสแห่งกุนตี ผู้ปราบศัตรู จงทำตามคำสัตย์นั้นเถิด พีภัตสุ ดูเถิด กองทัพของเจ้ากำลังแตกกระจายไปทางนี้ทางนั้น
6.59.46
द्रवतश्च महीपालान्पश्य यौधिष्ठिरे बले ।
दृष्ट्वा हि भीष्मं समरे व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ६.५९.४६ ॥
ดูเถิด กษัตริย์ทั้งหลายกำลังหนีในกองทัพของยุธิษฐิระ เพราะเมื่อได้เห็นภีษมะในการรบ ประดุจยมโลกที่อ้าปาก พวกเขาก็วิ่งหนี
6.59.47
भयार्ताः प्रपलायन्ते सिंहात्क्षुद्रमृगा इव ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच वासुदेवं धनंजयः ॥ ६.५९.४७ ॥
ด้วยความกลัวอย่างแสนสาหัส พวกเขาหนีไปดุจกวางเล็กๆ ที่หนีสิงโต เมื่อถูกตรัสเช่นนั้น ธนัญชัยจึงกราบทูลตอบพาสุเทพ
6.59.48
नोदयाश्वान्यतो भीष्मो विगाहे तद्वलार्णवम् ।
पातयिष्यामि दुर्धर्षं वृद्धं कुरुपितामहम् ॥ ६.५९.४८ ॥
ขับม้าไปยังที่ที่ภีษมะอยู่ เราจะดำดิ่งลงไปในมหาสมุทรแห่งกองทัพนั้น เราจะโค่นภีษมะผู้เฒ่า ปู่ของเผ่ากุรุ ผู้ที่ไม่มีใครต่อกรได้
6.59.49
ततोऽश्वान्रजतप्रकख्यान्नोदयामास माधवः ।
यतो भीष्मरथो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिमानिव ॥ ६.५९.४९ ॥
จากนั้นมาธวะขับม้าสีเงินยวงไปยังที่ที่รถของภีษมะอยู่ โอ้ พระราชา รถนั้นแลดูยากยิ่งดุจดวงอาทิตย์
6.59.50
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत् ।
दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे ॥ ६.५९.५० ॥
จากนั้นกองทัพใหญ่ของยุธิษฐิระก็หันกลับมาอีก เมื่อเห็นปารถผู้มีแขนทรงพลังกำลังรุกเข้าไปในการรบเพื่อต่อสู้กับภีษมะ
6.59.51
ततो भीष्मःक कुरुश्रेष्ठ सिंहवद्विनदन्मुहुः ।
धनञ्जयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.५९.५१ ॥
จากนั้น โอ้ ยอดเยี่ยมแห่งเผ่ากุรุ ภีษมะคำรามซ้ำแล้วซ้ำเล่าดุจราชสีห์ และรีบยิงลูกธนูถาโถมเข้าใส่รถของธนัญชัย
6.59.52
क्षणेन स रथस्तस्य सहयः कसहसारथिः ।
शरवर्षेण महता संछन्नो न प्रकाशते ॥ ६.५९.५२ ॥
ในชั่วขณะเดียว รถนั้นของเขาพร้อมทั้งม้า ธง และนายสารถี ถูกห่อหุ้มด้วยห่าฝนลูกธนูใหญ่ จนไม่อาจมองเห็นได้อีก
6.59.53
वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्त्ववान् ।
चोदयामास तानश्वान्विभिन्नान्भीष्मसायकैः ॥ ६.५९.५३ ॥
แต่วาสุเทพไม่หวั่นไหว ทรงตั้งมั่นในความมั่นคง ทรงมีพลังจิต ทรงขับม้าเหล่านั้นต่อไป ม้าที่ถูกลูกศรของภีษมะเจาะทะลุ
6.59.54
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् ।
पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्वा त्रिभिः शरैः ॥ ६.५९.५४ ॥
จากนั้นปารถก็หยิบธนูทิพย์ของตน ซึ่งมีเสียงดังดุจฟ้าร้อง แล้วด้วยลูกศรสามดอก ก็ตัดคันธนูของภีษมะขาดสองท่อนและทำให้ตกลงมา
6.59.55
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः ।
निमिषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव ॥ ६.५९.५५ ॥
เการพผู้นั้น เมื่อคันธนูขาด ก็หยิบธนูใหญ่อีกคันหนึ่ง และในชั่วพริบตาเดียว บิดาของเจ้าก็ขึงสายธนูนั้นไว้
6.59.56
विचकर्ष ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् ।
अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः ॥ ६.५९.५६ ॥
จากนั้นเขาดึงธนูด้วยแขนทั้งสอง ธนูนั้นดังกึกก้องดุจเมฆ แต่อรชุนผู้โกรธจัดก็ตัดคันธนูนั้นด้วยเช่นกัน
6.59.57
तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः ।
साधु पार्थ महाबाहो साधु भो पाण्डुनन्दन ॥ ६.५९.५७ ॥
โอรสแห่งศานตนุชมฝีมือของเขา "ดีแล้ว ปารถ ดีแล้ว ผู้มีแขนทรงพลัง ดีแล้ว โอ้ โอรสแห่งปาณฑุ"
6.59.58
त्वय्येवैतद्युक्तरूपं महत्कर्म धनंजय ।
प्रीतोऽस्मि सुभृशं पुत्र कुरु युद्धं मया सह ॥ ६.५९.५८ ॥
"ธนัญชัย การกระทำอันยิ่งใหญ่นี้เหมาะสมกับเจ้าโดยแท้ เราพอใจยิ่งนัก บุตรเอ๋ย บัดนี้จงต่อสู้กับเราเถิด"
6.59.59
इति पार्थं प्रशस्याथ प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः ।
मुमोच समरे वीरः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.५९ ॥
เมื่อสรรเสริญปารถเช่นนั้นแล้ว วีรบุรุษก็หยิบธนูใหญ่อีกคันหนึ่ง และยิงลูกศรในการรบไปยังรถของอรชุน
6.59.60
अदर्शयद्वासुदेवो हययाने परं बलम् ।
मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलान्व्यचरल्लुघु ॥ ६.५९.६० ॥
วาสุเทพแสดงพลังอันยิ่งใหญ่ในรถม้า ทรงทำให้ลูกศรของเขาไร้ผล และทรงหมุนวนเป็นวงกลมอย่างรวดเร็ว
6.59.61
तथा भीष्मस्तु सुदृढं वासुदेवधनंजयौ ।
विव्याध निशितैर्बाणैः सर्वगात्रेषु भारत ॥ ६.५९.६१ ॥
ภีษมะจึงยิงวาสุเทพและธนญชัยอย่างหนักหน่วงด้วยลูกศรคมกล้า ทุกส่วนของร่างกาย โอ ภารตะ
6.59.62
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ ।
गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लेखनाङ्क्तितौ ॥ ६.५९.६२ ॥
ทั้งสองนรสิงห์ซึ่งบาดเจ็บด้วยลูกศรของภีษมะ ต่างเปล่งรัศมีงดงามดุจโคผู้สองตัวที่โกรธจัด มีรอยเขาขีดข่วนปรากฏอยู่
6.59.63
पुनश्चापि सुसंरब्धः शरैः शतसहस्रशः ।
कृष्णयोर्युधि संरब्धो भीष्माः प्राच्छादयद्दिशः ।
पार्थोऽपि समरे क्रुद्धो भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५९.६३ ॥
ภีษมะผู้โกรธจัดยิงลูกศรนับแสนๆ ดอกอีกครั้ง บดบังทิศทั้งปวงด้วยลูกศรเหล่านั้น เหนือกฤษณะทั้งสองผู้โกรธเช่นกันในการรบ ส่วนปารถะผู้โกรธในสงครามก็ขวางทิศของภีษมะไว้เช่นกัน
6.59.64
वार्ष्णेयं च शरैस्तीक्ष्णैः कम्पयामास रोषितः ।
मुहुरभ्यर्दयन्भीष्मः प्रहस्य स्वनवत्तदा ॥ ६.५९.६४ ॥
ภีษมะผู้โกรธจัดทำให้วารษเณยะ (กฤษณะ) สั่นสะท้านด้วยลูกศรคมกล้า ภีษมะรุกเร้าเขาซ้ำแล้วซ้ำอีก จากนั้นก็หัวเราะและคำรามก้อง
6.59.65
ततस्तु कृष्णः समरे दृष्ट्वा भीष्मपराक्रमम् ।
संप्रेक्ष्य च महाबाहुः पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ॥ ६.५९.६५ ॥
ครั้นแล้วกฤษณะผู้มีแขนทรงพลัง เห็นความกล้าหาญของภีษมะในสงคราม และสังเกตเห็นความอ่อนโยนในการรบของปารถะ
6.59.66
भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि ।
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः ॥ ६.५९.६६ ॥
และเห็นภีษมะปล่อยฝนลูกศรไม่หยุดหย่อนในการรบ ลุกโชนดุจดวงอาทิตย์ เมื่อไปถึงกลางระหว่างกองทัพทั้งสอง
6.59.67
वारन्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ।
युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ॥ ६.५९.६७ ॥
ภีษมะซึ่งสังหารนักรบรถศึกผู้เป็นเลิศและทหารของบุตรแห่งปาณฑุ ก่อให้เกิดความพินาศดุจกาลสิ้นยุค ยืนอยู่ในกองทัพของยุธิษฐิระ
6.59.68
अमृष्यमाणो भगवान्केशवः परवीरहा ।
अचिन्तयदमेयात्मा नास्ति यौधिष्ठिरं बलम् ॥ ६.५९.६८ ॥
พระผู้เป็นเจ้าเกศวะ ทรงทนไม่ได้ ผู้ทำลายวีรบุรุษฝ่ายศัตรู ผู้มีพระองค์อันหาประมาณมิได้ ทรงพิจารณาว่า กองทัพของยุธิษฐิระไม่มีกำลังพอ
6.59.69
एकाह्ना हि रणे भीष्मो नाशयेद्देवदानवान् ।
किं नु पाण्डुसुतान्युद्धे सबलान्सपदानुगान् ॥ ६.५९.६९ ॥
ภีษมะสามารถทำลายเทวดาและทานพในการรบได้ภายในวันเดียว เหตุใดเล่าจะไม่ทำลายบุตรแห่งปาณฑุในสงคราม พร้อมด้วยกองทัพ ราชรถ และทหารราบผู้ติดตาม
6.59.70
द्रवते च महासैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः ।
एते च कौरवास्तूर्णं प्रभग्नान्वीक्ष्य सोमकान् ॥ ६.५९.७० ॥
กองทัพใหญ่ของปาณฑวะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่กำลังแตกหนี และเหล่าเการพเหล่านี้เห็นโสมกะถูกตีแตกพ่ายอย่างรวดเร็ว ก็รุกไล่ต่อไปด้วยความยินดี
6.59.71
प्राद्रवन्ति रणे दृष्ट्वा हर्षयन्तः पितामहम् ।
सोहं भीष्मं निहन्म्यद्य पाण्डवार्थाय दंशितः ॥ ६.५९.७१ ॥
เห็นดังนั้นในสมรภูมิ พวกเขาก็พากันรุกไปข้างหน้า ทำให้ปิตามหะชื่นชม ข้าพเจ้าผู้เตรียมพร้อมและมุ่งมั่นนี้ เพื่อประโยชน์แก่ปาณฑวะ จะสังหารภีษมะในวันนี้
6.59.72
भारमेतं विनेष्यामि पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अर्जुनो हि शरैस्तीक्ष्णैर्वध्यमानोऽपि संयुगे ॥ ६.५९.७२ ॥
ข้าพเจ้าจะกำจัดภาระนี้ของปาณฑวะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เพราะอรชุนแม้ถูกลูกศรคมกล้าโจมตีในการรบ
6.59.73
कर्तव्यं नाभिजानाति रणे भीष्मस्य गौरवात् ।
तथा चिन्तयतस्तस्य भूय एव पितामहः ।
प्रेषयामास संक्रुद्धः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.७३ ॥
ก็ไม่รู้ว่าควรทำอย่างไรในสงคราม เพราะความเคารพต่อภีษมะ ขณะที่ท่านกำลังคิดเช่นนั้น ปิตามหะผู้โกรธจัดก็ส่งลูกศรไปยังรถศึกของปารถะอีกครั้ง
6.59.74
तेषां बहुत्वासु भृसं शराणां ।
दिशश्च सर्वाः पिहिता बभूवुः ।
न चान्तरिक्षं न दिशो न भूमि-
र्न भास्करोऽदृश्यत रश्मिमालीक ॥ ६.५९.७४ ॥
เพราะลูกศรเหล่านั้นมีจำนวนมาก ทิศทั้งปวงจึงถูกปกคลุมหนาแน่น ไม่เห็นท้องฟ้า ไม่เห็นทิศ ไม่เห็นแผ่นดิน และไม่เห็นพระอาทิตย์ผู้มีมาลัยแห่งรัศมี
6.59.75
ववुश्च वातास्तुमुलाः सधूमा ।
दिशश्च सर्वाः क्षुभिता बभूवुः।
द्रोणो विकर्णोऽथ जयद्रथश्च ।
भूरिश्रवाः कृतवर्मा कृपश्च ॥ ६.५९.७५ ॥
ลมพายุอันสับสนและมีควันพัดมา ทิศทั้งปวงสั่นสะเทือน โทรณะ วิกรรณะ ชยัทรถ ภูริศรวัส กฤตวรมัน และกฤปะ (ก็อยู่ที่นั้นด้วย)
6.59.76
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
विन्दानुविन्दौ च सुदक्षिणश्च।
प्राच्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
वसातयः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.७६ ॥
ศรุตายุส เจ้าเมืองอัมพัษฐะ พระราชาองค์นั้น วินทะและอนุวินทะ สุทักษิณะ บรรดากษัตริย์ทิศตะวันออก กลุ่มเมืองเสาวีระทั้งหมด วสาติ กษุทรกะ และมาลวะ (ก็อยู่ที่นั้นด้วย)
6.59.77
किरीटिनं त्वरमाणाभिस्रु-
र्निदेशगाः शान्तनवस्य राज्ञः।
तं वाजिपादातरथौघजालै-
रनेकसाहस्रशतैर्ददर्श ॥ ६.५९.७७ ॥
บรรดาผู้ปฏิบัติตามคำสั่งของพระราชา บุตรแห่งศานตนุ รีบมุ่งไปยังผู้สวมมงกุฎ (อรชุน) พร้อมกับกองทัพม้า ทหารราบ และรถศึกนับแสนๆ ต่างเห็นท่านด้วยตาข่ายแห่งกองทัพเหล่านั้น
6.59.78
किरीटिनं संपरिवार्यमाणं ।
शिनेर्नप्ता वारणयूथपैश्च।
ततस्तु दृष्ट्वार्जुनवासुदेवौ ।
पदातिनागाश्वरथैः समन्तात् ॥ ६.५९.७८ ॥
ขณะที่อรชุนผู้สวมมงกุฎถูกล้อมไว้รอบด้าน หลานชายแห่งศินิพร้อมด้วยผู้นำฝูงช้างได้เห็นอรชุนและวาสุเทพถูกล้อมจากทุกด้านด้วยทหารราบ ช้าง ม้า และรถศึก
6.59.79
अभिद्रुतौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ ।
शिनिप्रवीरोऽभिससार तूर्णम्।
स तान्यनीकानि महाधनुष्मान् ।
शिनिप्रवीरः सहसाऽभिपत्य ॥ ६.५९.७९ ॥
เมื่อทั้งสองผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถือศัสตรากำลังถูกโจมตี วีรบุรุษแห่งศินิก็รุดไปโดยเร็ว ธนูผู้ยิ่งใหญ่ผู้นั้น วีรบุรุษแห่งศินิ พุ่งลงอย่างฉับพลันเข้าโจมตีกองทัพเหล่านั้น
6.59.80
चकार साहाय्यमथार्जुनस्य ।
विष्णुर्यथा वृत्रनिषूदनस्य।
विशीर्णनागाश्वरथध्वजौघं ।
भीष्मेण वित्रासितसर्वयोधम् ॥ ६.५९.८० ॥
แล้วท่านก็ให้ความช่วยเหลือแก่อรชุน ดุจวิษณุช่วยผู้สังหารวฤตระ ขณะที่นักรบทั้งปวงหวาดกลัวภีษมะ กองกำลังช้าง ม้า รถศึก และธงก็แตกกระจัดกระจาย
6.59.81
युधिष्ठिरानीकमभिद्रवन्तं ।
प्रोवाच संदृश्य शिनिप्रवीरः ।
क्व क्षत्रिया यास्यथ नैष धर्मः ।
सतां पुरस्तात्कथितः पुराणैः ॥ ६.५९.८१ ॥
เมื่อเห็นพวกเขาโจมตีกองทัพของยุธิษฐิระ วีรบุรุษแห่งศินีจึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายผู้เป็นกษัตริย์จะไปไหน นี่ไม่ใช่หน้าที่ของท่าน ดังที่คัมภีร์โบราณได้ประกาศไว้เบื้องหน้าผู้ดีทั้งหลายแล้ว"
6.59.82
मा स्वां प्रतिज्ञां त्यजत प्रवीराः ।
स्वं वीरधर्मं परिपालयध्वम्।
तान्वासवानन्तरजो निशाम्य ।
नरेन्द्रमुख्यान्द्रवतः समन्तात् ॥ ६.५९.८२ ॥
"วีรชนทั้งหลาย อย่าละทิ้งคำปฏิญาณของตน จงรักษาหน้าที่ของนักรบไว้" เมื่อน้องชายของพระอินทร์ (อรชุน) ได้ยินถ้อยคำนั้น จึงเห็นกษัตริย์ผู้ประเสริฐเหล่านั้นกำลังหนีไปทุกทิศ
6.59.83
पार्थस्य दृष्टवा मृदुयुद्धातां च ।
भीष्मं च सङ्ख्ये समुदीर्यमाणम्।
अमृष्यमाणः स ततो महात्मा ।
यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता ॥ ६.५९.८३ ॥
เมื่อเห็นการรบอย่างอ่อนโยนของปารถะ และเห็นภีษมะถูกโจมตีในการสงคราม ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เจ้าผู้ปกครองชาวทศารหะทั้งปวงผู้รุ่งเรือง จึงทนไม่ได้
6.59.84
उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् ।
दृष्ट्वा कुरूनापततः समग्रान्।
ये यान्ति ते यान्तु शिनिप्रवीर ।
येऽपि स्थिताः सात्वत तेऽपि यान्तु ॥ ६.५९.८४ ॥
พระองค์ตรัสชมเชยไศเนยะ (สาตยกิ) เมื่อเห็นชาวกุรุทั้งหมดพุ่งเข้ามาจากทุกทิศ จึงกล่าวว่า "ผู้ที่กำลังไปก็ให้ไปเถิด และผู้ที่ยืนอยู่ที่นี่ ข้าแต่สาตวตะ วีรบุรุษแห่งศินี ก็ให้ไปด้วยเถิด"
6.59.85
भीष्मं रथात्पश्य निपात्यमानं ।
द्रोणं च सङ्ख्ये सगणं मयाऽद्य।
न सारथेः सात्वत कौरवाणां ।
क्रुद्धस्य मुच्येत रणेऽद्य कश्चित् ॥ ६.५९.८५ ॥
ดูเถิด ภีษมะกำลังถูกโค่นลงจากรถศึก และโทรณะพร้อมบริวารก็จะถูกข้าโค่นวันนี้ในการรบ ข้าแต่สาตวตะ วันนี้ในการต่อสู้ ไม่มีผู้ใดในหมู่เการพจะพ้นจากสารถีผู้โกรธเกรี้ยวได้
6.59.86
तस्मादहं गृह्य रथाङ्गमुग्रं ।
प्राणं हरिष्यामि महाव्रतस्य।
निहत्य भीष्मं सगणं तथाजौ ।
द्रोणं च शैनेय रथप्रवीरौ ॥ ६.५९.८६ ॥
เพราะฉะนั้น ข้าจะหยิบล้อรถอันดุร้ายขึ้นมา และจะเอาชีวิตของผู้รักษาปฏิญาณอันยิ่งใหญ่ คือภีษมะ ข้าแต่ไศเนยะ เมื่อสังหารภีษมะพร้อมบริวารในการรบ และสังหารโทรณะเช่นกัน ซึ่งเป็นวีรบุรุษแห่งรถศึกทั้งสองผู้ยิ่งใหญ่
6.59.87
संपादयिष्याम्यहमद्य हृष्टः ॥ ६.५९.८७ ॥
วันนี้ข้าด้วยความยินดีจะทำให้สำเร็จ
6.59.88
इतीदमुक्त्वा स महानुभावः ।
सस्मार चक्रं निशितं पुराणम्।
सुदर्शनं चिन्तितमात्रमेव ।
तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह ॥ ६.५९.८८ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว ผู้ทรงอานุภาพยิ่งนั้นจึงระลึกถึงจักรโบราณอันคมกล้า คือสุทรรศนะ ทันทีที่นึกถึง จักรนั้นก็ลอยขึ้นมาเองที่ปลายพระหัตถ์ของพระองค์
6.59.89
तच्चक्रपद्मं प्रगृहीतमाजौ ।
रराज नारायणबाहुनालम्।
यथादिपद्मं तरुणार्कवर्णं ।
रराज नारायणनाभिजातमक् ॥ ६.५९.८९ ॥
จักรดอกบัวนั้นเมื่อถูกยกขึ้นในการรบ ก็รุ่งเรืองดังมีแขนของนารายณ์เป็นก้าน สว่างดังดอกบัวแรกเริ่มที่เกิดจากสะดือของนารายณ์ มีสีดังดวงอาทิตย์อ่อนแรง
6.59.90
तत्कृष्णकोपोदयसूर्यबुद्धं ।
क्षुरान्ततीक्ष्णाग्रसुजातपत्रम्।
तेस्यैव देहोरुसरःप्ररूढं ।
रराज नारायणबाहुनालम् ॥ ६.५९.९० ॥
จักรนั้นผลิบานด้วยดวงอาทิตย์แห่งความโกรธของกฤษณะ มีกลีบงามบางแหลมคมดังปลายใบมีดโกน งอกขึ้นในทะเลสาบกว้างแห่งร่างกายของพระองค์เอง มีแขนของนารายณ์เป็นก้าน รุ่งเรืองยิ่งนัก
6.59.91
वेगेन कृष्मः प्रससार भीष्मम् ॥ ६.५९.९१ ॥
ด้วยความเร็ว กฤษณะพุ่งเข้าหาภีษมะ
6.59.92
घनो यथा खे तडितावनद्धः ॥ ६.५९.९२ ॥
ดังเมฆที่ถูกสายฟ้าห่อหุ้มอยู่บนท้องฟ้า
6.59.93
तमात्तचक्रं प्रणदन्तमुच्चैः ।
क्रुद्धं महेन्द्रावरजं समीक्ष्य ।
सर्वाणि भूतानि भृशं विनेदुः ।
क्षयं कुरूणामिव चिन्तयित्वा ॥ ६.५९.९३ ॥
เมื่อเห็นพระองค์ น้องชายของมเหนทระ ทรงพิโรธ ถือจักรและคำรามเสียงดัง สรรพสัตว์ทั้งปวงก็ร้องครวญอย่างหนัก ดังจะคิดถึงความพินาศของชาวกุรุ
6.59.94
स वासुदेवः प्रगृहीतचक्रः ।
संवर्तयिष्यन्निव सर्वलोकम्।
अभ्युत्पतँल्लोकगुरुर्बभासे ।
भूतानि धक्ष्यन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.९४ ॥
พระวาสุเทพ ทรงถือจักรไว้ ดังจะทำลายโลกทั้งปวง ผู้เป็นครูแห่งโลกทะยานขึ้นและส่องแสง ดังดาวหางที่กำลังจะเผาสรรพสัตว์
6.59.95
गोविन्दमाजावविमूढचेताः ॥ ६.५९.९५ ॥
ผู้มีจิตไม่หลงใหลในการรบ ได้เห็นพระโควินทะ
6.59.96
एह्येहि देवेश जगन्निवास ।
नमोस्तु ते माधव चक्रपाणे।
प्रसह्य मां पातय लोकनाथ ।
रथोत्तमात्सर्वशरण्य सङ्ख्ये ॥ ६.५९.९६ ॥
เชิญเถิด เชิญเถิด เจ้าแห่งเทพ ที่อาศัยของโลก ขอนมัสการพระองค์ ข้าแต่มาธวะ ผู้ถือจักร เจ้าแห่งโลกทั้งหลาย ขอทรงโปรดเหวี่ยงข้าพระองค์ลงจากรถศึกอันประเสริฐ ที่พึ่งของทุกผู้ในการรบ
6.59.97
त्वया हतस्यापि ममाऽद्य कृष्ण ।
श्रेयः परिस्मिन्निह चैव लोके।
संभावितोऽस्म्यन्धकवृष्णिनाथ ।
लोकैस्त्रिभिर्वीर तवाभियानात् ॥ ६.५९.९७ ॥
ข้าแต่กฤษณะ แม้ข้าพเจ้าจะถูกพระองค์สังหารในวันนี้ ความเจริญก็จะเป็นของข้าพเจ้า ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ข้าแต่เจ้าแห่งอันธกะและวฤษณิ วีรบุรุษ ข้าพเจ้าได้รับเกียรติจากโลกทั้งสามเพราะการที่พระองค์เสด็จมาต่อสู้กับข้าพเจ้า
6.59.98
रथादवप्लुत्य ततस्त्वरावान् ।
पार्थोऽप्यनुद्रुत्य यदुप्रवीरम्।
जग्राह पीनोत्तमलम्बबाहुं ।
बाह्वोर्हरिं व्यायतपीनबाहुः ॥ ६.५९.९८ ॥
ครั้นแล้ว อรชุนก็กระโดดลงจากรถศึกอย่างรวดเร็ว และวิ่งไล่ตามวีรบุรุษแห่งยทุวงศ์ จับแขนอันยาวและหนาอันประเสริฐไว้ ผู้มีแขนยาวและหนาจับแขนของหริไว้
6.59.99
निगृह्यमणाश्च तदाऽऽदिदेवो ।
भृश सरोषः किल नाम योगी ।
आदाय वेगेन जगाम विष्णु-
र्जिष्णुं महावात इवैकवृक्षम् ॥ ६.५९.९९ ॥
แล้วเทพผู้เป็นอาทิ ทั้งที่ควบคุมตนได้ แต่ก็โกรธเกรี้ยวยิ่งนัก ดังโยคี จึงฉุดชิษณุ (อรชุน) ไปอย่างรวดเร็ว ดังลมใหญ่พัดพาต้นไม้ต้นเดียวไป
6.59.100
पार्थस्तु विष्टभ्य बलेन पादौ ।
भीष्मान्तिकं तूर्णमभिद्रवन्तम्।
बलान्निजग्राह हरिं किरीटी ।
पदेऽथ राजन्दशमे कथंचित् ॥ ६.५९.१०० ॥
ปารถะ บุตรของปฤถา ใช้กำลังยันเท้าทั้งสองไว้ แล้วจับหริซึ่งกำลังพุ่งเข้าหาภีษมะอย่างรวดเร็วไว้ด้วยกำลัง ข้าแต่พระราชา ที่ก้าวที่สิบ ไม่รู้ด้วยเหตุใด กิรีฏินจึงจับหริไว้ด้วยกำลัง
6.59.101
अवस्थितं च प्रणिपत्य कृष्णं ।
प्रीतोऽर्जुनः काञ्चनचित्रमाली।
उवाच कोपे प्रतिसंहरेति ।
गतिर्भवान्केशव पाण्डवानाम् ॥ ६.५९.१०१ ॥
อรชุนมีความยินดี จึงถวายบังคมพระกฤษณะผู้ยืนอยู่ที่นั้น และพระองค์ทรงมาลัยประดับทองคำ ตรัสว่า "ขอทรงยับยั้งพระพิโรธ โอ้พระเกศวะ พระองค์คือที่พึ่งของปาณฑพ"
6.59.102
न हास्यते कर्म यथाप्रतिज्ञं ।
पुत्रैः शपे केशव सोदरैश्च ।
अन्तं करिष्यामि यथा कुरूणां ।
त्वयाऽहमिन्द्रानुजसंप्रयुक्तः ॥ ६.५९.१०२ ॥
การกระทำนี้จะไม่ถูกละทิ้งไป ดังที่ปฏิญาณไว้ โอ้พระเกศวะ ข้าพระองค์ขอสาบานด้วยบุตรและพี่น้องร่วมอุทรของข้าพระองค์ว่า ด้วยพระองค์เป็นผู้ช่วย ข้าพระองค์จะทำให้เผ่ากุรุสิ้นสุดลง
6.59.103
ततः प्रतिज्ञां समयं च तस्य ।
जनार्दनः प्रीतमना निशम्य।
स्थितः प्रिये कौरवसत्तमस्य ।
रथं सचक्रः पुनरारुरोह ॥ ६.५९.१०३ ॥
ครั้นได้ฟังคำปฏิญาณและสัญญาของเขาแล้ว พระชนารทนก็มีพระทัยยินดี ทรงยืนอยู่ใกล้ผู้เป็นที่รักของเหล่ากุรุผู้ประเสริฐ แล้วทรงขึ้นรถศึกอีกครั้ง พร้อมทั้งล้อ
6.59.104
ततः प्रतिज्ञां समवाप्य भीष्मः ।
कृताञ्चलिः स्तुत्यमथाकरोद्वै ।
त्रैविक्रमे यस्य वपुर्बभासे ।
तथैव दृष्ट्वा तु समुञ्ज्वलन्तम् ॥ ६.५९.१०४ ॥
ครั้นภีษมะได้รับคำปฏิญาณแล้ว ก็ประนมมือสรรเสริญผู้ควรแก่การสรรเสริญ ผู้มีพระกายรุ่งเรืองในการก้าวสามก้าว และเมื่อเห็นพระองค์รุ่งโรจน์เช่นนั้น
6.59.105
प्रगृह्य शङ्खं द्विषताकं निहन्ता ।
स तानभूषून्पुनराददानः ।
भीष्मं शरैः संपरिवार्य सङ्ख्ये ।
चिच्छेद भूरिश्रवसश्च चापम् ॥ ६.५९.१०५ ॥
ผู้ทำลายศัตรูนั้นหยิบสังข์ขึ้น แล้วรับอาวุธเหล่านั้นไว้อีกครั้ง ล้อมภีษมะไว้รอบด้านด้วยลูกศรในการรบ และตัดคันธนูของภูริศรวัสเสีย
6.59.106
शल्यं च विद्ध्वा नवभिः पृषत्कै-
र्दुर्योधं वक्षसि निर्बिभेद।
विनादयामास ततो दिशश्च ।
स पाञ्चजन्यस्य रवेण शौरिः ॥ ६.५९.१०६ ॥
พระองค์ทรงยิงศัลยะด้วยลูกศรเก้าดอก แล้วแทงทุรโยธน์ที่หน้าอก จากนั้นทรงทำให้ทิศทั้งหลายก้องด้วยเสียงสังข์ปาญจชันยะ โอ้ศൗริ
6.59.107
व्याविद्धनिष्काङ्गदकुण्डलं तं ।
रजोविकीर्णाञ्चितपद्मनेत्रम् ।
विशुद्धदंष्ट्रं प्रगृहीतशङ्खं ।
विचुक्रुशुः प्रेक्ष्य कुरुप्रवीराः ॥ ६.५९.१०७ ॥
เหล่าวีรบุรุษแห่งกุรุเห็นพระองค์ มีต่างหูและกำไลแขนแกว่งไปมา มีพระเนตรดุจดอกบัวที่สว่างท่ามกลางฝุ่น มีฟันขาวบริสุทธิ์ และถือสังข์อยู่ในพระหัตถ์ จึงร้องตะโกนขึ้น
6.59.108
मृदङ्गभेरीपणवप्रणादा ।
नेमिस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
ससिंहनादाश्च बभूवुरुग्राः ।
सर्वेष्वनीकेषु ततः कुरूणाम् ॥ ६.५९.१०८ ॥
จากนั้นในกองทัพกุรุทุกกอง ก็เกิดเสียงอันดุดันของกลองมฤทังคะ กลองเภรี และกลองปณวะ เสียงล้อรถ เสียงกลองทุนทุภี และเสียงคำรามของสิงโต
6.59.109
गाण्डीवघोषः स्तनयित्नुकल्पो ।
जगाम पार्थस्य नभो दिशश्च।
जग्मुश्च बाणा विमलाः प्रसन्नाः ।
सर्वा दिशः पाण्डवचापमुक्ताः ॥ ६.५९.१०९ ॥
เสียงดีดของคันธนุคาณฑีวะดุจเสียงฟ้าร้อง ดังไปถึงท้องฟ้าและทิศทั้งหลายของปารถะ ลูกศรที่ใสสะอาดและปลอดโปร่งซึ่งปล่อยจากธนูของปาณฑพก็พุ่งไปทุกทิศ
6.59.110
तं कौरवाणामधिपो जवेन ।
भीष्मेण भूरिश्रवसा च सार्धम्।
अभ्युद्ययावुद्यतबाणपाणिः ।
कक्षं दिधक्षन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.११० ॥
เจ้าเหนือเหล่ากาวราวะนั้น พร้อมด้วยภีษมะและภูริศรวัส รีบรุดไปข้างหน้าอย่างรวดเร็ว มือถือลูกศรพร้อมยิง ดุจไฟที่มีควันเป็นธงซึ่งจะเผาหญ้าแห้ง
6.59.111
अथार्जुनाय प्रजिघाय भल्लान् ।
भूरिश्रवाः सप्त सुवर्णपुङ्खान्।
दुर्योदनस्तोमरमुग्रवेगं ।
शल्यो गदां शान्तनवश्च शक्तिम् ॥ ६.५९.१११ ॥
แล้วภูริศรวัสยิงลูกศรมีปลายแหลมเจ็ดดอกที่มีขนสีทองไปยังอรชุน ทุรโยธน์ขว้างหอกที่มีความเร็วรุนแรง ศัลยะขว้างตะบอง และภีษมะบุตรของศานตนุขว้างหอกซัค
6.59.112
स सप्तभिः सप्त शरप्रवेकान् ।
संवार्य भीरिश्रवसा विसृष्टान् ।
शितेन दुर्योधनबाहुमुक्तं ।
क्षुरेण तत्तोमरमुन्ममाथ ॥ ६.५९.११२ ॥
พระองค์ทรงป้องกันลูกศรเจ็ดดอกของภูริศรวัสที่ยิงมา ด้วยลูกศรเจ็ดดอกของพระองค์เอง แล้วทรงทำลายหอกที่ทุรโยธน์ปล่อยจากแขนด้วยลูกศรคมชื่อกษุระ
6.59.113
ततः शुभामापततीं स शक्तिं ।
विद्युत्प्रभां शान्तनवेन मुक्ताम्।
गदां च मद्राधिपबाहुमुक्तां ।
द्वाभ्यां शराभ्यां निचर्त वीरः ॥ ६.५९.११३ ॥
จากนั้นวีรบุรุษนั้นทรงตัดหอกอันงดงามดุจสายฟ้าที่ภีษมะบุตรของศานตนุปล่อยมา และตะบองที่ปล่อยจากแขนของเจ้าเมืองมัทราด้วยลูกศรสองดอก
6.59.114
ततो भुजाभ्यां बलवद्विकृष्य ।
चित्रं धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम् ।
माहेन्द्रमस्रं विधिवत्सुघोरं ।
प्रादुश्चकाराद्भुतमन्तरिक्षे ॥ ६.५९.११४ ॥
จากนั้นพระองค์ทรงดึงคันธนูคาณฑีวะอันงดงามและหาที่วัดมิได้ด้วยแขนทั้งสองอย่างแรงกล้า แล้วทรงร่ายอาวุธมาเหนทระอันน่ากลัวยิ่งตามพิธีอย่างถูกต้อง และทรงบันดาลสิ่งอัศจรรย์ขึ้นบนท้องฟ้า
6.59.115
तेनोत्तमास्त्रेण ततो महात्मा ।
सर्वाण्यनीकानि महाधनुष्मान्।
शरौघजालैर्विमलाग्निवर्णै-
र्निवारयामास किरीटमाली ॥ ६.५९.११५ ॥
ด้วยอาวุธอันสูงสุดนั้น ผู้ยิ่งใหญ่ด้วยจิตใจ ผู้เป็นนักธนูผู้ทรงพลังและสวมมงกุฎ จึงทรงกั้นกองทัพทั้งสิ้นไว้ด้วยข่ายสายลูกศรซึ่งสว่างดุจไฟบริสุทธิ์
6.59.116
शिलीमुखाः पार्थधनुःप्रमुक्ता ।
रथान्ध्वजाग्राणि धनूंषि बाहून् ।
निकृत्य देहान्विविशुः परेषां ।
नरेन्द्रनागेन्द्रतुरङ्गमाणाम् । ॥ ६.५९.११६ ॥
ลูกศรที่ปล่อยจากธนูของปารถะ ตัดรถศึก ยอดธง คันธนู และแขนของฝ่ายศัตรู แล้วแทงเข้าไปในร่างของกษัตริย์ ช้างใหญ่ และม้าทั้งหลาย
6.59.117
ततो दिशः सोऽनुदिशश्च पार्थः ।
शरैः सुधारैः समरे वितत्य ।
गाण्डीवशब्देन मनांसि तेषां ।
किरीटमाली व्यथयांचकार ॥ ६.५९.११७ ॥
จากนั้นปารถะทรงแผ่ลูกศรคมไปทั่วทิศและทิศรองในการรบ และด้วยเสียงคาณฑีวะ ผู้สวมมงกุฎจึงทำให้จิตใจของพวกเขาเดือดร้อนวุ่นวาย
6.59.118
तस्मिंस्तथा घोरतमे प्रवृत्ते ।
शङ्खस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
अन्तर्हिता गाण्डिवनिःस्वनेन ।
बभूवुरुग्राश्वरथप्रणादाः ॥ ६.५९.११८ ॥
เมื่อการรบอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งนั้นเริ่มขึ้น เสียงสังข์และเสียงกลองทุนทุภีก็ถูกกลบด้วยเสียงดีดของคาณฑีวะ เหลือเพียงเสียงม้าร้องและเสียงรถศึกดังกึกก้องอันน่าหวาดหวั่น
6.59.119
गाण्डीवशब्दं तमथो विदित्वा ।
विराटराजप्रमुखाः प्रवीराः।
पाञ्चालराजो द्रुपदश्च वीर-
स्तं देशमाजग्मुरदीनसत्त्वाः ॥ ६.५९.११९ ॥
ครั้นรู้ว่าเป็นเสียงคาณฑีวะแล้ว บรรดาวีรบุรุษผู้เป็นหัวหน้า มีพระเจ้าวิราฏเป็นประมุข และวีรบุรุษทรุปทะ กษัตริย์แห่งปาญจาละ ก็มาถึงที่นั้นด้วยจิตใจที่ไม่ท้อถอย
6.59.120
सर्वाणि सैन्यानि तु तावकानि ।
यतोयतो गाण्डिवजः प्रणादः ।
ततस्ततः सन्नतिमेव जग्मु-
र्न तं प्रतीपोऽभिससार कश्चित् ॥ ६.५९.१२० ॥
กองทัพทั้งสิ้นของท่าน ณ ที่ใดก็ตามที่ได้ยินเสียงอันเกิดจากคาณฑีวะ ต่างก็โน้มตัวลงและมุ่งไปยังที่นั้น ไม่มีผู้ใดเข้ามาขัดขวางพระองค์
6.59.121
तस्मिन्सुघोरे कनृप संप्रहारे ।
हताः प्रवीराः सरथाश्वसूताः।
गजाश्च नाराचनिपाततप्ता ।
महापताकाः शुभरुक्मकक्ष्याः ॥ ६.५९.१२१ ॥
ในการรบอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งนั้น ข้าแต่พระราชา วีรบุรุษถูกฆ่าตายพร้อมทั้งรถ ม้า และสารถี ช้างทั้งหลายก็ถูกลูกศรเหล็กที่ตกลงมาเผาไหม้ มีธงใหญ่และสายรัดทองงดงาม ก็ล้มลงเช่นกัน
6.59.122
परीतसत्वाः सहसा निपेतुः ।
किरीटिना भिन्नतनुत्रकायाः ।
दृढं हताः पात्रिभिरुग्रवेगैः ।
पार्थेन भल्लैर्विमलैः शिताग्नैः ॥ ६.५९.१२२ ॥
ขวัญกำลังใจสิ้นไป พวกเขาล้มลงอย่างกะทันหัน ร่างกายและเกราะถูกเจาะทะลุโดยผู้สวมมงกุฎ (อรชุน) ถูกลูกศรที่รุนแรงและพุ่งเร็วยิงอย่างหนักหน่วง ถูกลูกศรบริสุทธิ์และคมดุจไฟของพระปารถ
6.59.123
निकृत्तयन्त्रा निहतेन्द्रकीला ।
ध्वजा महान्तो ध्वजिनिमुखेषु।
पदातिसङ्घाश्च रथाश्च सङ्ख्ये ।
हयाश्च नागाश्च धनञ्जयेन ॥ ६.५९.१२३ ॥
เครื่องยนต์รบถูกตัดขาดเป็นชิ้น ลิ่มยึดล้อถูกทำลาย ธงใหญ่ล้มลงที่หน้าแถวกองทัพ ในการรบ กองทหารราบ รถศึก ม้า และช้างจำนวนมากถูกฆ่าโดยธนัญชัย (อรชุน)
6.59.124
बाणाहतास्तूर्णमपेतसत्वा ।
विष्टभ्य गात्राणि निपेतुरुर्व्याम् ।
ऐन्द्रेण तेनास्त्रवरेण राजन् ।
महाहवे भिन्नतनुत्रदेहाः ॥ ६.५९.१२४ ॥
ถูกลูกศรยิงจนหมดลมหายใจอย่างรวดเร็ว พวกเขาเกร็งร่างกายแล้วล้มลงบนแผ่นดิน ข้าแต่พระราชา ด้วยอาวุธอันยอดเยี่ยมของพระอินทร์นั้น ร่างกายและเกราะของพวกเขาถูกทำลายในการรบอันยิ่งใหญ่
6.59.125
ततः शरौघैर्निशितैः किरीटिना ।
नृदेहशस्त्रक्षतलोहितोदा।
नदी सुघोरा नरमेदफेना ।
प्रवर्तिता तत्र रणाजिरे वै ॥ ६.५९.१२५ ॥
จากนั้น ด้วยกระแสลูกศรคมจำนวนมากของผู้สวมมงกุฎ (อรชุน) จึงเกิดแม่น้ำอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งไหลขึ้นบนสนามรบนั้น มีน้ำเป็นเลือดจากบาดแผลของร่างคนและอาวุธ มีฟองเป็นไขกระดูกของมนุษย์
6.59.126
वेगेन साऽतीव पृथुप्रवाहा ।
परेतनागाश्वशरीररोधाः।
नरेन्द्रमञ्जोच्छ्रितमांसपङ्काः ।
प्रभूतरक्षोगणभूतसेविता ॥ ६.५९.१२६ ॥
แม่น้ำนั้นมีกระแสเชี่ยวและไหลกว้างยิ่ง ถูกขวางด้วยซากช้าง ม้า และร่างคนที่ตายแล้ว มีโคลนเป็นไขกระดูกของกษัตริย์และเนื้อที่กองสูง มีฝูงรากษสและภูตจำนวนมากคอยรับใช้
6.59.127
शिरःकपालाकुलकेशशाद्वला ।
शरीरसङ्घातसहस्रवाहिनी ।
विशीर्णनानाकवचोर्मिसंकुला ।
नराश्वनागास्थिनिकृत्तशर्करा ॥ ६.५९.१२७ ॥
มีหญ้าเป็นเส้นผม มีกะโหลกศีรษะเกลื่อนกลาดปะปนอยู่ พัดพาร่างซ้อนทับกันนับพัน เต็มไปด้วยคลื่นของเกราะที่แตกกระจายหลายชนิด และมีกรวดเป็นเศษกระดูกของคน ม้า และช้างที่ถูกตัดขาด
6.59.128
श्वकङ्कशालावृकगृध्रकाकैः ।
क्रव्यादसङ्घैश्च तरक्षुभिश्च।
उपेतकूलां ददृशुर्मनुष्याः ।
क्रूरां महावैतरणीप्रकाशाम् ॥ ६.५९.१२८ ॥
มนุษย์เห็นแม่น้ำอันโหดร้ายนั้น ฝั่งของมันเต็มไปด้วยสุนัข แร้ง หมาจิ้งจอก หมาป่า นกอินทรี และอีกา พร้อมด้วยฝูงสัตว์กินเนื้อและไฮยีนา คล้ายกับแม่น้ำไวตรณีอันยิ่งใหญ่
6.59.129
प्रवर्तितामर्जुनबाणसङ्घै-
र्मेदोवसासृकप्रवहां सुभीमाम्।
हतप्रवीरां च तथैव दृष्ट्वा ।
सेनां कुरूणामथ फल्गुनेन ॥ ६.५९.१२९ ॥
เมื่อได้เห็นกองทัพเการพที่ถูกฝูงลูกศรของอรชุนพัดพาให้ไหล มีไขมัน ไขกระดูก และเลือดไหลไปด้วย น่ากลัวยิ่งนัก และมีวีรบุรุษถูกฆ่าตาย ฝ่ายพระผู้เป็นพระนามว่าผัลคุนะ (อรชุน) ก็เช่นเดียวกัน
6.59.130
ते चेदिपाञ्चालकरूषमत्स्याः ।
पार्थाश्च सर्वे सहिताः प्रणेदुः ।
जयप्रगल्भाःक पुरुषप्रवीराः ।
संत्रासयन्तः कुरुवीरयोधान् ॥ ६.५९.१३० ॥
เจทิ ปาญจาละ กรูษะ และมัตสยะ และบรรดาโอรสของพระปฤถาทั้งหมด ต่างร่วมกันคำรามลั่น เปี่ยมด้วยความมั่นใจในชัยชนะ เป็นวีรบุรุษผู้เลิศของมนุษย์ ทำให้นักรบวีรชนแห่งกุรุหวาดกลัว
6.59.131
हतप्रवीराणि बलानि दृष्ट्वा ।
किरीटिना शत्रुभयावहेन ।
वित्रास्य सेनां ध्वजिनीपतीनां ।
सिंहो मृगाणामिव यूथसङ्घान् ॥ ६.५९.१३१ ॥
เมื่อเห็นกองทัพที่มีวีรบุรุษชั้นนำถูกฆ่าตาย ผู้สวมมงกุฎผู้นำความหวาดกลัวมาสู่ศัตรู ได้ทำให้กองทัพของผู้บัญชาการกองพลทั้งหลายหวาดผวา ดุจสิงโตทำให้ฝูงกวางแตกตื่น
6.59.132
विनेदतुस्तावतिहर्षयुक्तौ ।
गाण्डीवधन्वा च जनार्दनश्च।
ततो रविं संवृतरश्मिजालं ।
दृष्ट्वा भृशं शस्त्रपरिक्षताङ्गाः ॥ ६.५९.१३२ ॥
ทั้งสองคือผู้ทรงคันธนูคาณฑีวะและชนารทนะ เปี่ยมด้วยความยินดีอย่างยิ่ง ต่างคำรามลั่น จากนั้นเมื่อเห็นดวงอาทิตย์ที่ถูกตาข่ายรังสีปกคลุม และร่างกายได้รับบาดแผลจากอาวุธอย่างหนัก พวกเขา…
6.59.133
तदैन्द्रमस्त्रं विततं च घोर-
मसह्यमुद्वीक्ष्य युगान्तकल्पम् ।
अथापयानं कुरवः सभीष्माः ।
सद्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च ॥ ६.५९.१३३ ॥
เมื่อเห็นอาวุธแห่งพระอินทร์ที่แผ่กระจายไป น่ากลัวและทนไม่ได้ ดุจกาลสิ้นยุค เหล่ากุรุพร้อมด้วยภีษมะ และโทรณะ ทุรโยธน์ และพาหลิกะ จึงถอยทัพไป
6.59.134
चक्रुर्निशां सन्धिगतां समीक्ष्य ।
विभावसोर्लोहितरागयुक्ताम्।
अवापय कीर्ति च यशश्च लोके ।
विजित्य शत्रूंश्च धनंजयोऽपि ॥ ६.५९.१३४ ॥
เมื่อเห็นราตรีที่มาถึงช่วงเชื่อมต่อ ถูกย้อมด้วยสีแดงของดวงอาทิตย์ พวกเขาจึงตั้งค่าย และธนัญชัยก็เช่นกัน เมื่อพิชิตศัตรูแล้ว ก็ได้รับเกียรติและชื่อเสียงในโลก
6.59.135
ययौ नरेन्द्रैः सहसोदरैश्च ।
समाप्तकर्मा शिबिरं निशायाम्।
ततः प्रजज्ञे तुमुलः कुरूणां ।
निशामुखे घोरतमः प्रणादः ॥ ६.५९.१३५ ॥
เมื่อทำภารกิจเสร็จสิ้นแล้ว พระองค์เสด็จไปยังค่ายในยามราตรีพร้อมด้วยเหล่าจอมกษัตริย์และพี่น้องร่วมมารดา จากนั้นเมื่อราตรีเริ่มต้น ก็เกิดเสียงโกลาหลอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งขึ้นในหมู่เการพ
6.59.136
रणे रथानामयुतं निहत्य ।
हता गजाः सप्तशतार्जुनेन ।
प्राज्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
निपातिताः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.१३६ ॥
ในการรบ อรชุนฆ่ารถศึกไปหนึ่งหมื่นคัน และฆ่าช้างไปเจ็ดร้อยเชือก ส่วนหน่วยใหญ่ของเหล่าเสาวีระ และบรรดาเกษุทรกะกับมาลวะทั้งหมด ก็ถูกทำให้ล้มลง
6.59.137
महत्कृतं कर्म धनञ्जयेन ।
कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः।
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ ॥ ६.५९.१३७ ॥
ธนัญชัยได้ทำการใหญ่ที่ไม่มีผู้ใดอื่นจะทำได้ ฝ่ายพระเจ้าศรุตายุผู้เป็นใหญ่แห่งอัมพัษฐะ และในทำนองเดียวกัน ทุรมรษณะและจิตรเสนะ ก็ถูกทำให้ล้มลงเช่นกัน
6.59.138
द्रोणः कृपः सैन्धवबाह्लिकौ च ।
भूरिश्रवाः शल्यशलौ च राजन्।
अन्ये च योधाः शतशः समेताः ।
क्रुद्धेन पार्थेन रणस्य मध्ये ॥ ६.५९.१३८ ॥
โทรณะ กฤปะ สินธพและพาหลิกะ ภูริศรวัส ศัลยะและศละ ข้าแต่พระราชา และนักรบอื่นอีกนับร้อยที่มารวมกันที่นั่น ถูกโอรสของพระปฤถาผู้โกรธเกรี้ยวทำให้ล้มลงกลางสนามรบ
6.59.139
स्वबाहुवीर्येण जिताः सभीष्माः ।
किरीटिना लोकमहारथेन।
इति ब्रुवन्तः शिबिराणि जग्मुः ।
सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः ॥ ६.५९.१३९ ॥
พวกเขาพูดว่า "ด้วยพลังแห่งแขนของตนเอง ท่านผู้สวมมงกุฎผู้เป็นรถศึกยิ่งใหญ่แห่งโลกได้พิชิตพวกเขาพร้อมภีษมะแล้ว" ข้าแต่ภารตะ บรรดากองทหารของท่านทั้งหมดจึงกลับไปยังค่ายของตน
6.59.140
उल्कासहस्रैश्च सुसंप्रदीप्तै-
र्विभ्राजमानैश्च तथा प्रदीप्रैः।
किरीटिवित्रासितसर्वयोधा ।
चक्रे निवेशं ध्वजिनी कुरूणाम् ॥ ६.५९.१४० ॥
ด้วยคบไฟนับพันที่ลุกโชนและส่องสว่างเจิดจ้า กองทัพกุรุซึ่งนักรบทั้งหมดหวาดกลัวผู้สวมมงกุฎ (อรชุน) จึงตั้งค่ายพัก