మహాభారతం · అధ్యాయం 6.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.60.1
व्युष्टां निशां भारत भारताना-
मनीकिनीनां प्रमुखे महात्मा।
ययौ सपत्नान्प्रति जातकोपो ।
वृतः समग्रेण बलेन भीष्मः ॥ ६.६०.१ ॥
ఓ భారతా, రాత్రి తెల్లవారిన తర్వాత, మహాత్ముడైన భీష్ముడు భారతుల సేనల ముందు భాగంలో, కోపంతో నిండి, పూర్తి సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, శత్రువుల వైపు వెళ్లాడు.
6.60.2
तं द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च ।
तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ।
जयद्रथश्चातिबलो बलौघै-
र्नृपास्तथान्ये प्रययुः समन्तात् ॥ ६.६०.२ ॥
ఆయనతో పాటు ద్రోణుడు, దుర్యోధనుడు, బాహ్లికుడు, అలాగే దుర్మర్షణుడు, చిత్రసేనుడు, అత్యంత బలవంతుడైన జయద్రథుడు, ఇతర రాజులు కూడా సైన్యసమూహాలతో అన్ని వైపుల నుండి వెళ్లారు.
6.60.3
स तैर्महद्भिश्च महारथैश्च ।
तेजस्विभिर्वीर्यवद्भिश्च राजन्।
रराज राजा स तु राजमुख्यै-
र्वृतः सदेवैरिव वज्रपाणिः ॥ ६.६०.३ ॥
ఓ రాజా, ఆ మహాత్ములు, తేజోవంతులు, పరాక్రమవంతులైన మహారథులతో, శ్రేష్ఠ రాజులతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ రాజు వజ్రపాణియైన ఇంద్రుడు దేవతలతో కూడి ప్రకాశించినట్లు ప్రకాశించాడు.
6.60.4
तस्मिन्ननीकप्रमुखे विषक्ता ।
दोधूयमानाश्च महापताकाः ।
सुरक्तपीतासितपाण्डुराभा ।
महागजस्कन्धगता विरेजुः ॥ ६.६०.४ ॥
ఆ సేన ముందు భాగంలో కట్టబడి ఊగుతున్న గొప్ప పతాకలు ఎరుపు, పసుపు, నలుపు, తెలుపు కాంతులతో మెరిసాయి; అవి మహా ఏనుగుల భుజాలపై ఉంచబడి ప్రకాశించాయి.
6.60.5
सा वाहिनी शान्तनवेन गुप्ता ।
महारथैर्वारणवाजिभिश्च।
बभौ सविद्युत्स्तनयित्नुकल्पा ।
जलागमे द्यौरिव जातमेघा ॥ ६.६०.५ ॥
శంతనుని కుమారుడు (భీష్ముడు) రక్షిస్తున్న ఆ సైన్యం, మహారథులు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో కూడి, వర్షాకాలంలో మెరుపులు, ఉరుములతో కూడిన మేఘాలతో నిండిన ఆకాశంలా ప్రకాశించింది.
6.60.6
ततो रणायाभिमुखी प्रयाता ।
प्रत्यर्जुनं शान्तनवाभिगुप्ता।
सेनामहोग्ना सहसा कुरूणां ।
वेगो यथा भीम इवापगायाः ॥ ६.६०.६ ॥
అప్పుడు యుద్ధం కోసం ఎదురుగా ముందుకు సాగిన ఆ సేన, శంతనుని కుమారునిచే రక్షించబడి, అర్జునునికి ఎదురుగా, కురువుల సేన అకస్మాత్తుగా మహా ప్రవాహంలా, భయంకరమైన నది వేగంలా.
6.60.7
तं व्यालनानाविधगूढसारं ।
गजाश्वपादातरथौघपक्षम्।
व्यूहं महामेघसमं महात्मा ।
ददर्श दूरात्कपिराजकेतुः ॥ ६.६०.७ ॥
అనేక రకాల భయంకరమైన గుప్త బలంతో, ఏనుగులు గుర్రాలు కాలాళ్ళు రథ సమూహాల రెక్కలతో కూడిన, మహామేఘం వంటి ఆ వ్యూహాన్ని మహాత్ముడు, కపిరాజధ్వజుడు దూరం నుండి చూశాడు.
6.60.8
विनिर्ययौ केतुमता रथेन ।
नरर्षभः श्वेतहयेन काले।
जये धृतः शत्रुवरूथिनीनां ।
यथा सुरेन्द्रोऽसुरवाहिनीनाम् ॥ ६.६०.८ ॥
నరశ్రేష్ఠుడు ధ్వజంతో కూడిన రథంలో, తెల్ల గుర్రాలతో, తగిన సమయంలో బయలుదేరాడు, విజయం కోసం శత్రుసేనలను ఆపే వాడు, ఇంద్రుడు అసుర సేనలను ఆపినట్టు.
6.60.9
नारायणेनेन्द्र इवाभिगुप्तः ।
शशीव सूर्येण समेयिवान्यथा ।
तथा महात्मा सह केशवेन ।
वरीथिनीनां प्रमुखे रराज ॥ ६.६०.९ ॥
నారాయణునిచే రక్షించబడిన ఇంద్రుడు వలె, సూర్యునితో కలిసిన చంద్రుడు వలె, ఆ విధంగానే మహాత్ముడు కేశవునితో కలిసి సేనల ముందు భాగంలో ప్రకాశించాడు.
6.60.10
सोपस्करं सोत्तरबन्धुरेषं ।
यत्तं यदूनामृषभेण सङ्ख्ये।
कपिध्वजं प्रेक्ष्य रथं विषेदुः ।
सहैव पुत्रैस्तव कौरवेयाः ॥ ६.६०.१० ॥
యాదవులలో వృషభుడు యుద్ధంలో సిద్ధం చేసిన, అన్ని ఉపకరణాలతో, అందమైన కాడతో కూడిన, కపిధ్వజ రథాన్ని చూచి, మీ కుమారులతో కూడిన కౌరవులు విషాదంలో మునిగారు.
6.60.11
प्रकल्पितं गुप्तमुदायुधेन ।
किरीटिना लोकमहारथेन ।
तं व्यूहराजं ददृशुस्त्वदीया-
श्चतुश्चतुर्व्यालसहस्रकीर्णम् ॥ ६.६०.११ ॥
ఆయుధాలు ఎత్తిన, కిరీటధారి, లోకమహారథుడు కాపాడిన, వేలాది భయంకర గజాలతో నిండిన ఆ వ్యూహరాజాన్ని మీ వారు చూశారు.
6.60.12
यथैव पूर्वेऽहनि धर्मराज्ञा ।
व्यूहः कृतः कौरवसत्तमेन।
यथा न भूतो भुवि मानुषेषु ।
न दृष्टपूर्वो न च संश्रुतश्च ॥ ६.६०.१२ ॥
మునుపటి రోజు ధర్మరాజు, కౌరవులలో శ్రేష్ఠుడు చేసిన వ్యూహంలా, భూమిపై మానవుల మధ్య ఇంతకు ముందు లేదు, చూడలేదు, వినలేదు.
6.60.13
ततो यथादेशमुपेत्य तस्थुः ।
पाञ्चालमुख्याः सह चेदिमुख्यैः।
ततः समादेशसमाहतानि ।
भेरीसहस्राणि विनेदुराजौ ॥ ६.६०.१३ ॥
తర్వాత తమ తమ స్థానాలకు చేరి పాంచాల ప్రధానులు చేదిప్రధానులతో కలిసి నిలిచారు. అప్పుడు ఆజ్ఞతో మోగించిన వేలాది భేరులు యుద్ధభూమిలో మ్రోగాయి.
6.60.14
शङ्खस्वनास्तूर्यरवाः प्रणेदुः ।
सर्वेष्वनीकेषु ससिंहनादाः।
ततः सबाणानि महास्वनानि ।
विस्फार्यमाणानि धनूंषि वीरैः ॥ ६.६०.१४ ॥
అన్ని సేనలలో శంఖధ్వనులు, తూర్యరవాలు, సింహనాదాలు మ్రోగాయి. తర్వాత వీరులు బాణాలతో సహా వింటి నారిని మ్రోగించిన మహాధ్వని వినిపించింది.
6.60.15
क्षणेन भेरीपणवप्रणादा-
नन्तर्दधुः शङ्खमहास्वनांश्च।
तच्छङ्खशब्दावृतमन्तरिक्ष-
मुद्धूतभौमद्रुतरेणुजालम् ॥ ६.६०.१५ ॥
క్షణంలో భేరులు, పణవాల ధ్వని, శంఖాల మహాధ్వని అణగిపోయాయి. శంఖధ్వనితో కప్పబడిన ఆకాశం, పరుగుల వల్ల నేలనుండి లేచిన ధూళి జాలంతో నిండింది.
6.60.16
महानुभावाश्च ततः प्रकाश-
नालोक्य वीराः सहसाऽभिपेतुः ।
रथी रथेनाभिहतः ससूतः ।
पपात साश्वः सरथः सकेतुः ॥ ६.६०.१६ ॥
అప్పుడు ఆ వెలుగును చూసి మహావీరులు అకస్మాత్తుగా దూకారు. రథంతో ఢీకొట్టబడిన రథికుడు సారథితో, గుర్రాలతో, రథంతో, ధ్వజంతో కూలిపోయాడు.
6.60.17
गजो गजेनाभिहताः पपात ।
पदातिना चाभिहतः पदातिः।
आवर्तमानान्यभिवर्तमानै-
र्घोरीकृतान्यद्भुतदर्शनानि ॥ ६.६०.१७ ॥
ఏనుగు ఏనుగుతో తాకబడి కూలింది; కాలిబంటు కాలిబంటుతో హతమయ్యాడు. తిరుగుతూ ఎదురుతిరిగిన వారితో అవి భయంకరమై, అద్భుతంగా కనిపించాయి.
6.60.18
प्रासैश्च खङ्गैश्च समाहतानि ।
सदश्वबृन्दानि सदश्वबृन्दैः।
सुवर्णतारागणभूषितानि ।
सूर्यप्रभाभानि शरावराणि ॥ ६.६०.१८ ॥
ఈటెలతో, ఖడ్గాలతో హతమైన మంచి గుర్రాల సమూహాలు మంచి గుర్రాల సమూహాలతో ఢీకొన్నాయి. బంగారు నక్షత్ర సమూహాలతో అలంకరించబడి, సూర్యకాంతిలా మెరిసే డాళ్లు కూడా పడిపోయాయి.
6.60.19
विदार्यमाणानि परश्वथैश्च ।
प्रासैश्च स्वङ्गैश्च निपेतुरुर्व्याम्।
गजैर्विषणापरगात्ररुग्णाः ।
केचित्ससूता रथिनः प्रपेतुः ॥ ६.६०.१९ ॥
గొడ్డళ్లతో, ఈటెలతో, ఖడ్గాలతో చీల్చబడి అవి నేలపై కూలాయి. ఏనుగులచే నలిగి, ఇతర అవయవాలు విరిగి, కొందరు రథికులు సారథులతో సహా పడిపోయారు.
6.60.20
गजर्षभाश्चापि जगर्षभेण ।
निपातिता बाणहताः पृथिव्याम्।
गजौघवेगोद्धतसादितानां ।
श्रुत्वा विषेदुः सहसा मनुष्याः ॥ ६.६०.२० ॥
ఉత్తమ ఏనుగులు కూడా జగత్తులో శ్రేష్ఠుడైన వీరునిచే కూల్చబడి, బాణాలతో హతమై నేలపై పడ్డాయి. ఏనుగుల గుంపు వేగంతో నలిగిన వారి వృత్తాంతం విని మనుషులు అకస్మాత్తుగా దుఃఖించారు.
6.60.21
आर्तस्वनं सादिपदातियूनां ।
विषाणगात्रावरताडितानाम् ।
संभ्रान्तनागाश्वरथे मुहूर्ते ।
महाक्षये सादिपदातियूनाम् ॥ ६.६०.२१ ॥
గుర్రపుసైనికుల, కాలిబంటి యువకుల ఆర్తనాదం, కొమ్ములతో, దేహాలతో కొట్టబడి తొక్కబడిన వారిది; ఆ క్షణంలో రథ, ఏనుగు, గుర్రాల గందరగోళంలో, ఆ మహా వినాశంలో గుర్రపుసైనికులు, కాలిబంటి యువకులు.
6.60.22
महारथैः संपरिवार्यमाणं ।
संदृश्य दूरात्कपिराजकेतुम् ।
तं पञ्चतालोच्छ्रिततालकेतुः ।
सदश्ववेगाद्भुतवीर्ययानः ॥ ६.६०.२२ ॥
మహారథులచే చుట్టుముట్టబడిన కపిరాజ ధ్వజుడిని దూరం నుండి చూచి — ఐదు తాటిచెట్ల ఎత్తైన ధ్వజదండం కలవాడు, మంచి గుర్రాల వేగంతో అద్భుత పరాక్రమంతో రథం నడిపేవాడు.
6.60.23
महास्त्रबाणाशनिदीप्तमन्तं ।
किरीटिनं शान्तनवोऽभ्यधावत्।
तथैव शक्रप्रतिमप्रभाव-
मिन्द्रात्मजं द्रोणमुखा विसस्नुः ॥ ६.६०.२३ ॥
గొప్ప అస్త్రాలు, బాణాలు, వజ్రాలతో ప్రకాశించే అంతాన్ని కలిగిన కిరీటధారిని శంతనుని కుమారుడు (భీష్ముడు) ఎదుర్కొని పరుగెత్తాడు. అలాగే ఇంద్రునితో సమాన ప్రభావం కలిగిన ఇంద్రపుత్రుని వైపు ద్రోణుని నేతృత్వంలో వారు దూసుకెళ్లారు.
6.60.24
कृपश्च शल्यश्च विविंशतिश्च ।
दुर्योधनः सौमदत्तिश्च राजन्।
ततो रथानां प्रमुखादुपेत्य ।
सर्वास्त्रिवित्काञ्चनचित्रवर्मा ॥ ६.६०.२४ ॥
కృపుడు, శల్యుడు, వివింశతి, దుర్యోధనుడు, సోమదత్తుని కుమారుడు కూడా, ఓ రాజా! అప్పుడు రథాల ముందు భాగం నుండి ముందుకు వచ్చి, అన్ని అస్త్రాలను తెలిసిన, బంగారు చిత్రవర్ణ కవచం ధరించినవాడు.
6.60.25
जवेन शूरोऽभिससार सर्वां-
स्तानर्जुनस्यात्मभवोऽभिमन्युः।
तेषां महास्त्राणि महारथाना-
मसह्यकर्मा विनिहत्य कार्ष्णिः ॥ ६.६०.२५ ॥
వీరుడైన అర్జునుని స్వంత కుమారుడు అభిమన్యుడు వేగంగా వారందరిపై దాడి చేశాడు. ఆ మహారథుల గొప్ప అస్త్రాలను, భరింపరాని కర్మలు చేసే కార్ష్ణి (అభిమన్యుడు) నాశనం చేశాడు.
6.60.26
बभौ महामन्त्रहुतार्चिमाली ।
सदोगतः सन्भगवानिवाग्निः ।
ततः स तूर्णं रुधिरोदफेनां ।
कृत्वा नदीमाशु रणे रिपूणाम् ॥ ६.६०.२६ ॥
మహామంత్రంతో హోమం చేయబడిన అగ్ని జ్వాలల మాలతో ప్రకాశిస్తూ, సభలో కూర్చున్న భగవానుడైన అగ్నిలా అతడు యుద్ధంలో శత్రువుల రక్తపు నురుగుతో నిండిన నదిని వెంటనే సృష్టిస్తాడు.
6.60.27
जगाम सौभद्रमतीत्य भीष्मो ।
महारथं पार्थमदीनसत्वः ।
ततः प्रहस्याद्भुतविक्रमेण ।
गाण्डीवमुक्तेन शिलाशितेन ॥ ६.६०.२७ ॥
అదీనసత్త్వుడైన భీష్ముడు మహారథుడైన పార్థుడిని దాటి సౌభద్రుని వైపు వెళ్ళాడు. అప్పుడు అద్భుత పరాక్రమంతో నవ్వుతూ, గాండీవం నుండి ప్రయోగించబడిన, రాతిపై సానపెట్టిన బాణాలతో...
6.60.28
विपाठजालेन महास्त्रजालं ।
विनाशयामास किरीटमाली।
तमुत्तमं सर्वधनुर्धराणा-
मसक्तकर्मा कपिराजकेतुः ॥ ६.६०.२८ ॥
విపాఠజాలంతో మహాస్త్రజాలాన్ని కిరీటమాలి (అర్జునుడు) నాశనం చేశాడు. సర్వధనుర్ధరులలో ఉత్తముడు, అచంచల కర్మ కలవాడు, కపిరాజు ధ్వజం కలవాడు అయిన అతడు...
6.60.29
भीष्मं महात्माऽभिववर्ष तूर्णं ।
शरौघजालैर्विमलैश्च भल्लैः।
तथैव भीष्माहतमन्तरिक्षे ।
महास्त्रजालं कपिराजकेतोः ॥ ६.६०.२९ ॥
మహాత్ముడు (అర్జునుడు) భీష్ముని మీద వేగంగా బాణాల సమూహజాలంతో, నిర్మల భల్లాలతో వర్షం కురిపించాడు. అలాగే భీష్ముడు ఆకాశంలో కొట్టిన కపిరాజధ్వజుని మహాస్త్రజాలం...
6.60.30
तद्द्वैरथं भीष्मधनञ्जयाभ्याम् ॥ ६.६०.३० ॥
అది భీష్ముడు, ధనంజయుని మధ్య జరిగిన ద్వంద్వ యుద్ధం.