మహాభారతం · అధ్యాయం 6.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.64.1
ततो भूरिश्रवा राजन्सात्यकिं नवभिः शरैः ।
प्राविध्यद्भृशसंक्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ६.६४.१ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన భూరిశ్రవుడు తొమ్మిది బాణాలతో సాత్యకిని గాయపరిచాడు, అంకుశంతో మహా గజాన్ని పొడిచినట్లు.
6.64.2
कौरवं सात्यकिश्चैव शरैः सन्नतपर्वभिः ।
अवारयदमेयात्मा सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.६४.२ ॥
అపరిమిత ఆత్మ గల సాత్యకి, అందరూ చూస్తుండగా, వంగిన కణుపులు గల బాణాలతో కౌరవుణ్ణి అడ్డుకున్నాడు.
6.64.3
ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः ।
सोमदत्तिं रणे यत्तः समन्तात्पर्यवारयत् ॥ ६.६४.३ ॥
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు సోదరులతో చుట్టుముట్టబడి, రణంలో సిద్ధంగా ఉండి, సోమదత్తిని నలువైపులా కాపాడాడు.
6.64.4
तं चैव पाण्डवाः सर्वे सात्यकिं रभसं रणे ।
परिवार्य स्थिताः सङ्ख्ये समन्तात्सुमहौजसः ॥ ६.६४.४ ॥
మహా తేజస్సు గల పాండవులందరూ, రణంలో వేగంగా ఉన్న ఆ సాత్యకిని చుట్టుముట్టి, యుద్ధంలో నలువైపులా నిలిచారు.
6.64.5
भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गजामुद्यम्य भारत ।
दुर्योधनमुखान्सर्वान्पुत्रांस्ते पर्यवारयत् ॥ ६.६४.५ ॥
కానీ ఓ భారతా, కోపోద్రిక్తుడైన భీమసేనుడు గదను ఎత్తి, దుర్యోధనుడు ముఖ్యులైన నీ కుమారులందరినీ చుట్టుముట్టాడు.
6.64.6
रथैरनेकसाहस्रैः क्रोधामर्षसमन्वितः ।
नन्दकस्तव पुत्रस्तु भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.६४.६ ॥
కోపం, అసహనంతో నిండిన నీ కుమారుడు నందకుడు, అనేక వేల రథాలతో మహాబలుడైన భీమసేనుణ్ణి చుట్టుముట్టాడు.
6.64.7
विव्याध विशिखैः षड्भिः कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ।
दुर्योधनस्तदा राजन्भीमसेनं महारथम् ॥ ६.६४.७ ॥
అప్పుడు ఓ రాజా, దుర్యోధనుడు రాయిపై పదును పెట్టిన, కంక పక్షి ఈకలు గల ఆరు బాణాలతో మహారథుడైన భీమసేనుని గాయపరిచాడు.
6.64.8
आजघानोरसि क्रुद्धो मार्गणैर्नवभिः शितैः ।
ततो भीमो महाबाहुः स्वरथं सुमहाबलः ॥ ६.६४.८ ॥
కోపంతో అతడు తొమ్మిది పదునైన బాణాలతో భీమసేనుని రొమ్ముపై కొట్టాడు. అప్పుడు మహాబాహువు, అతిబలవంతుడైన భీముడు తన రథంపై...
6.64.9
आरुरोह रथश्रेष्ठं विशोकं चेदमब्रवीत् ।
एते महारथाः शूरा धार्तराष्ट्राः समागताः ॥ ६.६४.९ ॥
అతడు శ్రేష్ఠమైన రథాన్ని ఎక్కి విశోకునితో ఇలా అన్నాడు: "ఇక్కడ సమావేశమైన ఈ మహారథులు, శూరులు, ధృతరాష్ట్రుని పుత్రులు…"
6.64.10
मामेव भृशसंक्रुद्धा हन्तुमभ्युद्यता युधि ।
मनोरथद्रुमोऽस्माकं चिन्तितो बहुवार्षिकः ॥ ६.६४.१० ॥
అత్యంత కోపంతో వారు యుద్ధంలో నన్నే చంపడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. మేము ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆలోచించిన మా మనోరథ వృక్షం…
6.64.11
सफलः सूत चाद्येह योऽहं पश्यामि सोदरान् ।
यत्राशोकसमुत्क्षिप्ता रेणवो रथनेमिभिः ॥ ६.६४.११ ॥
ఓ సారథీ! ఇక్కడ నేను నా సోదరులను చూస్తున్న ఈ రోజు ఫలవంతమైంది.
6.64.12
प्रयास्यन्त्यन्तरिक्षं हि शरबृन्दैर्दिगन्तरे ।
तत्र तिष्ठति सन्नद्धः स्वयं राजा सुयोधनः ॥ ६.६४.१२ ॥
బాణాల సమూహాలు దిక్కుల మధ్య ఆకాశంలో ఎగురుతున్నాయి. అక్కడ కవచం ధరించిన రాజు సుయోధనుడే నిలిచి ఉన్నాడు.
6.64.13
भ्रातरश्चास्य सन्नद्धाः कुलपुत्रा मदोत्कटाः ।
एतानद्य हनिष्यामि पश्यतस्ते न संशयः ॥ ६.६४.१३ ॥
ఇతని సోదరులు, కవచధారులైన కులీన పుత్రులు, గర్వోన్మత్తులు కూడా ఉన్నారు. నేడు వీరందరినీ చంపుతాను; నువ్వు చూస్తుండు, సందేహం లేదు.
6.64.14
तस्मान्ममाश्वान्संग्रमे यत्तः संयच्छ सारथे ।
एवमुक्त्वा ततः पार्थस्तव पुत्रं विशांपते ॥ ६.६४.१४ ॥
కాబట్టి సారథీ, యుద్ధంలో జాగ్రత్తగా నా గుర్రాలను నియంత్రించు. అలా పలికి, ఓ ప్రజాపతీ, పార్థుడు నీ కుమారుని వైపు (రథాన్ని నడిపించాడు).
6.64.15
विव्याध निशितैस्तीक्ष्णैः शरैः कनकभूषणैः ।
नन्दकं च त्रिभिर्भाणैरभ्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ६.६४.१५ ॥
అతడు పదునైన, తీక్ష్ణమైన, బంగారు అలంకారాలు గల బాణాలతో (అతనిని) గాయపరిచాడు; నందకాన్ని మూడు బాణాలతో అతని ఛాతీ మధ్యలో గుచ్చాడు.
6.64.16
तं तु दुर्योधनः षष्ट्या विद्ध्वा भीमं महाबलम् ।
त्रिभिरन्यैः सुनिशितैर्विशोकं प्रत्यविध्यत ॥ ६.६४.१६ ॥
అయితే దుర్యోధనుడు ఆ మహాబలుడైన భీముని అరవై బాణాలతో గాయపరిచి, మరో మూడు అతి తీక్ష్ణ బాణాలతో విశోకుని ప్రతిగా గుచ్చాడు.
6.64.17
भिमस्य च रणे राजन्धनुश्चिच्छेद भासुरम् ।
मुष्टिदेशे भृशं तीक्ष्णौस्त्रिभिर्भल्लैर्हसन्निव ॥ ६.६४.१७ ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో అతడు భీముని మెరిసే ధనుస్సును పట్టు దగ్గర అతి బలంగా మూడు తీక్ష్ణ భల్ల బాణాలతో ఖండించాడు, నవ్వుతున్నట్టుగా.
6.64.18
समरे प्रेक्ष्य यन्तारं विशोकं तु वृकोदरः ।
पीडितं विशिखैस्तीक्ष्णैस्तव पुत्रेण धन्विना ॥ ६.६४.१८ ॥
యుద్ధంలో తన సారథి విశోకుని చూచి, నీ ధనుర్ధారి కుమారుని తీక్ష్ణ బాణాలతో బాధింపబడిన వృకోదరుడు (భీముడు) (కలత చెందాడు).
6.64.19
अमृष्यमाणः संरब्धो धनुर्दिव्यं परामृशम् ।
पुत्रस्य ते महाराज वधार्थं भरतर्षभ ॥ ६.६४.१९ ॥
సహించలేని కోపంతో అతడు దివ్య ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు, ఓ మహారాజా, భరతశ్రేష్ఠా, నీ కుమారుని వధించడానికి.
6.64.20
समादधत्सुसंक्रुद्धः क्षुरप्रं रोमवाहिनम् ।
तेन चिच्छेद नृपतेर्भीमः कार्मुकमुत्तमम् ॥ ६.६४.२० ॥
అత్యంత కోపంతో అతడు రోమవాహినం అనే క్షురప్ర బాణాన్ని సంధించాడు; దానితో భీముడు రాజు శ్రేష్ఠమైన ధనుస్సును ఛేదించాడు.
6.64.21
सोऽपविद्ध्य धनुश्छिन्नं पुत्रस्ते क्रोधमूर्च्छितः ।
अन्यत्कार्मुकमादत्त सत्वरं वेगवत्तरम् ॥ ६.६४.२१ ॥
విరిగిన ధనుస్సును పారవేసి, కోపంతో మూర్ఛితుడైన నీ కుమారుడు త్వరగా మరొక, అత్యంత వేగవంతమైన ధనుస్సును తీసుకున్నాడు.
6.64.22
संदधे विशिखं घोर कालमृत्युसमप्रभम् ।
तेनाजघान संक्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥ ६.६४.२२ ॥
కాలమృత్యువులతో సమానమైన కాంతిగల భయంకర బాణాన్ని సంధించి, కోపంతో దానితో భీమసేనుని రొమ్ములో కొట్టాడు.
6.64.23
स गाढविद्धो व्यथितः स्यान्दनोपस्थ आविशत् ।
स निषण्णो रथोपस्थे मूर्च्छामभिजगाम ह ॥ ६.६४.२३ ॥
లోతుగా గాయపడి, బాధతో అతడు రథపు అరుగుపై కూలిపోయాడు; రథపు నేలపై కూర్చున్నవాడై మూర్ఛపోయాడు.
6.64.24
तं दृष्ट्वा व्यथितं भीममभिमन्युपुरोगमाः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः पाण्डवानां महारथः ॥ ६.६४.२४ ॥
భీముడు బాధపడుతుండటం చూసి, అభిమన్యుని నాయకత్వంలోని పాండవుల మహారథులు, మహాధనుర్ధరులు దానిని సహించలేకపోయారు.
6.64.25
ततस्तु तुमुलां वृष्टिं शस्त्राणां तिग्मतेजसाम् ।
पातयामासुरव्यग्राः पुत्रस्य तव मूर्धनि ॥ ६.६४.२५ ॥
అప్పుడు చలించని వారు మీ కుమారుని తలపై తీక్షణమైన తేజస్సుగల ఆయుధాల తుముల వర్షాన్ని కురిపించారు.
6.64.26
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां भीमसेनो महाबलः ।
दुर्योधनं त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ६.६४.२६ ॥
అప్పుడు స్పృహ తిరిగి పొందిన మహాబలుడైన భీమసేనుడు దుర్యోధనుని మూడు బాణాలతో గాయపరిచి, మళ్ళీ ఐదింటితో గాయపరిచాడు.
6.64.27
शल्यं च पञ्चविंशत्या शरैर्विव्याध पाण्डवः ।
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः स विद्धो व्यपयाद्रणात् ॥ ६.६४.२७ ॥
ఆ మహాధనుర్ధరుడైన పాండవుడు బంగారు రెక్కల ఇరవై ఐదు బాణాలతో శల్యుని గాయపరిచాడు; గాయపడిన అతడు యుద్ధం నుండి తప్పుకున్నాడు.
6.64.28
प्रत्युद्ययुस्ततो भीमं तव पुत्राश्चतुर्दश ।
सेनापतिः सुषेणश्च जलसन्धः सुलोचनः ॥ ६.६४.२८ ॥
అప్పుడు మీ పద్నాలుగు మంది కుమారులు భీముని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చారు — సేనాపతి సుషేణుడు, జలసంధుడు, సులోచనుడు.
6.64.29
उद्रो भीमरथो भीमो वीरबाहुरलोलुपः ।
दुर्मुखो दुष्प्रधर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ॥ ६.६४.२९ ॥
ఉద్రుడు, భీమరథుడు, భీముడు, వీరబాహుడు, అలోలుపుడు, దుర్ముఖుడు, దుష్ప్రధర్షుడు, వివిత్సుడు, వికటుడు, సముడు.
6.64.30
विसृजन्तो बहून्बाणान्क्रोधसंरक्तलोचनाः ।
भीमसेनमभिद्रुत्य विव्यधुः सहिता भृशम् ॥ ६.६४.३० ॥
కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో అనేక బాణాలు వేస్తూ వారు భీమసేనుని మీద పడి కలిసి అతనిని తీవ్రంగా గాయపరిచారు.
6.64.31
पुत्रांस्तु तव संप्रेक्ष्य भीमसेनो महाबलः ।
सृक्किणी विलिहन्वीरः पशुमध्ये यथा वृकः ॥ ६.६४.३१ ॥
మీ కుమారులను చూసి మహాబలుడైన భీమసేనుడు, ఆ వీరుడు, పెదవుల అంచులను నాకుతూ, పశువుల మధ్య తోడేలులా (దూకాడు).
6.64.32
अभिपत्य महाबाहुर्गरुत्मानिव वेगितः ।
सेनापतेः क्षुरप्रेण शिरश्चिच्छेद पाण्डवः ॥ ६.६४.३२ ॥
గరుత్మంతునిలా వేగంగా దూకి, ఆ మహాబాహు పాండవుడు క్షురప్ర బాణంతో సేనాపతి తలను నరికాడు.
6.64.33
संप्रहस्य च हृष्टात्मा त्रिभिर्बाणैर्महाभुजः ।
जलसन्धं विनिर्भिद्य सोऽनयद्यमसादनम् ॥ ६.६४.३३ ॥
ఆనందమైన మనస్సుతో బిగ్గరగా నవ్వి, ఆ మహాబాహుడు మూడు బాణాలతో జలసంధుని గుచ్చి యమలోకానికి పంపాడు.
6.64.34
सुषेणं च ततो हत्वा प्रेषयामास मृत्यवे ।
उग्रस्य सशिरस्त्राणं शिरश्चन्द्रोपमं भुवि ॥ ६.६४.३४ ॥
తరువాత సుషేణుని చంపి మృత్యువుకు పంపాడు; ఉగ్రుని శిరస్త్రాణంతో చంద్రునివంటి తల నేలపై (పడింది).
6.64.35
पातयामास भल्लेन कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ।
वीरबाहुं च सप्तत्या साश्वकेतुं ससारथिम् ॥ ६.६४.३५ ॥
భల్లబాణంతో కుండలాలతో అలంకృతమైన (తలను) పడగొట్టాడు; వీరబాహుని డెబ్బై బాణాలతో, అతని గుర్రాలు, ధ్వజం, సారథితో సహా (కూల్చాడు).
6.64.36
निनाय समरे वीरः परलोकाय पाण्डवः ।
भीमं भीमरथं चोभौ भीमसेनो हसन्निव ॥ ६.६४.३६ ॥
ఆ యుద్ధంలో వీరుడైన పాండవుడు వారిని పరలోకానికి పంపాడు; భీముని, భీమరథుని ఇద్దరినీ భీమసేనుడు నవ్వుతున్నట్లు (చంపాడు).
6.64.37
पुत्रौ ते दुर्मदौ राजन्ननयद्यमसादनम् ।
ततः सुलोचनं भीमः क्षुरप्रेण महामृधे ॥ ६.६४.३७ ॥
ఓ రాజా, నీ గర్విష్ఠులైన ఇద్దరు కుమారులను భీముడు యమలోకానికి పంపాడు. తరువాత ఆ మహా యుద్ధంలో భీముడు క్షురప్ర బాణంతో సులోచనుడిని (యమలోకానికి పంపాడు).
6.64.38
मिषतां सर्वसैन्यानामनयद्यमसादनम् ।
पुत्रास्तु तव तं दृष्ट्वा भीमसेनपराक्रमम् ॥ ६.६४.३८ ॥
అన్ని సైన్యాలు చూస్తుండగా (భీముడు వారిని) యమలోకానికి పంపాడు. కానీ నీ కుమారులు భీమసేనుని పరాక్రమాన్ని చూసి (భయపడ్డారు).
6.64.39
शेषा येऽन्येऽभवंस्तत्र ते भीमस्य भयार्दिताः ।
विप्रद्रुता दिशो राजन्वध्यमाना महात्मना ॥ ६.६४.३९ ॥
అక్కడ మిగిలిన ఇతరులు, భీముని భయంతో పీడితులై, ఓ రాజా, మహాత్ముని చేత చంపబడుతూ దిక్కులకు చెల్లాచెదురై పారిపోయారు.
6.64.40
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः सर्वानेव महारथान् ।
एष भीमो रणे क्रुद्धो धार्तराष्ट्रान्महारथान् ॥ ६.६४.४० ॥
అప్పుడు శాంతనుని కుమారుడు (భీష్ముడు) మహారథులందరితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇదిగో కోపించిన భీముడు యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్రుని మహారథ కుమారులను (హతమారుస్తున్నాడు).
6.64.41
यथा प्राग्र्यान्यथा ज्येष्ठान्यथा शूरांश्च संगतान् ।
निपातयत्युग्रधन्वा तं प्रगृह्णीत माचिरम् ॥ ६.६४.४१ ॥
ఈ ఉగ్రధన్వుడు (భీముడు) ముందున్నవారిని, పెద్దలను, కూడిన శూరులను పడగొడుతున్నట్లుగా, ఇతడిని వెంటనే పట్టుకోండి; ఆలస్యం చేయకండి.
6.64.42
एवमुक्त्वा ततः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः ।
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.६४.४२ ॥
ఇలా చెప్పి, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుని సైనికులందరూ అత్యంత కోపంతో మహాబలుడైన భీమసేనుని మీదకు దూకారు.
6.64.43
भगदत्तः प्रभिन्नेन कुञ्जरेण विशांपते ।
अभ्ययात्सहसा तत्रयत्र भीमो व्यवस्थितः ॥ ६.६४.४३ ॥
ఓ రాజా, మదించిన ఏనుగుపై భగదత్తుడు అకస్మాత్తుగా భీముడు నిలిచి ఉన్న చోటికి దూసుకొచ్చాడు.
6.64.44
आपतन्नेव च रणे भीमसेनं शिलीमुखैः ।
अदृश्यं समरे चक्रे जीमूत इव भास्करम् ॥ ६.६४.४४ ॥
యుద్ధంలో అతడు భీమసేనునిపై బాణాలు కురిపిస్తూ దాడిచేసి, మేఘం సూర్యుణ్ణి కప్పినట్లు అతన్ని రణరంగంలో కనబడకుండా చేశాడు.
6.64.45
अभिमन्युमुखास्तत्तु नामृष्यन्त महारथाः ।
भीमस्याच्छादनं शङ्ख्ये स्वबाहुबलमाश्रिताः ॥ ६.६४.४५ ॥
అభిమన్యుడు ముందుండగా మహారథులు భీముడు ఇలా కప్పబడడాన్ని సహించలేకపోయారు; తమ బాహుబలాన్ని నమ్ముకుని యుద్ధంలో ముందుకు దూకారు.
6.64.46
त एनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयन् ।
गजं च शरवृष्ट्या तु बिभिदुस्ते समन्ततः ॥ ६.६४.४६ ॥
వారు అతన్ని బాణవర్షంతో నలువైపులా చుట్టుముట్టారు; ఏనుగును కూడా నలువైపులా బాణవర్షంతో గుచ్చారు.
6.64.47
स शस्त्रवृष्ट्याऽभिहतः समस्तैस्तैर्महारथैः ।
प्राग्ज्योतिषगजो राजन्नानालिङ्गैः सुतेजनैः ॥ ६.६४.४७ ॥
ఓ రాజా, ఆ మహారథులందరి ఆయుధవర్షంతో ప్రాగ్జ్యోతిష ఏనుగు నానారకాల పదునైన బాణాలచే గాయపడింది.
6.64.48
संजातरुधिरोत्पीडः प्रेक्षणीयोऽभवद्रणे ।
गभस्तिभिरिवार्कस्य संस्यूतो जलदो महान् ॥ ६.६४.४८ ॥
రక్తం కారుతున్న గాయాలతో అతడు యుద్ధంలో సూర్యకిరణాలచే ప్రకాశించిన గొప్ప మేఘంలా కనిపించాడు.
6.64.49
संचोदितो मदस्रावी भगदत्तेन वारणः ।
अभ्यधावत तन्सर्वान्कालोत्सृष्ट इवान्तकः ॥ ६.६४.४९ ॥
భగదత్తుడు ప్రేరేపించగా, మదజలం స్రవిస్తున్న ఆ ఏనుగు వారందరిపై దూకింది; కాలంచే పంపబడిన యముడిలా.
6.64.50
द्विगुणं जवमास्थाय कम्पयंश्चरणैर्महीम् ।
तस्य तत्सुमहद्रूपं दृष्ट्वा सर्वे महारथाः ॥ ६.६४.५० ॥
రెట్టింపు వేగంతో, కాళ్ళతో భూమిని కంపింపజేస్తూ వచ్చిన దాని అత్యంత పెద్ద రూపాన్ని చూసి సకల మహారథులు.
6.64.51
असह्यं मन्यमानाश्च नातिप्रमनसोऽभवन् ।
ततस्तु नृपतिः क्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥ ६.६४.५१ ॥
దానిని భరించరానిదిగా భావించి వారు సంతోషించలేదు; అప్పుడు కోపించిన రాజు భీమసేనుని ఛాతీపై.
6.64.52
आजघान महाराज शरेणानतपर्वणा ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तेन राज्ञा महारथः । ॥ ६.६४.५२ ॥
మహారాజా, ఆ రాజు వంగిన కీళ్ల బాణంతో కొట్టాడు; దానితో అతిగా గాయపడ్డ ఆ మహాధనుర్ధారి మహారథుడు.
6.64.53
मूर्च्छयाऽभिपरीतात्मा ध्वजयष्टिं समाश्रयत् ।
तांस्तु भीतान्समालक्ष्य भीमसेनं च मूर्च्छितम् ॥ ६.६४.५३ ॥
మూర్ఛతో ఆవరించబడిన మనసుతో అతడు ధ్వజదండాన్ని ఆశ్రయించాడు; భయపడిన వారిని, మూర్ఛితుడైన భీమసేనుని చూసి.
6.64.54
ननाद बलवन्नादं भगदत्तः प्रतापवान् ।
ततो घटोत्कचो राजन्प्रेक्ष्य भीमं तथाऽऽगतं ॥ ६.६४.५४ ॥
ప్రతాపవంతుడైన భగదత్తుడు బలమైన గర్జన చేశాడు; అప్పుడు, రాజా, ఘటోత్కచుడు భీముడు అలా పడి ఉండటం చూసి.
6.64.55
संक्रुद्धो राक्षसो घोरस्तत्रैवान्तरधीयत ।
स कृत्वा दारुणां मायां भूरूणां भयवर्धिनीम् ॥ ६.६४.५५ ॥
కోపోద్రిక్తుడైన ఆ భయంకర రాక్షసుడు అక్కడే అదృశ్యమయ్యాడు. అతడు భయంకరమైన, భయాన్ని పెంచే అనేక రూపాల మాయను సృష్టించాడు.
6.64.56
अदृश्यत निमेषार्धाद्धोररूपं समास्थितः ।
ऐरावतं समारूढः स वै मायाकृतं स्वयम् ॥ ६.६४.५६ ॥
అర నిమిషంలో అతడు భయంకర రూపంతో కనిపించాడు. మాయతో సృష్టించిన ఐరావతంపై అతడే అధిరోహించి ఉన్నాడు.
6.64.57
तस्य चान्येऽपि दिङ्वागा बभूवुरनुयायिनः ।
अञ्जनो वमानश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः ॥ ६.६४.५७ ॥
అతనిని అనుసరించిన ఇతర దిగ్గజాలు కూడా ఉన్నారు: అంజనుడు, వమానుడు, మహాపద్ముడు, సుప్రభుడు.
6.64.58
त्रय एते महानागा राक्षसैः समधिष्ठिताः ।
महाकायास्त्रिधा राजन्प्रस्रवन्तो मदं बहु ॥ ६.६४.५८ ॥
ఈ మూడు మహా నాగులు రాక్షసులచే అధిష్ఠితమై ఉన్నాయి. ఓ రాజా, అవి మహాకాయాలై, మూడు విధాలుగా ఎక్కువగా మదజలం స్రవిస్తున్నాయి.
6.64.59
तेजोवीर्यबलोपेता महाबलपराक्रमाः ।
घटोत्कचस्तु स्वं नागं चोदयामास तं तदा ॥ ६.६४.५९ ॥
తేజస్సు, వీర్యం, బలంతో కూడినవి, గొప్ప శక్తి పరాక్రమాలు కలవి. అప్పుడు ఘటోత్కచుడు తన ఆ ఏనుగును ముందుకు నడిపాడు.
6.64.60
सगजं भगदत्तं तु हन्तुकामः परंतपः ।
ते चान्ये चोदिता नागा राक्षसैस्तैर्महाबलैः ॥ ६.६४.६० ॥
శత్రువులను దహించే ఘటోత్కచుడు భగదత్తుని అతని ఏనుగుతో సహా చంపాలని కోరుకున్నాడు. ఆ మహాబలులైన రాక్షసులచే ప్రేరేపించబడిన ఇతర నాగులు కూడా (ముందుకు సాగాయి).
6.64.61
परिपेतुः सुसंरब्धाश्चतुर्दंष्ट्राश्चतुर्दिशम् ।
भगदत्तस्य तं नागं विषाणैरभ्यपीडयन् ॥ ६.६४.६१ ॥
అత్యంత కోపోద్రిక్తులైన నాలుగు దంతాలు గల ఏనుగులు నాలుగు దిక్కుల నుండి పరుగెత్తి వచ్చి, భగదత్తుని ఆ ఏనుగును తమ దంతాలతో అదిమివేశాయి.
6.64.62
स पीड्यमानस्तैर्नागैर्वेदनार्तः शराहतः ।
अनदत्सुमहानादमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥ ६.६४.६२ ॥
ఆ ఏనుగులచే పీడింపబడి, వేదనతో బాధపడి, బాణాలచే గాయపడిన అది, ఇంద్రుని వజ్రధ్వనితో సమానమైన మహా ధ్వనితో గర్జించింది.
6.64.63
व्यवर्तत महाघोषो भैमसेनिशरार्दितः ।
मृदित्वा सर्वसैन्यानि तव पुत्रस्य भारत ॥ ६.६४.६३ ॥
భీమసేనుని కుమారుని బాణాలచే బాధింపబడిన ఆ మహా ఘోషం వెనుదిరిగింది; ఓ భారతా, నీ కుమారుని సమస్త సైన్యాలను తొక్కి నలిపివేస్తూ.
6.64.64
तस्य तं नदतो नादं सुघोरं भीमनिःश्वनम् ।
श्रुत्वा भीष्मोऽब्रवीद्द्रोणं राजानं च सुयोधनम् ॥ ६.६४.६४ ॥
ఆ ఏనుగు చేసిన ఆ భయంకరమైన, భీకరమైన గర్జనను విని, భీష్ముడు ద్రోణునికి మరియు రాజు సుయోధనునికి ఇలా చెప్పాడు.
6.64.65
एष युध्यति संग्रामे हैडिम्बेन दुरात्मना ।
भगदत्तो महेष्वासः कृच्छ्रे च परिवर्तते ॥ ६.६४.६५ ॥
ఇదిగో, మహాధనుర్ధారి భగదత్తుడు దుష్టబుద్ధి గల హైడింబుడు (ఘటోత్కచుడు)తో యుద్ధంలో పోరాడుతున్నాడు; కష్టంలో చిక్కుకొని తిరుగుతున్నాడు.
6.64.66
राक्षसश्च महामायः स च राजाऽतिकोपनः ।
एतौ समेतौ समरे कालमृत्युसमावुभौ ॥ ६.६४.६६ ॥
మహామాయావి అయిన రాక్షసుడు, అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన రాజు—ఈ ఇద్దరూ యుద్ధంలో కలిసారు; కాలము, మృత్యువు వలె ఇరువురూ.
6.64.67
श्रीयते चैव हृष्टानां पाण्डवानां महास्वनः ।
हस्तिनश्चैव सुमहान्भीतस्य रुदितध्वनिः ॥ ६.६४.६७ ॥
సంతోషించిన పాండవుల మహా ధ్వని వినిపించింది; భయపడిన ఏనుగుల అత్యంత గొప్ప రోదన ధ్వనీ వినిపించింది.
6.64.68
तत्र गच्छाम भद्रं वो राजानं परिरक्षितुम् ।
अरक्ष्यमाणः समरे क्षिप्रं प्राणान्विमोक्ष्यति ॥ ६.६४.६८ ॥
మీకు శుభం కలుగుగాక; రాజును రక్షించడానికి అక్కడికి వెళ్దాం. రక్షణ లేకపోతే యుద్ధంలో అతడు త్వరగా ప్రాణాలు విడుస్తాడు.
6.64.69
ते त्वरध्वं महावीर्याः किं चिरेण प्रयामहे ।
महान्हि वर्तते रौद्रः संग्रामो रोमहर्षणः ॥ ६.६४.६९ ॥
మహా వీర్యులారా, త్వరపడండి; ఆలస్యంగా ఎందుకు వెళ్ళాలి? ఇది మహా భయంకరమైన, రోమాంచం కలిగించే యుద్ధం జరుగుతోంది.
6.64.70
भक्तश्च कुलपुत्रश्च शूरश्च पृतनापतिः ।
युक्तं तस्य परित्राणं कर्तुमस्माभिरच्युत ॥ ६.६४.७० ॥
అతడు భక్తుడు, ఉన్నత కులస్థుడు, శూరుడు, సేనాధిపతి; అచ్యుతా, అతని రక్షణ చేయడం మాకు తగినదే.
6.64.71
भीष्मस्य तद्वचः श्रुत्वा सर्व एव महारथाः ।
द्रोणभीष्मौ पुरस्कृत्य भगदत्तपरीप्सया ॥ ६.६४.७१ ॥
భీష్ముడి ఆ మాటలు విని, మహారథులందరూ ద్రోణుని, భీష్ముని ముందుంచుకుని, భగదత్తుని రక్షించాలనే కోరికతో బయలుదేరారు.
6.64.72
उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र सोऽभवत् ।
तान्प्रयातान्समालोक्य युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ ६.६४.७२ ॥
అత్యంత వేగంతో వారు అతడు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు. వారు వెళ్లడం చూచి, యుధిష్ఠిరుని ముందుంచుకున్నవారు…
6.64.73
पञ्चालाः पाण्डवैः सार्धं पृष्ठतोऽनुययुः परान् ।
तान्यनीकान्यथालोक्य राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.६४.७३ ॥
పాంచాలురు పాండవులతో కలిసి వెనుకనుండి శత్రువులను అనుసరించారు. ఆ సేనలను చూసిన ప్రతాపవంతుడైన రాక్షసేంద్రుడు
6.64.74
ननाद सुमहानादं विस्फोटमशनेरिव ।
तस्य तं निनदं श्रुत्वा दृष्ट्वा नागांश्च युध्यतः ॥ ६.६४.७४ ॥
అతడు పిడుగు పడినట్లుగా అతి భయంకరమైన గర్జన చేశాడు. అతని ఆ గర్జనను విని, యుద్ధం చేస్తున్న ఏనుగులను చూసి
6.64.75
भीष्मः शान्तनवो भूयो भारद्वाजमभाषत ।
न रोचते मे संग्रामो हैडिम्बेन दुरात्मना ॥ ६.६४.७५ ॥
శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముడు మళ్లీ భారద్వాజుడితో (ద్రోణునితో) ఇలా అన్నాడు: "దుష్టబుద్ధి గల హైడింబుడితో ఈ యుద్ధం నాకు నచ్చలేదు."
6.64.76
बलवीर्यमसाविष्टः ससहायश्च सांप्रतज् ।
नैष शक्यो युधा जेतुमपि वज्रभृता स्वयम् ॥ ६.६४.७६ ॥
ఇతడు బలవీర్యాలతో కూడినవాడు, ఇప్పుడు సహాయకులతో ఉన్నాడు. యుద్ధంలో వజ్రధారి ఇంద్రుడే స్వయంగా వచ్చినా ఇతడిని జయించలేడు.
6.64.77
लब्धलक्षः प्रहारी च वयं च श्रान्तवाहनाः ।
पाञ्चालैः पाण्डवेयैश्च दिवसं क्षतविक्षताः ॥ ६.६४.७७ ॥
అతడు గురిచూసి కొట్టేవాడు; మనమూ వాహనాలు అలసినవారమయ్యాం. పాంచాలులు, పాండవుల చేత పగలంతా మనం తీవ్రంగా గాయపడ్డాం.
6.64.78
इदानीं युधि निर्जेतुं न शक्योऽसौ स राक्षसः ।
अस्तमभ्येति सविता रात्रौ योद्धुं कन शक्यते।
अवहारमतः कुर्मः श्वो योत्स्यामः परै सह ॥ ६.६४.७८ ॥
ఇప్పుడు యుద్ధంలో ఆ రాక్షసుడిని జయించడం సాధ్యం కాదు. సూర్యుడు అస్తమించబోతున్నాడు; రాత్రిపూట యుద్ధం చేయడం… సాధ్యం కాదు. కాబట్టి మనం వెనక్కి తగ్గుదాం; రేపు శత్రువులతో పోరాడదాం.
6.64.79
पितामहवचः श्रुत्वा यथा चक्रुःस्म कौरवाः ।
उपायेनापयानं ते घटोत्कचभयार्दिताः ॥ ६.६४.७९ ॥
పితామహుని మాటలు విని కౌరవులు చెప్పినట్లే చేశారు; ఘటోత్కచుని భయంతో బాధపడి ఒక ఉపాయంతో వెనుదిరిగారు.
6.64.80
कौरवेषु निवृत्तेषु पाण्डवा जितकाशिनः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च भारत ॥ ६.६४.८० ॥
కౌరవులు వెనుదిరిగిన తర్వాత, జయించామని గర్వించిన పాండవులు గొప్పగా సింహనాదాలు చేసి శంఖాలు ఊదారు, ఓ భారతా.
6.64.81
एवं तदभवद्युद्धं दिवसं भरतर्षभ ।
पाण्डवानां कुरूणां च पुरस्कृत्य घटोत्कचम् ॥ ६.६४.८१ ॥
ఓ భరతర్షభా, ఇలా పగలంతా పాండవులకు కౌరవులకు యుద్ధం జరిగింది; ఘటోత్కచుని ముందుంచి.
6.64.82
कौरवास्तु ततो राजन्प्रययुः शिबिरं स्वकम् ।
व्रीडमाना निशाकाले पाण्डवेयैः पराजिताः ॥ ६.६४.८२ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు కౌరవులు సిగ్గుపడుతూ రాత్రి సమయంలో పాండవుల చేత ఓడిపోయి తమ శిబిరానికి వెళ్ళిపోయారు.
6.64.83
शरविक्षतगात्रास्तु पाण्डपपुत्रा महारथाः ।
युद्धे सुमनसो भूत्वा जग्मुः स्वशिबिरं प्रति ॥ ६.६४.८३ ॥
బాణాలతో గాయపడిన శరీరాలు కలిగిన పాండు మహారథ పుత్రులు యుద్ధంలో సంతోషచిత్తులై తమ శిబిరం వైపు వెళ్ళారు.
6.64.84
पुरस्कृत्य महाराज भीमसेनघटोत्कचौ ।
पूजयन्तस्तदान्योन्यं मुदा परमया युताः ॥ ६.६४.८४ ॥
ఓ మహారాజా, భీమసేనుని మరియు ఘటోత్కచుని ముందుంచి, అప్పుడు అత్యంత ఆనందంతో ఒకరినొకరు గౌరవిస్తూ.
6.64.85
नदन्तो विविधान्नादांस्तूर्यस्वनविमिश्रितान् ।
सिंहनादांश्च कुर्वन्तो विमिश्राञ्शङ्खनिः स्वनैः ॥ ६.६४.८५ ॥
వివిధ స్వరాలతో గర్జిస్తూ, తూర్య ధ్వనులతో కలిసి, శంఖ ధ్వనులతో మిళితమైన సింహనాదాలు చేస్తూ.
6.64.86
विनदन्तो महात्मानः कम्पयन्तश्च मेदिनीम् ।
घट्टयन्तश्च मर्माणि तव पुत्रस्य मारिष । ॥ ६.६४.८६ ॥
మహాత్ములు గర్జిస్తూ, భూమిని కంపింపజేస్తూ, ఓ మారిష, నీ కుమారుని మర్మస్థానాలను కొడుతూ.
6.64.87
प्रयाताः शिबिरायैव निशाकाले परंतप ।
दुर्योधनस्तु नृपतिर्दीनो भ्रातृवधेन च ॥ ६.६४.८७ ॥
రాత్రి సమయంలో వారు శిబిరానికి వెళ్ళిపోయారు. ఓ పరంతపా, కానీ రాజు దుర్యోధనుడు సోదరుల వధతో దీనుడయ్యాడు.
6.64.88
मुहूर्तं चिन्तयामास बाष्पशोकसमाकुलः ।
ततः कृत्वा विधिं सर्वं शिबिरस्य यथाविधि ।
प्रदध्यौ शोकसंतप्तो भ्रातृव्यसनकर्शितः ॥ ६.६४.८८ ॥
ఒక క్షణం కన్నీళ్లు, దుఃఖంతో నిండి ఆలోచించాడు. తరువాత శిబిరంలోని విధులన్నీ యథావిధిగా నెరవేర్చి, శోకంతో తపించి, సోదరుల వినాశంతో కృశించి ధ్యానంలో మునిగాడు.