महाभारत · अध्याय 6.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.63.1
हते तस्मिन्गजानीके पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
भीमसेनं ध्नतेत्येवं सर्वसैन्यान्यचोदयत् ॥ ६.६३.१ ॥
ती गजसेना मारली गेल्यावर तुमचा पुत्र दुर्योधन याने "भीमसेनाला मारा!" असे म्हणून सर्व सैन्यांना अशा प्रकारे प्रवृत्त केले.
6.63.2
ततः सर्वाण्यनीकानि तव पुत्रस्य शासनात् ।
अभ्यद्रवन्भीमसेनं नदन्तं भैरवान्रवान् ॥ ६.६३.२ ॥
तेव्हा तुमच्या पुत्राच्या आज्ञेनुसार सर्व सैन्ये भयंकर गर्जना करणाऱ्या भीमसेनावर तुटून पडली.
6.63.3
तं बलौघमपर्यन्तं देवैरपि सुदुःसहम् ।
आपतन्तं सुदुष्पारं समुद्रिमिव पर्वणि ॥ ६.६३.३ ॥
देवांनाही असह्य असा तो अंतहीन सेनाप्रवाह पौर्णिमेला उसळणाऱ्या समुद्राप्रमाणे धावून आला.
6.63.4
रथनागाश्वकलिलं शङ्खदुन्दुभिनादितम् ।
अनन्तरथपादातं रजसा सर्वतो वृतम् ॥ ६.६३.४ ॥
रथ, हत्ती, घोड्यांनी भरलेली, शंख व दुंदुभींच्या नादाने दुमदुमणारी, अनंत रथ व पायदळांनी युक्त ती सेना सर्वत्र धुळीने वेढलेली होती.
6.63.5
तं भीमसेनः समरे महोदधिमिवापरम् ।
सेनासागरमक्षोभ्यं वेलेव समवारयत् ॥ ६.६३.५ ॥
भीमसेनाने युद्धात त्या सेनासागराला, दुसऱ्या महासागराप्रमाणे, किनारा समुद्राला अडवतो तसे, अचल राहून रोखले.
6.63.6
तदाश्चर्यमपश्याम पाण्डवस्य महात्मनः ।
भीमसेनस्य समरे राजन्कर्मातिमानुषम् ॥ ६.६३.६ ॥
हे राजन्! युद्धात महात्मा पांडुपुत्र भीमसेनाचे ते अमानुषी कर्म आम्ही आश्चर्याने पाहिले.
6.63.7
उदीर्णान्पार्थिवान्सर्वान्साश्वान्सरथकुञ्जरान् ।
असंभ्रमं भीमसेनो गदया समवारयत् ॥ ६.६३.७ ॥
भीमसेनाने आपल्या गदेने, विचलित न होता, घोडे, रथ आणि हत्तींसह पुढे येणाऱ्या सर्व राजांना अडवले.
6.63.8
स संवार्य बलौघांस्तन्गदया रथिनां वरः ।
अतिष्ठत्तुमुले भीमो गिरिर्मेरुरिवाचलः ॥ ६.६३.८ ॥
रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो भीम सैन्याचा लोंढा गदेने अडवून, त्या भयंकर गोंधळात मेरू पर्वताप्रमाणे अचल उभा राहिला.
6.63.9
तस्मिन्सुतुमुले घोरे काले परमदारुणे ।
भ्रातरश्चैव पुत्राश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.६३.९ ॥
त्या अत्यंत भयंकर, दारुण गोंधळाच्या काळात बंधू, पुत्र आणि पार्षत धृष्टद्युम्नही होते.
6.63.10
द्रौपदेयाभिमन्युश्च शिखण्डी चापराजितः ।
न प्राजहन्भीमसेनं भये जाते महाबलम् ॥ ६.६३.१० ॥
द्रौपदीचे पुत्र, अभिमन्यू, शिखंडी आणि अपराजित यांनी भय निर्माण झाले तरीही महाबली भीमसेनाला सोडले नाही.
6.63.11
ततः शैक्यायसीं गुर्वीं प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
अधावत्तावकान्योधान्दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ६.६३.११ ॥
तेव्हा शैक्य लोखंडाची जड, मोठी गदा उचलून, दंड हाती घेतलेल्या यमाप्रमाणे तो तुमच्या योद्ध्यांकडे धावला.
6.63.12
पोययन्रथबृन्दानि वाजिबृन्दनि चाभिभूः ।
कर्षयन्रथवृन्दानि बाहुवेगेन पाण्डवः ॥ ६.६३.१२ ॥
रथसमूहांना आणि अश्वसमूहांना चिरडत, आपल्या बाहूंच्या वेगाने रथसमूहांना ओढत, तो पांडव शत्रूंना पराभूत करत होता.
6.63.13
विनिध्रन्यचतत्सङ्ख्ये युगान्ते कालविद्विभुः ।
ऊरुवेगेन संकर्षन्रथजालानि पाण्डवः ॥ ६.६३.१३ ॥
युगान्तकाळ जाणणारा सामर्थ्यशाली पाण्डुपुत्र युद्धात त्यांचा संहार करत, मांड्यांच्या वेगाने रथजाल ओढून विखुरत होता.
6.63.14
बलानि संममर्दाशु नड्वलानीव कुञ्जरः ।
मृद्गन्रथेभ्यो रथिनो गजेभ्यो गजयोधिनः ॥ ६.६३.१४ ॥
हत्ती जसा नडवलाच्या वनाला झटकन तुडवतो, तसे त्याने सेना क्षणात चिरडल्या; रथांवरील रथिकांना आणि हत्तींवरील गजयोध्यांना मर्दून टाकले.
6.63.15
सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ वापि पदातिनः ।
गदया व्यवमत्सर्वान्वातो वृक्षानिवौजसा ॥ ६.६३.१५ ॥
घोडेस्वारांना घोड्यांच्या पाठीवरून आणि पायदळाला जमिनीवर पाडून, वारा जसा वृक्ष उन्मळतो तसा त्याने गदेने सर्वांना चिरडले.
6.63.16
भीमसेनो महाबाहुस्तव पुत्रस्य वै बले ।
सापि प्रञ्जानसामासैः प्रदिग्धा रुधिरेण च ॥ ६.६३.१६ ॥
महाबाहू भीमसेनाने तुझ्या पुत्राच्या सेनेत, रक्त आणि तेलाने माखलेली ती गदा घेऊन युद्ध केले.
6.63.17
अदृश्यत महारौद्रा गदा नागाश्वपातनी ।
तत्रतत्र हतैश्चापि मनुष्यगजवाजिभिः ॥ ६.६३.१७ ॥
हत्ती व घोडे पाडणारी अतिभयंकर ती गदा दिसू लागली; ठिकठिकाणी मारलेले मनुष्य, हत्ती व घोडे पडलेले होते.
6.63.18
रणाङ्गणं समभवन्मृत्योरावाससन्निभम् ।
पिनाकमिव रुद्रस्य क्रुद्धस्याभिघ्नतः पशून् ॥ ६.६३.१८ ॥
रणांगण मृत्यूच्या निवासासारखे झाले; क्रुद्ध रुद्र प्राण्यांचा संहार करताना जसे पिनाक धनुष्य वापरतो तसे.
6.63.19
यमदण्डोपमामुग्रामिन्द्राशनिसमस्वनाम् ।
ददृशुर्भीमसेनस्य रौद्रां विशसनीं गदाम् ॥ ६.६३.१९ ॥
यमदंडासारखी उग्र, इंद्राच्या वज्रासारखा नाद करणारी, भीमसेनाची भयंकर, संहारक गदा त्यांनी पाहिली.
6.63.20
आविध्यतो गदां तस्य कौन्तेयस्य महात्मनः ।
बभौ रूपं महाघोरं कालस्येव युगक्षये ॥ ६.६३.२० ॥
महात्मा कौंतेयाने गदा फिरवताना, युगान्तात कालाप्रमाणे त्याचे रूप अत्यंत भयानक दिसू लागले.
6.63.21
तं तथा महतीं सेनां द्रावयन्तं पुनः पुनः ।
दृष्ट्वा मृत्युमवायान्तं सर्वे विमनसोऽभवन् ॥ ६.६३.२१ ॥
असा तो मोठ्या सेनेला वारंवार पळवून लावत मृत्यूसारखा येत असलेला पाहून सर्व उदास झाले.
6.63.22
यतोयतः प्रेक्षते स्म गदामुद्यम्य पाण्डवः ।
तेनतेन स्म दीर्यन्ते सर्वसैन्यानि भारत ॥ ६.६३.२२ ॥
हे भारता! पांडुपुत्र गदा उगारून ज्या ज्या दिशेला पाहत होता, तेथील सर्व सैन्ये विदीर्ण होत होती.
6.63.23
प्रदारयन्तं सैन्यानि बलेनामितविक्रमम् ।
ग्रसमानमनीकानि व्यादितास्यमिवान्तकम् ॥ ६.६३.२३ ॥
अमित पराक्रमी तो आपल्या बळाने सैन्ये फाडत, सैन्यसमूह गिळत, उघड्या तोंडाच्या अंतकासारखा होता.
6.63.24
तं तथा भीमकर्माणं प्रगृहीतमहागदम् ।
दृष्ट्वा वृकोदरं भीष्मः सहसैव समभ्ययात् ॥ ६.६३.२४ ॥
भयंकर कर्म करणारा, महागदा उगारलेला तो वृकोदर (भीम) पाहून भीष्म तत्काळ त्याच्याकडे धावले.
6.63.25
महता रथघोषेण रथेनादित्यवर्चसा ।
छादयञ्शरवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ६.६३.२५ ॥
मोठ्या रथघोषासह, सूर्यासारख्या तेजस्वी रथाने, बाणांच्या वर्षावाने आच्छादित करीत तो पर्जन्यभरल्या मेघासारखा आला.
6.63.26
तमायान्तं तथा दृष्ट्वा व्यात्ताननमिवान्तकम् ।
भीष्मं भीमो महाबाहुः प्रत्युदीयादमर्षितः ॥ ६.६३.२६ ॥
असा येत असलेला भीष्म, उघड्या मुखाच्या यमासारखा पाहून, महाबाहू भीम संतापून त्याच्या दिशेने पुढे सरसावला.
6.63.27
तस्मिन्क्षणे सात्यकिः सत्यसन्धः ।
शिनिप्रवीरोऽभ्यपतत्पितामहम्।
निघ्नन्नमित्रान्धनुषा दृढेन ।
संकम्पयंस्तव पुत्रस्य सैन्यम् ॥ ६.६३.२७ ॥
त्याच क्षणी सत्यसंध सात्यकी, शिनिवंशाचा वीर, दृढ धनुष्याने शत्रूंना प्रहार करीत पितामहावर धावून गेला आणि तुमच्या पुत्राचे सैन्य कंपित केले.
6.63.28
तं यान्तमश्वै रजतप्रकाशैः ।
शरान्वपन्तं निशितान्सुपुङ्खान्।
नाशक्नवन्धारयितुं तदानीं ।
सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः ॥ ६.६३.२८ ॥
रुप्यासारख्या चमकणाऱ्या घोड्यांनी पुढे येत, धारदार सुंदर पंखांचे बाण सोडणाऱ्या त्याला, हे भरता, त्या वेळी तुमचे सर्व गण अडवू शकले नाहीत.
6.63.29
अविध्यदेनं दशभिः पृषत्कैः-
रलम्बुसो राक्षसोऽसौ तदानीम् ।
शरैश्चतुर्भिः प्रतिविद्ध्य तं च ।
नप्ता शिनेरभ्यपतद्रथेन ॥ ६.६३.२९ ॥
तेव्हा राक्षस अलंबुषाने त्याला दहा बाणांनी विद्ध केले; शिनीच्या नातवाने चार बाणांनी प्रतिप्रहार करून रथातून त्याच्यावर झेप घेतली.
6.63.30
अन्वागतं वृष्णिवरं निशम्य ।
तं शत्रुमध्ये परिवर्तमानम्।
प्रद्रावयन्तं कुरुपुङ्गवांश्च ।
पुनः पुनश्च प्रणदन्तमाजौ ॥ ६.६३.३० ॥
वृष्णिवीर जवळ येत आहे हे पाहून, शत्रूंमध्ये फिरत, कुरुश्रेष्ठांना पळवून लावत, युद्धात वारंवार गर्जना करणाऱ्या त्याला.
6.63.31
योधास्त्वदीयाः शरवर्षैरवर्ष-
न्मेघा यथा भूधरमम्बुवेगैः ।
तथापि तं धारयितुं न शेकु-
र्मध्यंदिने सूर्यमिवातपन्तम् ॥ ६.६३.३१ ॥
तुझ्या योद्ध्यांनी बाणांच्या वर्षावाने त्याच्यावर वर्षाव केला, जसे मेघ जलवेगाने पर्वतावर कोसळतात. तरीही मध्यान्हीच्या सूर्यासारखा तापलेल्या त्याला ते रोखू शकले नाहीत.
6.63.32
न तत्र कश्चिन्नविषण्ण आसी-
दृते राजन्सोमदत्तस्य पुत्रात्।
स वै समादाय धनुर्महात्मा ।
भिरिश्रवा भारत सौमदत्तिः ॥ ६.६३.३२ ॥
हे राजा, सोमदत्ताच्या पुत्राशिवाय तेथे कोणीही खिन्न नव्हते. हे भारता, त्या महात्मा सोमदत्तपुत्र भूरिश्रवसाने धनुष्य उचलले.
6.63.33
दृष्ट्वा रथान्स्वान्व्यपनीयमाना-
न्प्रत्युद्ययौ सात्यकिं योद्धुमिच्छन् ॥ ६.६३.३३ ॥
आपले रथ पळवले जात असल्याचे पाहून, युद्धाच्या इच्छेने तो सात्यकीच्या समोर गेला.