มหาภารตะ · อัธยายะ 6.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.64.1
ततो भूरिश्रवा राजन्सात्यकिं नवभिः शरैः ।
प्राविध्यद्भृशसंक्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ६.६४.१ ॥
จากนั้น โอ้กษัตริย์ ภูริศรวัสผู้โกรธจัดยิ่งนัก ได้ยิงสาตยกีด้วยลูกศรเก้าดอก ดุจการใช้ปฏักกระตุ้นช้างใหญ่
6.64.2
कौरवं सात्यकिश्चैव शरैः सन्नतपर्वभिः ।
अवारयदमेयात्मा सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.६४.२ ॥
และสาตยกีผู้มีจิตใจไร้ขอบเขต ได้สกัดกั้นกาวรพด้วยลูกศรที่ข้อโค้งงอ ขณะที่โลกทั้งมวลเฝ้ามองอยู่
6.64.3
ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः ।
सोमदत्तिं रणे यत्तः समन्तात्पर्यवारयत् ॥ ६.६४.३ ॥
จากนั้น พระราชาทุรโยธน์ ล้อมรอบด้วยพี่น้องของตน และตั้งใจในการรบ ได้คุ้มกันโสมทัตติจากทุกทิศทาง
6.64.4
तं चैव पाण्डवाः सर्वे सात्यकिं रभसं रणे ।
परिवार्य स्थिताः सङ्ख्ये समन्तात्सुमहौजसः ॥ ६.६४.४ ॥
และปาณฑพทั้งหมดผู้มีพลานุภาพยิ่งใหญ่ ได้ล้อมสาตยกีผู้ห้าวหาญนั้นไว้ในการรบ และยืนประจำทุกด้านในการต่อสู้
6.64.5
भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गजामुद्यम्य भारत ।
दुर्योधनमुखान्सर्वान्पुत्रांस्ते पर्यवारयत् ॥ ६.६४.५ ॥
ส่วนภีมเสนผู้โกรธเกรี้ยว โอ้ผู้สืบเชื้อสายภารตะ ยกคทาขึ้น และล้อมบุตรทั้งหมดของท่าน โดยมีทุรโยธน์เป็นผู้นำ ไว้ทั้งหมด
6.64.6
रथैरनेकसाहस्रैः क्रोधामर्षसमन्वितः ।
नन्दकस्तव पुत्रस्तु भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.६४.६ ॥
บุตรของท่านนันทกผู้เต็มไปด้วยความโกรธและความไม่พอใจ พร้อมด้วยรถศึกนับพันคัน ได้ล้อมภีมเสนผู้ทรงพลังไว้
6.64.7
विव्याध विशिखैः षड्भिः कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ।
दुर्योधनस्तदा राजन्भीमसेनं महारथम् ॥ ६.६४.७ ॥
โอ้กษัตริย์ ทุรโยธน์ได้แทงมหารถีภีมเสนด้วยลูกศรหกดอก ซึ่งลับบนหินและมีขนนกกระสาประดับ
6.64.8
आजघानोरसि क्रुद्धो मार्गणैर्नवभिः शितैः ।
ततो भीमो महाबाहुः स्वरथं सुमहाबलः ॥ ६.६४.८ ॥
ด้วยความโกรธ เขายิงเข้าที่หน้าอกของภีมเสนด้วยลูกศรคมเก้าดอก จากนั้น ภีมะผู้มีแขนทรงพลัง มีกำลังมหาศาล ขึ้นรถศึกของตน
6.64.9
आरुरोह रथश्रेष्ठं विशोकं चेदमब्रवीत् ।
एते महारथाः शूरा धार्तराष्ट्राः समागताः ॥ ६.६४.९ ॥
เขาขึ้นรถศึกอันประเสริฐ และกล่าวกับวิโศกว่า "มหารถีผู้กล้าหาญเหล่านี้ คือบุตรแห่งธฤตราษฎร์ ได้มาประชุมกันแล้ว
6.64.10
मामेव भृशसंक्रुद्धा हन्तुमभ्युद्यता युधि ।
मनोरथद्रुमोऽस्माकं चिन्तितो बहुवार्षिकः ॥ ६.६४.१० ॥
พวกเขาโกรธจัดยิ่งนัก เตรียมพร้อมจะสังหารข้าพเจ้าในการรบ ต้นไม้แห่งความปรารถนาของเรา ที่เราได้บ่มเพาะคิดคำนึงมาช้านาน
6.64.11
सफलः सूत चाद्येह योऽहं पश्यामि सोदरान् ।
यत्राशोकसमुत्क्षिप्ता रेणवो रथनेमिभिः ॥ ६.६४.११ ॥
โอ้สารถี วันนี้ ณ ที่นี่ ความปรารถนาที่ข้าพเจ้าได้เห็นพี่น้องของข้าพเจ้า ได้ออกผลสมดังหวังแล้ว
6.64.12
प्रयास्यन्त्यन्तरिक्षं हि शरबृन्दैर्दिगन्तरे ।
तत्र तिष्ठति सन्नद्धः स्वयं राजा सुयोधनः ॥ ६.६४.१२ ॥
ฝุ่นละอองที่ถูกยกขึ้นด้วยความโศกเศร้า จากล้อรถศึก จะลอยขึ้นไปในอากาศ และห่าลูกศรจะพุ่งไปยังทุกทิศ ที่นั่นพระราชาสุโยธนะผู้สวมเกราะพร้อมรบ ยืนอยู่เอง
6.64.13
भ्रातरश्चास्य सन्नद्धाः कुलपुत्रा मदोत्कटाः ।
एतानद्य हनिष्यामि पश्यतस्ते न संशयः ॥ ६.६४.१३ ॥
พี่น้องของเขาก็สวมเกราะพร้อมรบเช่นกัน เป็นบุตรของตระกูลสูงศักดิ์ เมามันด้วยความทะนง วันนี้ข้าพเจ้าจะสังหารพวกเขาทั้งหมดต่อหน้าต่อตาท่าน ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
6.64.14
तस्मान्ममाश्वान्संग्रमे यत्तः संयच्छ सारथे ।
एवमुक्त्वा ततः पार्थस्तव पुत्रं विशांपते ॥ ६.६४.१४ ॥
เพราะฉะนั้น สารถีเอ๋ย จงควบคุมม้าของข้าพเจ้าให้มั่นคงและตั้งใจในการรบ" เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว โอ้เจ้าแห่งประชาชน ปารถะจึงขับรถมุ่งไปยังบุตรของท่าน
6.64.15
विव्याध निशितैस्तीक्ष्णैः शरैः कनकभूषणैः ।
नन्दकं च त्रिभिर्भाणैरभ्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ६.६४.१५ ॥
เขาแทงด้วยลูกศรคมกริบและแหลมคม ประดับด้วยทองคำ และแทงนันทกด้วยลูกศรสามดอกที่กลางอก
6.64.16
तं तु दुर्योधनः षष्ट्या विद्ध्वा भीमं महाबलम् ।
त्रिभिरन्यैः सुनिशितैर्विशोकं प्रत्यविध्यत ॥ ६.६४.१६ ॥
ทุรโยธน์แทงภีมะผู้ทรงพลังด้วยลูกศรหกสิบดอก แล้วแทงวิโศกตอบกลับด้วยลูกศรแหลมคมมากอีกสามดอก
6.64.17
भिमस्य च रणे राजन्धनुश्चिच्छेद भासुरम् ।
मुष्टिदेशे भृशं तीक्ष्णौस्त्रिभिर्भल्लैर्हसन्निव ॥ ६.६४.१७ ॥
โอ้กษัตริย์ ในการรบ เขาได้หักธนูอันรุ่งโรจน์ของภีมะที่ด้ามจับด้วยลูกศรภัลลสามดอกอันคมกริบ ดุจหัวเราะเยาะ
6.64.18
समरे प्रेक्ष्य यन्तारं विशोकं तु वृकोदरः ।
पीडितं विशिखैस्तीक्ष्णैस्तव पुत्रेण धन्विना ॥ ६.६४.१८ ॥
ในการรบ วฤโกทรเห็นสารถีของตนคือวิโศก และตนเองถูกลูกศรแหลมคมของบุตรท่านผู้ถือธนูเบียดเบียน ก็รู้สึกไม่สบายใจ
6.64.19
अमृष्यमाणः संरब्धो धनुर्दिव्यं परामृशम् ।
पुत्रस्य ते महाराज वधार्थं भरतर्षभ ॥ ६.६४.१९ ॥
ทนไม่ได้ เขาโกรธจัดยิ่งนัก และจับธนูทิพย์ โอ้มหาราช โอ้วัวแห่งภรตะ เพื่อสังหารบุตรของท่าน
6.64.20
समादधत्सुसंक्रुद्धः क्षुरप्रं रोमवाहिनम् ।
तेन चिच्छेद नृपतेर्भीमः कार्मुकमुत्तमम् ॥ ६.६४.२० ॥
ด้วยความโกรธจัดยิ่งนัก เขาใส่ลูกศรหัวคมเหมือนมีดโกนที่เรียกว่าโรมวาหิน และด้วยลูกศรนั้น ภีมะได้ตัดธนูอันประเสริฐของพระราชานั้น
6.64.21
सोऽपविद्ध्य धनुश्छिन्नं पुत्रस्ते क्रोधमूर्च्छितः ।
अन्यत्कार्मुकमादत्त सत्वरं वेगवत्तरम् ॥ ६.६४.२१ ॥
ครั้นทิ้งธนูที่หักแล้ว บุตรของท่านผู้เต็มไปด้วยความโกรธ ก็รีบหยิบคันธนูอีกคันหนึ่ง ซึ่งเร็วกว่ามาก
6.64.22
संदधे विशिखं घोर कालमृत्युसमप्रभम् ।
तेनाजघान संक्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥ ६.६४.२२ ॥
เขาใส่ลูกศรอันน่าสะพรึงกลัว ซึ่งรุ่งโรจน์เสมอด้วยกาลและมัจจุราช แล้วด้วยความโกรธจัด จึงยิงภีมเสนที่หน้าอกด้วยลูกศรนั้น
6.64.23
स गाढविद्धो व्यथितः स्यान्दनोपस्थ आविशत् ।
स निषण्णो रथोपस्थे मूर्च्छामभिजगाम ह ॥ ६.६४.२३ ॥
ภีมเสนถูกแทงลึก เจ็บปวดทรมาน จึงทรุดลงบนพื้นรถศึก เมื่อนั่งอยู่บนพื้นรถศึก ก็หมดสติไป
6.64.24
तं दृष्ट्वा व्यथितं भीममभिमन्युपुरोगमाः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः पाण्डवानां महारथः ॥ ६.६४.२४ ॥
เมื่อเห็นภีมะเจ็บปวด บรรดาเหล่านักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่และนักธนูผู้ทรงพลังของปาณฑพ มีอภิมันยุนำหน้า ไม่อาจทนได้
6.64.25
ततस्तु तुमुलां वृष्टिं शस्त्राणां तिग्मतेजसाम् ।
पातयामासुरव्यग्राः पुत्रस्य तव मूर्धनि ॥ ६.६४.२५ ॥
จากนั้น นักรบผู้ไม่หวั่นไหวเหล่านั้นก็ระดมห่าฝนอาวุธอันคมกล้าและลุกโชนดุจไฟ ทิ้งลงที่ศีรษะของบุตรของท่านอย่างอึกทึก
6.64.26
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां भीमसेनो महाबलः ।
दुर्योधनं त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ६.६४.२६ ॥
ต่อมา ภีมเสนผู้ทรงพลังมหาศาล เมื่อได้สติคืนมา ก็ยิงทุรโยธน์ด้วยลูกศรสามดอก แล้วยิงซ้ำอีกห้าดอก
6.64.27
शल्यं च पञ्चविंशत्या शरैर्विव्याध पाण्डवः ।
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः स विद्धो व्यपयाद्रणात् ॥ ६.६४.२७ ॥
ส่วนปาณฑพผู้เป็นวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ ยิงศัลยะด้วยลูกศรยี่สิบห้าดอกที่มีขนหางทองคำ ศัลยะได้รับบาดเจ็บจึงถอยออกจากสนามรบ
6.64.28
प्रत्युद्ययुस्ततो भीमं तव पुत्राश्चतुर्दश ।
सेनापतिः सुषेणश्च जलसन्धः सुलोचनः ॥ ६.६४.२८ ॥
จากนั้น บุตรของท่านสิบสี่คนก็รุดเข้าต่อสู้กับภีมะ มีสุเษณะผู้บัญชาการทัพ ชลสันธะ และสุโลจนะ
6.64.29
उद्रो भीमरथो भीमो वीरबाहुरलोलुपः ।
दुर्मुखो दुष्प्रधर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ॥ ६.६४.२९ ॥
อุทร ภีมรถ ภีมะ วีรพาหุ อโลลุปะ ทุรมุขะ ทุษประธรรษะ วิวิตสุ วิกฏะ และสมะ
6.64.30
विसृजन्तो बहून्बाणान्क्रोधसंरक्तलोचनाः ।
भीमसेनमभिद्रुत्य विव्यधुः सहिता भृशम् ॥ ६.६४.३० ॥
พวกเขายิงลูกศรมากมาย ตาแดงก่ำด้วยความโกรธ รุมเข้าหาภีมเสนและแทงเขาอย่างรุนแรงพร้อมกัน
6.64.31
पुत्रांस्तु तव संप्रेक्ष्य भीमसेनो महाबलः ।
सृक्किणी विलिहन्वीरः पशुमध्ये यथा वृकः ॥ ६.६४.३१ ॥
เมื่อเห็นบุตรของท่าน ภีมเสนผู้ทรงพลังมหาศาล วีรบุรุษผู้เลียมุมปาก พุ่งเข้าใส่พวกเขาเหมือนหมาป่าท่ามกลางฝูงสัตว์เลี้ยง
6.64.32
अभिपत्य महाबाहुर्गरुत्मानिव वेगितः ।
सेनापतेः क्षुरप्रेण शिरश्चिच्छेद पाण्डवः ॥ ६.६४.३२ ॥
ปาณฑพผู้มีแขนทรงพลัง พุ่งเข้าไปอย่างรวดเร็วดุจครุฑ แล้วตัดศีรษะของผู้บัญชาการทัพด้วยลูกศรปลายคมดุจใบมีด
6.64.33
संप्रहस्य च हृष्टात्मा त्रिभिर्बाणैर्महाभुजः ।
जलसन्धं विनिर्भिद्य सोऽनयद्यमसादनम् ॥ ६.६४.३३ ॥
ผู้มีแขนทรงพลังหัวเราะด้วยความยินดีในใจ แล้วยิงชลสันธะด้วยลูกศรสามดอกจนทะลุ ส่งเขาไปสู่ที่อยู่ของยมะ
6.64.34
सुषेणं च ततो हत्वा प्रेषयामास मृत्यवे ।
उग्रस्य सशिरस्त्राणं शिरश्चन्द्रोपमं भुवि ॥ ६.६४.३४ ॥
จากนั้นเขาสังหารสุเษณะ และส่งเขาไปสู่มัจจุราช ศีรษะของอุคระพร้อมหมวกเกราะ งามดุจพระจันทร์ ตกลงบนพื้นดิน
6.64.35
पातयामास भल्लेन कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ।
वीरबाहुं च सप्तत्या साश्वकेतुं ससारथिम् ॥ ६.६४.३५ ॥
ด้วยลูกศรปลายกว้างเขาฟาดศีรษะที่ประดับด้วยตุ้มหู และวีรพาหุกับม้า ธงและสารถี เขาก็ปลิดชีวิตด้วยลูกศรเจ็ดสิบดอก
6.64.36
निनाय समरे वीरः परलोकाय पाण्डवः ।
भीमं भीमरथं चोभौ भीमसेनो हसन्निव ॥ ६.६४.३६ ॥
ในการรบนั้น ปาณฑพผู้เป็นวีรบุรุษส่งพวกเขาไปสู่โลกอื่น ภีมและภีมรถทั้งสองนั้น ภีมเสนสังหารดุจหัวเราะไปด้วย
6.64.37
पुत्रौ ते दुर्मदौ राजन्ननयद्यमसादनम् ।
ततः सुलोचनं भीमः क्षुरप्रेण महामृधे ॥ ६.६४.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา ภีมส่งบุตรทั้งสองของท่านผู้หยิ่งยโสไปสู่ที่อยู่ของยมะ จากนั้นในสงครามใหญ่นั้น ภีมส่งสุโลจนะไปที่นั่นด้วยลูกศรปลายคมดุจใบมีด
6.64.38
मिषतां सर्वसैन्यानामनयद्यमसादनम् ।
पुत्रास्तु तव तं दृष्ट्वा भीमसेनपराक्रमम् ॥ ६.६४.३८ ॥
ขณะที่กองทัพทั้งปวงกำลังเฝ้าดู ภีมะก็ส่งพวกเขาไปสู่ที่อยู่ของยมะ ส่วนบุตรของท่าน เมื่อเห็นความกล้าหาญของภีมเสน ก็[หวาดกลัวยิ่งนัก]
6.64.39
शेषा येऽन्येऽभवंस्तत्र ते भीमस्य भयार्दिताः ।
विप्रद्रुता दिशो राजन्वध्यमाना महात्मना ॥ ६.६४.३९ ॥
ส่วนที่เหลือซึ่งอยู่ที่นั่น ถูกความกลัวภีมะรังควาน ข้าแต่พระราชา เมื่อถูกมหาตมะสังหาร ก็หนีกระจัดกระจายไปทุกทิศ
6.64.40
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः सर्वानेव महारथान् ।
एष भीमो रणे क्रुद्धो धार्तराष्ट्रान्महारथान् ॥ ६.६४.४० ॥
จากนั้น ศานตนวะ (ภีษมะ) กล่าวกับมหารถทั้งปวง ว่า "ภีมะผู้โกรธนี้กำลังสังหารมหารถแห่งธฤตราษฎร์ทั้งหลายในสนามรบ"
6.64.41
यथा प्राग्र्यान्यथा ज्येष्ठान्यथा शूरांश्च संगतान् ।
निपातयत्युग्रधन्वा तं प्रगृह्णीत माचिरम् ॥ ६.६४.४१ ॥
ผู้มีธนูอันน่าสะพรึง จงสังหารผู้เลิศ ผู้อาวุโส และวีรบุรุษทั้งหลายที่ประชุมกันอยู่ ดังที่ภีมะผู้นี้กำลังสังหารอยู่ จงจับเขาไว้ในทันที อย่าได้ชักช้า
6.64.42
एवमुक्त्वा ततः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः ।
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.६४.४२ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ทหารทั้งหมดของบุตรแห่งธฤตราษฎร์ ต่างโกรธจัด พุ่งเข้าใส่ภีมเสนผู้มีกำลังมหาศาล
6.64.43
भगदत्तः प्रभिन्नेन कुञ्जरेण विशांपते ।
अभ्ययात्सहसा तत्रयत्र भीमो व्यवस्थितः ॥ ६.६४.४३ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ภคทัตผู้ขี่ช้างที่กำลังตกมันไหลอยู่ ได้เคลื่อนพลเข้าไปโดยฉับพลันยังที่ที่ภีมะยืนอยู่
6.64.44
आपतन्नेव च रणे भीमसेनं शिलीमुखैः ।
अदृश्यं समरे चक्रे जीमूत इव भास्करम् ॥ ६.६४.४४ ॥
ในการรบ เขาพุ่งเข้าใส่ภีมเสนด้วยฝนลูกศร ทำให้ภีมเสนมองไม่เห็นในการรบ เหมือนเมฆบดบังดวงอาทิตย์
6.64.45
अभिमन्युमुखास्तत्तु नामृष्यन्त महारथाः ।
भीमस्याच्छादनं शङ्ख्ये स्वबाहुबलमाश्रिताः ॥ ६.६४.४५ ॥
แต่บรรดามหารถที่มีอภิมันยุเป็นหัวหน้า ไม่อาจทนเห็นภีมะถูกปกคลุมอยู่ในการรบได้ จึงอาศัยกำลังแขนของตนเข้าต่อสู้
6.64.46
त एनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयन् ।
गजं च शरवृष्ट्या तु बिभिदुस्ते समन्ततः ॥ ६.६४.४६ ॥
พวกเขาล้อมเขาไว้รอบด้านด้วยฝนลูกศร และยิงช้างด้วยฝนลูกศรทั่วทุกด้าน
6.64.47
स शस्त्रवृष्ट्याऽभिहतः समस्तैस्तैर्महारथैः ।
प्राग्ज्योतिषगजो राजन्नानालिङ्गैः सुतेजनैः ॥ ६.६४.४७ ॥
ข้าแต่พระราชา ช้างแห่งประคโชติษะ ถูกฝนอาวุธจากมหารถทั้งหมดนั้นโจมตี จึงได้รับบาดเจ็บด้วยลูกศรหลากชนิดที่มีปลายคม
6.64.48
संजातरुधिरोत्पीडः प्रेक्षणीयोऽभवद्रणे ।
गभस्तिभिरिवार्कस्य संस्यूतो जलदो महान् ॥ ६.६४.४८ ॥
ในการรบ ช้างนั้นมีเลือดไหลนองจากบาดแผลจนน่าดูน่าชม เหมือนเมฆใหญ่ที่ถูกรังสีของดวงอาทิตย์ฉายส่องให้สว่างไสว
6.64.49
संचोदितो मदस्रावी भगदत्तेन वारणः ।
अभ्यधावत तन्सर्वान्कालोत्सृष्ट इवान्तकः ॥ ६.६४.४९ ॥
ช้างที่มีน้ำมันตกมันไหลออกมา ถูกภคทัตกระตุ้น ได้พุ่งเข้าใส่คนทั้งหมดนั้น เหมือนยมเทพที่ถูกกาลส่งออกมา
6.64.50
द्विगुणं जवमास्थाय कम्पयंश्चरणैर्महीम् ।
तस्य तत्सुमहद्रूपं दृष्ट्वा सर्वे महारथाः ॥ ६.६४.५० ॥
มันเพิ่มความเร็วขึ้นเป็นสองเท่า ทำให้พื้นดินสั่นสะเทือนด้วยเท้าของมัน เมื่อเห็นร่างอันมหึมาของมันนั้น บรรดามหารถทั้งหมด
6.64.51
असह्यं मन्यमानाश्च नातिप्रमनसोऽभवन् ।
ततस्तु नृपतिः क्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥ ६.६४.५१ ॥
ต่างคิดว่าเป็นสิ่งที่ทนไม่ได้ จึงมิได้มีใจยินดีเลย จากนั้นพระราชาผู้โกรธเกรี้ยว ได้ยิงภีมเสนที่หน้าอก
6.64.52
आजघान महाराज शरेणानतपर्वणा ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तेन राज्ञा महारथः । ॥ ६.६४.५२ ॥
ข้าแต่มหาราช พระราชาองค์นั้นยิงเขาด้วยลูกศรที่มีข้อโค้งงอ มหารถผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่นั้น ได้รับบาดเจ็บสาหัสจากพระราชาองค์นั้น
6.64.53
मूर्च्छयाऽभिपरीतात्मा ध्वजयष्टिं समाश्रयत् ।
तांस्तु भीतान्समालक्ष्य भीमसेनं च मूर्च्छितम् ॥ ६.६४.५३ ॥
จิตใจของเขาถูกความสลบครอบงำ จึงพิงอยู่กับเสาธงไว้ เมื่อเห็นคนเหล่านั้นหวาดกลัว และเห็นภีมเสนสลบอยู่
6.64.54
ननाद बलवन्नादं भगदत्तः प्रतापवान् ।
ततो घटोत्कचो राजन्प्रेक्ष्य भीमं तथाऽऽगतं ॥ ६.६४.५४ ॥
ภคทัตผู้มีอานุภาพ จึงคำรามเสียงดังลั่น ข้าแต่พระราชา จากนั้นฆโฏตกัจได้เห็นภีมะมาอยู่ในสภาพเช่นนั้น
6.64.55
संक्रुद्धो राक्षसो घोरस्तत्रैवान्तरधीयत ।
स कृत्वा दारुणां मायां भूरूणां भयवर्धिनीम् ॥ ६.६४.५५ ॥
ยักษ์ผู้น่ากลัวโกรธจัด จึงหายตัวไปที่นั่นเอง มันได้สร้างมายาอันน่าสะพรึงกลัว มีรูปร่างนับไม่ถ้วน เพิ่มความหวาดกลัวยิ่งขึ้น
6.64.56
अदृश्यत निमेषार्धाद्धोररूपं समास्थितः ।
ऐरावतं समारूढः स वै मायाकृतं स्वयम् ॥ ६.६४.५६ ॥
ในชั่วพริบตาครึ่งหนึ่ง มันปรากฏตัวด้วยรูปร่างอันน่าสะพรึง ตัวมันเองขี่ช้างไอราวตะซึ่งเป็นช้างที่เนรมิตขึ้นด้วยมายา
6.64.57
तस्य चान्येऽपि दिङ्वागा बभूवुरनुयायिनः ।
अञ्जनो वमानश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः ॥ ६.६४.५७ ॥
ยังมีช้างแห่งทิศทั้งหลายอื่น ๆ เป็นบริวารของมันด้วย ได้แก่ อัญชนะ วามนะ มหาปัทมะ และสุประภะ
6.64.58
त्रय एते महानागा राक्षसैः समधिष्ठिताः ।
महाकायास्त्रिधा राजन्प्रस्रवन्तो मदं बहु ॥ ६.६४.५८ ॥
ข้าแต่พระราชา ช้างยักษ์สามตัวนี้ มียักษ์ขึ้นขี่ มีร่างกายใหญ่โต และไหลออกมาเป็นสามสาย ซึ่งน้ำมันตกมันไหลออกมามาก
6.64.59
तेजोवीर्यबलोपेता महाबलपराक्रमाः ।
घटोत्कचस्तु स्वं नागं चोदयामास तं तदा ॥ ६.६४.५९ ॥
ช้างเหล่านี้เปี่ยมด้วยรัศมี วีรภาพ และกำลัง มีพลังและความกล้าหาญอันยิ่งใหญ่ จากนั้นฆโฏตกัจจึงกระตุ้นช้างของตนเอง
6.64.60
सगजं भगदत्तं तु हन्तुकामः परंतपः ।
ते चान्ये चोदिता नागा राक्षसैस्तैर्महाबलैः ॥ ६.६४.६० ॥
ฆโฏตกัจผู้เผาผลาญศัตรู ปรารถนาจะฆ่าภคทัตพร้อมทั้งช้างของเขา ส่วนช้างอื่น ๆ ก็ถูกยักษ์ผู้มีกำลังมหาศาลเหล่านั้นกระตุ้น
6.64.61
परिपेतुः सुसंरब्धाश्चतुर्दंष्ट्राश्चतुर्दिशम् ।
भगदत्तस्य तं नागं विषाणैरभ्यपीडयन् ॥ ६.६४.६१ ॥
ช้างสี่งาที่โกรธจัดพากันวิ่งเข้าหาจากทั้งสี่ทิศ แล้วใช้งาของมันกดดันช้างของภคทัตต์
6.64.62
स पीड्यमानस्तैर्नागैर्वेदनार्तः शराहतः ।
अनदत्सुमहानादमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥ ६.६४.६२ ॥
ช้างนั้นถูกช้างเหล่านั้นกดดัน ทั้งทุกข์ทรมานด้วยความเจ็บปวดและถูกลูกศรทิ่มแทง จึงคำรามเสียงดังลั่นเหมือนเสียงสายฟ้าของพระอินทร์
6.64.63
व्यवर्तत महाघोषो भैमसेनिशरार्दितः ।
मृदित्वा सर्वसैन्यानि तव पुत्रस्य भारत ॥ ६.६४.६३ ॥
เสียงคำรามอันใหญ่หลวงนั้นถอยกลับ ถูกลูกศรของโอรสภีมเสนทำให้เจ็บปวด แล้วเหยียบย่ำกองทัพทั้งหมดของโอรสของท่าน โอ้ภารตะ
6.64.64
तस्य तं नदतो नादं सुघोरं भीमनिःश्वनम् ।
श्रुत्वा भीष्मोऽब्रवीद्द्रोणं राजानं च सुयोधनम् ॥ ६.६४.६४ ॥
ภีษมะได้ยินเสียงคำรามอันน่าสะพรึงกลัวและดุร้ายของช้างนั้น จึงกล่าวกับโทรณะและท้าวสุยอธน์
6.64.65
एष युध्यति संग्रामे हैडिम्बेन दुरात्मना ।
भगदत्तो महेष्वासः कृच्छ्रे च परिवर्तते ॥ ६.६४.६५ ॥
นี่ภคทัตต์ นักธนูผู้ยิ่งใหญ่กำลังรบอยู่ในสงครามกับหิฑิมพาเทวีผู้ชั่วร้าย คือฆโฏตกจ และเขากำลังหมุนวนอยู่ในความทุกข์ยาก
6.64.66
राक्षसश्च महामायः स च राजाऽतिकोपनः ।
एतौ समेतौ समरे कालमृत्युसमावुभौ ॥ ६.६४.६६ ॥
ทั้งอสูรผู้เรืองมายาและกษัตริย์ผู้โกรธจัด ได้มาประจันหน้ากันในการรบ ทั้งสองดุจกาลเวลาและความตาย
6.64.67
श्रीयते चैव हृष्टानां पाण्डवानां महास्वनः ।
हस्तिनश्चैव सुमहान्भीतस्य रुदितध्वनिः ॥ ६.६४.६७ ॥
ได้ยินเสียงโห่ร้องอันยิ่งใหญ่ของปาณฑพผู้ปีติยินดี และเสียงร้องไห้อันดังของช้างที่หวาดกลัวด้วย
6.64.68
तत्र गच्छाम भद्रं वो राजानं परिरक्षितुम् ।
अरक्ष्यमाणः समरे क्षिप्रं प्राणान्विमोक्ष्यति ॥ ६.६४.६८ ॥
ขอให้เราไปที่นั่นเถิด ขอความเป็นสิริมงคลจงมีแด่พวกท่าน เพื่อคุ้มครองกษัตริย์ เมื่อไม่มีผู้คุ้มครองในสงคราม พระองค์จะสละชีวิตอย่างรวดเร็ว
6.64.69
ते त्वरध्वं महावीर्याः किं चिरेण प्रयामहे ।
महान्हि वर्तते रौद्रः संग्रामो रोमहर्षणः ॥ ६.६४.६९ ॥
โอ้นักรบผู้ทรงพลัง จงรีบไปเถิด เหตุใดจึงไปช้า สงครามอันยิ่งใหญ่ น่าสะพรึงกลัว และชูชันขนลุก กำลังดำเนินอยู่
6.64.70
भक्तश्च कुलपुत्रश्च शूरश्च पृतनापतिः ।
युक्तं तस्य परित्राणं कर्तुमस्माभिरच्युत ॥ ६.६४.७० ॥
เขาเป็นผู้จงรักภักดี เป็นบุตรแห่งตระกูลอันสูงศักดิ์ กล้าหาญ และเป็นผู้บัญชาการกองทัพ โอ้อจยุต การที่เราจะคุ้มครองเขานั้นเป็นการสมควร
6.64.71
भीष्मस्य तद्वचः श्रुत्वा सर्व एव महारथाः ।
द्रोणभीष्मौ पुरस्कृत्य भगदत्तपरीप्सया ॥ ६.६४.७१ ॥
เมื่อได้ฟังคำของภีษมะแล้ว มหารถทั้งปวงก็ตั้งโทรณะและภีษมะไว้ข้างหน้า ปรารถนาจะช่วยภคทัตต์ จึงเคลื่อนไป
6.64.72
उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र सोऽभवत् ।
तान्प्रयातान्समालोक्य युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ ६.६४.७२ ॥
พวกเขาเร่งความเร็วสูงสุดไปยังที่ที่เขาอยู่ เมื่อเห็นพวกเขาเคลื่อนไป ยุธิษฐิระและผู้นำคนอื่น ๆ...
6.64.73
पञ्चालाः पाण्डवैः सार्धं पृष्ठतोऽनुययुः परान् ।
तान्यनीकान्यथालोक्य राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.६४.७३ ॥
ปัญจาละพร้อมด้วยปาณฑพไล่ตามข้าศึกจากด้านหลัง เมื่อเห็นกองทัพเหล่านั้น ราชาแห่งรากษสผู้ทรงานุภาพ
6.64.74
ननाद सुमहानादं विस्फोटमशनेरिव ।
तस्य तं निनदं श्रुत्वा दृष्ट्वा नागांश्च युध्यतः ॥ ६.६४.७४ ॥
ได้คำรามเสียงดังลั่นยิ่งนัก เหมือนเสียงฟาดของสายฟ้า เมื่อได้ยินเสียงคำรามนั้น และเห็นช้างที่กำลังต่อสู้
6.64.75
भीष्मः शान्तनवो भूयो भारद्वाजमभाषत ।
न रोचते मे संग्रामो हैडिम्बेन दुरात्मना ॥ ६.६४.७५ ॥
ภีษมะ โอรสของศานตนุ จึงกล่าวกับภารทวาชะ (โทรณะ)อีกครั้งว่า "การรบกับโอรสของหิฑิมพาผู้ชั่วร้ายนี้ ไม่เป็นที่พอใจของข้า"
6.64.76
बलवीर्यमसाविष्टः ससहायश्च सांप्रतज् ।
नैष शक्यो युधा जेतुमपि वज्रभृता स्वयम् ॥ ६.६४.७६ ॥
เขาเปี่ยมด้วยกำลังและความกล้าหาญ และบัดนี้มีพันธมิตรอยู่ด้วย ในการรบ แม้แต่พระอินทร์ผู้ถือสายฟ้าเองก็ไม่อาจเอาชนะเขาได้
6.64.77
लब्धलक्षः प्रहारी च वयं च श्रान्तवाहनाः ।
पाञ्चालैः पाण्डवेयैश्च दिवसं क्षतविक्षताः ॥ ६.६४.७७ ॥
เขาเล็งเป้าได้แม่นยำ และพาหนะของเราก็อ่อนล้า ตลอดทั้งวันพวกเราถูกปัญจาลและปาณฑพทำให้บาดเจ็บสาหัส
6.64.78
इदानीं युधि निर्जेतुं न शक्योऽसौ स राक्षसः ।
अस्तमभ्येति सविता रात्रौ योद्धुं कन शक्यते।
अवहारमतः कुर्मः श्वो योत्स्यामः परै सह ॥ ६.६४.७८ ॥
บัดนี้ รากษสนั้นไม่อาจเอาชนะได้ในการรบ ดวงอาทิตย์กำลังลับขอบฟ้า การรบในยามค่ำคืนนั้น...เป็นไปไม่ได้ ดังนั้นเราจึงควรถอยทัพ พรุ่งนี้เราจะสู้รบกับข้าศึก
6.64.79
पितामहवचः श्रुत्वा यथा चक्रुःस्म कौरवाः ।
उपायेनापयानं ते घटोत्कचभयार्दिताः ॥ ६.६४.७९ ॥
เมื่อได้ฟังคำของปู่แล้ว เการพก็ทำตามที่ท่านว่า ถูกความหวาดกลัวฆโฏตกจบีบคั้น พวกเขาจึงถอยไปด้วยอุบาย
6.64.80
कौरवेषु निवृत्तेषु पाण्डवा जितकाशिनः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च भारत ॥ ६.६४.८० ॥
เมื่อเการพถอยทัพไปแล้ว ปาณฑพซึ่งเห็นว่าตนได้ชัยชนะ ก็คำรามดุจราชสีห์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า และเป่าสังข์ โอ้ภารตะ
6.64.81
एवं तदभवद्युद्धं दिवसं भरतर्षभ ।
पाण्डवानां कुरूणां च पुरस्कृत्य घटोत्कचम् ॥ ६.६४.८१ ॥
การรบเป็นไปเช่นนี้ตลอดทั้งวัน โอ้ผู้เป็นวัวผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ ฝ่ายปาณฑพและฝ่ายเการพ โดยมีฆฏอุตกจเป็นผู้นำหน้า
6.64.82
कौरवास्तु ततो राजन्प्रययुः शिबिरं स्वकम् ।
व्रीडमाना निशाकाले पाण्डवेयैः पराजिताः ॥ ६.६४.८२ ॥
ฝ่ายเการพนั้น โอ้พระราชา ละอายใจและพ่ายแพ้แก่บุตรของปาณฑุ จึงกลับไปยังค่ายของตนในยามค่ำคืน
6.64.83
शरविक्षतगात्रास्तु पाण्डपपुत्रा महारथाः ।
युद्धे सुमनसो भूत्वा जग्मुः स्वशिबिरं प्रति ॥ ६.६४.८३ ॥
ฝ่ายมหารถทั้งหลาย บุตรของปาณฑุ ร่างกายบาดเจ็บด้วยลูกศร แต่มีใจยินดีในการรบ จึงเดินทางกลับไปยังค่ายของตน
6.64.84
पुरस्कृत्य महाराज भीमसेनघटोत्कचौ ।
पूजयन्तस्तदान्योन्यं मुदा परमया युताः ॥ ६.६४.८४ ॥
โอ้มหาราชา ทั้งภีมเสนและฆฏอุตกจต่างก็เป็นผู้นำหน้า ทั้งสองต่างยกย่องซึ่งกันและกันในขณะนั้น เต็มไปด้วยความยินดีอย่างยิ่ง
6.64.85
नदन्तो विविधान्नादांस्तूर्यस्वनविमिश्रितान् ।
सिंहनादांश्च कुर्वन्तो विमिश्राञ्शङ्खनिः स्वनैः ॥ ६.६४.८५ ॥
คำรามด้วยเสียงร้องนานาชนิด ปะปนกับเสียงแตรและเสียงประโคม และส่งเสียงคำรามดุจราชสีห์ ปะปนกับเสียงสังข์ดังก้อง
6.64.86
विनदन्तो महात्मानः कम्पयन्तश्च मेदिनीम् ।
घट्टयन्तश्च मर्माणि तव पुत्रस्य मारिष । ॥ ६.६४.८६ ॥
ผู้ยิ่งใหญ่ในจิตใจเหล่านั้นคำรามก้องเสียงสนั่น ทำให้แผ่นดินสั่นสะเทือน และโจมตีจุดสำคัญในร่างกายของบุตรของท่าน โอ้ผู้ควรเคารพ
6.64.87
प्रयाताः शिबिरायैव निशाकाले परंतप ।
दुर्योधनस्तु नृपतिर्दीनो भ्रातृवधेन च ॥ ६.६४.८७ ॥
พวกเขาเดินทางกลับไปยังค่ายในยามค่ำคืน โอ้ผู้เผาผลาญศัตรู ส่วนพระเจ้าทุรโยธน์นั้นเศร้าสลดใจเพราะพี่น้องของพระองค์ถูกฆ่าตาย
6.64.88
मुहूर्तं चिन्तयामास बाष्पशोकसमाकुलः ।
ततः कृत्वा विधिं सर्वं शिबिरस्य यथाविधि ।
प्रदध्यौ शोकसंतप्तो भ्रातृव्यसनकर्शितः ॥ ६.६४.८८ ॥
ชั่วขณะหนึ่งพระองค์ทรงครุ่นคิด ใจสับสนด้วยน้ำตาและความโศก ต่อมาเมื่อได้ประกอบพิธีทั้งหมดในค่ายตามแบบแผนแล้ว พระองค์ผู้ถูกความโศกเผาผลาญและถูกความทุกข์ของพี่น้องบั่นทอน ก็ทรงจมอยู่ในความคิดลึก