મહાભારત · અધ્યાય 6.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.64.1
ततो भूरिश्रवा राजन्सात्यकिं नवभिः शरैः ।
प्राविध्यद्भृशसंक्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ६.६४.१ ॥
ત્યારે હે રાજન, અત્યંત ક્રુદ્ધ ભૂરિશ્રવાએ નવ બાણોથી સાત્યકિને વીંધ્યો, જેમ અંકુશથી મહાહાથીને વીંધાય.
6.64.2
कौरवं सात्यकिश्चैव शरैः सन्नतपर्वभिः ।
अवारयदमेयात्मा सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.६४.२ ॥
અમિત આત્માવાળા સાત્યકિએ સર્વ લોક જોતા હતા ત્યારે વળેલા ગાંઠવાળા બાણોથી કૌરવને રોક્યો.
6.64.3
ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः ।
सोमदत्तिं रणे यत्तः समन्तात्पर्यवारयत् ॥ ६.६४.३ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધન ભાઈઓથી ઘેરાયેલો, રણમાં તત્પર થઈ સોમદત્તિને ચારે બાજુથી રક્ષતો રહ્યો.
6.64.4
तं चैव पाण्डवाः सर्वे सात्यकिं रभसं रणे ।
परिवार्य स्थिताः सङ्ख्ये समन्तात्सुमहौजसः ॥ ६.६४.४ ॥
મહાતેજસ્વી સર્વ પાંડવો, રણમાં વેગવાન એવા તે સાત્યકિને ઘેરીને, યુદ્ધમાં ચારે બાજુ ઊભા રહ્યા.
6.64.5
भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गजामुद्यम्य भारत ।
दुर्योधनमुखान्सर्वान्पुत्रांस्ते पर्यवारयत् ॥ ६.६४.५ ॥
પરંતુ હે ભારત, ક્રુદ્ધ ભીમસેને ગદા ઉપાડીને દુર્યોધનને મુખ્ય રાખીને તમારા સર્વ પુત્રોને ઘેરી લીધા.
6.64.6
रथैरनेकसाहस्रैः क्रोधामर्षसमन्वितः ।
नन्दकस्तव पुत्रस्तु भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.६४.६ ॥
ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતાથી ભરેલો તમારો પુત્ર નંદક, અનેક હજાર રથો સાથે મહાબલી ભીમસેનને ઘેરી વળ્યો.
6.64.7
विव्याध विशिखैः षड्भिः कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ।
दुर्योधनस्तदा राजन्भीमसेनं महारथम् ॥ ६.६४.७ ॥
ત્યારે હે રાજન, દુર્યોધને પથ્થર પર ધાર કાઢેલા, કંકપક્ષીના પીંછાવાળા છ બાણોથી મહારથી ભીમસેનને વીંધ્યો.
6.64.8
आजघानोरसि क्रुद्धो मार्गणैर्नवभिः शितैः ।
ततो भीमो महाबाहुः स्वरथं सुमहाबलः ॥ ६.६४.८ ॥
ક્રોધે ભરાઈને તેણે નવ તીક્ષ્ણ બાણોથી ભીમસેનની છાતી પર પ્રહાર કર્યો. ત્યારે મહાબાહુ, અતિબળવાન ભીમ પોતાના રથ પર...
6.64.9
आरुरोह रथश्रेष्ठं विशोकं चेदमब्रवीत् ।
एते महारथाः शूरा धार्तराष्ट्राः समागताः ॥ ६.६४.९ ॥
તે શ્રેષ્ઠ રથ પર ચડ્યો અને વિશોકને આમ કહ્યું: "અહીં એકઠા થયેલા આ મહારથી શૂરવીરો, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો…"
6.64.10
मामेव भृशसंक्रुद्धा हन्तुमभ्युद्यता युधि ।
मनोरथद्रुमोऽस्माकं चिन्तितो बहुवार्षिकः ॥ ६.६४.१० ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તેઓ યુદ્ધમાં મને જ મારવા તૈયાર થયા છે. અમે ઘણા વર્ષોથી વિચારેલો મનોરથવૃક્ષ…
6.64.11
सफलः सूत चाद्येह योऽहं पश्यामि सोदरान् ।
यत्राशोकसमुत्क्षिप्ता रेणवो रथनेमिभिः ॥ ६.६४.११ ॥
હે સારથિ! આજે અહીં હું મારા સહોદરોને જોઈ રહ્યો છું, તે ફળદાયી બન્યું.
6.64.12
प्रयास्यन्त्यन्तरिक्षं हि शरबृन्दैर्दिगन्तरे ।
तत्र तिष्ठति सन्नद्धः स्वयं राजा सुयोधनः ॥ ६.६४.१२ ॥
બાણોના સમૂહો દિશાઓની વચ્ચે આકાશમાં ઊડે છે. ત્યાં કવચ ધારણ કરેલો રાજા સુયોધન સ્વયં ઊભો છે.
6.64.13
भ्रातरश्चास्य सन्नद्धाः कुलपुत्रा मदोत्कटाः ।
एतानद्य हनिष्यामि पश्यतस्ते न संशयः ॥ ६.६४.१३ ॥
એના ભાઈઓ, બખ્તરધારી કુલીન પુત્રો, મદથી ઉન્મત્ત થયેલા છે. આજે હું એ સૌને મારી નાખીશ; તું જોતો રહેજે, એમાં સંશય નથી.
6.64.14
तस्मान्ममाश्वान्संग्रमे यत्तः संयच्छ सारथे ।
एवमुक्त्वा ततः पार्थस्तव पुत्रं विशांपते ॥ ६.६४.१४ ॥
તેથી, હે સારથિ, યુદ્ધમાં સાવધાનીથી મારા ઘોડાઓને નિયંત્રિત કરો. એમ કહીને, હે પ્રજાપતિ, પાર્થે તમારા પુત્ર તરફ (રથ હાંક્યો).
6.64.15
विव्याध निशितैस्तीक्ष्णैः शरैः कनकभूषणैः ।
नन्दकं च त्रिभिर्भाणैरभ्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ६.६४.१५ ॥
તીક્ષ્ણ, ધારદાર, સુવર્ણ અલંકારોથી શણગારેલા બાણોથી તેણે (તેને) વીંધ્યો; નંદકને ત્રણ બાણોથી તેની છાતીની મધ્યે વીંધ્યો.
6.64.16
तं तु दुर्योधनः षष्ट्या विद्ध्वा भीमं महाबलम् ।
त्रिभिरन्यैः सुनिशितैर्विशोकं प्रत्यविध्यत ॥ ६.६४.१६ ॥
પણ દુર્યોધને તે મહાબલી ભીમને સાઠ બાણોથી વીંધીને, અને બીજા ત્રણ અતિ તીક્ષ્ણ બાણોથી વિશોકને પ્રતિપ્રહાર કરીને વીંધ્યો.
6.64.17
भिमस्य च रणे राजन्धनुश्चिच्छेद भासुरम् ।
मुष्टिदेशे भृशं तीक्ष्णौस्त्रिभिर्भल्लैर्हसन्निव ॥ ६.६४.१७ ॥
હે રાજન્, યુદ્ધમાં તેણે ભીમનું ચમકતું ધનુષ્ય મૂઠ પાસે અતિ જોરથી ત્રણ તીક્ષ્ણ ભલ્લ બાણોથી કાપી નાખ્યું, જાણે હસતો હોય તેમ.
6.64.18
समरे प्रेक्ष्य यन्तारं विशोकं तु वृकोदरः ।
पीडितं विशिखैस्तीक्ष्णैस्तव पुत्रेण धन्विना ॥ ६.६४.१८ ॥
યુદ્ધમાં પોતાના સારથિ વિશોકને જોઈને, તમારા ધનુર્ધર પુત્રના તીક્ષ્ણ બાણોથી પીડિત વૃકોદર (ભીમ) (વ્યાકુળ થયો).
6.64.19
अमृष्यमाणः संरब्धो धनुर्दिव्यं परामृशम् ।
पुत्रस्य ते महाराज वधार्थं भरतर्षभ ॥ ६.६४.१९ ॥
અસહ્ય ક્રોધથી તેણે દિવ્ય ધનુષ્ય ઉપાડ્યું, હે મહારાજ, ભરતશ્રેષ્ઠ, તમારા પુત્રના વધ માટે.
6.64.20
समादधत्सुसंक्रुद्धः क्षुरप्रं रोमवाहिनम् ।
तेन चिच्छेद नृपतेर्भीमः कार्मुकमुत्तमम् ॥ ६.६४.२० ॥
અત્યંત ક્રુદ્ધ થઈને તેણે રોમવાહિન નામનું ક્ષુરપ્ર બાણ ચડાવ્યું; તેનાથી ભીમે રાજાનું ઉત્તમ ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
6.64.21
सोऽपविद्ध्य धनुश्छिन्नं पुत्रस्ते क्रोधमूर्च्छितः ।
अन्यत्कार्मुकमादत्त सत्वरं वेगवत्तरम् ॥ ६.६४.२१ ॥
તૂટેલું ધનુષ્ય ફેંકીને, ક્રોધથી મૂર્છિત થયેલા તમારા પુત્રે ઝડપથી બીજું, અતિ વેગવાન ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
6.64.22
संदधे विशिखं घोर कालमृत्युसमप्रभम् ।
तेनाजघान संक्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥ ६.६४.२२ ॥
કાળ અને મૃત્યુ સમાન તેજસ્વી ભયાનક બાણ ચડાવીને, ક્રુદ્ધ થઈને તેણે તેનાથી ભીમસેનની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
6.64.23
स गाढविद्धो व्यथितः स्यान्दनोपस्थ आविशत् ।
स निषण्णो रथोपस्थे मूर्च्छामभिजगाम ह ॥ ६.६४.२३ ॥
ઊંડો વીંધાઈને, વેદનાથી તે રથના તળિયે બેસી પડ્યો; રથના તળિયે બેઠેલો તે મૂર્છિત થઈ ગયો.
6.64.24
तं दृष्ट्वा व्यथितं भीममभिमन्युपुरोगमाः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः पाण्डवानां महारथः ॥ ६.६४.२४ ॥
ભીમને વ્યથિત જોઈને, અભિમન્યુની આગેવાની હેઠળના પાંડવોના મહારથીઓ, મહાધનુર્ધરો તે સહન ન કરી શક્યા.
6.64.25
ततस्तु तुमुलां वृष्टिं शस्त्राणां तिग्मतेजसाम् ।
पातयामासुरव्यग्राः पुत्रस्य तव मूर्धनि ॥ ६.६४.२५ ॥
પછી અવિચલિત તેઓએ તમારા પુત્રના માથા પર તીક્ષ્ણ તેજસ્વી શસ્ત્રોનો ભયંકર વરસાદ વરસાવ્યો.
6.64.26
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां भीमसेनो महाबलः ।
दुर्योधनं त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ६.६४.२६ ॥
પછી ભાનમાં આવીને મહાબલી ભીમસેને દુર્યોધનને ત્રણ બાણોથી વીંધ્યો અને ફરી પાંચથી વીંધ્યો.
6.64.27
शल्यं च पञ्चविंशत्या शरैर्विव्याध पाण्डवः ।
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः स विद्धो व्यपयाद्रणात् ॥ ६.६४.२७ ॥
તે મહાધનુર્ધર પાંડવે સોનેરી પાંખવાળા પચીસ બાણોથી શલ્યને વીંધ્યો; વીંધાયેલો તે રણમાંથી પાછો હટી ગયો.
6.64.28
प्रत्युद्ययुस्ततो भीमं तव पुत्राश्चतुर्दश ।
सेनापतिः सुषेणश्च जलसन्धः सुलोचनः ॥ ६.६४.२८ ॥
પછી તમારા ચૌદ પુત્રો ભીમની સામે ધસી આવ્યા — સેનાપતિ સુષેણ, જલસંધ અને સુલોચન.
6.64.29
उद्रो भीमरथो भीमो वीरबाहुरलोलुपः ।
दुर्मुखो दुष्प्रधर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ॥ ६.६४.२९ ॥
ઉદ્ર, ભીમરથ, ભીમ, વીરબાહુ, અલોલુપ, દુર્મુખ, દુષ્પ્રધર્ષ, વિવિત્સુ, વિકટ અને સમ.
6.64.30
विसृजन्तो बहून्बाणान्क्रोधसंरक्तलोचनाः ।
भीमसेनमभिद्रुत्य विव्यधुः सहिता भृशम् ॥ ६.६४.३० ॥
ક્રોધથી લાલ આંખોવાળા તેઓ ઘણાં બાણ છોડતાં ભીમસેન પર ધસી આવ્યા અને એકસાથે તેને ભારે રીતે વીંધ્યો.
6.64.31
पुत्रांस्तु तव संप्रेक्ष्य भीमसेनो महाबलः ।
सृक्किणी विलिहन्वीरः पशुमध्ये यथा वृकः ॥ ६.६४.३१ ॥
તમારા પુત્રોને જોઈને મહાબલી ભીમસેન, તે વીર, હોઠના ખૂણા ચાટતો, પશુઓની વચ્ચે વરુની જેમ (ધસ્યો).
6.64.32
अभिपत्य महाबाहुर्गरुत्मानिव वेगितः ।
सेनापतेः क्षुरप्रेण शिरश्चिच्छेद पाण्डवः ॥ ६.६४.३२ ॥
ગરુડની જેમ વેગથી ધસી, તે મહાબાહુ પાંડવે ક્ષુરપ્ર બાણથી સેનાપતિનું માથું કાપી નાખ્યું.
6.64.33
संप्रहस्य च हृष्टात्मा त्रिभिर्बाणैर्महाभुजः ।
जलसन्धं विनिर्भिद्य सोऽनयद्यमसादनम् ॥ ६.६४.३३ ॥
હર્ષિત મનથી જોરથી હસીને, તે મહાભુજે ત્રણ બાણોથી જલસંધને વીંધી યમલોક મોકલી દીધો.
6.64.34
सुषेणं च ततो हत्वा प्रेषयामास मृत्यवे ।
उग्रस्य सशिरस्त्राणं शिरश्चन्द्रोपमं भुवि ॥ ६.६४.३४ ॥
પછી સુષેણને મારીને મૃત્યુ પાસે મોકલ્યો; ઉગ્રનું શિરસ્ત્રાણ સહિત ચંદ્ર સમાન મસ્તક ભૂમિ પર (પડ્યું).
6.64.35
पातयामास भल्लेन कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ।
वीरबाहुं च सप्तत्या साश्वकेतुं ससारथिम् ॥ ६.६४.३५ ॥
ભલ્લ બાણથી કુંડળોથી શોભતું (મસ્તક) પાડી દીધું; અને વીરબાહુને સિત્તેર બાણોથી, તેના અશ્વો, ધ્વજ અને સારથિ સહિત (પાડી દીધો).
6.64.36
निनाय समरे वीरः परलोकाय पाण्डवः ।
भीमं भीमरथं चोभौ भीमसेनो हसन्निव ॥ ६.६४.३६ ॥
તે યુદ્ધમાં વીર પાંડવે તેમને પરલોક મોકલ્યા; ભીમ અને ભીમરથ બંનેને ભીમસેને જાણે હસતાં હસતાં (મારી નાખ્યા).
6.64.37
पुत्रौ ते दुर्मदौ राजन्ननयद्यमसादनम् ।
ततः सुलोचनं भीमः क्षुरप्रेण महामृधे ॥ ६.६४.३७ ॥
હે રાજા, તારા બે ઘમંડી પુત્રોને ભીમે યમલોકે મોકલ્યા. પછી તે મહાયુદ્ધમાં ભીમે ક્ષુરપ્ર બાણથી સુલોચનને (યમલોકે મોકલ્યો).
6.64.38
मिषतां सर्वसैन्यानामनयद्यमसादनम् ।
पुत्रास्तु तव तं दृष्ट्वा भीमसेनपराक्रमम् ॥ ६.६४.३८ ॥
સર્વ સેના જોતી હતી ત્યારે (ભીમે તેમને) યમલોકે મોકલ્યા. પરંતુ તારા પુત્રો ભીમસેનનો પરાક્રમ જોઈને (ભયભીત થયા).
6.64.39
शेषा येऽन्येऽभवंस्तत्र ते भीमस्य भयार्दिताः ।
विप्रद्रुता दिशो राजन्वध्यमाना महात्मना ॥ ६.६४.३९ ॥
ત્યાં બાકી રહેલા બીજા લોકો, ભીમના ભયથી પીડિત થઈને, હે રાજા, મહાત્મા દ્વારા મરાતા દિશાઓમાં વિખરાઈ ભાગી ગયા.
6.64.40
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः सर्वानेव महारथान् ।
एष भीमो रणे क्रुद्धो धार्तराष्ट्रान्महारथान् ॥ ६.६४.४० ॥
ત્યારે શંતનુના પુત્ર (ભીષ્મ) બધા મહારથીઓને બોલ્યા, 'આ ક્રોધિત ભીમ યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના મહારથી પુત્રોને (મારી રહ્યો છે).
6.64.41
यथा प्राग्र्यान्यथा ज्येष्ठान्यथा शूरांश्च संगतान् ।
निपातयत्युग्रधन्वा तं प्रगृह्णीत माचिरम् ॥ ६.६४.४१ ॥
આ ઉગ્રધન્વા (ભીમ) અગ્રણી, જ્યેષ્ઠ અને એકઠા થયેલા શૂરોને જેમ પાડી રહ્યો છે, તેમ તેને તરત પકડો; વિલંબ ન કરો.
6.64.42
एवमुक्त्वा ततः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः ।
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.६४.४२ ॥
આમ કહીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રના બધા સૈનિકો અત્યંત ક્રોધિત થઈને મહાબલી ભીમસેન પર ધસી ગયા.
6.64.43
भगदत्तः प्रभिन्नेन कुञ्जरेण विशांपते ।
अभ्ययात्सहसा तत्रयत्र भीमो व्यवस्थितः ॥ ६.६४.४३ ॥
હે રાજન, મદમસ્ત હાથી પર ભગદત્ત અચાનક જ્યાં ભીમ ઊભો હતો ત્યાં ધસી આવ્યો.
6.64.44
आपतन्नेव च रणे भीमसेनं शिलीमुखैः ।
अदृश्यं समरे चक्रे जीमूत इव भास्करम् ॥ ६.६४.४४ ॥
યુદ્ધમાં તેણે ભીમસેન પર બાણોની વર્ષા કરીને હુમલો કર્યો અને વાદળ સૂર્યને ઢાંકે તેમ તેને અદૃશ્ય કરી દીધો.
6.64.45
अभिमन्युमुखास्तत्तु नामृष्यन्त महारथाः ।
भीमस्याच्छादनं शङ्ख्ये स्वबाहुबलमाश्रिताः ॥ ६.६४.४५ ॥
અભિમન્યુ આગેવાની હેઠળના મહારથીઓ ભીમને આ રીતે ઢંકાયેલો જોઈ શક્યા નહીં; પોતાના ભુજબળ પર ભરોસો રાખીને તેઓ યુદ્ધમાં આગળ ધસ્યા.
6.64.46
त एनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयन् ।
गजं च शरवृष्ट्या तु बिभिदुस्ते समन्ततः ॥ ६.६४.४६ ॥
તેમણે બાણોની વર્ષાથી તેને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો અને ચારે બાજુથી બાણવર્ષાથી હાથીને પણ વીંધી નાખ્યો.
6.64.47
स शस्त्रवृष्ट्याऽभिहतः समस्तैस्तैर्महारथैः ।
प्राग्ज्योतिषगजो राजन्नानालिङ्गैः सुतेजनैः ॥ ६.६४.४७ ॥
હે રાજન, તે બધા મહારથીઓના શસ્ત્રવર્ષાથી પ્રાગ્જ્યોતિષનો હાથી ઘવાયો; અનેક પ્રકારના તીક્ષ્ણ બાણોથી તે વીંધાયો.
6.64.48
संजातरुधिरोत्पीडः प्रेक्षणीयोऽभवद्रणे ।
गभस्तिभिरिवार्कस्य संस्यूतो जलदो महान् ॥ ६.६४.४८ ॥
રક્તની ધારાઓથી ભીંજાયેલો તે યુદ્ધમાં સૂર્યકિરણોથી ઝળહળતા મોટા વાદળ જેવો જોવાલાયક બન્યો.
6.64.49
संचोदितो मदस्रावी भगदत्तेन वारणः ।
अभ्यधावत तन्सर्वान्कालोत्सृष्ट इवान्तकः ॥ ६.६४.४९ ॥
ભગદત્તે પ્રેરેલો, મદ ઝરતો તે હાથી તે બધા પર દોડ્યો, જાણે કાળે છોડેલો અંતક (યમ) હોય.
6.64.50
द्विगुणं जवमास्थाय कम्पयंश्चरणैर्महीम् ।
तस्य तत्सुमहद्रूपं दृष्ट्वा सर्वे महारथाः ॥ ६.६४.५० ॥
બમણી ઝડપ ધારણ કરીને, પગથી ધરતી ધ્રુજાવતા આવતા તેના તે અતિ વિશાળ રૂપને જોઈને સર્વ મહારથીઓ.
6.64.51
असह्यं मन्यमानाश्च नातिप्रमनसोऽभवन् ।
ततस्तु नृपतिः क्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥ ६.६४.५१ ॥
તેને અસહ્ય માનીને તેઓ પ્રસન્ન ન થયા; ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા રાજાએ ભીમસેનની છાતી પર.
6.64.52
आजघान महाराज शरेणानतपर्वणा ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तेन राज्ञा महारथः । ॥ ६.६४.५२ ॥
હે મહારાજ, તે રાજાએ વાંકા ગાંઠવાળા બાણથી પ્રહાર કર્યો; તેનાથી અતિ વીંધાયેલો તે મહાધનુર્ધર મહારથી.
6.64.53
मूर्च्छयाऽभिपरीतात्मा ध्वजयष्टिं समाश्रयत् ।
तांस्तु भीतान्समालक्ष्य भीमसेनं च मूर्च्छितम् ॥ ६.६४.५३ ॥
મૂર્છાથી ઘેરાયેલા મનવાળો તે ધ્વજદંડનો આશ્રય લેતો થયો; ભયભીત થયેલાઓને અને મૂર્છિત ભીમસેનને જોઈને.
6.64.54
ननाद बलवन्नादं भगदत्तः प्रतापवान् ।
ततो घटोत्कचो राजन्प्रेक्ष्य भीमं तथाऽऽगतं ॥ ६.६४.५४ ॥
પ્રતાપી ભગદત્તે બળવાન ગર્જના કરી; ત્યારે, હે રાજન, ઘટોત્કચે ભીમને તે રીતે આવેલો જોઈને.
6.64.55
संक्रुद्धो राक्षसो घोरस्तत्रैवान्तरधीयत ।
स कृत्वा दारुणां मायां भूरूणां भयवर्धिनीम् ॥ ६.६४.५५ ॥
ક્રોધે ભરાયેલો તે ભયંકર રાક્ષસ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો. તેણે ભયાનક, ભય વધારનારી અનેક રૂપોની માયા રચી.
6.64.56
अदृश्यत निमेषार्धाद्धोररूपं समास्थितः ।
ऐरावतं समारूढः स वै मायाकृतं स्वयम् ॥ ६.६४.५६ ॥
અર્ધી પલકમાં તે ભયંકર રૂપે દેખાયો. માયાથી રચેલા ઐરાવત પર તે પોતે સવાર હતો.
6.64.57
तस्य चान्येऽपि दिङ्वागा बभूवुरनुयायिनः ।
अञ्जनो वमानश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः ॥ ६.६४.५७ ॥
તેના અનુયાયીઓ તરીકે બીજા દિગ્ગજો પણ હતા: અંજન, વમાન, મહાપદ્મ અને સુપ્રભ.
6.64.58
त्रय एते महानागा राक्षसैः समधिष्ठिताः ।
महाकायास्त्रिधा राजन्प्रस्रवन्तो मदं बहु ॥ ६.६४.५८ ॥
આ ત્રણ મહાનાગો રાક્ષસોથી અધિષ્ઠિત હતા. હે રાજન્, તેઓ વિશાળકાય હતા અને ત્રણ રીતે ઘણો મદ ઝરાવી રહ્યા હતા.
6.64.59
तेजोवीर्यबलोपेता महाबलपराक्रमाः ।
घटोत्कचस्तु स्वं नागं चोदयामास तं तदा ॥ ६.६४.५९ ॥
તેજ, વીર્ય અને બળથી યુક્ત, મહાન શક્તિ અને પરાક્રમવાળા તેઓ હતા. ત્યારે ઘટોત્કચે પોતાના તે હાથીને આગળ હાંક્યો.
6.64.60
सगजं भगदत्तं तु हन्तुकामः परंतपः ।
ते चान्ये चोदिता नागा राक्षसैस्तैर्महाबलैः ॥ ६.६४.६० ॥
શત્રુઓને બાળનાર ઘટોત્કચ ભગદત્તને તેના હાથી સહિત મારી નાખવા ઇચ્છતો હતો. તે મહાબળવાન રાક્ષસો દ્વારા પ્રેરિત બીજા હાથીઓ પણ (આગળ ધસ્યા).
6.64.61
परिपेतुः सुसंरब्धाश्चतुर्दंष्ट्राश्चतुर्दिशम् ।
भगदत्तस्य तं नागं विषाणैरभ्यपीडयन् ॥ ६.६४.६१ ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાયેલા ચાર દાંતવાળા હાથીઓ ચારે દિશાએથી દોડી આવ્યા અને ભગદત્તના તે હાથીને પોતાના દાંતથી દબાવવા લાગ્યા.
6.64.62
स पीड्यमानस्तैर्नागैर्वेदनार्तः शराहतः ।
अनदत्सुमहानादमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥ ६.६४.६२ ॥
તે હાથીઓ દ્વારા દબાવાતો, વેદનાથી પીડિત અને બાણોથી ઘાયલ થયેલો તે ઇન્દ્રના વજ્રના અવાજ જેવી મહાગર્જના સાથે ચીસ પાડી ઊઠ્યો.
6.64.63
व्यवर्तत महाघोषो भैमसेनिशरार्दितः ।
मृदित्वा सर्वसैन्यानि तव पुत्रस्य भारत ॥ ६.६४.६३ ॥
ભીમસેનના પુત્રના બાણોથી પીડિત તે મહાઘોષ પાછો વળ્યો; હે ભારત, તમારા પુત્રની સર્વ સેનાઓને કચડી નાખતો.
6.64.64
तस्य तं नदतो नादं सुघोरं भीमनिःश्वनम् ।
श्रुत्वा भीष्मोऽब्रवीद्द्रोणं राजानं च सुयोधनम् ॥ ६.६४.६४ ॥
તે હાથીનો તે ભયંકર, ભીષણ અવાજ સાંભળીને ભીષ્મે દ્રોણને અને રાજા સુયોધનને કહ્યું.
6.64.65
एष युध्यति संग्रामे हैडिम्बेन दुरात्मना ।
भगदत्तो महेष्वासः कृच्छ्रे च परिवर्तते ॥ ६.६४.६५ ॥
જુઓ, મહાધનુર્ધર ભગદત્ત દુરાત્મા હૈડિમ્બ (ઘટોત્કચ) સાથે યુદ્ધમાં લડી રહ્યો છે; સંકટમાં ફસાઈને તે ચકરાવે ચડ્યો છે.
6.64.66
राक्षसश्च महामायः स च राजाऽतिकोपनः ।
एतौ समेतौ समरे कालमृत्युसमावुभौ ॥ ६.६४.६६ ॥
મહામાયાવી રાક્ષસ અને અતિક્રોધી રાજા—આ બંને યુદ્ધમાં સામસામે આવ્યા છે; કાળ અને મૃત્યુ જેવા બંને.
6.64.67
श्रीयते चैव हृष्टानां पाण्डवानां महास्वनः ।
हस्तिनश्चैव सुमहान्भीतस्य रुदितध्वनिः ॥ ६.६४.६७ ॥
હર્ષિત પાંડવોનો મહાન કોલાહલ સંભળાતો હતો, અને ભયભીત હાથીઓનો અતિ મોટો રુદન-ધ્વનિ પણ.
6.64.68
तत्र गच्छाम भद्रं वो राजानं परिरक्षितुम् ।
अरक्ष्यमाणः समरे क्षिप्रं प्राणान्विमोक्ष्यति ॥ ६.६४.६८ ॥
તમારું કલ્યાણ થાઓ; રાજાની રક્ષા કરવા ત્યાં જઈએ. રક્ષણ વિના તે યુદ્ધમાં તરત પ્રાણ છોડશે.
6.64.69
ते त्वरध्वं महावीर्याः किं चिरेण प्रयामहे ।
महान्हि वर्तते रौद्रः संग्रामो रोमहर्षणः ॥ ६.६४.६९ ॥
હે મહાપરાક્રમી વીરો, ઝડપ કરો; મોડેથી કેમ જવું? આ મહાન, ભયાનક, રૂંવાડાં ઊભાં કરતું યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે.
6.64.70
भक्तश्च कुलपुत्रश्च शूरश्च पृतनापतिः ।
युक्तं तस्य परित्राणं कर्तुमस्माभिरच्युत ॥ ६.६४.७० ॥
તે ભક્ત, કુલીન પુત્ર, શૂર અને સેનાપતિ છે; હે અચ્યુત, તેનું રક્ષણ કરવું અમારું કર્તવ્ય છે.
6.64.71
भीष्मस्य तद्वचः श्रुत्वा सर्व एव महारथाः ।
द्रोणभीष्मौ पुरस्कृत्य भगदत्तपरीप्सया ॥ ६.६४.७१ ॥
ભીષ્મનું તે વચન સાંભળીને સર્વ મહારથીઓ, દ્રોણ અને ભીષ્મને આગળ રાખીને, ભગદત્તની રક્ષાની ઇચ્છાથી ચાલ્યા.
6.64.72
उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र सोऽभवत् ।
तान्प्रयातान्समालोक्य युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ ६.६४.७२ ॥
અત્યંત વેગથી તેઓ જ્યાં તે હતો ત્યાં ગયા. તેમને જતા જોઈને યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખનારાઓ…
6.64.73
पञ्चालाः पाण्डवैः सार्धं पृष्ठतोऽनुययुः परान् ।
तान्यनीकान्यथालोक्य राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.६४.७३ ॥
પાંચાલો પાંડવો સાથે પાછળથી શત્રુઓનો પીછો કરવા લાગ્યા. તે સેનાઓને જોઈને પરાક્રમી રાક્ષસરાજ
6.64.74
ननाद सुमहानादं विस्फोटमशनेरिव ।
तस्य तं निनदं श्रुत्वा दृष्ट्वा नागांश्च युध्यतः ॥ ६.६४.७४ ॥
વીજળીના કડાકા જેવી અતિ મહાન ગર્જના તેણે કરી. તેની તે ગર્જના સાંભળીને અને યુદ્ધ કરતા હાથીઓને જોઈને
6.64.75
भीष्मः शान्तनवो भूयो भारद्वाजमभाषत ।
न रोचते मे संग्रामो हैडिम्बेन दुरात्मना ॥ ६.६४.७५ ॥
શંતનુના પુત્ર ભીષ્મે ફરી ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ને કહ્યું: "તે દુરાત્મા હૈડિંબ સાથેનું આ યુદ્ધ મને ગમતું નથી."
6.64.76
बलवीर्यमसाविष्टः ससहायश्च सांप्रतज् ।
नैष शक्यो युधा जेतुमपि वज्रभृता स्वयम् ॥ ६.६४.७६ ॥
આ બળ અને વીર્યથી યુક્ત છે, અત્યારે સહાયકો સાથે છે. યુદ્ધમાં વજ્રધારી ઇન્દ્ર પણ તેને જીતી શકે નહીં.
6.64.77
लब्धलक्षः प्रहारी च वयं च श्रान्तवाहनाः ।
पाञ्चालैः पाण्डवेयैश्च दिवसं क्षतविक्षताः ॥ ६.६४.७७ ॥
તે લક્ષ્ય સાધીને પ્રહાર કરનાર છે; આપણે પણ વાહનો થાકેલાં છે. પાંચાલો અને પાંડવો દ્વારા આખો દિવસ આપણે ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા છીએ.
6.64.78
इदानीं युधि निर्जेतुं न शक्योऽसौ स राक्षसः ।
अस्तमभ्येति सविता रात्रौ योद्धुं कन शक्यते।
अवहारमतः कुर्मः श्वो योत्स्यामः परै सह ॥ ६.६४.७८ ॥
હવે યુદ્ધમાં તે રાક્ષસને જીતવો શક્ય નથી. સૂર્ય અસ્ત થવા આવ્યો છે; રાત્રે યુદ્ધ કરવું… શક્ય નથી. તેથી આપણે પાછા હટીએ; કાલે શત્રુઓ સાથે લડીશું.
6.64.79
पितामहवचः श्रुत्वा यथा चक्रुःस्म कौरवाः ।
उपायेनापयानं ते घटोत्कचभयार्दिताः ॥ ६.६४.७९ ॥
પિતામહનાં વચન સાંભળીને કૌરવોએ કહ્યા પ્રમાણે જ કર્યું; ઘટોત્કચના ભયથી પીડિત થઈને એક ઉપાયથી તેઓ પાછા ફર્યા.
6.64.80
कौरवेषु निवृत्तेषु पाण्डवा जितकाशिनः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च भारत ॥ ६.६४.८० ॥
કૌરવો પાછા ફર્યા ત્યારે જીતનો ગર્વ અનુભવતા પાંડવોએ ભારે સિંહનાદ કર્યા અને શંખ ફૂંક્યા, હે ભારત.
6.64.81
एवं तदभवद्युद्धं दिवसं भरतर्षभ ।
पाण्डवानां कुरूणां च पुरस्कृत्य घटोत्कचम् ॥ ६.६४.८१ ॥
હે ભરતર્ષભ, આ રીતે દિવસ દરમિયાન પાંડવો અને કૌરવો વચ્ચે યુદ્ધ થયું; ઘટોત્કચને આગળ રાખીને.
6.64.82
कौरवास्तु ततो राजन्प्रययुः शिबिरं स्वकम् ।
व्रीडमाना निशाकाले पाण्डवेयैः पराजिताः ॥ ६.६४.८२ ॥
હે રાજન, ત્યારે કૌરવો શરમાઈને રાત્રિના સમયે પાંડવોથી પરાજિત થઈને પોતાની છાવણી તરફ ગયા.
6.64.83
शरविक्षतगात्रास्तु पाण्डपपुत्रा महारथाः ।
युद्धे सुमनसो भूत्वा जग्मुः स्वशिबिरं प्रति ॥ ६.६४.८३ ॥
બાણોથી શરીર ઘવાયેલા પાંડુના મહારથી પુત્રો યુદ્ધમાં પ્રસન્નચિત્ત થઈને પોતાની છાવણી તરફ ગયા.
6.64.84
पुरस्कृत्य महाराज भीमसेनघटोत्कचौ ।
पूजयन्तस्तदान्योन्यं मुदा परमया युताः ॥ ६.६४.८४ ॥
હે મહારાજ, ભીમસેન અને ઘટોત્કચને આગળ રાખીને, તે સમયે પરમ આનંદથી એકબીજાનું સન્માન કરતા.
6.64.85
नदन्तो विविधान्नादांस्तूर्यस्वनविमिश्रितान् ।
सिंहनादांश्च कुर्वन्तो विमिश्राञ्शङ्खनिः स्वनैः ॥ ६.६४.८५ ॥
વિવિધ અવાજોએ ગર્જના કરતા, તૂર્યના નાદ સાથે ભળેલા, અને શંખના અવાજ સાથે મિશ્ર સિંહનાદ કરતા.
6.64.86
विनदन्तो महात्मानः कम्पयन्तश्च मेदिनीम् ।
घट्टयन्तश्च मर्माणि तव पुत्रस्य मारिष । ॥ ६.६४.८६ ॥
મહાત્માઓ ગર્જના કરતા, પૃથ્વીને કંપાવતા, હે મારિષ, તમારા પુત્રના મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કરતા.
6.64.87
प्रयाताः शिबिरायैव निशाकाले परंतप ।
दुर्योधनस्तु नृपतिर्दीनो भ्रातृवधेन च ॥ ६.६४.८७ ॥
રાત્રિના સમયે તેઓ છાવણી તરફ ચાલ્યા ગયા. હે પરંતપ, પરંતુ રાજા દુર્યોધન ભાઈઓના વધથી દીન થયો.
6.64.88
मुहूर्तं चिन्तयामास बाष्पशोकसमाकुलः ।
ततः कृत्वा विधिं सर्वं शिबिरस्य यथाविधि ।
प्रदध्यौ शोकसंतप्तो भ्रातृव्यसनकर्शितः ॥ ६.६४.८८ ॥
ક્ષણભર આંસુ અને શોકથી વ્યાકુળ થઈને તે વિચારતો રહ્યો. પછી છાવણીના બધા વિધિ યથાવિધિ કરીને, શોકથી સંતપ્ત અને ભાઈઓના વિનાશથી ક્ષીણ થઈ તે ધ્યાનમાં ડૂબી ગયો.