മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.59.1
प्रतिज्ञाते ततस्तस्मिन्युद्धे भीष्मेण दारुणे ।
क्रोधितो मम पुत्रेण दुःखितेन विशेषतः ॥ ६.५९.१ ॥
ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മർ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തതിനുശേഷം, എന്റെ പുത്രൻ വിശേഷിച്ചും ദുഃഖിതനും ക്രുദ്ധനുമായി.
6.59.2
भीष्मः किमकरोत्तत्र पाण्डवेयेषु भारत ।
पितामहे वा पञ्चालास्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.५९.२ ॥
ഹേ ഭാരതാ! അവിടെ ഭീഷ്മർ പാണ്ഡവർക്കെതിരെ എന്തു ചെയ്തു? അല്ലെങ്കിൽ പിതാമഹനും പാഞ്ചാലരും എന്തു ചെയ്തു? സഞ്ജയാ, അത് എന്നോടു പറയൂ.
6.59.3
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत ।
पश्चिमां दिशमास्थाय स्थिते चापि दिवाकरे ॥ ६.५९.३ ॥
ഹേ ഭാരതാ! ആ ദിവസത്തിന്റെ പൂർവാഹ്നം ഏറെക്കുറെ കഴിഞ്ഞ്, സൂര്യൻ പശ്ചിമദിശയിൽ നിന്നപ്പോൾ (യുദ്ധം തുടർന്നു).
6.59.4
जयं प्राप्तेषु हृष्टेषु पाण्डवेषु महात्ससु ।
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.५९.४ ॥
മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ ജയം നേടി സന്തോഷിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, സർവധർമവിശേഷജ്ഞനായ നിങ്ങളുടെ പിതാവ് ദേവവ്രതൻ (ഭീഷ്മർ) (മുന്നേറി).
6.59.5
अभ्ययाञ्जवनैरश्वैः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
महत्या सेनया गुप्तस्तव पुत्रैश्च सर्वशः ॥ ६.५९.५ ॥
വേഗമേറിയ കുതിരകളോടെ പാണ്ഡവസൈന്യത്തിന്റെ നേരെ അദ്ദേഹം മുന്നേറി; വലിയ സേനയാലും നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരാലും എല്ലാ വശത്തും സംരക്ഷിതനായി.
6.59.6
प्रावर्तत ततो युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
अस्माकं पाण्डवैः सार्धमनायात्तव भारत ॥ ६.५९.६ ॥
അപ്പോൾ നമ്മുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും ഇടയിൽ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന കോലാഹലമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; ഹേ ഭാരതാ, നിങ്ങളുടെ പക്ഷക്കാർ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പോരാടി.
6.59.7
घनुषां कूजतां तत्र तलानां चाभिहन्यताम् ।
महान्समभवच्छब्दो गिरीणामिव दीर्यताम् ॥ ६.५९.७ ॥
അവിടെ വില്ലുകളുടെ മുഴക്കവും കൈപ്പത്തികളുടെ അടിയൊച്ചയും ഉയർന്നു; പർവതങ്ങൾ പിളരുന്നതുപോലെ മഹാനാദമുണ്ടായി.
6.59.8
तिष्ठ स्थितोऽस्मि विद्ध्यैनं निवर्तस्व स्थिरो भव ।
स्थिरोऽस्मि प्रहरस्वेति शब्दोऽश्रूयत सर्वशः ॥ ६.५९.८ ॥
"നിൽക്കൂ, ഞാൻ നിൽക്കുന്നു. ഇവനെ അറിയൂ, തിരിഞ്ഞുനിൽക്കൂ, സ്ഥിരനാകൂ." "ഞാൻ സ്ഥിരനാണ്, പ്രഹരിക്കൂ!" എന്ന വിളികൾ എല്ലായിടത്തുനിന്നും കേട്ടു.
6.59.9
काञ्चनेषु तनुत्रेषु किरीटेषु ध्वजेषु च ।
शिलानामिव शैलेषु पतितानामभूद्ध्वनिः ॥ ६.५९.९ ॥
സ്വർണ്ണ കവചങ്ങളിലും കിരീടങ്ങളിലും കൊടികളിലും വീണ ശബ്ദം പർവതങ്ങളിൽ പാറകൾ വീഴുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
6.59.10
पतितान्युत्तमाङ्गानि बाहवश्च विभूषिताः ।
व्यचेष्टन्त महीं प्राप्य शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.५९.१० ॥
വീണ തലകളും ആഭരണമണിഞ്ഞ ബാഹുക്കളും ഭൂമിയിലെത്തി നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനുമായി പിടഞ്ഞു.
6.59.11
हृतोत्तमाह्गाः केचित्तु तथैवोद्यतकार्मुकाः ।
प्रगृहीतायुधाश्चापि तस्थुः पुरुषसत्तमाःक ॥ ६.५९.११ ॥
ചിലരുടെ തലകൾ അറ്റുപോയിട്ടും, അതേപോലെ വില്ലുയർത്തി ആയുധം പിടിച്ച പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ നിന്നു.
6.59.12
प्रावर्तत महावेगा नदी रुधिरवाहिनी ।
मातङ्गाङ्गशिला रौद्रा मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.५९.१२ ॥
രക്തം വഹിച്ചുകൊണ്ട് മഹാവേഗമുള്ള ഒരു നദി ഒഴുകി; ആനകളുടെ ശരീരങ്ങൾ പാറകളായി, മാംസവും രക്തവും ചേർന്ന ചെളിയോടെ അത് ഭയങ്കരമായിരുന്നു.
6.59.13
वरश्वनरनागानां शरीरप्रभवा तदा ।
परलोकार्णवमुखी गृध्रगोमायुमोदिनी ॥ ६.५९.१३ ॥
അന്ന് ശ്രേഷ്ഠമായ കുതിരകളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ആനകളുടെയും ശരീരങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായ ആ നദി പരലോകസമുദ്രത്തിലേക്ക് വായ് തുറന്നിരുന്നു; കഴുകന്മാരെയും കുറുനരികളെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
6.59.14
न दृष्टं न श्रुतं वापि युद्धमेतादृशं नृप ।
यथा तव सुतानां च पाण्डवानां च भारत ॥ ६.५९.१४ ॥
രാജാവേ! നിന്റെ പുത്രന്മാർക്കും പാണ്ഡവർക്കുമിടയിൽ നടന്നതുപോലുള്ള ഇത്തരം യുദ്ധം ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടിട്ടുമില്ല, ഭാരതാ.
6.59.15
नासीद्रथपथस्तत्र यौधैर्युधि निपातितैः ।
गजैश्च पतितैर्नीलैर्गिरिश्रृङ्गैनिरवावृतः ॥ ६.५९.१५ ॥
അവിടെ യുദ്ധത്തിൽ വീണുപോയ യോദ്ധാക്കളും വീണുകിടന്ന നീലമല ശിഖരങ്ങൾ പോലുള്ള ആനകളും കാരണം രഥപാത പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; അത് വഴിയായി ഇല്ലാതായി.
6.59.16
विकीर्णैः कवचैश्चित्रैः शिरस्त्रणैश्च मारिष ।
शुशुभे तद्राणस्थानं शरदीव नभस्तलम् ॥ ६.५९.१६ ॥
ഹേ മാരിഷ! ചിതറിക്കിടന്ന വർണ്ണാഭമായ കവചങ്ങളും ശിരസ്ത്രാണങ്ങളും കൊണ്ട് ആ യുദ്ധഭൂമി ശരത്കാലത്തെ ആകാശം പോലെ തിളങ്ങി.
6.59.17
विनिर्भिन्नाः शरैः केचिदन्त्रापीडप्रकर्षिणः ।
अभीताः समरे शत्रूनभ्यधावन्त दर्पिताः ॥ ६.५९.१७ ॥
അമ്പുകളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ട ചിലർ, കുടൽ വലിച്ചുകൊണ്ടും ഭയമില്ലാതെ അഹങ്കാരത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളുടെ നേരെ പാഞ്ഞു.
6.59.18
तात भ्रातः सखे बन्धो वयस्य मम मातुल ।
मा मां परित्यजेत्यन्ये चुक्रुशुः पतिता रणे ॥ ६.५९.१८ ॥
"അച്ഛാ! സഹോദരാ! സുഹൃത്തേ! ബന്ധുവേ! തോഴാ! എന്റെ മാമാ! എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുതേ!" എന്നിങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ വീണ മറ്റുള്ളവർ നിലവിളിച്ചു.
6.59.19
अथाभ्येहि त्वमागच्छ किं भीतोसि क्व यास्यसि ।
स्थितोऽहं समरे मा भैरिति चान्ये विचुक्रुशुः ॥ ६.५९.१९ ॥
ഇപ്പോൾ വരൂ, മുന്നോട്ടു വരൂ. എന്തിന് ഭയപ്പെടുന്നു, എവിടേക്കു പോകും? ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിൽക്കുന്നു, ഭയപ്പെടേണ്ട — എന്നു പറഞ്ഞ് മറ്റുള്ളവർ നിലവിളിച്ചു.
6.59.20
तत्र भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः ।
मुमीच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ॥ ६.५९.२० ॥
അവിടെ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മർ, എപ്പോഴും വില്ല് വൃത്താകൃതിയിൽ വലിക്കുന്നവൻ, വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ എരിയുന്ന മുനകളുള്ള അമ്പുകൾ തൊടുത്തു.
6.59.21
शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः ।
जघान पाण्डवरथानादिश्य भारतर्षभ ॥ ६.५९.२१ ॥
അമ്പുകളാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളെയും ഒരേ വഴിയാക്കി, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, പാണ്ഡവരുടെ രഥങ്ങളെ ലക്ഷ്യമാക്കി അദ്ദേഹം വീഴ്ത്തി.
6.59.22
स नृत्यन्वै रथोपस्थे दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
अलातचक्रवद्राजंस्तत्र तत्र स्म दृश्यते ॥ ६.५९.२२ ॥
അദ്ദേഹം രഥത്തട്ടിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ, കൈവേഗം കാണിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവേ, അലാതചക്രംപോലെ ഇവിടെയും അവിടെയും കാണപ്പെട്ടു.
6.59.23
तमेकं समरे शूरं पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
अनेकशतसाहस्रं समपश्यन्त लाघवात् ॥ ६.५९.२३ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ആ ഒറ്റ വീരനെ പാണ്ഡവർ സൃഞ്ജയരോടൊപ്പം, അവന്റെ വേഗതകൊണ്ട്, നൂറായിരം പേരായി കണ്ടു.
6.59.24
मायाकृतात्मानमिव भीष्मं तत्र स्म मेनिरे ।
पूर्वस्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्रतीच्यां ददृशुर्जनाः ॥ ६.५९.२४ ॥
അവിടെ ജനങ്ങൾ ഭീഷ്മരെ മായയാൽ സൃഷ്ടിച്ചവനെന്നു കരുതി; കിഴക്കു ദിക്കിൽ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് പടിഞ്ഞാറും അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു.
6.59.25
उदीच्यां चैवमालोक्य दक्षिणस्यां पुनः प्रभो ।
एवं स समरे शूरो गाङ्गेयः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.५९.२५ ॥
ഹേ പ്രഭോ, വടക്കൻ ദിശയിലും വീണ്ടും തെക്കൻ ദിശയിലും ഇങ്ങനെ തന്നെ അവൻ കാണപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ ആ വീരനായ ഗാംഗേയൻ ദൃശ്യനായി.
6.59.26
न चैवं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति वीक्षितुम् ।
विशिखानेव पश्यन्ति भीष्मचापच्युतान्बहून् ॥ ६.५९.२६ ॥
പാണ്ഡവരിൽ ആർക്കും ഇങ്ങനെ അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഭീഷ്മന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് തൊടുത്ത പല അമ്പുകളെയാണ് അവർ കണ്ടത്.
6.59.27
कुर्वाणं समरे कर्म सूदयानं च वाहिनीम् ।
व्याक्रोशन्त रणे तत्र नरा बहुविधा बहु ॥ ६.५९.२७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തും സേനയെ സംഹരിച്ചും നടന്ന അവനാൽ അവിടെ യുദ്ധത്തിൽ പലതരം മനുഷ്യർ ഉറക്കെ നിലവിളിച്ചു.
6.59.28
अमानुषेण रूपेण चरन्तं पितरं तव ।
शलभा इव राजानः पतन्ति विधिचोदिताः ॥ ६.५९.२८ ॥
അമാനുഷ രൂപത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന നിങ്ങളുടെ പിതാവിനടുത്തേക്ക്, വിധിയാൽ പ്രേരിതരായ രാജാക്കന്മാർ ശലഭങ്ങളെപ്പോലെ വീണു.
6.59.29
भीष्माग्निमभिसंक्रुद्धं विनाशाय सहस्रशः ।
न हि मोघः शरः कश्चिदासीद्भीष्मस्य संयुगे ॥ ६.५९.२९ ॥
ഭീഷ്മൻ എന്ന അഗ്നി അത്യന്തം കോപിച്ച് വിനാശത്തിനായി ആയിരക്കണക്കിന് രൂപങ്ങളിൽ ജ്വലിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മന്റെ ഒരു അമ്പും വ്യർത്ഥമായില്ല.
6.59.30
नरनागाश्वकायेषु बहुत्वाल्लघुयोधिनः ।
भिनत्त्येकेन बाणेन सुमुखेन पतत्रिणा ॥ ६.५९.३० ॥
മനുഷ്യരുടെയും ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും ശരീരങ്ങളിൽ അവയുടെ ബാഹുല്യം കാരണം, അവൻ ലഘുയോദ്ധാക്കളെ ഒറ്റ മനോഹര മുനയുള്ള ചിറകുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചു.
6.59.31
गजं कंकटसन्नद्धं वज्रेणेव शिलोच्चयम् ।
द्वौ त्रीनपि गजारोहान्पिण्डितान्वर्मितानपि ॥ ६.५९.३१ ॥
കങ്കടജാലത്താൽ സന്നദ്ധമായ ആനയെ, വജ്രത്താൽ ശിലാസമൂഹത്തെയെന്നപോലെ, രണ്ടോ മൂന്നോ ആനപ്പുറക്കാരെയും, ഒന്നിച്ചുനിന്ന കവചധാരികളെയും (ഭീഷ്മർ വീഴ്ത്തി).
6.59.32
नाराचेन सुमुक्तेन निजघान पिता तव ।
यो यो भीष्मं नरव्याघ्रमभ्येति युधि कश्चन ॥ ६.५९.३२ ॥
നിങ്ങളുടെ പിതാവ് (ഭീഷ്മർ) നന്നായി എയ്ത നാരാചത്താൽ വധിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ നരവ്യാഘ്രനായ ഭീഷ്മരെ എതിരിട്ട ആരൊക്കെയോ (വീണു).
6.59.33
मुहूर्तदृष्टः स मया पतितो भुवि दृश्यते ।
एवं सा धर्मराजस्य वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३३ ॥
അവനെ ഞാൻ ഒരു നിമിഷം കണ്ടു, അവൻ നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നതായി കാണുന്നു; ഇങ്ങനെ ധർമ്മരാജന്റെ ആ മഹാസേന വധിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.
6.59.34
भीष्मेणातुलवीर्येण व्यशीर्यत संहस्रधा ।
प्राकम्पत महासेना शरवर्षेण तापिता ॥ ६.५९.३४ ॥
അതുല്യവീര്യനായ ഭീഷ്മരാൽ (ആ സേന) ആയിരം കഷണങ്ങളായി ചിതറി; അമ്പുമഴയാൽ പീഡിതമായ ആ മഹാസേന വിറച്ചു.
6.59.35
पश्यतो वासुदेवस्य पार्थस्याथ शिखण्डिनः ।
यतमानाऽपि ते वीरा द्रवमाणान्महारथान् ॥ ६.५९.३५ ॥
വാസുദേവനും പാർത്ഥനും (അർജുനൻ) ശിഖണ്ഡിയും നോക്കിനിൽക്കെ, ശ്രമിച്ചിട്ടും ആ വീരന്മാർക്ക് ഓടിപ്പോകുന്ന മഹാരഥന്മാരെ തടയാനായില്ല.
6.59.36
नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ।
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ॥ ६.५९.३६ ॥
ഭീഷ്മബാണങ്ങളാൽ പീഡിതരായവരെ അവർക്ക് തടയാനായില്ല; മഹേന്ദ്രനു തുല്യവീര്യനാൽ ആ മഹാസേന വധിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.
6.59.37
अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः ।
आविद्धरनागाश्वं पतितध्वजकूबरम् ॥ ६.५९.३७ ॥
മഹാരാജാവേ, ആ സൈന്യം ചിതറി; രണ്ടു യോദ്ധാക്കൾക്കുപോലും ഒരുമിച്ച് ഓടാനായില്ല. ആനകളും കുതിരകളും മുറിവേറ്റ് വീണു; കൊടികളും രഥക്കൂബരങ്ങളും നിലത്തുവീണുകിടന്നു.
6.59.38
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम् ।
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ॥ ६.५९.३८ ॥
പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ ആ സൈന്യം ഹാഹാകാരമുയർത്തി ബോധശൂന്യമായി; അവിടെ അച്ഛൻ മകനെയും മകൻ അച്ഛനെയും വധിച്ചു.
6.59.39
प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ।
विमुच्य कवचान्यन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ॥ ६.५९.३९ ॥
വിധിയുടെ ബലത്താൽ പ്രേരിതനായ ഒരു സുഹൃത്ത് തന്റെ പ്രിയസുഹൃത്തിനെ വിളിച്ചു; പാണ്ഡുപുത്രന്റെ മറ്റു സൈനികർ കവചങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.
6.59.40
विनुक्तकेशा धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत ।
तद्गोकुलमिवोद्धान्तमुद्धान्तरथयूथपम् ॥ ६.५९.४० ॥
ഭാരതാ, അഴിഞ്ഞ മുടിയോടെ ഓടുന്ന സൈനികർ കാണപ്പെട്ടു; ആ സൈന്യം പശുക്കൂട്ടംപോലെ ഭയന്ന് ചിതറി, രഥയൂഥപതികളും ചിതറി.
6.59.41
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा ।
प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः ॥ ६.५९.४१ ॥
അപ്പോൾ പാണ്ഡുപുത്രന്റെ സൈന്യം ആർത്തസ്വരത്തോടെ കാണപ്പെട്ടു; ചിതറുന്ന ആ സൈന്യത്തെ കണ്ട് യാദവനന്ദനൻ (കൃഷ്ണൻ)...
6.59.42
उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम् ।
असं स कालः संप्राप्तः पार्थ पस्तेऽभिकाङ्क्षितः ॥ ६.५९.४२ ॥
അവൻ (കൃഷ്ണൻ) ഉത്തമരഥം നിർത്തി, ബീഭത്സുവായ പാർത്ഥനോട് (അർജ്ജുനനോട്) പറഞ്ഞു: "പാർത്ഥാ, നീ ആഗ്രഹിച്ച ആ കാലം ഇപ്പോൾ വന്നിരിക്കുന്നു..."
6.59.43
प्रहरस्व नरव्याघ्र न चेन्मोहाद्विमुह्यसे ।
यत्त्वया कथितं वीर पुरा राज्ञां समागमे । ॥ ६.५९.४३ ॥
നരവ്യാഘ്രാ, മോഹം കൊണ്ട് നീ വിഭ്രമിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ പ്രഹരിക്കുക. വീരാ, പണ്ട് രാജാക്കന്മാരുടെ സമാഗമത്തിൽ നീ പറഞ്ഞത് (നിറവേറ്റുക).
6.59.44
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् ।
सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति संयुगे ॥ ६.५९.४४ ॥
ഭീഷ്മ-ദ്രോണന്മാർ മുഖ്യരായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ സകല സൈനികരെയും അവരുടെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം, യുദ്ധത്തിൽ എന്നോടു പോരാടുന്നവരെ, ഞാൻ കൊല്ലും.
6.59.45
इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम ।
बीभत्सो पश्य सैन्यं स्वं भज्यमानं ततस्ततः ॥ ६.५९.४५ ॥
കൗന്തേയാ, ശത്രുദമനാ, ആ സത്യവാക്യം നിറവേറ്റുക. ബീഭത്സോ, നിന്റെ സ്വന്തം സൈന്യം അവിടവിടെ ചിതറിപ്പോകുന്നത് കാണുക.
6.59.46
द्रवतश्च महीपालान्पश्य यौधिष्ठिरे बले ।
दृष्ट्वा हि भीष्मं समरे व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ६.५९.४६ ॥
യുധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഓടുന്ന രാജാക്കന്മാരെ കാണുക. യുദ്ധത്തിൽ വായ് തുറന്ന യമനെപ്പോലെയുള്ള ഭീഷ്മരെ കണ്ടിട്ടു തന്നെ (അവർ ഓടുന്നു).
6.59.47
भयार्ताः प्रपलायन्ते सिंहात्क्षुद्रमृगा इव ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच वासुदेवं धनंजयः ॥ ६.५९.४७ ॥
ഭയപീഡിതരായി അവർ സിംഹത്തിൽ നിന്ന് ചെറിയ മാനുകൾ ഓടുന്നതുപോലെ ഓടുന്നു. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ധനഞ്ജയൻ വാസുദേവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
6.59.48
नोदयाश्वान्यतो भीष्मो विगाहे तद्वलार्णवम् ।
पातयिष्यामि दुर्धर्षं वृद्धं कुरुपितामहम् ॥ ६.५९.४८ ॥
ഭീഷ്മർ ഉള്ളിടത്തേക്ക് കുതിരകളെ തെളിക്കുക. ആ സൈന്യസാഗരത്തിലേക്ക് ഞാൻ കടക്കുന്നു. ജയിക്കാനാകാത്ത വൃദ്ധനായ കുരുപിതാമഹനെ ഞാൻ വീഴ്ത്തും.
6.59.49
ततोऽश्वान्रजतप्रकख्यान्नोदयामास माधवः ।
यतो भीष्मरथो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिमानिव ॥ ६.५९.४९ ॥
അപ്പോൾ മാധവൻ വെള്ളിപോലെ തിളങ്ങുന്ന കുതിരകളെ തെളിച്ചു; ഹേ രാജാവേ, സൂര്യനെപ്പോലെ നോക്കാനാവാത്ത ഭീഷ്മരഥം ഉള്ളിടത്തേക്ക്.
6.59.50
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत् ।
दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे ॥ ६.५९.५० ॥
അപ്പോൾ യുധിഷ്ഠിരന്റെ ആ വലിയ സൈന്യം വീണ്ടും തിരിഞ്ഞു; യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ നേരിടാൻ ഒരുങ്ങുന്ന മഹാബാഹുവായ പാർത്ഥനെ കണ്ടപ്പോൾ.
6.59.51
ततो भीष्मःक कुरुश्रेष्ठ सिंहवद्विनदन्मुहुः ।
धनञ्जयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.५९.५१ ॥
അപ്പോൾ ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, ഭീഷ്മർ സിംഹംപോലെ ആവർത്തിച്ചു ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് ധനഞ്ജയന്റെ രഥത്തെ അമ്പുമഴകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ മൂടി.
6.59.52
क्षणेन स रथस्तस्य सहयः कसहसारथिः ।
शरवर्षेण महता संछन्नो न प्रकाशते ॥ ६.५९.५२ ॥
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അവന്റെ ആ രഥം, കുതിരകളും കൊടിയും സാരഥിയുമായി, വലിയ അമ്പുമഴയാൽ മൂടപ്പെട്ട് കാണാതായി.
6.59.53
वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्त्ववान् ।
चोदयामास तानश्वान्विभिन्नान्भीष्मसायकैः ॥ ६.५९.५३ ॥
എന്നാൽ വാസുദേവൻ, വിഷമിക്കാതെ, ധൈര്യം അവലംബിച്ച്, സത്ത്വശാലിയായി, ഭീഷ്മബാണങ്ങളാൽ മുറിവേറ്റ ആ കുതിരകളെ തെളിച്ചു.
6.59.54
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् ।
पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्वा त्रिभिः शरैः ॥ ६.५९.५४ ॥
അപ്പോൾ പാർത്ഥൻ മേഘഗർജ്ജനം പോലെ മുഴങ്ങുന്ന ദിവ്യധനുസ്സെടുത്ത് മൂന്ന് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഭീഷ്മന്റെ വില്ല് മുറിച്ചു വീഴ്ത്തി.
6.59.55
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः ।
निमिषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव ॥ ६.५९.५५ ॥
വില്ല് മുറിഞ്ഞ ആ കൗരവൻ മറ്റൊരു വലിയ വില്ല് എടുത്തു; കണ്ണിമ ചിമ്മുന്ന നേരംകൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ പിതാവ് അതിൽ ഞാൺ കെട്ടി.
6.59.56
विचकर्ष ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् ।
अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः ॥ ६.५९.५६ ॥
പിന്നീട് അവൻ രണ്ടു കൈകൊണ്ടും മേഘഗർജ്ജനം പോലെ മുഴങ്ങുന്ന വില്ല് വലിച്ചു; അപ്പോൾ കോപിച്ച അർജ്ജുനൻ അതും മുറിച്ചു.
6.59.57
तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः ।
साधु पार्थ महाबाहो साधु भो पाण्डुनन्दन ॥ ६.५९.५७ ॥
ശന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ അവന്റെ ആ വൈദഗ്ധ്യത്തെ പ്രശംസിച്ചു: 'സാധു പാർത്ഥ! സാധു മഹാബാഹോ! സാധു പാണ്ഡുനന്ദന!'
6.59.58
त्वय्येवैतद्युक्तरूपं महत्कर्म धनंजय ।
प्रीतोऽस्मि सुभृशं पुत्र कुरु युद्धं मया सह ॥ ६.५९.५८ ॥
'ധനഞ്ജയാ! ഈ മഹത്തായ കർമ്മം നിനക്കുതന്നെ യോജിച്ചതാണ്. മകനേ, ഞാൻ അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായിരിക്കുന്നു; ഇനി എന്നോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുക.'
6.59.59
इति पार्थं प्रशस्याथ प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः ।
मुमोच समरे वीरः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.५९ ॥
ഇങ്ങനെ പാർത്ഥനെ പ്രശംസിച്ച ശേഷം ആ വീരൻ മറ്റൊരു വലിയ വില്ലെടുത്ത് യുദ്ധത്തിൽ അർജ്ജുനന്റെ രഥത്തിനുനേരെ ശരങ്ങൾ തൊടുത്തു.
6.59.60
अदर्शयद्वासुदेवो हययाने परं बलम् ।
मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलान्व्यचरल्लुघु ॥ ६.५९.६० ॥
വാസുദേവൻ കുതിരത്തേരിൽ തന്റെ പരമമായ വൈദഗ്ധ്യം കാണിച്ചു; അവന്റെ ശരങ്ങളെ നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് വേഗത്തിൽ വൃത്തങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
6.59.61
तथा भीष्मस्तु सुदृढं वासुदेवधनंजयौ ।
विव्याध निशितैर्बाणैः सर्वगात्रेषु भारत ॥ ६.५९.६१ ॥
അതുപോലെ ഭീഷ്മർ വാസുദേവനെയും ധനഞ്ജയനെയും അതിദൃഢമായി മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവരുടെ സർവ്വാംഗങ്ങളിലും തുളച്ചു, ഹേ ഭാരതാ.
6.59.62
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ ।
गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लेखनाङ्क्तितौ ॥ ६.५९.६२ ॥
ഭീഷ്മബാണങ്ങളാൽ മുറിവേറ്റ ആ രണ്ടു നരവ്യാഘ്രന്മാരും, കൊമ്പുരസ്സുകളാൽ അടയാളപ്പെട്ട കോപിച്ച രണ്ടു കാളകളെപ്പോലെ തിളങ്ങി.
6.59.63
पुनश्चापि सुसंरब्धः शरैः शतसहस्रशः ।
कृष्णयोर्युधि संरब्धो भीष्माः प्राच्छादयद्दिशः ।
पार्थोऽपि समरे क्रुद्धो भीष्मस्यावारयद्दिशः ॥ ६.५९.६३ ॥
വീണ്ടും അത്യന്തം കോപിച്ച ഭീഷ്മർ യുദ്ധത്തിൽ ഇരുവരായ കൃഷ്ണന്മാരുടെ മേൽ ലക്ഷങ്ങളോളം അമ്പുകളാൽ ദിക്കുകളെ മൂടി. യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച പാർത്ഥനും ഭീഷ്മരുടെ ദിക്കുകളെ തടഞ്ഞു.
6.59.64
वार्ष्णेयं च शरैस्तीक्ष्णैः कम्पयामास रोषितः ।
मुहुरभ्यर्दयन्भीष्मः प्रहस्य स्वनवत्तदा ॥ ६.५९.६४ ॥
കോപിച്ച ഭീഷ്മർ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ വാർഷ്ണേയനെ (കൃഷ്ണനെ) വിറപ്പിച്ചു. ആവർത്തിച്ച് പീഡിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭീഷ്മർ അപ്പോൾ ചിരിച്ച് ഗർജ്ജിച്ചു.
6.59.65
ततस्तु कृष्णः समरे दृष्ट्वा भीष्मपराक्रमम् ।
संप्रेक्ष्य च महाबाहुः पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ॥ ६.५९.६५ ॥
അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ കൃഷ്ണൻ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മരുടെ പരാക്രമം കണ്ടു, പാർത്ഥന്റെ മൃദുയുദ്ധരീതിയും നോക്കി.
6.59.66
भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि ।
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः ॥ ६.५९.६६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഇടവിടാതെ അമ്പുമഴ ചൊരിഞ്ഞ്, ഇരുസേനകളുടെയും മധ്യത്തിൽ എത്തി സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ഭീഷ്മരെ (കണ്ടു).
6.59.67
वारन्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ।
युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ॥ ६.५९.६७ ॥
പാണ്ഡുപുത്രന്റെ സേനയിലെ മികച്ച രഥികളെയും സൈനികരെയും വധിച്ചുകൊണ്ട്, യുഗാന്തം പോലെ സംഹാരം വരുത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഭീഷ്മൻ യുധിഷ്ഠിരന്റെ സേനയിൽ (നിന്നു).
6.59.68
अमृष्यमाणो भगवान्केशवः परवीरहा ।
अचिन्तयदमेयात्मा नास्ति यौधिष्ठिरं बलम् ॥ ६.५९.६८ ॥
സഹിക്കാനാകാത്ത ഭഗവാൻ കേശവൻ, ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, അളവറ്റ ആത്മാവുള്ളവൻ, യുധിഷ്ഠിരന്റെ സേനയ്ക്ക് ബലമില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ചു.
6.59.69
एकाह्ना हि रणे भीष्मो नाशयेद्देवदानवान् ।
किं नु पाण्डुसुतान्युद्धे सबलान्सपदानुगान् ॥ ६.५९.६९ ॥
ഭീഷ്മർക്ക് യുദ്ധത്തിൽ ഒരൊറ്റ ദിവസംകൊണ്ട് ദേവന്മാരെയും ദാനവരെയും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും; പിന്നെ സേനയോടും കാലാൾ അനുചരന്മാരോടുംകൂടിയ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ നശിപ്പിക്കില്ലേ?
6.59.70
द्रवते च महासैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः ।
एते च कौरवास्तूर्णं प्रभग्नान्वीक्ष्य सोमकान् ॥ ६.५९.७० ॥
മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവന്റെ മഹാസേന ഓടിപ്പോകുന്നു; ഈ കൗരവരും സോമകർ വേഗം തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട് (ആഹ്ലാദിക്കുന്നു).
6.59.71
प्राद्रवन्ति रणे दृष्ट्वा हर्षयन्तः पितामहम् ।
सोहं भीष्मं निहन्म्यद्य पाण्डवार्थाय दंशितः ॥ ६.५९.७१ ॥
യുദ്ധത്തിൽ പിതാമഹനെ കണ്ട് ആഹ്ലാദിച്ചുകൊണ്ട് അവർ മുന്നോട്ടു കുതിക്കുന്നു. പാണ്ഡവരുടെ നന്മയ്ക്കായി കവചം ധരിച്ച ഞാൻ ഇന്ന് ഭീഷ്മരെ വധിക്കും.
6.59.72
भारमेतं विनेष्यामि पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अर्जुनो हि शरैस्तीक्ष्णैर्वध्यमानोऽपि संयुगे ॥ ६.५९.७२ ॥
മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരുടെ ഈ ഭാരം ഞാൻ നീക്കും. യുദ്ധത്തിൽ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അർജുനൻ മുറിവേറ്റാലും (ഞാൻ നീക്കും).
6.59.73
कर्तव्यं नाभिजानाति रणे भीष्मस्य गौरवात् ।
तथा चिन्तयतस्तस्य भूय एव पितामहः ।
प्रेषयामास संक्रुद्धः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.५९.७३ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മൻ തന്റെ ഗൗരവം കാരണം എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിഞ്ഞില്ല. അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചിരിക്കെ പിതാമഹൻ വീണ്ടും കോപത്തോടെ പാർത്ഥന്റെ രഥത്തിന് നേരെ അമ്പുകൾ അയച്ചു.
6.59.74
तेषां बहुत्वासु भृसं शराणां ।
दिशश्च सर्वाः पिहिता बभूवुः ।
न चान्तरिक्षं न दिशो न भूमि-
र्न भास्करोऽदृश्यत रश्मिमालीक ॥ ६.५९.७४ ॥
ആ അമ്പുകളുടെ ബാഹുല്യം കൊണ്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളും ഇടതൂർന്ന് മൂടപ്പെട്ടു. ആകാശവും ദിക്കുകളും ഭൂമിയും കാണാതായി; രശ്മിമാലിയായ സൂര്യനും കാണപ്പെട്ടില്ല.
6.59.75
ववुश्च वातास्तुमुलाः सधूमा ।
दिशश्च सर्वाः क्षुभिता बभूवुः।
द्रोणो विकर्णोऽथ जयद्रथश्च ।
भूरिश्रवाः कृतवर्मा कृपश्च ॥ ६.५९.७५ ॥
പുകയോടുകൂടിയ ഭയങ്കരമായ കാറ്റുകൾ വീശി; എല്ലാ ദിക്കുകളും ഇളകിമറിഞ്ഞു. ദ്രോണൻ, വികർണൻ, ജയദ്രഥൻ, ഭൂരിശ്രവസ്, കൃതവർമ്മാവ്, കൃപൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
6.59.76
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
विन्दानुविन्दौ च सुदक्षिणश्च।
प्राच्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
वसातयः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.७६ ॥
ശ്രുതായു, അംബഷ്ഠരുടെ രാജാവ്, വിന്ദനും അനുവിന്ദനും, സുദക്ഷിണൻ, കിഴക്കൻ രാജാക്കന്മാർ, സൗവീരരുടെ എല്ലാ ഗണങ്ങളും, വസാതികൾ, ക്ഷുദ്രകരും മാളവരും എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
6.59.77
किरीटिनं त्वरमाणाभिस्रु-
र्निदेशगाः शान्तनवस्य राज्ञः।
तं वाजिपादातरथौघजालै-
रनेकसाहस्रशतैर्ददर्श ॥ ६.५९.७७ ॥
ശന്തനുപുത്രനായ രാജാവിന്റെ (ഭീഷ്മന്റെ) കല്പന പാലിക്കുന്നവർ വേഗത്തിൽ കിരീടിയുടെ (അർജുനന്റെ) നേർക്ക് മുന്നേറി. കുതിര, കാലാൾ, രഥസമൂഹങ്ങളുടെ വലയത്തോടും ആയിരക്കണക്കിന് സൈനികരോടും കൂടി അവർ അവനെ കണ്ടു.
6.59.78
किरीटिनं संपरिवार्यमाणं ।
शिनेर्नप्ता वारणयूथपैश्च।
ततस्तु दृष्ट्वार्जुनवासुदेवौ ।
पदातिनागाश्वरथैः समन्तात् ॥ ६.५९.७८ ॥
കിരീടധാരിയായ അർജുനനെ ചുറ്റിവളയുന്നത് കണ്ട്, ശിനിയുടെ പൗത്രൻ ആനത്തലവന്മാരോടൊപ്പം, അർജുനനെയും വാസുദേവനെയും കാലാൾ, ആന, കുതിര, രഥങ്ങളാൽ എല്ലാ വശങ്ങളിലും വളഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
6.59.79
अभिद्रुतौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ ।
शिनिप्रवीरोऽभिससार तूर्णम्।
स तान्यनीकानि महाधनुष्मान् ।
शिनिप्रवीरः सहसाऽभिपत्य ॥ ६.५९.७९ ॥
ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ ആ രണ്ടുപേരെയും ആക്രമിക്കുന്നതിനിടെ ശിനിവീരൻ വേഗത്തിൽ മുന്നേറി. ആ മഹാധനുർധാരിയായ ശിനിവീരൻ പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞടുത്ത് ആ സേനകളെ ആക്രമിച്ചു.
6.59.80
चकार साहाय्यमथार्जुनस्य ।
विष्णुर्यथा वृत्रनिषूदनस्य।
विशीर्णनागाश्वरथध्वजौघं ।
भीष्मेण वित्रासितसर्वयोधम् ॥ ६.५९.८० ॥
അപ്പോൾ അവൻ അർജുനനെ സഹായിച്ചു, വൃത്രനെ വധിച്ചവനെ വിഷ്ണു സഹായിച്ചതുപോലെ. ഭീഷ്മനാൽ എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും ഭയപ്പെട്ടപ്പോൾ ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും കൊടികളും കൂട്ടമായി ചിതറിപ്പോയി.
6.59.81
युधिष्ठिरानीकमभिद्रवन्तं ।
प्रोवाच संदृश्य शिनिप्रवीरः ।
क्व क्षत्रिया यास्यथ नैष धर्मः ।
सतां पुरस्तात्कथितः पुराणैः ॥ ६.५९.८१ ॥
യുധിഷ്ഠിരന്റെ സേനയെ ആക്രമിക്കുന്നത് കണ്ട് ശിനിവീരൻ പറഞ്ഞു: 'ക്ഷത്രിയരേ, എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ഇത് ധർമ്മമല്ല; സജ്ജനങ്ങൾക്കായി പുരാണങ്ങൾ മുമ്പേ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.'
6.59.82
मा स्वां प्रतिज्ञां त्यजत प्रवीराः ।
स्वं वीरधर्मं परिपालयध्वम्।
तान्वासवानन्तरजो निशाम्य ।
नरेन्द्रमुख्यान्द्रवतः समन्तात् ॥ ६.५९.८२ ॥
'വീരന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിക്കരുത്; നിങ്ങളുടെ വീരധർമ്മം പാലിക്കുക.' ഇന്ദ്രന്റെ അനുജൻ (അർജുനൻ) ആ പ്രധാന രാജാക്കന്മാർ എല്ലാ വശങ്ങളിലേക്കും ഓടുന്നത് കേട്ടറിഞ്ഞു.
6.59.83
पार्थस्य दृष्टवा मृदुयुद्धातां च ।
भीष्मं च सङ्ख्ये समुदीर्यमाणम्।
अमृष्यमाणः स ततो महात्मा ।
यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता ॥ ६.५९.८३ ॥
പാർത്ഥന്റെ മൃദുവായ യുദ്ധവും യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മർ അടിയേൽക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, ദാശാർഹരുടെ സർവ്വ പ്രഭുവും യശസ്വിയുമായ ആ മഹാത്മാവ് സഹിക്കാനാകാതെയായി.
6.59.84
उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् ।
दृष्ट्वा कुरूनापततः समग्रान्।
ये यान्ति ते यान्तु शिनिप्रवीर ।
येऽपि स्थिताः सात्वत तेऽपि यान्तु ॥ ६.५९.८४ ॥
ശൈനേയനെ (സാത്യകിയെ) പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു — കൗരവരെല്ലാം മുന്നോട്ട് പായുന്നത് കണ്ട്. പോകുന്നവർ പോകട്ടെ; ശിനിവീരാ, നിൽക്കുന്നവരും പോകട്ടെ, സാത്വതാ.
6.59.85
भीष्मं रथात्पश्य निपात्यमानं ।
द्रोणं च सङ्ख्ये सगणं मयाऽद्य।
न सारथेः सात्वत कौरवाणां ।
क्रुद्धस्य मुच्येत रणेऽद्य कश्चित् ॥ ६.५९.८५ ॥
ഭീഷ്മർ തേരിൽനിന്ന് വീഴ്ത്തപ്പെടുന്നത് നോക്കൂ; യുദ്ധത്തിൽ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ദ്രോണരും ഇന്ന് എന്നാൽ വീഴ്ത്തപ്പെടും. ഓ സാത്വതാ, ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച സാരഥിയുടെ കയ്യിൽനിന്ന് ഒരു കൗരവനും രക്ഷപ്പെടില്ല.
6.59.86
तस्मादहं गृह्य रथाङ्गमुग्रं ।
प्राणं हरिष्यामि महाव्रतस्य।
निहत्य भीष्मं सगणं तथाजौ ।
द्रोणं च शैनेय रथप्रवीरौ ॥ ६.५९.८६ ॥
അതിനാൽ ഞാൻ ഉഗ്രമായ രഥചക്രം എടുത്ത് മഹാവ്രതന്റെ (ഭീഷ്മരുടെ) പ്രാണൻ അപഹരിക്കും; ഓ ശൈനേയാ, യുദ്ധത്തിൽ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഭീഷ്മരെയും, രഥവീരരിൽ പ്രധാനികളായ ദ്രോണരെയും വധിച്ചിട്ട്.
6.59.87
संपादयिष्याम्यहमद्य हृष्टः ॥ ६.५९.८७ ॥
ഞാൻ ഇന്ന് സന്തോഷത്തോടെ (അത്) നിറവേറ്റും.
6.59.88
इतीदमुक्त्वा स महानुभावः ।
सस्मार चक्रं निशितं पुराणम्।
सुदर्शनं चिन्तितमात्रमेव ।
तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह ॥ ६.५९.८८ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹാനുഭാവൻ പുരാതനവും മൂർച്ചയേറിയതുമായ ചക്രമായ സുദർശനത്തെ സ്മരിച്ചു; ചിന്തിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അത് സ്വയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻകൈയിൽ കയറിയിരുന്നു.
6.59.89
तच्चक्रपद्मं प्रगृहीतमाजौ ।
रराज नारायणबाहुनालम्।
यथादिपद्मं तरुणार्कवर्णं ।
रराज नारायणनाभिजातमक् ॥ ६.५९.८९ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച ആ ചക്രപദ്മം നാരായണന്റെ ബാഹുവാകുന്ന നാളത്തോടുകൂടി, നാരായണന്റെ നാഭിയിൽനിന്ന് ജനിച്ച ആദിപദ്മം പോലെ, ഉദയസൂര്യന്റെ വർണ്ണത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു.
6.59.90
तत्कृष्णकोपोदयसूर्यबुद्धं ।
क्षुरान्ततीक्ष्णाग्रसुजातपत्रम्।
तेस्यैव देहोरुसरःप्ररूढं ।
रराज नारायणबाहुनालम् ॥ ६.५९.९० ॥
കൃഷ്ണന്റെ കോപമാകുന്ന ഉദയസൂര്യനാൽ വിരിഞ്ഞ അത്, ക്ഷുരത്തിന്റെ അഗ്രംപോലെ മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങളുള്ള മനോഹര ദളങ്ങളോടെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശാലമായ ദേഹമാകുന്ന സരസ്സിൽ വളർന്ന്, നാരായണന്റെ ബാഹുവാകുന്ന നാളത്തോടെ പ്രകാശിച്ചു.
6.59.91
वेगेन कृष्मः प्रससार भीष्मम् ॥ ६.५९.९१ ॥
കൃഷ്ണൻ വേഗത്തിൽ ഭീഷ്മരുടെ നേർക്ക് കുതിച്ചു.
6.59.92
घनो यथा खे तडितावनद्धः ॥ ६.५९.९२ ॥
ആകാശത്ത് മിന്നലിനാൽ പൊതിഞ്ഞ മേഘം പോലെ.
6.59.93
तमात्तचक्रं प्रणदन्तमुच्चैः ।
क्रुद्धं महेन्द्रावरजं समीक्ष्य ।
सर्वाणि भूतानि भृशं विनेदुः ।
क्षयं कुरूणामिव चिन्तयित्वा ॥ ६.५९.९३ ॥
ചക്രം പിടിച്ച്, ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ച്, കോപിച്ചുനിൽക്കുന്ന മഹേന്ദ്രന്റെ അനുജനെ കണ്ട്, കുരുക്കളുടെ നാശം ചിന്തിച്ചതുപോലെ സർവ്വഭൂതങ്ങളും അത്യധികം നിലവിളിച്ചു.
6.59.94
स वासुदेवः प्रगृहीतचक्रः ।
संवर्तयिष्यन्निव सर्वलोकम्।
अभ्युत्पतँल्लोकगुरुर्बभासे ।
भूतानि धक्ष्यन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.९४ ॥
ചക്രം കയ്യിലെടുത്ത ആ വാസുദേവൻ, സർവലോകത്തെയും സംഹരിക്കാനിരിക്കുന്നതുപോലെ, ലോകഗുരു ഉയർന്നുപൊങ്ങി, ജീവികളെ ദഹിപ്പിക്കാനിരിക്കുന്ന ധൂമകേതുപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
6.59.95
गोविन्दमाजावविमूढचेताः ॥ ६.५९.९५ ॥
യുദ്ധത്തിൽ മോഹിതമല്ലാത്ത മനസ്സോടെ അവൻ ഗോവിന്ദനെ (കണ്ടു).
6.59.96
एह्येहि देवेश जगन्निवास ।
नमोस्तु ते माधव चक्रपाणे।
प्रसह्य मां पातय लोकनाथ ।
रथोत्तमात्सर्वशरण्य सङ्ख्ये ॥ ६.५९.९६ ॥
വരൂ, വരൂ, ദേവേശാ, ജഗന്നിവാസാ! മാധവാ, ചക്രപാണേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ലോകനാഥാ, ബലമായി എന്നെ ഉത്തമരഥത്തിൽനിന്ന് വീഴ്ത്തൂ, യുദ്ധത്തിൽ സർവർക്കും ശരണ്യനായവനേ!
6.59.97
त्वया हतस्यापि ममाऽद्य कृष्ण ।
श्रेयः परिस्मिन्निह चैव लोके।
संभावितोऽस्म्यन्धकवृष्णिनाथ ।
लोकैस्त्रिभिर्वीर तवाभियानात् ॥ ६.५९.९७ ॥
കൃഷ്ണാ! ഇന്ന് നിന്നാൽ വധിക്കപ്പെട്ടാലും എനിക്ക് ശ്രേയസ്സ് തന്നെ, ഈ ലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും. അന്ധക-വൃഷ്ണികളുടെ നാഥാ, വീരാ! നിന്റെ ആക്രമണത്താൽ ഞാൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളാലും ആദരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
6.59.98
रथादवप्लुत्य ततस्त्वरावान् ।
पार्थोऽप्यनुद्रुत्य यदुप्रवीरम्।
जग्राह पीनोत्तमलम्बबाहुं ।
बाह्वोर्हरिं व्यायतपीनबाहुः ॥ ६.५९.९८ ॥
അപ്പോൾ രഥത്തിൽനിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി, വേഗത്തിൽ പാർത്ഥനും യാദവവീരനെ പിന്തുടർന്ന് അവന്റെ തടിച്ച, ഉത്തമമായ, നീണ്ട ബാഹുക്കളെ പിടിച്ചു; നീണ്ടതും തടിച്ചതുമായ ബാഹുക്കളുള്ള അവൻ ഹരിയെ ബാഹുക്കളാൽ പിടിച്ചു.
6.59.99
निगृह्यमणाश्च तदाऽऽदिदेवो ।
भृश सरोषः किल नाम योगी ।
आदाय वेगेन जगाम विष्णु-
र्जिष्णुं महावात इवैकवृक्षम् ॥ ६.५९.९९ ॥
അപ്പോൾ ആദിദേവൻ, നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട, അതിരോഷം പൂണ്ട യോഗിയായി, വേഗത്തിൽ വിഷ്ണു ജിഷ്ണുവിനെ (അർജുനനെ) എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി, മഹാവായു ഒരു മരം കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
6.59.100
पार्थस्तु विष्टभ्य बलेन पादौ ।
भीष्मान्तिकं तूर्णमभिद्रवन्तम्।
बलान्निजग्राह हरिं किरीटी ।
पदेऽथ राजन्दशमे कथंचित् ॥ ६.५९.१०० ॥
പാർത്ഥൻ ബലത്തോടെ അവന്റെ പാദങ്ങൾ തടഞ്ഞ്, ഭീഷ്മന്റെ അടുത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ കുതിക്കുന്ന ഹരിയെ (കൃഷ്ണനെ) കിരീടി ബലാൽക്കാരമായി പിടിച്ചു. രാജാവേ, പത്താമത്തെ അടിയിൽ എങ്ങനെയോ.
6.59.101
अवस्थितं च प्रणिपत्य कृष्णं ।
प्रीतोऽर्जुनः काञ्चनचित्रमाली।
उवाच कोपे प्रतिसंहरेति ।
गतिर्भवान्केशव पाण्डवानाम् ॥ ६.५९.१०१ ॥
നിന്നിരുന്ന കൃഷ്ണനെ വണങ്ങി, സന്തുഷ്ടനായ അർജുനൻ — സ്വർണ്ണ മാലയണിഞ്ഞവൻ — പറഞ്ഞു: "കോപം പിൻവലിക്കുക. കേശവാ, അങ്ങാണ് പാണ്ഡവരുടെ ആശ്രയം."
6.59.102
न हास्यते कर्म यथाप्रतिज्ञं ।
पुत्रैः शपे केशव सोदरैश्च ।
अन्तं करिष्यामि यथा कुरूणां ।
त्वयाऽहमिन्द्रानुजसंप्रयुक्तः ॥ ६.५९.१०२ ॥
പ്രതിജ്ഞപ്രകാരം കർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടില്ല. കേശവാ, എന്റെ പുത്രന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും സാക്ഷിയാക്കി ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു — നിന്റെ സഹായത്താൽ കുരുക്കളെ ഞാൻ അവസാനിപ്പിക്കും.
6.59.103
ततः प्रतिज्ञां समयं च तस्य ।
जनार्दनः प्रीतमना निशम्य।
स्थितः प्रिये कौरवसत्तमस्य ।
रथं सचक्रः पुनरारुरोह ॥ ६.५९.१०३ ॥
അപ്പോൾ അവന്റെ പ്രതിജ്ഞയും ഉടമ്പടിയും കേട്ട് ജനാർദ്ദനൻ സന്തുഷ്ടനായി. പ്രിയനായ കുരുശ്രേഷ്ഠന്റെ അരികിൽ നിന്ന ശേഷം, ചക്രത്തോടെ രഥത്തിൽ വീണ്ടും കയറി.
6.59.104
ततः प्रतिज्ञां समवाप्य भीष्मः ।
कृताञ्चलिः स्तुत्यमथाकरोद्वै ।
त्रैविक्रमे यस्य वपुर्बभासे ।
तथैव दृष्ट्वा तु समुञ्ज्वलन्तम् ॥ ६.५९.१०४ ॥
അപ്പോൾ പ്രതിജ്ഞ ലഭിച്ച ഭീഷ്മർ കൈകൂപ്പി സ്തുത്യനായവനെ സ്തുതിച്ചു — ത്രിവിക്രമത്തിൽ (മൂന്ന് ചുവടുകളിൽ) ആരുടെ ശരീരം പ്രകാശിച്ചുവോ അവനെ; അത്രയും ജ്വലിക്കുന്നവനെ കണ്ടപ്പോൾ.
6.59.105
प्रगृह्य शङ्खं द्विषताकं निहन्ता ।
स तानभूषून्पुनराददानः ।
भीष्मं शरैः संपरिवार्य सङ्ख्ये ।
चिच्छेद भूरिश्रवसश्च चापम् ॥ ६.५९.१०५ ॥
ശത്രുസംഹാരകൻ ശംഖം ഉയർത്തി, വീണ്ടും ആയുധങ്ങളെടുത്ത്, യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മരെ അമ്പുകളാൽ പൂർണമായി വളഞ്ഞ്, ഭൂരിശ്രവസ്സിന്റെ വില്ല് മുറിച്ചു.
6.59.106
शल्यं च विद्ध्वा नवभिः पृषत्कै-
र्दुर्योधं वक्षसि निर्बिभेद।
विनादयामास ततो दिशश्च ।
स पाञ्चजन्यस्य रवेण शौरिः ॥ ६.५९.१०६ ॥
ശല്യനെയും ഒമ്പത് അമ്പുകളാൽ തുളച്ച്, ദുര്യോധനന്റെ മാറിൽ തുളച്ചുകയറി; പിന്നീട് പാഞ്ചജന്യശംഖിന്റെ നാദത്താൽ ശൗരി ദിക്കുകളെ മുഴക്കി.
6.59.107
व्याविद्धनिष्काङ्गदकुण्डलं तं ।
रजोविकीर्णाञ्चितपद्मनेत्रम् ।
विशुद्धदंष्ट्रं प्रगृहीतशङ्खं ।
विचुक्रुशुः प्रेक्ष्य कुरुप्रवीराः ॥ ६.५९.१०७ ॥
നിഷ്കവും അംഗദവും കുണ്ഡലങ്ങളും ആടിക്കൊണ്ടിരുന്ന, പൊടിപിടിച്ച താമരക്കണ്ണുകളും ശുദ്ധദന്തങ്ങളുമുള്ള, ശംഖം പിടിച്ച അവനെ കണ്ട് കുരുവീരന്മാർ നിലവിളിച്ചു.
6.59.108
मृदङ्गभेरीपणवप्रणादा ।
नेमिस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
ससिंहनादाश्च बभूवुरुग्राः ।
सर्वेष्वनीकेषु ततः कुरूणाम् ॥ ६.५९.१०८ ॥
മൃദംഗം, ഭേരി, പണവം എന്നിവയുടെ ഭയങ്കര നാദങ്ങളും, രഥചക്രങ്ങളുടെ മുഴക്കവും, ദുന്ദുഭിയുടെ ഘോഷവും, സിംഹനാദങ്ങളും അപ്പോൾ കുരുസേനകളിലെല്ലാം ഉഗ്രമായി ഉയർന്നു.
6.59.109
गाण्डीवघोषः स्तनयित्नुकल्पो ।
जगाम पार्थस्य नभो दिशश्च।
जग्मुश्च बाणा विमलाः प्रसन्नाः ।
सर्वा दिशः पाण्डवचापमुक्ताः ॥ ६.५९.१०९ ॥
ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ഘോഷം ഇടിമുഴക്കം പോലെ പാർത്ഥന്റെ ആകാശത്തും ദിക്കുകളിലും എത്തി; പാണ്ഡവന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ട നിർമലവും പ്രസന്നവുമായ അമ്പുകൾ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പോയി.
6.59.110
तं कौरवाणामधिपो जवेन ।
भीष्मेण भूरिश्रवसा च सार्धम्।
अभ्युद्ययावुद्यतबाणपाणिः ।
कक्षं दिधक्षन्निव धूमकेतुः ॥ ६.५९.११० ॥
കൗരവരുടെ ആ അധിപൻ വേഗത്തിൽ ഭീഷ്മനോടും ഭൂരിശ്രവസ്സിനോടും ഒപ്പം മുന്നേറി; കയ്യിൽ അമ്പുകൾ ഉയർത്തി, ഉണങ്ങിയ പുല്ല് ദഹിപ്പിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്ന ധൂമകേതു അഗ്നിപോലെ.
6.59.111
अथार्जुनाय प्रजिघाय भल्लान् ।
भूरिश्रवाः सप्त सुवर्णपुङ्खान्।
दुर्योदनस्तोमरमुग्रवेगं ।
शल्यो गदां शान्तनवश्च शक्तिम् ॥ ६.५९.१११ ॥
അപ്പോൾ ഭൂരിശ്രവസ്സ് അർജുനന് നേരെ സ്വർണ്ണച്ചിറകുകളുള്ള ഏഴ് ഭല്ലങ്ങൾ അയച്ചു; ദുര്യോധനൻ ഉഗ്രവേഗമുള്ള തോമരവും, ശല്യൻ ഗദയും, ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ ഭീഷ്മൻ ശക്തിയും എറിഞ്ഞു.
6.59.112
स सप्तभिः सप्त शरप्रवेकान् ।
संवार्य भीरिश्रवसा विसृष्टान् ।
शितेन दुर्योधनबाहुमुक्तं ।
क्षुरेण तत्तोमरमुन्ममाथ ॥ ६.५९.११२ ॥
ഭൂരിശ്രവസ്സ് അയച്ച അമ്പുകളെ ഏഴ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് തടഞ്ഞ്, ദുര്യോധനന്റെ ഭുജത്തിൽ നിന്ന് വിട്ട ആ തോമരത്തെ മൂർച്ചയുള്ള ക്ഷുരംകൊണ്ട് തകർത്തു.
6.59.113
ततः शुभामापततीं स शक्तिं ।
विद्युत्प्रभां शान्तनवेन मुक्ताम्।
गदां च मद्राधिपबाहुमुक्तां ।
द्वाभ्यां शराभ्यां निचर्त वीरः ॥ ६.५९.११३ ॥
അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ ഭീഷ്മൻ അയച്ച മിന്നൽപ്രഭയുള്ള ആ ശുഭശക്തിയെയും, മദ്രാധിപന്റെ (ശല്യന്റെ) ഭുജത്തിൽ നിന്ന് വിട്ട ഗദയെയും ആ വീരൻ രണ്ട് അമ്പുകൾകൊണ്ട് മുറിച്ചുവീഴ്ത്തി.
6.59.114
ततो भुजाभ्यां बलवद्विकृष्य ।
चित्रं धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम् ।
माहेन्द्रमस्रं विधिवत्सुघोरं ।
प्रादुश्चकाराद्भुतमन्तरिक्षे ॥ ६.५९.११४ ॥
പിന്നെ ഇരു ഭുജങ്ങളും കൊണ്ട് ശക്തിയായി വലിച്ച്, അത്ഭുതവും അളവറ്റതുമായ ഗാണ്ഡീവ വില്ലിൽ ഇന്ദ്രസംബന്ധിയായ അതിഘോരമായ അസ്ത്രം നിയമപ്രകാരം തൊടുത്ത്, ആകാശത്ത് അത്ഭുതം തീർത്തു.
6.59.115
तेनोत्तमास्त्रेण ततो महात्मा ।
सर्वाण्यनीकानि महाधनुष्मान्।
शरौघजालैर्विमलाग्निवर्णै-
र्निवारयामास किरीटमाली ॥ ६.५९.११५ ॥
ആ ഉത്തമാസ്ത്രംകൊണ്ട് മഹാത്മാവും മഹാധനുർധരനുമായ കിരീടമാലി, ശുദ്ധാഗ്നിവർണ്ണമുള്ള ശരസമൂഹങ്ങളുടെ വലയാൽ സർവ്വ സൈന്യങ്ങളെയും തടഞ്ഞുനിർത്തി.
6.59.116
शिलीमुखाः पार्थधनुःप्रमुक्ता ।
रथान्ध्वजाग्राणि धनूंषि बाहून् ।
निकृत्य देहान्विविशुः परेषां ।
नरेन्द्रनागेन्द्रतुरङ्गमाणाम् । ॥ ६.५९.११६ ॥
പാർത്ഥന്റെ വില്ലിൽനിന്ന് തൊടുത്ത ശരങ്ങൾ ശത്രുക്കളുടെ രഥങ്ങളെയും ധ്വജാഗ്രങ്ങളെയും വില്ലുകളെയും ബാഹുക്കളെയും മുറിച്ച്, രാജാക്കന്മാരുടെയും മഹാഗജങ്ങളുടെയും കുതിരകളുടെയും ദേഹങ്ങളിൽ കടന്നു.
6.59.117
ततो दिशः सोऽनुदिशश्च पार्थः ।
शरैः सुधारैः समरे वितत्य ।
गाण्डीवशब्देन मनांसि तेषां ।
किरीटमाली व्यथयांचकार ॥ ६.५९.११७ ॥
അനന്തരം പാർത്ഥൻ യുദ്ധത്തിൽ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ ദിക്കുകളും ഉപദിക്കുകളും നിറച്ച്, ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദത്താൽ കിരീടമാലി അവരുടെ മനസ്സുകളെ വ്യഥിതമാക്കി.
6.59.118
तस्मिंस्तथा घोरतमे प्रवृत्ते ।
शङ्खस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च।
अन्तर्हिता गाण्डिवनिःस्वनेन ।
बभूवुरुग्राश्वरथप्रणादाः ॥ ६.५९.११८ ॥
ആ അതിഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ ശംഖധ്വനികളും ദുന്ദുഭിനാദങ്ങളും ഗാണ്ഡീവനാദത്തിൽ മറഞ്ഞുപോയി; കുതിരകളുടെയും രഥങ്ങളുടെയും ഉഗ്ര ഘോഷങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിച്ചു.
6.59.119
गाण्डीवशब्दं तमथो विदित्वा ।
विराटराजप्रमुखाः प्रवीराः।
पाञ्चालराजो द्रुपदश्च वीर-
स्तं देशमाजग्मुरदीनसत्त्वाः ॥ ६.५९.११९ ॥
ആ ഗാണ്ഡീവനാദം അറിഞ്ഞ് വിരാടരാജാവ് മുഖ്യരായ പ്രവീരന്മാരും പാഞ്ചാലരാജാവായ വീരൻ ദ്രുപദനും അദീനസത്ത്വരായി ആ സ്ഥലത്തേക്ക് വന്നു.
6.59.120
सर्वाणि सैन्यानि तु तावकानि ।
यतोयतो गाण्डिवजः प्रणादः ।
ततस्ततः सन्नतिमेव जग्मु-
र्न तं प्रतीपोऽभिससार कश्चित् ॥ ६.५९.१२० ॥
നിങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളെല്ലാം ഗാണ്ഡീവത്തിൽനിന്നുയർന്ന ശബ്ദം എവിടെയെല്ലാം കേട്ടുവോ അവിടേക്കെല്ലാം തല കുനിച്ചു പോയി; അവനെ എതിർക്കാൻ ആരും മുന്നോട്ടുവന്നില്ല.
6.59.121
तस्मिन्सुघोरे कनृप संप्रहारे ।
हताः प्रवीराः सरथाश्वसूताः।
गजाश्च नाराचनिपाततप्ता ।
महापताकाः शुभरुक्मकक्ष्याः ॥ ६.५९.१२१ ॥
ആ അതിഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ, രാജാവേ, വീരന്മാർ രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, സാരഥികൾ എന്നിവയോടുകൂടി വധിക്കപ്പെട്ടു; ഇരുമ്പമ്പുകളുടെ വീഴ്ചയാൽ പൊള്ളിയ ആനകളും വലിയ കൊടികളും മനോഹരമായ സ്വർണ്ണകവചങ്ങളുമുള്ളവയും വീണു.
6.59.122
परीतसत्वाः सहसा निपेतुः ।
किरीटिना भिन्नतनुत्रकायाः ।
दृढं हताः पात्रिभिरुग्रवेगैः ।
पार्थेन भल्लैर्विमलैः शिताग्नैः ॥ ६.५९.१२२ ॥
ധൈര്യം തകർന്ന് അവർ പെട്ടെന്ന് വീണു; കിരീടിയാൽ അവരുടെ ശരീരങ്ങളും കവചങ്ങളും പിളർക്കപ്പെട്ടു; ഭയങ്കര വേഗമുള്ള അമ്പുകളാൽ ആഴത്തിൽ മുറിവേറ്റു, പൃഥാപുത്രന്റെ നിർമ്മലവും അഗ്നിതുല്യവുമായ മൂർച്ചയുള്ള ഭല്ലങ്ങളാൽ.
6.59.123
निकृत्तयन्त्रा निहतेन्द्रकीला ।
ध्वजा महान्तो ध्वजिनिमुखेषु।
पदातिसङ्घाश्च रथाश्च सङ्ख्ये ।
हयाश्च नागाश्च धनञ्जयेन ॥ ६.५९.१२३ ॥
യന്ത്രങ്ങൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു, ഇന്ദ്രകീലങ്ങൾ തകർന്നു; സേനകളുടെ മുന്നണികളിൽ വലിയ കൊടികൾ വീണു; യുദ്ധത്തിൽ കാലാൾസംഘങ്ങളും രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും ധനഞ്ജയനാൽ (അർജുനനാൽ) വധിക്കപ്പെട്ടു.
6.59.124
बाणाहतास्तूर्णमपेतसत्वा ।
विष्टभ्य गात्राणि निपेतुरुर्व्याम् ।
ऐन्द्रेण तेनास्त्रवरेण राजन् ।
महाहवे भिन्नतनुत्रदेहाः ॥ ६.५९.१२४ ॥
അമ്പുകളേറ്റ് അവർ പെട്ടെന്ന് ജീവനറ്റവരായി; ശരീരങ്ങളെ താങ്ങിനിർത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും അവർ ഭൂമിയിൽ വീണു. രാജാവേ, ആ ശ്രേഷ്ഠമായ ഐന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ, ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, അവരുടെ ദേഹങ്ങളും കവചങ്ങളും ഛിന്നമായി.
6.59.125
ततः शरौघैर्निशितैः किरीटिना ।
नृदेहशस्त्रक्षतलोहितोदा।
नदी सुघोरा नरमेदफेना ।
प्रवर्तिता तत्र रणाजिरे वै ॥ ६.५९.१२५ ॥
അപ്പോൾ കിരീടി (അർജ്ജുനൻ) മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹങ്ങളാൽ ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മനുഷ്യശരീരങ്ങളിലും ആയുധമുറിവുകളിലും നിന്ന് ഒഴുകിയ രക്തജലവും മനുഷ്യമജ്ജയുടെ നുരയുമുള്ള അതിഭയങ്കരമായ ഒരു നദി ഒഴുക്കി.
6.59.126
वेगेन साऽतीव पृथुप्रवाहा ।
परेतनागाश्वशरीररोधाः।
नरेन्द्रमञ्जोच्छ्रितमांसपङ्काः ।
प्रभूतरक्षोगणभूतसेविता ॥ ६.५९.१२६ ॥
ആ നദി വേഗത്തിൽ അതിവിശാലമായ പ്രവാഹമുള്ളതായിരുന്നു; ചത്ത ആനകളും കുതിരകളും ശരീരങ്ങളും അതിന് തടസ്സമായി; രാജാക്കന്മാരുടെ മജ്ജയും ഉയർന്ന മാംസച്ചേറും അതിലുണ്ടായിരുന്നു; അസംഖ്യം രാക്ഷസഗണങ്ങളും ഭൂതങ്ങളും അതിനെ സേവിച്ചിരുന്നു.
6.59.127
शिरःकपालाकुलकेशशाद्वला ।
शरीरसङ्घातसहस्रवाहिनी ।
विशीर्णनानाकवचोर्मिसंकुला ।
नराश्वनागास्थिनिकृत्तशर्करा ॥ ६.५९.१२७ ॥
അത് തലയോടുകളും കുഴഞ്ഞ മുടിയുമുള്ള പുല്ലുകളുള്ളതായിരുന്നു; ആയിരക്കണക്കിന് ശരീരക്കൂമ്പാരങ്ങൾ വഹിച്ചു; തകർന്ന പലതരം കവചങ്ങളുടെ തിരമാലകളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; മനുഷ്യരുടെയും കുതിരകളുടെയും ആനകളുടെയും വെട്ടിയ എല്ലുകളുടെ ചരൽക്കല്ലുകളുണ്ടായിരുന്നു.
6.59.128
श्वकङ्कशालावृकगृध्रकाकैः ।
क्रव्यादसङ्घैश्च तरक्षुभिश्च।
उपेतकूलां ददृशुर्मनुष्याः ।
क्रूरां महावैतरणीप्रकाशाम् ॥ ६.५९.१२८ ॥
നായ്ക്കൾ, കഴുകന്മാർ, കുറുക്കന്മാർ, ചെന്നായ്ക്കൾ, പരുന്തുകൾ, കാക്കകൾ, മാംസഭുക്കുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, തരക്ഷുക്കൾ എന്നിവയാൽ തീരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, മഹാവൈതരണി നദിയെപ്പോലെ തോന്നിച്ച ആ ക്രൂരമായ നദിയെ മനുഷ്യർ കണ്ടു.
6.59.129
प्रवर्तितामर्जुनबाणसङ्घै-
र्मेदोवसासृकप्रवहां सुभीमाम्।
हतप्रवीरां च तथैव दृष्ट्वा ।
सेनां कुरूणामथ फल्गुनेन ॥ ६.५९.१२९ ॥
അർജ്ജുനന്റെ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ ഒഴുക്കപ്പെട്ട, മേദസ്സും കൊഴുപ്പും രക്തവും ഒഴുകുന്ന, അതിഭയങ്കരമായ, വീരന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ട കൗരവസേനയെ ഫൽഗുനൻ (അർജ്ജുനൻ) അപ്രകാരം തന്നെ കണ്ടു.
6.59.130
ते चेदिपाञ्चालकरूषमत्स्याः ।
पार्थाश्च सर्वे सहिताः प्रणेदुः ।
जयप्रगल्भाःक पुरुषप्रवीराः ।
संत्रासयन्तः कुरुवीरयोधान् ॥ ६.५९.१३० ॥
ചേദി, പാഞ്ചാല, കരൂഷ, മത്സ്യർ, പാർത്ഥന്മാരെല്ലാം ഒന്നിച്ചു ഗർജ്ജിച്ചു; ജയത്തിന്റെ ധൈര്യത്താൽ നിറഞ്ഞ ആ ശ്രേഷ്ഠവീരന്മാർ കുരുവീരയോദ്ധാക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്.
6.59.131
हतप्रवीराणि बलानि दृष्ट्वा ।
किरीटिना शत्रुभयावहेन ।
वित्रास्य सेनां ध्वजिनीपतीनां ।
सिंहो मृगाणामिव यूथसङ्घान् ॥ ६.५९.१३१ ॥
പ്രധാനവീരന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ട സേനകളെ കണ്ട്, ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം നൽകുന്ന കിരീടി സേനാനായകന്മാരുടെ സേനയെ ഭയപ്പെടുത്തി; സിംഹം മാൻകൂട്ടങ്ങളെ പേടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
6.59.132
विनेदतुस्तावतिहर्षयुक्तौ ।
गाण्डीवधन्वा च जनार्दनश्च।
ततो रविं संवृतरश्मिजालं ।
दृष्ट्वा भृशं शस्त्रपरिक्षताङ्गाः ॥ ६.५९.१३२ ॥
ഗാണ്ഡീവധനുസ്സേന്തിയവനും ജനാർദ്ദനനും അതിസന്തോഷത്തോടെ ഗർജ്ജിച്ചു; പിന്നെ രശ്മിജാലത്താൽ മറഞ്ഞ സൂര്യനെ കണ്ട്, ആയുധങ്ങളാൽ മുറിവേറ്റ അംഗങ്ങളോടെ.
6.59.133
तदैन्द्रमस्त्रं विततं च घोर-
मसह्यमुद्वीक्ष्य युगान्तकल्पम् ।
अथापयानं कुरवः सभीष्माः ।
सद्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च ॥ ६.५९.१३३ ॥
ഇന്ദ്രന്റെ ആ വിസ്തൃതവും ഭയങ്കരവും അസഹ്യവുമായ അസ്ത്രത്തെ യുഗാന്തംപോലെ കണ്ട്, ഭീഷ്മരോടൊപ്പം കൗരവർ, ദ്രോണർ, ദുര്യോധനൻ, ബാഹ്ലികൻ എന്നിവരോടൊപ്പം പിൻവാങ്ങി.
6.59.134
चक्रुर्निशां सन्धिगतां समीक्ष्य ।
विभावसोर्लोहितरागयुक्ताम्।
अवापय कीर्ति च यशश्च लोके ।
विजित्य शत्रूंश्च धनंजयोऽपि ॥ ६.५९.१३४ ॥
സൂര്യന്റെ ചുവപ്പുനിറം കലർന്ന, സന്ധിയിൽ നിൽക്കുന്ന രാത്രിയെ കണ്ട് അവർ വിശ്രമിച്ചു; ധനഞ്ജയനും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് ലോകത്തിൽ കീർത്തിയും യശസ്സും നേടി.
6.59.135
ययौ नरेन्द्रैः सहसोदरैश्च ।
समाप्तकर्मा शिबिरं निशायाम्।
ततः प्रजज्ञे तुमुलः कुरूणां ।
निशामुखे घोरतमः प्रणादः ॥ ६.५९.१३५ ॥
രാജാക്കന്മാരോടും സഹോദരന്മാരോടുമൊപ്പം കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി അവൻ രാത്രിയിൽ പാളയത്തിലേക്ക് പോയി. പിന്നെ രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ കൗരവർക്കിടയിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു മഹാകോലാഹലം ഉയർന്നു.
6.59.136
रणे रथानामयुतं निहत्य ।
हता गजाः सप्तशतार्जुनेन ।
प्राज्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे ।
निपातिताः क्षुद्रकमालवाश्च ॥ ६.५९.१३६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ പതിനായിരം രഥങ്ങളെ സംഹരിച്ച്, അർജുനൻ എഴുനൂറ് ആനകളെ കൊന്നു. പ്രധാനികളായ സൗവീരഗണങ്ങളും ക്ഷുദ്രകരും മാളവരും എല്ലാം വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
6.59.137
महत्कृतं कर्म धनञ्जयेन ।
कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः।
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा ।
तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ ॥ ६.५९.१३७ ॥
ധനഞ്ജയൻ മഹത്തായ കർമ്മം ചെയ്തു; മറ്റാർക്കും അത് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. അംബഷ്ഠരുടെ അധിപതിയായ രാജാവ് ശ്രുതായുവും, അതുപോലെ ദുർമർഷണനും ചിത്രസേനനും (വീണു).
6.59.138
द्रोणः कृपः सैन्धवबाह्लिकौ च ।
भूरिश्रवाः शल्यशलौ च राजन्।
अन्ये च योधाः शतशः समेताः ।
क्रुद्धेन पार्थेन रणस्य मध्ये ॥ ६.५९.१३८ ॥
ദ്രോണൻ, കൃപൻ, സൈന്ധവൻ, ബാഹ്ലികൻ, ഭൂരിശ്രവസ്സ്, ശല്യൻ, ശലൻ, ഹേ രാജാവേ, കൂടാതെ ഒത്തുകൂടിയ നൂറുകണക്കിന് മറ്റു യോദ്ധാക്കളും—കോപിച്ച പാർത്ഥനാൽ യുദ്ധമധ്യത്തിൽ (വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു).
6.59.139
स्वबाहुवीर्येण जिताः सभीष्माः ।
किरीटिना लोकमहारथेन।
इति ब्रुवन्तः शिबिराणि जग्मुः ।
सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः ॥ ६.५९.१३९ ॥
"സ്വന്തം ബാഹുബലംകൊണ്ട് ഭീഷ്മരോടൊപ്പം ഇവർ ജയിക്കപ്പെട്ടു" എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, കിരീടിയാൽ, ലോകമഹാരഥനാൽ, ഭാരതാ, നിന്റെ സകലഗണങ്ങളും പാളയങ്ങളിലേക്ക് പോയി.
6.59.140
उल्कासहस्रैश्च सुसंप्रदीप्तै-
र्विभ्राजमानैश्च तथा प्रदीप्रैः।
किरीटिवित्रासितसर्वयोधा ।
चक्रे निवेशं ध्वजिनी कुरूणाम् ॥ ६.५९.१४० ॥
ആയിരക്കണക്കിന് നന്നായി ജ്വലിക്കുന്നതും പ്രകാശിക്കുന്നതുമായ പന്തങ്ങളോടെ, കിരീടിയാൽ ഭയപ്പെട്ട സകല യോദ്ധാക്കളോടെയും കൗരവ സേന പാളയമടിച്ചു.