మహాభారతం · అధ్యాయం 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
प्रतिज्ञाते ततस्तस्मिन्युद्धे भीष्मेण दारुणे ।
क्रोधितो मम पुत्रेण दुःखितेन विशेषतः ॥ ६.५९.१ ॥
అప్పుడు ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో భీష్ముడు ప్రతిజ్ఞ చేయగా, నా కుమారుడు ముఖ్యంగా దుఃఖించి కోపోద్రిక్తుడయ్యాడు.
6.59.2
भीष्मः किमकरोत्तत्र पाण्डवेयेषु भारत ।
पितामहे वा पञ्चालास्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.५९.२ ॥
ఓ భరతా! అక్కడ భీష్ముడు పాండవులపై ఏమి చేశాడు? లేదా పితామహుడు, పాంచాలురు ఏమి చేశారు? సంజయా, అది నాకు చెప్పు.
6.59.3
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत ।
पश्चिमां दिशमास्थाय स्थिते चापि दिवाकरे ॥ ६.५९.३ ॥
ఓ భరతా! ఆ రోజు పూర్వాహ్నం చాలావరకు గడిచి, సూర్యుడు పశ్చిమ దిక్కులో ఉన్నప్పుడు (యుద్ధం కొనసాగింది).
6.59.4
जयं प्राप्तेषु हृष्टेषु पाण्डवेषु महात्ससु ।
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.५९.४ ॥
మహాత్ములైన పాండవులు విజయం పొంది సంతోషిస్తున్నప్పుడు, అన్ని ధర్మాల విశేషాలు తెలిసిన మీ తండ్రి దేవవ్రతుడు (భీష్ముడు) (ముందుకు సాగాడు).
6.59.5
अभ्ययाञ्जवनैरश्वैः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
महत्या सेनया गुप्तस्तव पुत्रैश्च सर्वशः ॥ ६.५९.५ ॥
వేగవంతమైన గుర్రాలతో పాండవుల సైన్యంపైకి ఆయన దూసుకెళ్ళాడు; మహాసేనతో, మీ కుమారులతో అన్ని వైపుల నుండి రక్షించబడుతూ.
6.59.6
प्रावर्तत ततो युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अस्माकं पाण्डवैः सार्धमनायात्तव भारत ॥ ६.५९.६ ॥
అప్పుడు మనకు, పాండవులకు మధ్య వెంట్రుకలు నిక్కబొడిచే భయంకర యుద్ధం మొదలైంది; ఓ భరతా, మీ వైపువారు అదుపులేకుండా పోరాడారు.
6.59.7
घनुषां कूजतां तत्र तलानां चाभिहन्यताम् ।
महान्समभवच्छब्दो गिरीणामिव दीर्यताम् ॥ ६.५९.७ ॥
అక్కడ విల్లుల టంకారం, అరచేతులు తట్టిన శబ్దం కలిసి పర్వతాలు బద్దలవుతున్నట్లు మహా ధ్వని పుట్టింది.
6.59.8
तिष्ठ स्थितोऽस्मि विद्ध्यैनं निवर्तस्व स्थिरो भव ।
स्थिरोऽस्मि प्रहरस्वेति शब्दोऽश्रूयत सर्वशः ॥ ६.५९.८ ॥
"నిలువు! నేను నిలిచివున్నాను. ఇతన్ని గుర్తించు, వెనక్కి మళ్లు, స్థిరంగా ఉండు." "నేను స్థిరంగా ఉన్నాను, కొట్టు!" అనే కేకలు అన్ని వైపుల నుండి వినిపించాయి.
6.59.9
काञ्चनेषु तनुत्रेषु किरीटेषु ध्वजेषु च ।
शिलानामिव शैलेषु पतितानामभूद्ध्वनिः ॥ ६.५९.९ ॥
బంగారు కవచాలు, కిరీటాలు, ధ్వజాలపై పడిన శబ్దం పర్వతాలపై రాళ్లు పడినట్లుగా ఉంది.
6.59.10
पतितान्युत्तमाङ्गानि बाहवश्च विभूषिताः ।
व्यचेष्टन्त महीं प्राप्य शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.५९.१० ॥
పడిపోయిన తలలు, ఆభరణాలతో అలంకరించిన బాహువులు నేలను చేరి వందల, వేల సంఖ్యలో కొట్టుకున్నాయి.
6.59.11
हृतोत्तमाह्गाः केचित्तु तथैवोद्यतकार्मुकाः ।
प्रगृहीतायुधाश्चापि तस्थुः पुरुषसत्तमाःक ॥ ६.५९.११ ॥
కొందరి తలలు తెగిపోయినా, అలాగే విల్లులెత్తి ఆయుధాలు పట్టుకున్న పురుషోత్తములు నిలబడ్డారు.
6.59.12
प्रावर्तत महावेगा नदी रुधिरवाहिनी ।
मातङ्गाङ्गशिला रौद्रा मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.५९.१२ ॥
రక్తాన్ని మోసే మహా వేగవంతమైన నది ప్రవహించింది; ఏనుగుల శరీరాలు రాళ్లుగా, మాంసం రక్తాల బురదతో అది భయంకరంగా ఉంది.
6.59.13
वरश्वनरनागानां शरीरप्रभवा तदा ।
परलोकार्णवमुखी गृध्रगोमायुमोदिनी ॥ ६.५९.१३ ॥
అప్పుడు శ్రేష్ఠమైన గుర్రాలు, మనుషులు, ఏనుగుల శరీరాల నుండి పుట్టిన ఆ నది పరలోక సముద్రం వైపు ముఖం తిప్పి ఉండి, రాబందులను, నక్కలను ఆనందపరిచింది.
6.59.14
न दृष्टं न श्रुतं वापि युद्धमेतादृशं नृप ।
यथा तव सुतानां च पाण्डवानां च भारत ॥ ६.५९.१४ ॥
ఓ రాజా! నీ కుమారులకు, పాండవులకు మధ్య జరిగినట్లు ఇలాంటి యుద్ధాన్ని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు, భారతా.
6.59.15
नासीद्रथपथस्तत्र यौधैर्युधि निपातितैः ।
गजैश्च पतितैर्नीलैर्गिरिश्रृङ्गैनिरवावृतः ॥ ६.५९.१५ ॥
అక్కడ యుద్ధంలో నేలకూలిన యోధులు, కూలిపడిన నీలవర్ణ పర్వత శిఖరాల వంటి ఏనుగులతో రథమార్గం పూర్తిగా కప్పబడి ఉండి, అది దారిగా లేకుండా పోయింది.
6.59.16
विकीर्णैः कवचैश्चित्रैः शिरस्त्रणैश्च मारिष ।
शुशुभे तद्राणस्थानं शरदीव नभस्तलम् ॥ ६.५९.१६ ॥
ఓ మారిష! చెదరి పడి ఉన్న రంగురంగుల కవచాలతో, శిరస్త్రాణాలతో ఆ యుద్ధభూమి శరదృతువు ఆకాశంలా ప్రకాశించింది.
6.59.17
विनिर्भिन्नाः शरैः केचिदन्त्रापीडप्रकर्षिणः ।
अभीताः समरे शत्रूनभ्यधावन्त दर्पिताः ॥ ६.५९.१७ ॥
బాణాలతో గుచ్చబడిన కొందరు, తమ పేగులను ఈడ్చుకుంటూ కూడా భయం లేకుండా గర్వంతో యుద్ధంలో శత్రువులపై దూకారు.
6.59.18
तात भ्रातः सखे बन्धो वयस्य मम मातुल ।
मा मां परित्यजेत्यन्ये चुक्रुशुः पतिता रणे ॥ ६.५९.१८ ॥
"తండ్రీ! సోదరా! మిత్రమా! బంధువా! సఖా! నా మామా! నన్ను విడిచిపెట్టకు!" అంటూ యుద్ధంలో నేలకూలిన ఇతరులు అరిచారు.
6.59.19
अथाभ्येहि त्वमागच्छ किं भीतोसि क्व यास्यसि ।
स्थितोऽहं समरे मा भैरिति चान्ये विचुक्रुशुः ॥ ६.५९.१९ ॥
ఇప్పుడు రా, ముందుకు రా. ఎందుకు భయపడుతున్నావు, ఎక్కడికి పోతావు? నేను యుద్ధంలో నిలిచి ఉన్నాను, భయపడకు — అని ఇతరులు కేకలు వేశారు.
6.59.20
तत्र भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमीच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.५९.२० ॥
అక్కడ శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు, ఎల్లప్పుడూ ధనుస్సును వృత్తాకారంగా తిప్పుతూ, విషసర్పాల వలె మండే కొనలతో బాణాలను విడిచాడు.
6.59.21
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्य भारतर्षभ ॥ ६.५९.२१ ॥
బాణాలతో అన్ని దిక్కులను ఒకే మార్గంగా చేసి, వ్రతంలో స్థిరుడై, భారతులలో వృషభమా, పాండవుల రథాలను గురిపెట్టి కూల్చాడు.
6.59.22
स नृत्यन्वै रथोपस्थे दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
अलातचक्रवद्राजंस्तत्र तत्र स्म दृश्यते ॥ ६.५९.२२ ॥
అతడు రథం మీద నాట్యం చేస్తూ, చేతి చురుకుదనాన్ని చూపుతూ, రాజా, అలాత-చక్రంలా అక్కడక్కడ కనిపించాడు.
6.59.23
तमेकं समरे शूरं पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
अनेकशतसाहस्रं समपश्यन्त लाघवात् ॥ ६.५९.२३ ॥
యుద్ధంలో ఆ ఒకే శూరుడిని పాండవులు సృంజయులతో కలిసి, అతని చురుకుదనం వల్ల వందల వేల రూపాలుగా చూశారు.
6.59.24
मायाकृतात्मानमिव भीष्मं तत्र स्म मेनिरे ।
पूर्वस्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्रतीच्यां ददृशुर्जनाः ॥ ६.५९.२४ ॥
అక్కడ ప్రజలు భీష్ముని మాయతో సృష్టించబడినవానిగా భావించారు; తూర్పు దిక్కులో అతనిని చూసి, పశ్చిమ దిక్కులోనూ అతనినే చూశారు.
6.59.25
उदीच्यां चैवमालोक्य दक्षिणस्यां पुनः प्रभो ।
एवं स समरे शूरो गाङ्गेयः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५९.२५ ॥
ఓ ప్రభూ, ఉత్తర దిశలోనూ మళ్లీ దక్షిణ దిశలోనూ ఇలాగే చూడబడ్డాడు. ఈ విధంగా యుద్ధంలో ఆ శూరుడు గాంగేయుడు కనిపించాడు.
6.59.26
न चैवं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति वीक्षितुम् ।
विशिखानेव पश्यन्ति भीष्मचापच्युतान्बहून् ॥ ६.५९.२६ ॥
పాండవులలో ఎవరూ ఇలా ఆయనను చూడలేకపోయారు. భీష్ముని విల్లు నుండి వెలువడిన అనేక బాణాలనే వారు చూశారు.
6.59.27
कुर्वाणं समरे कर्म सूदयानं च वाहिनीम् ।
व्याक्रोशन्त रणे तत्र नरा बहुविधा बहु ॥ ६.५९.२७ ॥
యుద్ధంలో కర్మలు చేస్తూ సైన్యాన్ని సంహరిస్తున్న ఆయన వలన అక్కడ యుద్ధంలో అనేక రకాల మనుషులు బిగ్గరగా ఆర్తనాదాలు చేశారు.
6.59.28
अमानुषेण रूपेण चरन्तं पितरं तव ।
शलभा इव राजानः पतन्ति विधिचोदिताः ॥ ६.५९.२८ ॥
అమానుష రూపంతో తిరుగుతున్న మీ తండ్రి (తాత) వద్దకు, విధి ప్రేరేపించగా రాజులు మిడతల వలె పడిపోయారు.
6.59.29
भीष्माग्निमभिसंक्रुद्धं विनाशाय सहस्रशः ।
न हि मोघः शरः कश्चिदासीद्भीष्मस्य संयुगे ॥ ६.५९.२९ ॥
భీష్ముడు అనే అగ్ని అత్యంత కోపంతో వినాశం కోసం వేల రూపాలలో ప్రజ్వరిల్లింది. యుద్ధంలో భీష్ముని ఏ బాణమూ వ్యర్థం కాలేదు.
6.59.30
नरनागाश्वकायेषु बहुत्वाल्लघुयोधिनः ।
भिनत्त्येकेन बाणेन सुमुखेन पतत्रिणा ॥ ६.५९.३० ॥
మనుషులు, ఏనుగులు, గుర్రాల శరీరాలలో వాటి అధిక సంఖ్య కారణంగా, అతడు తేలిక యోధులను ఒకే అందమైన ముఖం గల రెక్కల బాణంతో ఛేదించాడు.
6.59.31
गजं कंकटसन्नद्धं वज्रेणेव शिलोच्चयम् ।
द्वौ त्रीनपि गजारोहान्पिण्डितान्वर्मितानपि ॥ ६.५९.३१ ॥
కంకటజాలంతో సన్నద్ధమైన ఏనుగును, వజ్రంతో రాళ్ళ కుప్పను పగులగొట్టినట్లు, రెండు మూడు గజారోహకులను, దగ్గరగా నిలిచిన కవచధారులను (భీష్ముడు కూల్చాడు).
6.59.32
नाराचेन सुमुक्तेन निजघान पिता तव ।
यो यो भीष्मं नरव्याघ्रमभ्येति युधि कश्चन ॥ ६.५९.३२ ॥
మీ తండ్రి (భీష్ముడు) చక్కగా ప్రయోగించిన నారాచంతో చంపాడు; యుద్ధంలో నరవ్యాఘ్రుడైన భీష్ముని ఎదిరించిన ఎవరైనా (మరణించారు).
6.59.33
मुहूर्तदृष्टः स मया पतितो भुवि दृश्यते ।
एवं सा धर्मराजस्य वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३३ ॥
అతన్ని నేను క్షణకాలం చూశాను, అతడు నేలపై పడి కనిపిస్తున్నాడు; ఈ విధంగా ధర్మరాజు ఆ మహాసైన్యం వధించబడుతోంది.
6.59.34
भीष्मेणातुलवीर्येण व्यशीर्यत संहस्रधा ।
प्राकम्पत महासेना शरवर्षेण तापिता ॥ ६.५९.३४ ॥
అతుల పరాక్రమశాలి భీష్ముని చేత (ఆ సైన్యం) వేయి ముక్కలుగా చెదిరిపోయింది; బాణవర్షంతో బాధితమైన ఆ మహాసేన వణికింది.
6.59.35
पश्यतो वासुदेवस्य पार्थस्याथ शिखण्डिनः ।
यतमानाऽपि ते वीरा द्रवमाणान्महारथान् ॥ ६.५९.३५ ॥
వాసుదేవుడు, పార్థుడు (అర్జునుడు), శిఖండి చూస్తుండగా, ప్రయత్నించినా ఆ వీరులు పారిపోతున్న మహారథులను ఆపలేకపోయారు.
6.59.36
नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ।
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३६ ॥
భీష్మ బాణాలతో బాధితులైన వారిని వారు ఆపలేకపోయారు; మహేంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమశాలి చేత ఆ మహాసేన వధించబడింది.
6.59.37
अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः ।
आविद्धरनागाश्वं पतितध्वजकूबरम् ॥ ६.५९.३७ ॥
మహారాజా, ఆ సైన్యం చెదిరిపోయింది; ఇద్దరు యోధులు కూడా కలిసి పారిపోలేకపోయారు. ఏనుగులు, గుర్రాలు గాయపడి పడిపోయాయి; జెండాలు, రథ కూబరాలు నేలకూలాయి.
6.59.38
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम् ।
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ॥ ६.५९.३८ ॥
పాండు పుత్రుల ఆ సైన్యం హాహాకారాలతో చైతన్యం కోల్పోయింది; అక్కడ తండ్రి కొడుకును, కొడుకు తండ్రిని చంపారు.
6.59.39
प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ।
विमुच्य कवचान्यन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ॥ ६.५९.३९ ॥
దైవబలంతో ప్రేరితుడైన మిత్రుడు తన ప్రియ మిత్రుని పిలిచాడు; పాండుపుత్రుని ఇతర సైనికులు తమ కవచాలను విడిచిపెట్టారు.
6.59.40
विनुक्तकेशा धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत ।
तद्गोकुलमिवोद्धान्तमुद्धान्तरथयूथपम् ॥ ६.५९.४० ॥
భారతా, చెదిరిన జుట్టుతో పరుగెత్తుతున్న సైనికులు కనిపించారు; ఆ సైన్యం ఆవుల మందలా బెదిరి చెల్లాచెదురైంది, రథ-సమూహ నాయకులూ చెదిరిపోయారు.
6.59.41
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा ।
प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः ॥ ६.५९.४१ ॥
అప్పుడు పాండుపుత్రుని సైన్యం ఆర్తస్వరంతో కనిపించింది; చెదిరిపోతున్న ఆ సైన్యాన్ని చూసి యాదవానందనుడు (కృష్ణుడు)...
6.59.42
उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम् ।
असं स कालः संप्राप्तः पार्थ पस्तेऽभिकाङ्क्षितः ॥ ६.५९.४२ ॥
ఆయన (కృష్ణుడు) ఉత్తమ రథాన్ని ఆపి, బీభత్సుడైన పార్థునితో (అర్జునుడితో) అన్నాడు: "పార్థా, నీవు కోరిన ఆ కాలం ఇప్పుడు వచ్చింది..."
6.59.43
प्रहरस्व नरव्याघ्र न चेन्मोहाद्विमुह्यसे ।
यत्त्वया कथितं वीर पुरा राज्ञां समागमे । ॥ ६.५९.४३ ॥
నరవ్యాఘ్రా, మోహంతో నీవు మూఢుడవు కాకపోతే ప్రహరించు. వీరా, పూర్వం రాజుల సమాగమంలో నీవు చెప్పినది (నెరవేర్చు).
6.59.44
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् ।
सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति संयुगे ॥ ६.५९.४४ ॥
భీష్ముడు, ద్రోణుడు ముఖ్యులుగా ఉన్న ధృతరాష్ట్ర పుత్రుని సైనికులందరినీ, వారి అనుచరులతో సహా, యుద్ధంలో నాతో పోరాడేవారిని నేను సంహరిస్తాను.
6.59.45
इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम ।
बीभत्सो पश्य सैन्यं स्वं भज्यमानं ततस्ततः ॥ ६.५९.४५ ॥
కౌంతేయా, శత్రుదమనా, ఆ సత్యవాక్యాన్ని నెరవేర్చు. బీభత్సా, నీ సొంత సైన్యం అక్కడక్కడ ఛిన్నాభిన్నమవుతుండటం చూడు.
6.59.46
द्रवतश्च महीपालान्पश्य यौधिष्ठिरे बले ।
दृष्ट्वा हि भीष्मं समरे व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ६.५९.४६ ॥
యుధిష్ఠిరుని సైన్యంలో పారిపోతున్న రాజులను చూడు. యుద్ధంలో నోరు తెరచిన యముడిలా ఉన్న భీష్ముణ్ణి చూసి వారు పారిపోతున్నారు.
6.59.47
भयार्ताः प्रपलायन्ते सिंहात्क्षुद्रमृगा इव ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच वासुदेवं धनंजयः ॥ ६.५९.४७ ॥
భయార్తులై వారు సింహం నుండి చిన్న జింకలు పారిపోయినట్లు పారిపోతున్నారు. ఇలా చెప్పబడిన ధనంజయుడు వాసుదేవునికి సమాధానమిచ్చాడు.
6.59.48
नोदयाश्वान्यतो भीष्मो विगाहे तद्वलार्णवम् ।
पातयिष्यामि दुर्धर्षं वृद्धं कुरुपितामहम् ॥ ६.५९.४८ ॥
భీష్ముడు ఉన్నచోటికి గుర్రాలను తోలు. ఆ సైన్యసముద్రంలో నేను ప్రవేశిస్తాను. జయింపరాని, వృద్ధుడైన కురు-పితామహుడిని నేను కూల్చుతాను.
6.59.49
ततोऽश्वान्रजतप्रकख्यान्नोदयामास माधवः ।
यतो भीष्मरथो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिमानिव ॥ ६.५९.४९ ॥
అప్పుడు మాధవుడు వెండిలా మెరిసే గుర్రాలను అటువైపు తోలాడు; ఓ రాజా, సూర్యునిలా చూడలేని భీష్ముని రథం ఉన్నచోటికి.
6.59.50
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत् ।
दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे ॥ ६.५९.५० ॥
అప్పుడు యుధిష్ఠిరుని ఆ మహా సేన మళ్ళీ వెనుదిరిగింది; యుద్ధంలో భీష్ముని వైపు ఉద్యమించిన మహాబాహు పార్థుని చూసి.
6.59.51
ततो भीष्मःक कुरुश्रेष्ठ सिंहवद्विनदन्मुहुः ।
धनञ्जयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.५९.५१ ॥
అప్పుడు ఓ కురుశ్రేష్ఠా, భీష్ముడు సింహంలా పదేపదే గర్జిస్తూ ధనంజయుని రథాన్ని బాణవర్షంతో వేగంగా కప్పేశాడు.
6.59.52
क्षणेन स रथस्तस्य सहयः कसहसारथिः ।
शरवर्षेण महता संछन्नो न प्रकाशते ॥ ६.५९.५२ ॥
క్షణంలో అతని ఆ రథం, గుర్రాలు, ధ్వజం, సారథితో సహా, గొప్ప బాణవర్షంతో కప్పబడి కనిపించకుండా పోయింది.
6.59.53
वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्त्ववान् ।
चोदयामास तानश्वान्विभिन्नान्भीष्मसायकैः ॥ ६.५९.५३ ॥
కానీ వాసుదేవుడు, కలత చెందకుండా, ధైర్యం పట్టి, ధీరుడై, భీష్ముని బాణాలతో గాయపడిన ఆ గుర్రాలను ముందుకు తోలాడు.
6.59.54
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् ।
पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्वा त्रिभिः शरैः ॥ ६.५९.५४ ॥
అప్పుడు పార్థుడు మేఘగర్జనలా ధ్వనించే దివ్య ధనుస్సును పట్టి, మూడు బాణాలతో భీష్ముని విల్లును తెగగొట్టి కూల్చాడు.
6.59.55
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः ।
निमिषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव ॥ ६.५९.५५ ॥
విల్లు తెగిపోయిన ఆ కౌరవుడు మళ్లీ మరొక గొప్ప విల్లు తీసుకున్నాడు; కనురెప్ప వాల్చే కాలంలో మీ తండ్రి దానికి నారి ఎక్కించాడు.
6.59.56
विचकर्ष ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् ।
अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः ॥ ६.५९.५६ ॥
అప్పుడు అతడు రెండు చేతులతో మేఘగర్జనలా మోగే విల్లును లాగాడు; అప్పుడు కోపించిన అర్జునుడు ఆ విల్లును కూడా తెగ్గొట్టాడు.
6.59.57
तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः ।
साधु पार्थ महाबाहो साधु भो पाण्डुनन्दन ॥ ६.५९.५७ ॥
శంతనుని కుమారుడు అతని ఆ నైపుణ్యాన్ని మెచ్చుకున్నాడు: 'భళి పార్థా! భళి మహాబాహూ! భళి పాండునందనా!'
6.59.58
त्वय्येवैतद्युक्तरूपं महत्कर्म धनंजय ।
प्रीतोऽस्मि सुभृशं पुत्र कुरु युद्धं मया सह ॥ ६.५९.५८ ॥
'ధనంజయా! ఈ గొప్ప కార్యం నీకే తగినది. కుమారా, నేను అత్యంత సంతోషించాను; ఇప్పుడు నాతో యుద్ధం చెయ్యి.'
6.59.59
इति पार्थं प्रशस्याथ प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः ।
मुमोच समरे वीरः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.५९ ॥
ఇలా పార్థుని ప్రశంసించి, ఆ వీరుడు మరొక గొప్ప విల్లు ఎత్తి యుద్ధంలో అర్జునుని రథం వైపు బాణాలు వదిలాడు.
6.59.60
अदर्शयद्वासुदेवो हययाने परं बलम् ।
मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलान्व्यचरल्लुघु ॥ ६.५९.६० ॥
వాసుదేవుడు గుర్రాల రథంలో తన పరమ బలాన్ని ప్రదర్శించాడు; అతని బాణాలను వ్యర్థం చేస్తూ వేగంగా వృత్తాకారంగా తిరిగాడు.
6.59.61
तथा भीष्मस्तु सुदृढं वासुदेवधनंजयौ ।
विव्याध निशितैर्बाणैः सर्वगात्रेषु भारत ॥ ६.५९.६१ ॥
ఆ విధంగా భీష్ముడు వాసుదేవుడిని, ధనంజయుడిని అత్యంత దృఢంగా వాడి బాణాలతో వారి సర్వ అవయవాలలో గుచ్చాడు, ఓ భారతా.
6.59.62
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ ।
गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लेखनाङ्क्तितौ ॥ ६.५९.६२ ॥
భీష్ముని బాణాలచే గాయపడిన ఆ ఇద్దరు నరవ్యాఘ్రులు, కొమ్ముల గీతలతో గుర్తించబడిన కోపోద్రిక్త రెండు ఎద్దులవలె ప్రకాశించారు.
6.59.63
पुनश्चापि सुसंरब्धः शरैः शतसहस्रशः ।
कृष्णयोर्युधि संरब्धो भीष्माः प्राच्छादयद्दिशः ।
पार्थोऽपि समरे क्रुद्धो भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५९.६३ ॥
మరల అత్యంత కోపంతో భీష్ముడు యుద్ధంలో ఇద్దరు కృష్ణులపై వందల వేల బాణాలతో అన్ని దిశలను కప్పాడు. యుద్ధంలో కోపోద్రిక్తుడైన పార్థుడు కూడా భీష్ముని దిశలను అడ్డుకున్నాడు.
6.59.64
वार्ष्णेयं च शरैस्तीक्ष्णैः कम्पयामास रोषितः ।
मुहुरभ्यर्दयन्भीष्मः प्रहस्य स्वनवत्तदा ॥ ६.५९.६४ ॥
కోపోద్రిక్తుడైన భీష్ముడు తీక్ష్ణ బాణాలతో వార్ష్ణేయుని (కృష్ణుని) కంపింపజేశాడు. పదే పదే బాధిస్తూ భీష్ముడు అప్పుడు నవ్వి గర్జించాడు.
6.59.65
ततस्तु कृष्णः समरे दृष्ट्वा भीष्मपराक्रमम् ।
संप्रेक्ष्य च महाबाहुः पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ॥ ६.५९.६५ ॥
అప్పుడు మహాబాహుడైన కృష్ణుడు యుద్ధంలో భీష్ముని పరాక్రమాన్ని చూసి, పార్థుని మృదువైన యుద్ధ విధానాన్ని కూడా గమనించాడు.
6.59.66
भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि ।
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः ॥ ६.५९.६६ ॥
యుద్ధంలో ఎడతెగకుండా బాణవర్షాన్ని కురిపిస్తూ, రెండు సేనల మధ్యకు చేరి, సూర్యునివలె ప్రతాపంతో ప్రకాశిస్తున్న భీష్ముని (చూశాడు).
6.59.67
वारन्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ।
युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ॥ ६.५९.६७ ॥
పాండుపుత్రుని సైన్యంలోని శ్రేష్ఠ రథికులను, సైనికులను సంహరిస్తూ, యుగాంతంలా వినాశం కలిగిస్తున్న భీష్ముడు యుధిష్ఠిరుని సైన్యంలో (నిలిచాడు).
6.59.68
अमृष्यमाणो भगवान्केशवः परवीरहा ।
अचिन्तयदमेयात्मा नास्ति यौधिष्ठिरं बलम् ॥ ६.५९.६८ ॥
సహించలేని భగవంతుడు కేశవుడు, శత్రువీరులను సంహరించువాడు, అపరిమిత ఆత్మ కలవాడు, యుధిష్ఠిరుని సైన్యానికి బలం లేదని తలచాడు.
6.59.69
एकाह्ना हि रणे भीष्मो नाशयेद्देवदानवान् ।
किं नु पाण्डुसुतान्युद्धे सबलान्सपदानुगान् ॥ ६.५९.६९ ॥
భీష్ముడు రణంలో ఒక్క రోజులోనే దేవదానవులను నాశనం చేయగలడు; అలాంటప్పుడు సైన్యంతో, కాలినడక అనుచరులతో ఉన్న పాండుపుత్రులను యుద్ధంలో ఎందుకు నాశనం చేయడు?
6.59.70
द्रवते च महासैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः ।
एते च कौरवास्तूर्णं प्रभग्नान्वीक्ष्य सोमकान् ॥ ६.५९.७० ॥
మహాత్ముడైన పాండవుని మహాసైన్యం పారిపోతోంది; ఈ కౌరవులు కూడా సోమకులు త్వరగా ఓడిపోవడాన్ని చూసి (ఉత్సాహంగా ఉన్నారు).
6.59.71
प्राद्रवन्ति रणे दृष्ट्वा हर्षयन्तः पितामहम् ।
सोहं भीष्मं निहन्म्यद्य पाण्डवार्थाय दंशितः ॥ ६.५९.७१ ॥
యుద్ధంలో పితామహుని చూసి సంతోషిస్తూ వారు ముందుకు దూకుతున్నారు. పాండవుల మేలుకోసం కవచధారినైన నేను ఈ రోజు భీష్ముని చంపుతాను.
6.59.72
भारमेतं विनेष्यामि पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अर्जुनो हि शरैस्तीक्ष्णैर्वध्यमानोऽपि संयुगे ॥ ६.५९.७२ ॥
మహాత్ములైన పాండవుల ఈ భారాన్ని నేను తొలగిస్తాను. యుద్ధంలో వాడి బాణాలతో అర్జునుడు గాయపడినప్పటికీ (నేను తొలగిస్తాను).
6.59.73
कर्तव्यं नाभिजानाति रणे भीष्मस्य गौरवात् ।
तथा चिन्तयतस्तस्य भूय एव पितामहः ।
प्रेषयामास संक्रुद्धः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.७३ ॥
యుద్ధంలో భీష్ముడు తన గౌరవం కారణంగా ఏమి చేయాలో తెలియక ఉన్నాడు. ఇలా ఆలోచిస్తుండగానే పితామహుడు మళ్లీ కోపంతో పార్థుని రథం వైపు బాణాలను పంపాడు.
6.59.74
तेषां बहुत्वासु भृसं शराणां ।
दिशश्च सर्वाः पिहिता बभूवुः ।
न चान्तरिक्षं न दिशो न भूमि-
र्न भास्करोऽदृश्यत रश्मिमालीक ॥ ६.५९.७४ ॥
ఆ బాణాల అధికత్వం వల్ల అన్ని దిశలూ దట్టంగా కప్పబడ్డాయి. ఆకాశం కనబడలేదు, దిక్కులు కనబడలేదు, భూమి కనబడలేదు, కిరణమాలి అయిన సూర్యుడు కూడా కనబడలేదు.
6.59.75
ववुश्च वातास्तुमुलाः सधूमा ।
दिशश्च सर्वाः क्षुभिता बभूवुः।
द्रोणो विकर्णोऽथ जयद्रथश्च ।
भूरिश्रवाः कृतवर्मा कृपश्च ॥ ६.५९.७५ ॥
పొగతో కూడిన భయంకర గాలులు వీచాయి; అన్ని దిక్కులూ కలతచెందాయి. ద్రోణుడు, వికర్ణుడు, జయద్రథుడు, భూరిశ్రవుడు, కృతవర్మ, కృపుడు కూడా ఉన్నారు.
6.59.76
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
विन्दानुविन्दौ च सुदक्षिणश्च।
प्राच्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
वसातयः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.७६ ॥
శ్రుతాయుడు, అంబష్ఠ రాజు, విందుడు-అనువిందుడు, సుదక్షిణుడు, తూర్పు రాజులు, సౌవీరుల సమూహాలన్నీ, వసాతులు, క్షుద్రకులు, మాళవులు కూడా ఉన్నారు.
6.59.77
किरीटिनं त्वरमाणाभिस्रु-
र्निदेशगाः शान्तनवस्य राज्ञः।
तं वाजिपादातरथौघजालै-
रनेकसाहस्रशतैर्ददर्श ॥ ६.५९.७७ ॥
శంతనుని కుమారుడైన రాజు (భీష్ముని) ఆజ్ఞను పాటించేవారు త్వరగా కిరీటి (అర్జునుడు) వైపు సాగారు. గుఱ్ఱాలు, కాల్బలం, రథ సమూహాల వలయంతో, వందలు వేలమందితో వారు అతనిని చూశారు.
6.59.78
किरीटिनं संपरिवार्यमाणं ।
शिनेर्नप्ता वारणयूथपैश्च।
ततस्तु दृष्ट्वार्जुनवासुदेवौ ।
पदातिनागाश्वरथैः समन्तात् ॥ ६.५९.७८ ॥
కిరీటధారి అయిన అర్జునుని చుట్టూ ముట్టడి జరుగుతుండగా, శిని మనవడు ఏనుగు యూథపతులతో కలిసి, అర్జునుడిని, వాసుదేవుడిని, కాల్బలం, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో చుట్టుముట్టబడినట్లు చూశాడు.
6.59.79
अभिद्रुतौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ ।
शिनिप्रवीरोऽभिससार तूर्णम्।
स तान्यनीकानि महाधनुष्मान् ।
शिनिप्रवीरः सहसाऽभिपत्य ॥ ६.५९.७९ ॥
ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠులైన ఆ ఇద్దరిపై దాడి జరుగుతుండగా, శిని వీరుడు వేగంగా ముందుకు సాగాడు. ఆ మహాధనుర్ధారి శిని వీరుడు అకస్మాత్తుగా దూకి ఆ సేనలపై దాడి చేశాడు.
6.59.80
चकार साहाय्यमथार्जुनस्य ।
विष्णुर्यथा वृत्रनिषूदनस्य।
विशीर्णनागाश्वरथध्वजौघं ।
भीष्मेण वित्रासितसर्वयोधम् ॥ ६.५९.८० ॥
అప్పుడు అతడు అర్జునునికి సహాయం చేశాడు, విష్ణువు వృత్రుని సంహరించినవానికి సహాయం చేసినట్లు. భీష్ముని వలన సర్వ యోధులు భయభ్రాంతులైనప్పుడు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, ధ్వజాల సమూహం ఛిన్నాభిన్నమైంది.
6.59.81
युधिष्ठिरानीकमभिद्रवन्तं ।
प्रोवाच संदृश्य शिनिप्रवीरः ।
क्व क्षत्रिया यास्यथ नैष धर्मः ।
सतां पुरस्तात्कथितः पुराणैः ॥ ६.५९.८१ ॥
యుధిష్ఠిరుని సేనపై దాడి చేస్తూ ఉన్నవారిని చూసి శిని వీరుడు అన్నాడు: 'క్షత్రియులారా, ఎక్కడికి వెళ్తారు? ఇది ధర్మం కాదు; పురాణాలు సజ్జనుల కోసం ముందే చెప్పాయి.'
6.59.82
मा स्वां प्रतिज्ञां त्यजत प्रवीराः ।
स्वं वीरधर्मं परिपालयध्वम्।
तान्वासवानन्तरजो निशाम्य ।
नरेन्द्रमुख्यान्द्रवतः समन्तात् ॥ ६.५९.८२ ॥
'వీరులారా, మీ ప్రతిజ్ఞను విడనాడకండి; మీ వీరధర్మాన్ని పరిరక్షించండి.' ఇంద్రుని తమ్ముడు (అర్జునుడు) ఆ ప్రధాన రాజులు అన్ని వైపులా పారిపోవడం విని తెలుసుకున్నాడు.
6.59.83
पार्थस्य दृष्टवा मृदुयुद्धातां च ।
भीष्मं च सङ्ख्ये समुदीर्यमाणम्।
अमृष्यमाणः स ततो महात्मा ।
यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता ॥ ६.५९.८३ ॥
పార్థుని మృదువైన యుద్ధాన్ని చూచి, యుద్ధంలో భీష్ముడు తాడితుడగుట చూచి, దశార్హుల సర్వ ప్రభువు, యశస్వి అయిన ఆ మహాత్ముడు సహించలేకపోయాడు.
6.59.84
उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् ।
दृष्ट्वा कुरूनापततः समग्रान्।
ये यान्ति ते यान्तु शिनिप्रवीर ।
येऽपि स्थिताः सात्वत तेऽपि यान्तु ॥ ६.५९.८४ ॥
శైనేయుని (సాత్యకిని) ప్రశంసిస్తూ అన్నాడు — కౌరవులందరూ ముందుకు దూకుతుండగా చూచి. వెళ్ళువారు వెళ్ళుదురు గాక; ఓ శిని వీరుడా, నిలిచినవారు కూడా వెళ్ళుదురు గాక.
6.59.85
भीष्मं रथात्पश्य निपात्यमानं ।
द्रोणं च सङ्ख्ये सगणं मयाऽद्य।
न सारथेः सात्वत कौरवाणां ।
क्रुद्धस्य मुच्येत रणेऽद्य कश्चित् ॥ ६.५९.८५ ॥
భీష్ముడు రథం నుండి పడగొట్టబడటం చూడు; యుద్ధంలో గణాలతో సహా ద్రోణుడు కూడా ఈ రోజు నాచేత (పడగొట్టబడతాడు). ఓ సాత్వతా, ఈ రోజు రణంలో కోపించిన సారథి చేతిలో కౌరవులలో ఎవ్వరూ తప్పించుకోలేరు.
6.59.86
तस्मादहं गृह्य रथाङ्गमुग्रं ।
प्राणं हरिष्यामि महाव्रतस्य।
निहत्य भीष्मं सगणं तथाजौ ।
द्रोणं च शैनेय रथप्रवीरौ ॥ ६.५९.८६ ॥
అందువల్ల నేను భయంకరమైన రథచక్రాన్ని పట్టుకుని మహావ్రతుని (భీష్ముని) ప్రాణాలను హరిస్తాను; ఓ శైనేయా, యుద్ధంలో గణాలతో సహా భీష్ముని వధించి, రథవీరులలో శ్రేష్ఠులైన ద్రోణుని కూడా (వధించి).
6.59.87
संपादयिष्याम्यहमद्य हृष्टः ॥ ६.५९.८७ ॥
నేను ఈ రోజు సంతోషంతో (దానిని) నెరవేరుస్తాను.
6.59.88
इतीदमुक्त्वा स महानुभावः ।
सस्मार चक्रं निशितं पुराणम्।
सुदर्शनं चिन्तितमात्रमेव ।
तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह ॥ ६.५९.८८ ॥
ఇలా చెప్పి ఆ మహానుభావుడు పురాతనమైన వాడి చక్రం సుదర్శనాన్ని స్మరించాడు; తలచిన వెంటనే అది స్వయంగా ఆయన ముందుచేతిపై ఎక్కి నిలిచింది.
6.59.89
तच्चक्रपद्मं प्रगृहीतमाजौ ।
रराज नारायणबाहुनालम्।
यथादिपद्मं तरुणार्कवर्णं ।
रराज नारायणनाभिजातमक् ॥ ६.५९.८९ ॥
యుద్ధంలో పైకెత్తిన ఆ చక్రపద్మం నారాయణుని బాహువనే నాళంతో, నారాయణుని నాభి నుండి పుట్టిన ఆదిపద్మంలా, ఉదయ సూర్యవర్ణంతో ప్రకాశించింది.
6.59.90
तत्कृष्णकोपोदयसूर्यबुद्धं ।
क्षुरान्ततीक्ष्णाग्रसुजातपत्रम्।
तेस्यैव देहोरुसरःप्ररूढं ।
रराज नारायणबाहुनालम् ॥ ६.५९.९० ॥
కృష్ణుని కోపమనే ఉదయసూర్యుని వల్ల వికసించిన అది, క్షురం అంచులా తీక్ష్ణమైన అగ్రాలు కల సుందర పత్రాలతో, ఆయన విశాల దేహమనే సరస్సులో పెరిగి, నారాయణుని బాహువనే నాళంతో ప్రకాశించింది.
6.59.91
वेगेन कृष्मः प्रससार भीष्मम् ॥ ६.५९.९१ ॥
కృష్ణుడు వేగంగా భీష్ముని వైపు దూసుకెళ్ళాడు.
6.59.92
घनो यथा खे तडितावनद्धः ॥ ६.५९.९२ ॥
ఆకాశంలో మెరుపులతో కప్పబడిన మేఘంలా.
6.59.93
तमात्तचक्रं प्रणदन्तमुच्चैः ।
क्रुद्धं महेन्द्रावरजं समीक्ष्य ।
सर्वाणि भूतानि भृशं विनेदुः ।
क्षयं कुरूणामिव चिन्तयित्वा ॥ ६.५९.९३ ॥
చక్రం పట్టి, బిగ్గరగా గర్జిస్తూ, కోపంతో ఉన్న మహేంద్రుని తమ్ముణ్ణి చూసి, కురువుల వినాశాన్ని తలచినట్లు సర్వప్రాణులు మిక్కిలిగా అరిచాయి.
6.59.94
स वासुदेवः प्रगृहीतचक्रः ।
संवर्तयिष्यन्निव सर्वलोकम्।
अभ्युत्पतँल्लोकगुरुर्बभासे ।
भूतानि धक्ष्यन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.९४ ॥
చక్రాన్ని పట్టుకున్న ఆ వాసుదేవుడు, సమస్త లోకాలను నాశనం చేయబోతున్నట్లుగా, లోకగురువు పైకి లేచి, ప్రాణులను దహించబోయే ధూమకేతువులా ప్రకాశించాడు.
6.59.95
गोविन्दमाजावविमूढचेताः ॥ ६.५९.९५ ॥
యుద్ధంలో మోహింపబడని మనస్సుగల వాడు గోవిందుని (చూశాడు).
6.59.96
एह्येहि देवेश जगन्निवास ।
नमोस्तु ते माधव चक्रपाणे।
प्रसह्य मां पातय लोकनाथ ।
रथोत्तमात्सर्वशरण्य सङ्ख्ये ॥ ६.५९.९६ ॥
రా, రా, దేవేశా, జగన్నివాసా! మాధవా, చక్రపాణీ! నీకు నమస్కారం. లోకనాథా, బలవంతంగా నన్ను ఉత్తమ రథం నుండి పడగొట్టు, యుద్ధంలో అందరికీ శరణ్యుడా!
6.59.97
त्वया हतस्यापि ममाऽद्य कृष्ण ।
श्रेयः परिस्मिन्निह चैव लोके।
संभावितोऽस्म्यन्धकवृष्णिनाथ ।
लोकैस्त्रिभिर्वीर तवाभियानात् ॥ ६.५९.९७ ॥
కృష్ణా! నేడు నీ చేత చంపబడినా నాకు శ్రేయస్సే, ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ. అంధక-వృష్ణుల నాథా, వీరా! నీ ఎదురుదాడి వల్ల నేను మూడు లోకాలచేత గౌరవింపబడ్డాను.
6.59.98
रथादवप्लुत्य ततस्त्वरावान् ।
पार्थोऽप्यनुद्रुत्य यदुप्रवीरम्।
जग्राह पीनोत्तमलम्बबाहुं ।
बाह्वोर्हरिं व्यायतपीनबाहुः ॥ ६.५९.९८ ॥
అప్పుడు రథం నుండి దూకి, వేగంగా పార్థుడు కూడా యదువీరుని వెంటపడి, అతని బలిష్ఠమైన, ఉత్తమమైన, పొడవైన బాహువులను పట్టుకున్నాడు; పొడవైన బలిష్ఠ బాహువులు గల అతడు హరిని అతని బాహువులతో పట్టుకున్నాడు.
6.59.99
निगृह्यमणाश्च तदाऽऽदिदेवो ।
भृश सरोषः किल नाम योगी ।
आदाय वेगेन जगाम विष्णु-
र्जिष्णुं महावात इवैकवृक्षम् ॥ ६.५९.९९ ॥
అప్పుడు ఆదిదేవుడు, నిగ్రహించబడిన యోగి, అత్యంత క్రోధంతో విష్ణువు జిష్ణుని (అర్జునుని) వేగంగా తీసుకుని వెళ్లాడు, పెద్ద గాలి ఒక చెట్టును ఎత్తుకుపోయినట్లు.
6.59.100
पार्थस्तु विष्टभ्य बलेन पादौ ।
भीष्मान्तिकं तूर्णमभिद्रवन्तम्।
बलान्निजग्राह हरिं किरीटी ।
पदेऽथ राजन्दशमे कथंचित् ॥ ६.५९.१०० ॥
పార్థుడు బలంతో ఆయన పాదాలను ఆపి, భీష్ముని వైపు వేగంగా దూసుకువెళ్తున్న హరిని (కృష్ణుని) కిరీటి బలవంతంగా పట్టుకున్నాడు. ఓ రాజా, పదవ అడుగున ఎలాగో.
6.59.101
अवस्थितं च प्रणिपत्य कृष्णं ।
प्रीतोऽर्जुनः काञ्चनचित्रमाली।
उवाच कोपे प्रतिसंहरेति ।
गतिर्भवान्केशव पाण्डवानाम् ॥ ६.५९.१०१ ॥
నిలిచి ఉన్న కృష్ణునికి నమస్కరించి, సంతోషించిన అర్జునుడు — బంగారు అలంకారమాలలు ధరించినవాడు — ఇలా అన్నాడు: "కోపాన్ని ఉపసంహరించుకోండి. ఓ కేశవా, మీరే పాండవులకు ఆశ్రయం."
6.59.102
न हास्यते कर्म यथाप्रतिज्ञं ।
पुत्रैः शपे केशव सोदरैश्च ।
अन्तं करिष्यामि यथा कुरूणां ।
त्वयाऽहमिन्द्रानुजसंप्रयुक्तः ॥ ६.५९.१०२ ॥
ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం కర్మ విడిచిపెట్టబడదు. ఓ కేశవా, నా పుత్రులు, సోదరులపై ప్రమాణం చేస్తున్నాను — మీ సహాయంతో కురువులను అంతం చేస్తాను.
6.59.103
ततः प्रतिज्ञां समयं च तस्य ।
जनार्दनः प्रीतमना निशम्य।
स्थितः प्रिये कौरवसत्तमस्य ।
रथं सचक्रः पुनरारुरोह ॥ ६.५९.१०३ ॥
అప్పుడు ఆయన ప్రతిజ్ఞను, ఒప్పందాన్ని విని జనార్దనుడు సంతోషించాడు. ప్రియుడైన కురుశ్రేష్ఠుని వద్ద నిలిచి, చక్రంతో సహా రథాన్ని మళ్ళీ ఎక్కాడు.
6.59.104
ततः प्रतिज्ञां समवाप्य भीष्मः ।
कृताञ्चलिः स्तुत्यमथाकरोद्वै ।
त्रैविक्रमे यस्य वपुर्बभासे ।
तथैव दृष्ट्वा तु समुञ्ज्वलन्तम् ॥ ६.५९.१०४ ॥
అప్పుడు ప్రతిజ్ఞను పొందిన భీష్ముడు చేతులు జోడించి, స్తుతింపదగినవానిని స్తుతించాడు — త్రివిక్రమంలో (మూడు అడుగులలో) యాయన శరీరం ప్రకాశించినవాడిని; అలా అత్యంత ప్రకాశవంతంగా ఉన్నవానిని చూసి.
6.59.105
प्रगृह्य शङ्खं द्विषताकं निहन्ता ।
स तानभूषून्पुनराददानः ।
भीष्मं शरैः संपरिवार्य सङ्ख्ये ।
चिच्छेद भूरिश्रवसश्च चापम् ॥ ६.५९.१०५ ॥
శత్రువులను సంహరించువాడు శంఖాన్ని ఎత్తి, మళ్ళీ ఆయుధాలను చేపట్టి, యుద్ధంలో భీష్ముని బాణాలతో చుట్టుముట్టి, భూరిశ్రవసుని విల్లును ఛేదించాడు.
6.59.106
शल्यं च विद्ध्वा नवभिः पृषत्कै-
र्दुर्योधं वक्षसि निर्बिभेद।
विनादयामास ततो दिशश्च ।
स पाञ्चजन्यस्य रवेण शौरिः ॥ ६.५९.१०६ ॥
శల్యుడిని కూడా తొమ్మిది బాణాలతో గుచ్చి, దుర్యోధనుని రొమ్మును ఛేదించాడు; తరువాత పాంచజన్య శంఖధ్వనితో శౌరి దిక్కులను ప్రతిధ్వనింపజేశాడు.
6.59.107
व्याविद्धनिष्काङ्गदकुण्डलं तं ।
रजोविकीर्णाञ्चितपद्मनेत्रम् ।
विशुद्धदंष्ट्रं प्रगृहीतशङ्खं ।
विचुक्रुशुः प्रेक्ष्य कुरुप्रवीराः ॥ ६.५९.१०७ ॥
నిష్కం, అంగదాలు, కుండలాలు ఊగుతూ, ధూళితో కప్పబడిన కమల నేత్రాలు, నిర్మల దంతాలు కలిగి, శంఖాన్ని పట్టుకుని ఉన్న ఆయనను చూసి కురువీరులు ఆర్తనాదం చేశారు.
6.59.108
मृदङ्गभेरीपणवप्रणादा ।
नेमिस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
ससिंहनादाश्च बभूवुरुग्राः ।
सर्वेष्वनीकेषु ततः कुरूणाम् ॥ ६.५९.१०८ ॥
మృదంగ, భేరి, పణవ వాద్యాల భయంకర ధ్వనులు, రథచక్రాల ఘీంకారాలు, దుందుభి ధ్వనులు, సింహనాదాలు కురువుల సకల సేనలలో అప్పుడు భయంకరంగా మ్రోగాయి.
6.59.109
गाण्डीवघोषः स्तनयित्नुकल्पो ।
जगाम पार्थस्य नभो दिशश्च।
जग्मुश्च बाणा विमलाः प्रसन्नाः ।
सर्वा दिशः पाण्डवचापमुक्ताः ॥ ६.५९.१०९ ॥
గాండీవ ధ్వని మేఘగర్జనలా పార్థుని ఆకాశాన్ని, దిక్కులను చేరింది; పాండవుని విల్లు నుండి విడుదలైన నిర్మల, ప్రసన్న బాణాలు అన్ని దిక్కులకూ వెళ్ళాయి.
6.59.110
तं कौरवाणामधिपो जवेन ।
भीष्मेण भूरिश्रवसा च सार्धम्।
अभ्युद्ययावुद्यतबाणपाणिः ।
कक्षं दिधक्षन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.११० ॥
కౌరవుల ఆ అధిపతి వేగంగా భీష్మునితో, భూరిశ్రవునితో కలిసి, చేతిలో బాణాలు ఎత్తి, ఎండుగడ్డిని కాల్చాలనుకునే ధూమకేతువు (అగ్ని) వలె ముందుకు సాగాడు.
6.59.111
अथार्जुनाय प्रजिघाय भल्लान् ।
भूरिश्रवाः सप्त सुवर्णपुङ्खान्।
दुर्योदनस्तोमरमुग्रवेगं ।
शल्यो गदां शान्तनवश्च शक्तिम् ॥ ६.५९.१११ ॥
అప్పుడు భూరిశ్రవుడు అర్జునునిపైకి బంగారు రెక్కల ఏడు భల్లాలను పంపాడు; దుర్యోధనుడు ఉగ్రవేగం గల తోమరాన్ని, శల్యుడు గదను, శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు శక్తిని ప్రయోగించారు.
6.59.112
स सप्तभिः सप्त शरप्रवेकान् ।
संवार्य भीरिश्रवसा विसृष्टान् ।
शितेन दुर्योधनबाहुमुक्तं ।
क्षुरेण तत्तोमरमुन्ममाथ ॥ ६.५९.११२ ॥
అతడు భూరిశ్రవుడు విడిచిన బాణాలను ఏడు బాణాలతో అడ్డుకొని, దుర్యోధనుని బాహువు నుండి విడిచిన ఆ తోమరాన్ని పదునైన క్షురంతో తుత్తునియలు చేశాడు.
6.59.113
ततः शुभामापततीं स शक्तिं ।
विद्युत्प्रभां शान्तनवेन मुक्ताम्।
गदां च मद्राधिपबाहुमुक्तां ।
द्वाभ्यां शराभ्यां निचर्त वीरः ॥ ६.५९.११३ ॥
అప్పుడు శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు విడిచిన, మెరుపుకాంతి గల ఆ శుభ శక్తిని, మద్రాధిపతి (శల్యుని) బాహువు నుండి విడిచిన గదను ఆ వీరుడు రెండు బాణాలతో ఛేదించి పడగొట్టాడు.
6.59.114
ततो भुजाभ्यां बलवद्विकृष्य ।
चित्रं धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम् ।
माहेन्द्रमस्रं विधिवत्सुघोरं ।
प्रादुश्चकाराद्भुतमन्तरिक्षे ॥ ६.५९.११४ ॥
అప్పుడు రెండు బాహువులతో బలంగా లాగి, అద్భుతమైన అపరిమిత గాండీవ ధనువుపై ఇంద్రసంబంధమైన అత్యంత భయంకరమైన అస్త్రాన్ని విధిప్రకారం సంధించి, ఆకాశంలో ఒక అద్భుతాన్ని ప్రకటించాడు.
6.59.115
तेनोत्तमास्त्रेण ततो महात्मा ।
सर्वाण्यनीकानि महाधनुष्मान्।
शरौघजालैर्विमलाग्निवर्णै-
र्निवारयामास किरीटमाली ॥ ६.५९.११५ ॥
ఆ ఉత్తమ అస్త్రంతో అప్పుడు మహాత్ముడు, మహాధనుర్ధారి కిరీటమాలి, శుద్ధ అగ్ని వర్ణపు బాణ సమూహాల జాలంతో సకల సేనలను నిరోధించాడు.
6.59.116
शिलीमुखाः पार्थधनुःप्रमुक्ता ।
रथान्ध्वजाग्राणि धनूंषि बाहून् ।
निकृत्य देहान्विविशुः परेषां ।
नरेन्द्रनागेन्द्रतुरङ्गमाणाम् । ॥ ६.५९.११६ ॥
పార్థుని ధనువునుండి విడువబడిన బాణాలు శత్రువుల రథాలు, ధ్వజాగ్రాలు, ధనస్సులు, బాహువులను ఖండించి, రాజుల, గొప్ప ఏనుగుల, గుర్రాల దేహాలలో ప్రవేశించాయి.
6.59.117
ततो दिशः सोऽनुदिशश्च पार्थः ।
शरैः सुधारैः समरे वितत्य ।
गाण्डीवशब्देन मनांसि तेषां ।
किरीटमाली व्यथयांचकार ॥ ६.५९.११७ ॥
అప్పుడు ఆ పార్థుడు యుద్ధంలో పదునైన బాణాలతో దిక్కులను, ఉపదిక్కులను వ్యాపింపజేసి, గాండీవ ధ్వనితో కిరీటమాలి వారి మనస్సులను కలవరపెట్టాడు.
6.59.118
तस्मिंस्तथा घोरतमे प्रवृत्ते ।
शङ्खस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
अन्तर्हिता गाण्डिवनिःस्वनेन ।
बभूवुरुग्राश्वरथप्रणादाः ॥ ६.५९.११८ ॥
ఆ విధంగా ఆ అత్యంత భయంకర యుద్ధం ప్రారంభం కాగా, శంఖధ్వనులు, దుందుభి ధ్వనులు గాండీవ ధ్వనిలో మునిగిపోయాయి; గుర్రాలు, రథాల భయంకర ధ్వనులే మిగిలాయి.
6.59.119
गाण्डीवशब्दं तमथो विदित्वा ।
विराटराजप्रमुखाः प्रवीराः।
पाञ्चालराजो द्रुपदश्च वीर-
स्तं देशमाजग्मुरदीनसत्त्वाः ॥ ६.५९.११९ ॥
ఆ గాండీవ ధ్వనిని తెలుసుకుని, విరాటరాజు ముఖ్యులైన ప్రముఖ వీరులు, పాంచాల రాజు వీరుడు ద్రుపదుడు, అదీనమైన ధైర్యంతో ఆ ప్రదేశానికి వచ్చారు.
6.59.120
सर्वाणि सैन्यानि तु तावकानि ।
यतोयतो गाण्डिवजः प्रणादः ।
ततस्ततः सन्नतिमेव जग्मु-
र्न तं प्रतीपोऽभिससार कश्चित् ॥ ६.५९.१२० ॥
మీ సైన్యాలన్నీ గాండీవం నుండి వెలువడిన ధ్వని ఎక్కడెక్కడ వినిపించిందో అక్కడికి తలవంచి వెళ్ళిపోయాయి; ఎవరూ అతనిని ఎదిరించి ముందుకు రాలేదు.
6.59.121
तस्मिन्सुघोरे कनृप संप्रहारे ।
हताः प्रवीराः सरथाश्वसूताः।
गजाश्च नाराचनिपाततप्ता ।
महापताकाः शुभरुक्मकक्ष्याः ॥ ६.५९.१२१ ॥
ఆ అతి భయంకరమైన యుద్ధంలో, ఓ రాజా, వీరులు రథాలు, గుర్రాలు, సారథులతో సహా చంపబడ్డారు; ఇనుప బాణాల వర్షంతో బాధపడిన ఏనుగులు, పెద్ద జెండాలు, అందమైన బంగారు కవచాలు కలిగినవి కూడా కూలిపోయాయి.
6.59.122
परीतसत्वाः सहसा निपेतुः ।
किरीटिना भिन्नतनुत्रकायाः ।
दृढं हताः पात्रिभिरुग्रवेगैः ।
पार्थेन भल्लैर्विमलैः शिताग्नैः ॥ ६.५९.१२२ ॥
ధైర్యం సడలి వారు అకస్మాత్తుగా పడిపోయారు; కిరీటి (అర్జునుడు) చేత వారి శరీరాలు, కవచాలు ఛిన్నమయ్యాయి; భయంకర వేగంగల బాణాలతో లోతుగా గాయపడ్డారు, పృథ కుమారుని స్వచ్ఛమైన, అగ్నివంటి పదునైన భల్లాలతో.
6.59.123
निकृत्तयन्त्रा निहतेन्द्रकीला ।
ध्वजा महान्तो ध्वजिनिमुखेषु।
पदातिसङ्घाश्च रथाश्च सङ्ख्ये ।
हयाश्च नागाश्च धनञ्जयेन ॥ ६.५९.१२३ ॥
యంత్రాలు తెగిపోయాయి, ఇంద్రకీలాలు కూలిపోయాయి; సేనల ముందు భాగాలలో పెద్ద జెండాలు పడిపోయాయి; యుద్ధంలో పదాతి దళాలు, రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు ధనంజయుని (అర్జునుని) చేత హతమయ్యాయి.
6.59.124
बाणाहतास्तूर्णमपेतसत्वा ।
विष्टभ्य गात्राणि निपेतुरुर्व्याम् ।
ऐन्द्रेण तेनास्त्रवरेण राजन् ।
महाहवे भिन्नतनुत्रदेहाः ॥ ६.५९.१२४ ॥
బాణాలతో కొట్టబడి వారు త్వరగా ప్రాణం కోల్పోయారు; శరీరాలను నిలబెట్టుకోవాలని ప్రయత్నించినా భూమిపై కూలిపోయారు. ఓ రాజా, ఆ శ్రేష్ఠమైన ఐంద్ర అస్త్రంతో, ఆ మహాయుద్ధంలో, వారి దేహాలు, కవచాలు చిధ్రమయ్యాయి.
6.59.125
ततः शरौघैर्निशितैः किरीटिना ।
नृदेहशस्त्रक्षतलोहितोदा।
नदी सुघोरा नरमेदफेना ।
प्रवर्तिता तत्र रणाजिरे वै ॥ ६.५९.१२५ ॥
అప్పుడు కిరీటి (అర్జునుడు) తీక్ష్ణమైన బాణ ప్రవాహాలతో ఆ రణరంగంలో మనుషుల దేహాలు, ఆయుధాల గాయాల నుండి కారిన రక్తజలంతో, నరుల మజ్జ నురుగుతో కూడిన అత్యంత భయంకరమైన నదిని ప్రవహింపజేశాడు.
6.59.126
वेगेन साऽतीव पृथुप्रवाहा ।
परेतनागाश्वशरीररोधाः।
नरेन्द्रमञ्जोच्छ्रितमांसपङ्काः ।
प्रभूतरक्षोगणभूतसेविता ॥ ६.५९.१२६ ॥
అది వేగంగా అతి విశాల ప్రవాహంతో ఉండింది; చచ్చిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, దేహాలు దానికి అడ్డుగా ఉన్నాయి; రాజుల మజ్జ, పైకి లేచిన మాంసపు బురద ఉన్నాయి; అసంఖ్యాక రాక్షసగణాలు, భూతాలు దానిని సేవిస్తున్నాయి.
6.59.127
शिरःकपालाकुलकेशशाद्वला ।
शरीरसङ्घातसहस्रवाहिनी ।
विशीर्णनानाकवचोर्मिसंकुला ।
नराश्वनागास्थिनिकृत्तशर्करा ॥ ६.५९.१२७ ॥
అది తలల కపాలాలు, చిక్కుపడ్డ జుట్టుతో కూడిన గడ్డిని కలిగి ఉంది; వేల శరీర రాసులను మోసుకుపోయింది; పగిలిన అనేక కవచాల అలలతో నిండి ఉంది; మనుషులు, గుర్రాలు, ఏనుగుల తెగిన ఎముకల గులకరాళ్లను కలిగి ఉంది.
6.59.128
श्वकङ्कशालावृकगृध्रकाकैः ।
क्रव्यादसङ्घैश्च तरक्षुभिश्च।
उपेतकूलां ददृशुर्मनुष्याः ।
क्रूरां महावैतरणीप्रकाशाम् ॥ ६.५९.१२८ ॥
కుక్కలు, రాబందులు, నక్కలు, తోడేళ్లు, గద్దలు, కాకులు, మాంసాహార గుంపులు, తరక్షువులు — వీటితో ఒడ్డులు నిండిన, మహావైతరణి నదిని పోలిన ఆ క్రూరమైన నదిని మనుషులు చూశారు.
6.59.129
प्रवर्तितामर्जुनबाणसङ्घै-
र्मेदोवसासृकप्रवहां सुभीमाम्।
हतप्रवीरां च तथैव दृष्ट्वा ।
सेनां कुरूणामथ फल्गुनेन ॥ ६.५९.१२९ ॥
అర్జునుని బాణ సమూహాలచే ప్రవహింపజేయబడిన, మేద, వసా, రక్తప్రవాహంతో కూడిన, అత్యంత భయంకరమైన, వీరులు హతమైన కౌరవ సైన్యాన్ని ఫల్గునుడు (అర్జునుడు) అలాగే చూసి.
6.59.130
ते चेदिपाञ्चालकरूषमत्स्याः ।
पार्थाश्च सर्वे सहिताः प्रणेदुः ।
जयप्रगल्भाःक पुरुषप्रवीराः ।
संत्रासयन्तः कुरुवीरयोधान् ॥ ६.५९.१३० ॥
చేది, పాంచాల, కరూష, మత్స్యులు, పార్థులందరూ కలిసి గర్జించారు; విజయోత్సాహంతో నిండిన ఆ శ్రేష్ఠ వీరులు కురు వీరులను, యోధులను భయపెడుతూ.
6.59.131
हतप्रवीराणि बलानि दृष्ट्वा ।
किरीटिना शत्रुभयावहेन ।
वित्रास्य सेनां ध्वजिनीपतीनां ।
सिंहो मृगाणामिव यूथसङ्घान् ॥ ६.५९.१३१ ॥
ప్రముఖ వీరులు హతమైన సేనలను చూసి, శత్రువులకు భయం కలిగించే కిరీటి సేనాధిపతుల సేనను భయపెట్టాడు; సింహం జింకల మందలను భయపెట్టినట్లు.
6.59.132
विनेदतुस्तावतिहर्षयुक्तौ ।
गाण्डीवधन्वा च जनार्दनश्च।
ततो रविं संवृतरश्मिजालं ।
दृष्ट्वा भृशं शस्त्रपरिक्षताङ्गाः ॥ ६.५९.१३२ ॥
గాండీవ ధనువు ధరించిన అర్జునుడు, జనార్దనుడు ఇద్దరూ అమితానందంతో గర్జించారు; తర్వాత కిరణ జాలంతో కప్పబడిన సూర్యుణ్ణి చూసి, శస్త్రాలతో గాయపడిన అంగాలు కలవారై.
6.59.133
तदैन्द्रमस्त्रं विततं च घोर-
मसह्यमुद्वीक्ष्य युगान्तकल्पम् ।
अथापयानं कुरवः सभीष्माः ।
सद्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च ॥ ६.५९.१३३ ॥
ఇంద్రుని ఆ విస్తారమైన, భయంకరమైన, సహింపరాని అస్త్రాన్ని యుగాంతంలాగా చూసి, భీష్మునితో సహా కౌరవులు, ద్రోణ, దుర్యోధన, బాహ్లికులతో కూడి వెనుదిరిగారు.
6.59.134
चक्रुर्निशां सन्धिगतां समीक्ष्य ।
विभावसोर्लोहितरागयुक्ताम्।
अवापय कीर्ति च यशश्च लोके ।
विजित्य शत्रूंश्च धनंजयोऽपि ॥ ६.५९.१३४ ॥
సూర్యుని ఎరుపు కాంతితో కూడిన, సంధిలో ఉన్న రాత్రిని చూసి వారు విరమించారు; ధనంజయుడు కూడా శత్రువులను జయించి లోకంలో కీర్తి, యశస్సు పొందాడు.
6.59.135
ययौ नरेन्द्रैः सहसोदरैश्च ।
समाप्तकर्मा शिबिरं निशायाम्।
ततः प्रजज्ञे तुमुलः कुरूणां ।
निशामुखे घोरतमः प्रणादः ॥ ६.५९.१३५ ॥
రాజులతో, తన సోదరులతో కలిసి పని ముగించుకుని రాత్రి శిబిరానికి వెళ్ళాడు. అప్పుడు రాత్రి ఆరంభంలో కురువీరుల మధ్య భయంకరమైన గొప్ప కోలాహలం లేచింది.
6.59.136
रणे रथानामयुतं निहत्य ।
हता गजाः सप्तशतार्जुनेन ।
प्राज्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
निपातिताः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.१३६ ॥
యుద్ధంలో పదివేల రథాలను సంహరించి, అర్జునుడు ఏడువందల ఏనుగులను చంపాడు. ప్రధానులైన సౌవీర సమూహాలు, క్షుద్రకులు, మాలవులు అందరూ నేలకూలారు.
6.59.137
महत्कृतं कर्म धनञ्जयेन ।
कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः।
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ ॥ ६.५९.१३७ ॥
ధనంజయుడు గొప్ప కార్యం చేశాడు; మరెవరూ అలా చేయలేరు. అంబష్ఠుల అధిపతి శ్రుతాయువు రాజు, అలాగే దుర్మర్షణుడు, చిత్రసేనుడు (కూడా నేలకూలారు).
6.59.138
द्रोणः कृपः सैन्धवबाह्लिकौ च ।
भूरिश्रवाः शल्यशलौ च राजन्।
अन्ये च योधाः शतशः समेताः ।
क्रुद्धेन पार्थेन रणस्य मध्ये ॥ ६.५९.१३८ ॥
ద్రోణుడు, కృపుడు, సైంధవుడు, బాహ్లికుడు, భూరిశ్రవుడు, శల్యుడు, శలుడు, ఓ రాజా, ఇంకా సమావేశమైన వందలాది ఇతర యోధులు—కోపించిన పార్థుడి చేత యుద్ధ మధ్యలో (పడగొట్టబడ్డారు).
6.59.139
स्वबाहुवीर्येण जिताः सभीष्माः ।
किरीटिना लोकमहारथेन।
इति ब्रुवन्तः शिबिराणि जग्मुः ।
सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः ॥ ६.५९.१३९ ॥
"తన బాహుబలంతో భీష్మునితో సహా వీరు జయించబడ్డారు" అని చెప్పుకుంటూ, కిరీటధారి, లోకంలోని మహారథుడు (అర్జునుడు) చేత, ఓ భరతా, నీవైన అన్ని సమూహాలు శిబిరాలకు వెళ్ళాయి.
6.59.140
उल्कासहस्रैश्च सुसंप्रदीप्तै-
र्विभ्राजमानैश्च तथा प्रदीप्रैः।
किरीटिवित्रासितसर्वयोधा ।
चक्रे निवेशं ध्वजिनी कुरूणाम् ॥ ६.५९.१४० ॥
వేలకొద్దీ బాగా మండుతున్న, ప్రకాశించే దివిటీలతో, కిరీటి వల్ల భయపడిన యోధులందరితో కౌరవుల సైన్యం విడిది చేసింది.