มหาภารตะ · อัธยายะ 6.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.60.1
व्युष्टां निशां भारत भारताना-
मनीकिनीनां प्रमुखे महात्मा।
ययौ सपत्नान्प्रति जातकोपो ।
वृतः समग्रेण बलेन भीष्मः ॥ ६.६०.१ ॥
โอ ภารตะ เมื่อราตรีสว่างแล้ว ภีษมะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เต็มไปด้วยความโกรธ ได้เคลื่อนทัพไปต่อสู้ศัตรู ที่หน้ากองทัพภารตะทั้งหมด พร้อมด้วยกำลังพลทั้งสิ้นของตน
6.60.2
तं द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च ।
तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ।
जयद्रथश्चातिबलो बलौघै-
र्नृपास्तथान्ये प्रययुः समन्तात् ॥ ६.६०.२ ॥
ไปพร้อมกับเขาคือโทรณะ ทุรโยธน์ พาหลีกะ เช่นเดียวกับทุรมรษณะและจิตรเสนะ ชยัทรถผู้มีกำลังมหาศาล และพระราชาองค์อื่นๆ จากทุกทิศ พร้อมกองทหารจำนวนมหาศาล
6.60.3
स तैर्महद्भिश्च महारथैश्च ।
तेजस्विभिर्वीर्यवद्भिश्च राजन्।
रराज राजा स तु राजमुख्यै-
र्वृतः सदेवैरिव वज्रपाणिः ॥ ६.६०.३ ॥
โอ พระราชา ภีษมะถูกล้อมด้วยนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ สง่างาม และกล้าหาญ พร้อมกับบรรดาพระราชาผู้เป็นประมุข พระองค์รุ่งเรืองดุจพระอินทร์ผู้ทรงสายฟ้า พร้อมด้วยเหล่าเทพ
6.60.4
तस्मिन्ननीकप्रमुखे विषक्ता ।
दोधूयमानाश्च महापताकाः ।
सुरक्तपीतासितपाण्डुराभा ।
महागजस्कन्धगता विरेजुः ॥ ६.६०.४ ॥
ที่หน้ากองทัพนั้น ธงใหญ่ที่ผูกไว้และโบกสะบัดส่องประกายด้วยสีแดง เหลือง ดำ และขาว ประดับอยู่บนหลังช้างใหญ่และรุ่งเรืองอยู่เช่นนั้น
6.60.5
सा वाहिनी शान्तनवेन गुप्ता ।
महारथैर्वारणवाजिभिश्च।
बभौ सविद्युत्स्तनयित्नुकल्पा ।
जलागमे द्यौरिव जातमेघा ॥ ६.६०.५ ॥
กองทัพนั้นซึ่งมีบุตรแห่งศานตนุคุ้มครองอยู่ พร้อมด้วยนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ ช้างและม้า รุ่งโรจน์ดุจท้องฟ้าในฤดูฝน เมื่อมีสายฟ้าและเสียงคำราม และเมฆก่อตัวขึ้นแล้ว
6.60.6
ततो रणायाभिमुखी प्रयाता ।
प्रत्यर्जुनं शान्तनवाभिगुप्ता।
सेनामहोग्ना सहसा कुरूणां ।
वेगो यथा भीम इवापगायाः ॥ ६.६०.६ ॥
จากนั้นกองทัพซึ่งมุ่งหน้าเผชิญหน้าเพื่อการรบ และมีบุตรแห่งศานตนุคุ้มกัน ได้เคลื่อนเข้าหาอรชุน กองทัพอันยิ่งใหญ่ของเการพก็พุ่งขึ้นอย่างฉับพลัน ดุจกระแสน้ำใหญ่ ดุจการไหลเชี่ยวของแม่น้ำอันน่าสะพรึง
6.60.7
तं व्यालनानाविधगूढसारं ।
गजाश्वपादातरथौघपक्षम्।
व्यूहं महामेघसमं महात्मा ।
ददर्श दूरात्कपिराजकेतुः ॥ ६.६०.७ ॥
กระบวนทัพนั้น มีกำลังแฝงเร้นอันดุร้ายหลายชนิด มีปีกเป็นกองช้าง ม้า พลเดินเท้า และกองรถศึก ดุจเมฆใหญ่ ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้มีธงเป็นรูปจอมวานร ได้เห็นจากระยะไกล
6.60.8
विनिर्ययौ केतुमता रथेन ।
नरर्षभः श्वेतहयेन काले।
जये धृतः शत्रुवरूथिनीनां ।
यथा सुरेन्द्रोऽसुरवाहिनीनाम् ॥ ६.६०.८ ॥
ยอดนรชนผู้ประเสริฐ ได้ออกศึกด้วยรถที่มีธงสะบัด และมีม้าขาวลากจูง ณ เวลาอันสมควร ทรงยับยั้งกองทัพของข้าศึกไว้เพื่อชัยชนะ ดุจพระอินทร์ เจ้าแห่งเทพ ทรงยับยั้งกองทัพของอสูร
6.60.9
नारायणेनेन्द्र इवाभिगुप्तः ।
शशीव सूर्येण समेयिवान्यथा ।
तथा महात्मा सह केशवेन ।
वरीथिनीनां प्रमुखे रराज ॥ ६.६०.९ ॥
ดุจพระอินทร์ที่ได้รับการคุ้มครองโดยพระนารายณ์ ดุจดวงจันทร์ที่ประสานกับดวงอาทิตย์ ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ก็เช่นนั้น รุ่งเรืองอยู่ที่หน้ากองทัพร่วมกับพระเกศวะ
6.60.10
सोपस्करं सोत्तरबन्धुरेषं ।
यत्तं यदूनामृषभेण सङ्ख्ये।
कपिध्वजं प्रेक्ष्य रथं विषेदुः ।
सहैव पुत्रैस्तव कौरवेयाः ॥ ६.६०.१० ॥
เมื่อเห็นรถที่มีธงเป็นรูปจอมวานร พร้อมด้วยเครื่องประกอบทั้งสิ้น และแอกกับคันรถอันงดงาม ที่จัดเตรียมไว้สำหรับการรบโดยยอดแห่งยาทพ เหล่าเการพพร้อมกับบุตรของท่านก็หวั่นกลัว
6.60.11
प्रकल्पितं गुप्तमुदायुधेन ।
किरीटिना लोकमहारथेन ।
तं व्यूहराजं ददृशुस्त्वदीया-
श्चतुश्चतुर्व्यालसहस्रकीर्णम् ॥ ६.६०.११ ॥
พลของท่านได้เห็นกระบวนทัพอันเป็นราชาแห่งกระบวนทัพนั้น ซึ่งจัดเตรียมไว้และมีผู้ยกอาวุธคุ้มกัน โดยนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ผู้สวมมงกุฎแห่งโลก กระบวนทัพนั้นเต็มไปด้วยช้างดุร้ายนับพันนับหมื่น
6.60.12
यथैव पूर्वेऽहनि धर्मराज्ञा ।
व्यूहः कृतः कौरवसत्तमेन।
यथा न भूतो भुवि मानुषेषु ।
न दृष्टपूर्वो न च संश्रुतश्च ॥ ६.६०.१२ ॥
ดุจเดียวกับที่ในวันก่อน กระบวนทัพได้ถูกจัดขึ้นโดยพระธรรมราชา และโดยผู้ประเสริฐแห่งเการพ กระบวนทัพเช่นนั้นไม่เคยมีบนแผ่นดินในหมู่มนุษย์ ไม่เคยเห็นมาก่อน และไม่เคยได้ยินมาก่อนเลย
6.60.13
ततो यथादेशमुपेत्य तस्थुः ।
पाञ्चालमुख्याः सह चेदिमुख्यैः।
ततः समादेशसमाहतानि ।
भेरीसहस्राणि विनेदुराजौ ॥ ६.६०.१३ ॥
จากนั้น บรรดาเจ้าปาญจาละผู้เป็นประมุขได้ไปยังที่ของตนตามที่สั่ง และยืนอยู่พร้อมกับเจ้าเจทีผู้เป็นประมุข จากนั้นกลองนับพันที่ถูกตีตามคำสั่งก็ดังกระหึ่มในสนามรบ
6.60.14
शङ्खस्वनास्तूर्यरवाः प्रणेदुः ।
सर्वेष्वनीकेषु ससिंहनादाः।
ततः सबाणानि महास्वनानि ।
विस्फार्यमाणानि धनूंषि वीरैः ॥ ६.६०.१४ ॥
ในกองทัพทั้งปวง เสียงสังข์ เสียงแตร และเสียงคำรามดุจสิงห์ก็ดังกึกก้อง จากนั้นธนูพร้อมลูกศรถูกเหล่านักรบง้างสาย และเสียงสายธนูอันดังกึกก้องก็ดังขึ้น
6.60.15
क्षणेन भेरीपणवप्रणादा-
नन्तर्दधुः शङ्खमहास्वनांश्च।
तच्छङ्खशब्दावृतमन्तरिक्ष-
मुद्धूतभौमद्रुतरेणुजालम् ॥ ६.६०.१५ ॥
ในพริบตา เสียงกลองภารีและปณวะรวมทั้งเสียงสังข์อันยิ่งใหญ่ก็ถูกกลบหายไป ท้องฟ้าซึ่งถูกปกคลุมด้วยเสียงสังข์ ก็เต็มไปด้วยตาข่ายแห่งธุลีที่ถูกฟุ้งขึ้นจากแผ่นดินด้วยการวิ่งพุ่ง
6.60.16
महानुभावाश्च ततः प्रकाश-
नालोक्य वीराः सहसाऽभिपेतुः ।
रथी रथेनाभिहतः ससूतः ।
पपात साश्वः सरथः सकेतुः ॥ ६.६०.१६ ॥
จากนั้นวีรบุรุษผู้ทรงอานุภาพ เมื่อเห็นแสงนั้น ก็พุ่งเข้าไปอย่างฉับพลัน นักรบรถศึกคนหนึ่งถูกรถศึกชนจนล้มลง พร้อมด้วยสารถี ม้า รถ และธงของตน
6.60.17
गजो गजेनाभिहताः पपात ।
पदातिना चाभिहतः पदातिः।
आवर्तमानान्यभिवर्तमानै-
र्घोरीकृतान्यद्भुतदर्शनानि ॥ ६.६०.१७ ॥
ช้างตัวหนึ่งถูกช้างชนจนล้มลง พลเดินเท้าคนหนึ่งถูกพลเดินเท้าฟัน ศึกที่ฝ่ายหนึ่งหันกลับไปต่อกรกับอีกฝ่ายที่หันเข้าหา ทำให้ภาพนั้นน่ากลัวและน่าอัศจรรย์เกินจะมอง
6.60.18
प्रासैश्च खङ्गैश्च समाहतानि ।
सदश्वबृन्दानि सदश्वबृन्दैः।
सुवर्णतारागणभूषितानि ।
सूर्यप्रभाभानि शरावराणि ॥ ६.६०.१८ ॥
ฝูงม้าชั้นดีที่ถูกหอกและดาบฟัน ชนเข้ากับฝูงม้าชั้นดีด้วยกัน โล่ที่ประดับด้วยกลุ่มดาวทองคำ ส่องประกายดุจแสงอาทิตย์ ก็ล้มลงเช่นกัน
6.60.19
विदार्यमाणानि परश्वथैश्च ।
प्रासैश्च स्वङ्गैश्च निपेतुरुर्व्याम्।
गजैर्विषणापरगात्ररुग्णाः ।
केचित्ससूता रथिनः प्रपेतुः ॥ ६.६०.१९ ॥
ถูกขวานรบและหอกและดาบผ่าทำลาย พวกเขาก็ล้มลงบนพื้นดิน บางคนถูกช้างบดขยี้ อวัยวะอื่นหักพัง นักรบรถศึกบางคนก็ล้มลงพร้อมกับสารถีของตน
6.60.20
गजर्षभाश्चापि जगर्षभेण ।
निपातिता बाणहताः पृथिव्याम्।
गजौघवेगोद्धतसादितानां ।
श्रुत्वा विषेदुः सहसा मनुष्याः ॥ ६.६०.२० ॥
ช้างตัวประเสริฐก็ถูกยอดนรชนโค่นลงด้วยลูกศร ล้มลงบนพื้นดิน เมื่อมนุษย์ได้ยินข่าวว่าผู้ที่ถูกแรงพุ่งของฝูงช้างบดขยี้ ก็หวั่นไหวอย่างฉับพลัน
6.60.21
आर्तस्वनं सादिपदातियूनां ।
विषाणगात्रावरताडितानाम् ।
संभ्रान्तनागाश्वरथे मुहूर्ते ।
महाक्षये सादिपदातियूनाम् ॥ ६.६०.२१ ॥
เสียงร้องโหยหวนด้วยความทุกข์ของทหารม้าและทหารราบหนุ่มทั้งหลาย ถูกเขาสัตว์และร่างกายของช้างและม้ากระแทกและเหยียบย่ำ ในขณะแห่งความอลหม่านท่ามกลางรถรบ ช้างและม้า ในความพินาศอย่างยิ่งใหญ่ของทหารม้าและทหารราบหนุ่มทั้งหลาย
6.60.22
महारथैः संपरिवार्यमाणं ।
संदृश्य दूरात्कपिराजकेतुम् ।
तं पञ्चतालोच्छ्रिततालकेतुः ।
सदश्ववेगाद्भुतवीर्ययानः ॥ ६.६०.२२ ॥
เมื่อเห็นจากไกลถึงผู้มีธงเป็นรูปพญาลิง ผู้ถูกล้อมไว้ด้วยนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ ผู้มีธงรูปต้นตาลสูงห้าช่วงต้นตาล ผู้มีรถแล่นด้วยความเร็วของม้าดีและพลังอันน่าอัศจรรย์
6.60.23
महास्त्रबाणाशनिदीप्तमन्तं ।
किरीटिनं शान्तनवोऽभ्यधावत्।
तथैव शक्रप्रतिमप्रभाव-
मिन्द्रात्मजं द्रोणमुखा विसस्नुः ॥ ६.६०.२३ ॥
ภีษมะบุตรของศานตนุพุ่งเข้าหาผู้สวมมงกุฎ ผู้ลุกโชนด้วยอาวุธทิพย์ใหญ่ ลูกศร และสายฟ้า ส่วนโทรณะและพวกที่มีโทรณะนำหน้า ก็พุ่งเข้าหาบุตรของพระอินทร์ผู้มีพลังเทียบเท่าพระอินทร์เช่นกัน
6.60.24
कृपश्च शल्यश्च विविंशतिश्च ।
दुर्योधनः सौमदत्तिश्च राजन्।
ततो रथानां प्रमुखादुपेत्य ।
सर्वास्त्रिवित्काञ्चनचित्रवर्मा ॥ ६.६०.२४ ॥
กฤปะ ศัลยะ วิวิงศติ ทุรโยธน์ และบุตรของโสมทัตต์ด้วย โอ้พระราชา จากนั้นพวกเขาก้าวออกมาจากแนวหน้าของรถศึก ผู้รู้อาวุธทั้งปวง สวมเกราะทองลวดลายงดงาม
6.60.25
जवेन शूरोऽभिससार सर्वां-
स्तानर्जुनस्यात्मभवोऽभिमन्युः।
तेषां महास्त्राणि महारथाना-
मसह्यकर्मा विनिहत्य कार्ष्णिः ॥ ६.६०.२५ ॥
อภิมันยุ โอรสที่เกิดจากอรชุนเอง ผู้กล้าหาญ พุ่งเข้าหาพวกเขาทั้งหมดด้วยความเร็ว หลังจากทำลายอาวุธทิพย์อันยิ่งใหญ่ของนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้น การษณิ ผู้มีการกระทำที่ยากจะต้านทาน
6.60.26
बभौ महामन्त्रहुतार्चिमाली ।
सदोगतः सन्भगवानिवाग्निः ।
ततः स तूर्णं रुधिरोदफेनां ।
कृत्वा नदीमाशु रणे रिपूणाम् ॥ ६.६०.२६ ॥
เขาส่องแสงเรืองรอง ดุจพระอัคนีผู้ทรงพลังประทับในที่ประชุม มีพวงเปลวไฟที่บูชาด้วยมนตร์อันยิ่งใหญ่ประดับรอบกาย แล้วอย่างรวดเร็ว เขาก็สร้างแม่น้ำในสนามรบจากโลหิตของศัตรู เต็มไปด้วยฟองสีแดงฉาน
6.60.27
जगाम सौभद्रमतीत्य भीष्मो ।
महारथं पार्थमदीनसत्वः ।
ततः प्रहस्याद्भुतविक्रमेण ।
गाण्डीवमुक्तेन शिलाशितेन ॥ ६.६०.२७ ॥
ภีษมะผู้มีจิตใจไม่ท้อถอย เดินข้ามนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ปารถะไปหาบุตรของสุภัทรา จากนั้น ด้วยการหัวเราะและอานุภาพอันน่าอัศจรรย์ ด้วยลูกศรที่ยิงจากคันธนูคาณฑีวะและลับด้วยหินลับคม
6.60.28
विपाठजालेन महास्त्रजालं ।
विनाशयामास किरीटमाली।
तमुत्तमं सर्वधनुर्धराणा-
मसक्तकर्मा कपिराजकेतुः ॥ ६.६०.२८ ॥
กิรีฏมาลี (อรชุน) ทำลายข่ายอาวุธทิพย์อันยิ่งใหญ่ด้วยข่ายลูกศรที่ตัดผ่าน ผู้เป็นยอดเยี่ยมที่สุดในบรรดาพลธนูทั้งปวง ผู้มีการกระทำไม่หวั่นไหว มีธงเป็นรูปพญาลิง
6.60.29
भीष्मं महात्माऽभिववर्ष तूर्णं ।
शरौघजालैर्विमलैश्च भल्लैः।
तथैव भीष्माहतमन्तरिक्षे ।
महास्त्रजालं कपिराजकेतोः ॥ ६.६०.२९ ॥
ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ (อรชุน) รีบโปรยฝนลงใส่ภีษมะด้วยข่ายสายลูกศรและลูกศรหัวกว้างที่สุกใส และในทำนองเดียวกัน ข่ายอาวุธทิพย์ของผู้มีธงเป็นรูปพญาลิง ซึ่งถูกภีษมะยิงใส่บนท้องฟ้า
6.60.30
तद्द्वैरथं भीष्मधनञ्जयाभ्याम् ॥ ६.६०.३० ॥
นั่นคือการดวลตัวต่อตัวระหว่างภีษมะกับธนัญชัย