ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.64.1
ततो भूरिश्रवा राजन्सात्यकिं नवभिः शरैः ।
प्राविध्यद्भृशसंक्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ६.६४.१ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਨੇ ਨੌਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਤਿਅਕੀ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਮਹਾਗਜ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.64.2
कौरवं सात्यकिश्चैव शरैः सन्नतपर्वभिः ।
अवारयदमेयात्मा सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.६४.२ ॥
ਅਮਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸਾਤਿਅਕੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੌਰਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।
6.64.3
ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः ।
सोमदत्तिं रणे यत्तः समन्तात्पर्यवारयत् ॥ ६.६४.३ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਮਦੱਤੀ ਨੂੰ ਚਹੁੰ ਪਾਸਿਓਂ ਬਚਾਉਣ ਲੱਗਾ।
6.64.4
तं चैव पाण्डवाः सर्वे सात्यकिं रभसं रणे ।
परिवार्य स्थिताः सङ्ख्ये समन्तात्सुमहौजसः ॥ ६.६४.४ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੇਗਵਾਨ ਉਸ ਸਾਤਿਅਕੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਹੁੰ ਪਾਸਿਓਂ ਖੜ੍ਹ ਗਏ।
6.64.5
भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गजामुद्यम्य भारत ।
दुर्योधनमुखान्सर्वान्पुत्रांस्ते पर्यवारयत् ॥ ६.६४.५ ॥
ਪਰ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
6.64.6
रथैरनेकसाहस्रैः क्रोधामर्षसमन्वितः ।
नन्दकस्तव पुत्रस्तु भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.६४.६ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਨੰਦਕ, ਅਨੇਕਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਲੱਗਾ।
6.64.7
विव्याध विशिखैः षड्भिः कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ।
दुर्योधनस्तदा राजन्भीमसेनं महारथम् ॥ ६.६४.७ ॥
ਤਦ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ, ਕੰਕ ਪੰਛੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਛੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਰਥੀ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.64.8
आजघानोरसि क्रुद्धो मार्गणैर्नवभिः शितैः ।
ततो भीमो महाबाहुः स्वरथं सुमहाबलः ॥ ६.६४.८ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਭੀਮ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ...
6.64.9
आरुरोह रथश्रेष्ठं विशोकं चेदमब्रवीत् ।
एते महारथाः शूरा धार्तराष्ट्राः समागताः ॥ ६.६४.९ ॥
ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ: "ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਇਹ ਮਹਾਰਥੀ ਸੂਰਮੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ…"
6.64.10
मामेव भृशसंक्रुद्धा हन्तुमभ्युद्यता युधि ।
मनोरथद्रुमोऽस्माकं चिन्तितो बहुवार्षिकः ॥ ६.६४.१० ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਮਨੋਰਥ-ਰੁੱਖ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ…
6.64.11
सफलः सूत चाद्येह योऽहं पश्यामि सोदरान् ।
यत्राशोकसमुत्क्षिप्ता रेणवो रथनेमिभिः ॥ ६.६४.११ ॥
ਹੇ ਸਾਰਥੀ! ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਫਲ ਹੋਇਆ।
6.64.12
प्रयास्यन्त्यन्तरिक्षं हि शरबृन्दैर्दिगन्तरे ।
तत्र तिष्ठति सन्नद्धः स्वयं राजा सुयोधनः ॥ ६.६४.१२ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣਗੇ। ਉੱਥੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਰਾਜਾ ਸੁਯੋਧਨ ਖੁਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
6.64.13
भ्रातरश्चास्य सन्नद्धाः कुलपुत्रा मदोत्कटाः ।
एतानद्य हनिष्यामि पश्यतस्ते न संशयः ॥ ६.६४.१३ ॥
ਇਸਦੇ ਭਰਾ, ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਕੁਲੀਨ ਪੁੱਤਰ, ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
6.64.14
तस्मान्ममाश्वान्संग्रमे यत्तः संयच्छ सारथे ।
एवमुक्त्वा ततः पार्थस्तव पुत्रं विशांपते ॥ ६.६४.१४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਾਰਥ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ (ਰਥ ਹਾਂਕਿਆ)।
6.64.15
विव्याध निशितैस्तीक्ष्णैः शरैः कनकभूषणैः ।
नन्दकं च त्रिभिर्भाणैरभ्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ६.६४.१५ ॥
ਤਿੱਖੇ, ਤੇਜ਼ ਨੋਕ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ (ਉਸਨੂੰ) ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਨੰਦਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.64.16
तं तु दुर्योधनः षष्ट्या विद्ध्वा भीमं महाबलम् ।
त्रिभिरन्यैः सुनिशितैर्विशोकं प्रत्यविध्यत ॥ ६.६४.१६ ॥
ਪਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮ ਨੂੰ ਸੱਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.64.17
भिमस्य च रणे राजन्धनुश्चिच्छेद भासुरम् ।
मुष्टिदेशे भृशं तीक्ष्णौस्त्रिभिर्भल्लैर्हसन्निव ॥ ६.६४.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭੀਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਮੁੱਠ ਦੇ ਕੋਲ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
6.64.18
समरे प्रेक्ष्य यन्तारं विशोकं तु वृकोदरः ।
पीडितं विशिखैस्तीक्ष्णैस्तव पुत्रेण धन्विना ॥ ६.६४.१८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਵਿਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) (ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ)।
6.64.19
अमृष्यमाणः संरब्धो धनुर्दिव्यं परामृशम् ।
पुत्रस्य ते महाराज वधार्थं भरतर्षभ ॥ ६.६४.१९ ॥
ਅਸਹਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਦਿਵਯ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਧ ਲਈ।
6.64.20
समादधत्सुसंक्रुद्धः क्षुरप्रं रोमवाहिनम् ।
तेन चिच्छेद नृपतेर्भीमः कार्मुकमुत्तमम् ॥ ६.६४.२० ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਰੋਮਵਾਹਿਨ ਨਾਮਕ ਕ੍ਸ਼ੁਰਪ੍ਰ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਇਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਭੀਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.64.21
सोऽपविद्ध्य धनुश्छिन्नं पुत्रस्ते क्रोधमूर्च्छितः ।
अन्यत्कार्मुकमादत्त सत्वरं वेगवत्तरम् ॥ ६.६४.२१ ॥
ਟੁੱਟਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋਇਆ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਲਿਆ।
6.64.22
संदधे विशिखं घोर कालमृत्युसमप्रभम् ।
तेनाजघान संक्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥ ६.६४.२२ ॥
ਕਾਲ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.64.23
स गाढविद्धो व्यथितः स्यान्दनोपस्थ आविशत् ।
स निषण्णो रथोपस्थे मूर्च्छामभिजगाम ह ॥ ६.६४.२३ ॥
ਡੂੰਘਾ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੱਥ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਰੱਥ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
6.64.24
तं दृष्ट्वा व्यथितं भीममभिमन्युपुरोगमाः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः पाण्डवानां महारथः ॥ ६.६४.२४ ॥
ਭੀਮ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਭਿਮਨਿਊ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਮਹਾਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਇਸਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ।
6.64.25
ततस्तु तुमुलां वृष्टिं शस्त्राणां तिग्मतेजसाम् ।
पातयामासुरव्यग्राः पुत्रस्य तव मूर्धनि ॥ ६.६४.२५ ॥
ਫਿਰ ਅਵਿਚਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.64.26
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां भीमसेनो महाबलः ।
दुर्योधनं त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ६.६४.२६ ॥
ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.64.27
शल्यं च पञ्चविंशत्या शरैर्विव्याध पाण्डवः ।
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः स विद्धो व्यपयाद्रणात् ॥ ६.६४.२७ ॥
ਉਸ ਮਹਾਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਚੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
6.64.28
प्रत्युद्ययुस्ततो भीमं तव पुत्राश्चतुर्दश ।
सेनापतिः सुषेणश्च जलसन्धः सुलोचनः ॥ ६.६४.२८ ॥
ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਚੌਦਾਂ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧੇ — ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੁਸ਼ੇਣ, ਜਲਸੰਧ ਅਤੇ ਸੁਲੋਚਨ।
6.64.29
उद्रो भीमरथो भीमो वीरबाहुरलोलुपः ।
दुर्मुखो दुष्प्रधर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ॥ ६.६४.२९ ॥
ਉਦ੍ਰ, ਭੀਮਰਥ, ਭੀਮ, ਵੀਰਬਾਹੂ, ਅਲੋਲੁਪ, ਦੁਰਮੁਖ, ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਧਰਸ਼, ਵਿਵਿਤਸੂ, ਵਿਕਟ ਅਤੇ ਸਮ।
6.64.30
विसृजन्तो बहून्बाणान्क्रोधसंरक्तलोचनाः ।
भीमसेनमभिद्रुत्य विव्यधुः सहिता भृशम् ॥ ६.६४.३० ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਭੀਮਸੇਨ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.64.31
पुत्रांस्तु तव संप्रेक्ष्य भीमसेनो महाबलः ।
सृक्किणी विलिहन्वीरः पशुमध्ये यथा वृकः ॥ ६.६४.३१ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮਸੇਨ, ਉਹ ਵੀਰ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਚੱਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਘਿਆੜ ਵਾਂਗ (ਝਪਟਿਆ)।
6.64.32
अभिपत्य महाबाहुर्गरुत्मानिव वेगितः ।
सेनापतेः क्षुरप्रेण शिरश्चिच्छेद पाण्डवः ॥ ६.६४.३२ ॥
ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਵੇਗ ਨਾਲ ਝਪਟ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਖੁਰਪੇ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
6.64.33
संप्रहस्य च हृष्टात्मा त्रिभिर्बाणैर्महाभुजः ।
जलसन्धं विनिर्भिद्य सोऽनयद्यमसादनम् ॥ ६.६४.३३ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਭੁਜ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜਲਸੰਧ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
6.64.34
सुषेणं च ततो हत्वा प्रेषयामास मृत्यवे ।
उग्रस्य सशिरस्त्राणं शिरश्चन्द्रोपमं भुवि ॥ ६.६४.३४ ॥
ਫਿਰ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੌਤ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਉਗਰ ਦਾ ਟੋਪ ਸਮੇਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ (ਡਿੱਗਿਆ)।
6.64.35
पातयामास भल्लेन कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ।
वीरबाहुं च सप्तत्या साश्वकेतुं ससारथिम् ॥ ६.६४.३५ ॥
ਭੱਲ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ (ਸਿਰ) ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਵੀਰਬਾਹੂ ਨੂੰ ਸੱਤਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ (ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ)।
6.64.36
निनाय समरे वीरः परलोकाय पाण्डवः ।
भीमं भीमरथं चोभौ भीमसेनो हसन्निव ॥ ६.६४.३६ ॥
ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਭੀਮ ਅਤੇ ਭੀਮਰਥ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਿਆਂ (ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ)।
6.64.37
पुत्रौ ते दुर्मदौ राजन्ननयद्यमसादनम् ।
ततः सुलोचनं भीमः क्षुरप्रेण महामृधे ॥ ६.६४.३७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਹੰਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀਮ ਨੇ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਨੇ ਕ੍ਸ਼ੁਰਪ੍ਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸੁਲੋਚਨ ਨੂੰ (ਯਮਲੋਕ ਭੇਜਿਆ)।
6.64.38
मिषतां सर्वसैन्यानामनयद्यमसादनम् ।
पुत्रास्तु तव तं दृष्ट्वा भीमसेनपराक्रमम् ॥ ६.६४.३८ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ (ਭੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ) ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮਸੇਨ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ (ਡਰ ਗਏ)।
6.64.39
शेषा येऽन्येऽभवंस्तत्र ते भीमस्य भयार्दिताः ।
विप्रद्रुता दिशो राजन्वध्यमाना महात्मना ॥ ६.६४.३९ ॥
ਉਥੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹੋਰ, ਭੀਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
6.64.40
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः सर्वानेव महारथान् ।
एष भीमो रणे क्रुद्धो धार्तराष्ट्रान्महारथान् ॥ ६.६४.४० ॥
ਤਦ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭੀਮ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ (ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ).
6.64.41
यथा प्राग्र्यान्यथा ज्येष्ठान्यथा शूरांश्च संगतान् ।
निपातयत्युग्रधन्वा तं प्रगृह्णीत माचिरम् ॥ ६.६४.४१ ॥
ਇਹ ਉਗ੍ਰਧਨਵਾ (ਭੀਮ) ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਡੇਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਫੜੋ; ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।
6.64.42
एवमुक्त्वा ततः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः ।
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.६४.४२ ॥
ਏਦਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮਸੇਨ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
6.64.43
भगदत्तः प्रभिन्नेन कुञ्जरेण विशांपते ।
अभ्ययात्सहसा तत्रयत्र भीमो व्यवस्थितः ॥ ६.६४.४३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਦ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਭਗਦੱਤ ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਭੀਮ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
6.64.44
आपतन्नेव च रणे भीमसेनं शिलीमुखैः ।
अदृश्यं समरे चक्रे जीमूत इव भास्करम् ॥ ६.६४.४४ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭੀਮਸੇਨ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਦਿੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.64.45
अभिमन्युमुखास्तत्तु नामृष्यन्त महारथाः ।
भीमस्याच्छादनं शङ्ख्ये स्वबाहुबलमाश्रिताः ॥ ६.६४.४५ ॥
ਅਭਿਮਨਿਊ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਥੀ ਭੀਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕੇ; ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.64.46
त एनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयन् ।
गजं च शरवृष्ट्या तु बिभिदुस्ते समन्ततः ॥ ६.६४.४६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.64.47
स शस्त्रवृष्ट्याऽभिहतः समस्तैस्तैर्महारथैः ।
प्राग्ज्योतिषगजो राजन्नानालिङ्गैः सुतेजनैः ॥ ६.६४.४७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਯੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਹਾਥੀ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।
6.64.48
संजातरुधिरोत्पीडः प्रेक्षणीयोऽभवद्रणे ।
गभस्तिभिरिवार्कस्य संस्यूतो जलदो महान् ॥ ६.६४.४८ ॥
ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਉਹ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ।
6.64.49
संचोदितो मदस्रावी भगदत्तेन वारणः ।
अभ्यधावत तन्सर्वान्कालोत्सृष्ट इवान्तकः ॥ ६.६४.४९ ॥
ਭਗਦੱਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਮਦ ਵਗਾਉਂਦਾ ਉਹ ਹਾਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦਾ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਯਮ ਹੋਵੇ।
6.64.50
द्विगुणं जवमास्थाय कम्पयंश्चरणैर्महीम् ।
तस्य तत्सुमहद्रूपं दृष्ट्वा सर्वे महारथाः ॥ ६.६४.५० ॥
ਦੁੱਗਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਾਉਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀ।
6.64.51
असह्यं मन्यमानाश्च नातिप्रमनसोऽभवन् ।
ततस्तु नृपतिः क्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥ ६.६४.५१ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਹਿ ਸਮਝਦਿਆਂ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਏ; ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ।
6.64.52
आजघान महाराज शरेणानतपर्वणा ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तेन राज्ञा महारथः । ॥ ६.६४.५२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਝੁਕੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਮਹਾਰਥੀ।
6.64.53
मूर्च्छयाऽभिपरीतात्मा ध्वजयष्टिं समाश्रयत् ।
तांस्तु भीतान्समालक्ष्य भीमसेनं च मूर्च्छितम् ॥ ६.६४.५३ ॥
ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਧਵਜ-ਦੰਡ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ; ਡਰੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
6.64.54
ननाद बलवन्नादं भगदत्तः प्रतापवान् ।
ततो घटोत्कचो राजन्प्रेक्ष्य भीमं तथाऽऽगतं ॥ ६.६४.५४ ॥
ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭਗਦੱਤ ਨੇ ਬਲਵਾਨ ਗਰਜਣਾ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਘਟੋਤਕਚ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ।
6.64.55
संक्रुद्धो राक्षसो घोरस्तत्रैवान्तरधीयत ।
स कृत्वा दारुणां मायां भूरूणां भयवर्धिनीम् ॥ ६.६४.५५ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ, ਡਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਰਚੀ।
6.64.56
अदृश्यत निमेषार्धाद्धोररूपं समास्थितः ।
ऐरावतं समारूढः स वै मायाकृतं स्वयम् ॥ ६.६४.५६ ॥
ਅੱਧੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਚੇ ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਆਪ ਸਵਾਰ ਸੀ।
6.64.57
तस्य चान्येऽपि दिङ्वागा बभूवुरनुयायिनः ।
अञ्जनो वमानश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः ॥ ६.६४.५७ ॥
ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਦਿਗ੍ਗਜ ਵੀ ਸਨ: ਅੰਜਨ, ਵਮਾਨ, ਮਹਾਪਦ੍ਮ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭ।
6.64.58
त्रय एते महानागा राक्षसैः समधिष्ठिताः ।
महाकायास्त्रिधा राजन्प्रस्रवन्तो मदं बहु ॥ ६.६४.५८ ॥
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨਾਗ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਸਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਮਦ ਵਹਾ ਰਹੇ ਸਨ।
6.64.59
तेजोवीर्यबलोपेता महाबलपराक्रमाः ।
घटोत्कचस्तु स्वं नागं चोदयामास तं तदा ॥ ६.६४.५९ ॥
ਤੇਜ, ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਨ। ਤਦ ਘਟੋਤਕਚ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਸ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹਕਾਇਆ।
6.64.60
सगजं भगदत्तं तु हन्तुकामः परंतपः ।
ते चान्ये चोदिता नागा राक्षसैस्तैर्महाबलैः ॥ ६.६४.६० ॥
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਘਟੋਤਕਚ ਭਗਦੱਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਾਥੀ ਸਮੇਤ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਰ ਹਾਥੀ ਵੀ (ਅੱਗੇ ਵਧੇ)।
6.64.61
परिपेतुः सुसंरब्धाश्चतुर्दंष्ट्राश्चतुर्दिशम् ।
भगदत्तस्य तं नागं विषाणैरभ्यपीडयन् ॥ ६.६४.६१ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੌੜ ਪਏ ਅਤੇ ਭਗਦੱਤ ਦੇ ਉਸ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ ਲੱਗੇ।
6.64.62
स पीड्यमानस्तैर्नागैर्वेदनार्तः शराहतः ।
अनदत्सुमहानादमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥ ६.६४.६२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਬਾਇਆ ਗਿਆ, ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਿੰਘਾੜ ਉੱਠਿਆ।
6.64.63
व्यवर्तत महाघोषो भैमसेनिशरार्दितः ।
मृदित्वा सर्वसैन्यानि तव पुत्रस्य भारत ॥ ६.६४.६३ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਮਹਾਨ ਘੋਸ਼ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਿਆ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ ਹੋਇਆ।
6.64.64
तस्य तं नदतो नादं सुघोरं भीमनिःश्वनम् ।
श्रुत्वा भीष्मोऽब्रवीद्द्रोणं राजानं च सुयोधनम् ॥ ६.६४.६४ ॥
ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣੀ ਗਰਜਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਯੋਧਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.64.65
एष युध्यति संग्रामे हैडिम्बेन दुरात्मना ।
भगदत्तो महेष्वासः कृच्छ्रे च परिवर्तते ॥ ६.६४.६५ ॥
ਵੇਖੋ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਭਗਦੱਤ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈਡਿੰਬ (ਘਟੋਤਕਚ) ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.64.66
राक्षसश्च महामायः स च राजाऽतिकोपनः ।
एतौ समेतौ समरे कालमृत्युसमावुभौ ॥ ६.६४.६६ ॥
ਮਹਾਮਾਇਆਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰਾਜਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ; ਕਾਲ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਦੋਵੇਂ।
6.64.67
श्रीयते चैव हृष्टानां पाण्डवानां महास्वनः ।
हस्तिनश्चैव सुमहान्भीतस्य रुदितध्वनिः ॥ ६.६४.६७ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਰੋਣ-ਆਵਾਜ਼ ਵੀ।
6.64.68
तत्र गच्छाम भद्रं वो राजानं परिरक्षितुम् ।
अरक्ष्यमाणः समरे क्षिप्रं प्राणान्विमोक्ष्यति ॥ ६.६४.६८ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਰਾਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ। ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ।
6.64.69
ते त्वरध्वं महावीर्याः किं चिरेण प्रयामहे ।
महान्हि वर्तते रौद्रः संग्रामो रोमहर्षणः ॥ ६.६४.६९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਵੀਰੋ, ਜਲਦੀ ਕਰੋ; ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਜਾਈਏ? ਇਹ ਵੱਡੀ, ਭਿਆਨਕ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
6.64.70
भक्तश्च कुलपुत्रश्च शूरश्च पृतनापतिः ।
युक्तं तस्य परित्राणं कर्तुमस्माभिरच्युत ॥ ६.६४.७० ॥
ਉਹ ਭਗਤ, ਕੁਲੀਨ ਪੁੱਤਰ, ਸੂਰਮਾ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈ; ਹੇ ਅਚਯੁਤ, ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
6.64.71
भीष्मस्य तद्वचः श्रुत्वा सर्व एव महारथाः ।
द्रोणभीष्मौ पुरस्कृत्य भगदत्तपरीप्सया ॥ ६.६४.७१ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਗਦੱਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ।
6.64.72
उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र सोऽभवत् ।
तान्प्रयातान्समालोक्य युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ ६.६४.७२ ॥
ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ…
6.64.73
पञ्चालाः पाण्डवैः सार्धं पृष्ठतोऽनुययुः परान् ।
तान्यनीकान्यथालोक्य राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.६४.७३ ॥
ਪਾਂਚਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ
6.64.74
ननाद सुमहानादं विस्फोटमशनेरिव ।
तस्य तं निनदं श्रुत्वा दृष्ट्वा नागांश्च युध्यतः ॥ ६.६४.७४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕੜਕਣ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਲੜ ਰਹੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ
6.64.75
भीष्मः शान्तनवो भूयो भारद्वाजमभाषत ।
न रोचते मे संग्रामो हैडिम्बेन दुरात्मना ॥ ६.६४.७५ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਫਿਰ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਹੈਡਿੰਬ ਨਾਲ ਇਹ ਯੁੱਧ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ।"
6.64.76
बलवीर्यमसाविष्टः ससहायश्च सांप्रतज् ।
नैष शक्यो युधा जेतुमपि वज्रभृता स्वयम् ॥ ६.६४.७६ ॥
ਇਹ ਬਲ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
6.64.77
लब्धलक्षः प्रहारी च वयं च श्रान्तवाहनाः ।
पाञ्चालैः पाण्डवेयैश्च दिवसं क्षतविक्षताः ॥ ६.६४.७७ ॥
ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਵੀ ਵਾਹਨ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਹਾਂ।
6.64.78
इदानीं युधि निर्जेतुं न शक्योऽसौ स राक्षसः ।
अस्तमभ्येति सविता रात्रौ योद्धुं कन शक्यते।
अवहारमतः कुर्मः श्वो योत्स्यामः परै सह ॥ ६.६४.७८ ॥
ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੜਨਾ… ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟੀਏ; ਕੱਲ੍ਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗੇ।
6.64.79
पितामहवचः श्रुत्वा यथा चक्रुःस्म कौरवाः ।
उपायेनापयानं ते घटोत्कचभयार्दिताः ॥ ६.६४.७९ ॥
ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕੀਤਾ; ਘਟੋਤਕਚ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।
6.64.80
कौरवेषु निवृत्तेषु पाण्डवा जितकाशिनः ।
सिंहनादान्भृशं चक्रुः शङ्खान्दध्मुश्च भारत ॥ ६.६४.८० ॥
ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਪਰਤ ਜਾਣ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸੰਖ ਵਜਾਏ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
6.64.81
एवं तदभवद्युद्धं दिवसं भरतर्षभ ।
पाण्डवानां कुरूणां च पुरस्कृत्य घटोत्कचम् ॥ ६.६४.८१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ ਭਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਘਟੋਤਕਚ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ।
6.64.82
कौरवास्तु ततो राजन्प्रययुः शिबिरं स्वकम् ।
व्रीडमाना निशाकाले पाण्डवेयैः पराजिताः ॥ ६.६४.८२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਕੌਰਵ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
6.64.83
शरविक्षतगात्रास्तु पाण्डपपुत्रा महारथाः ।
युद्धे सुमनसो भूत्वा जग्मुः स्वशिबिरं प्रति ॥ ६.६४.८३ ॥
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
6.64.84
पुरस्कृत्य महाराज भीमसेनघटोत्कचौ ।
पूजयन्तस्तदान्योन्यं मुदा परमया युताः ॥ ६.६४.८४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਘਟੋਤਕਚ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਮ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
6.64.85
नदन्तो विविधान्नादांस्तूर्यस्वनविमिश्रितान् ।
सिंहनादांश्च कुर्वन्तो विमिश्राञ्शङ्खनिः स्वनैः ॥ ६.६४.८५ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ, ਤੂਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
6.64.86
विनदन्तो महात्मानः कम्पयन्तश्च मेदिनीम् ।
घट्टयन्तश्च मर्माणि तव पुत्रस्य मारिष । ॥ ६.६४.८६ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੋਟਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ।
6.64.87
प्रयाताः शिबिरायैव निशाकाले परंतप ।
दुर्योधनस्तु नृपतिर्दीनो भ्रातृवधेन च ॥ ६.६४.८७ ॥
ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਛਾਉਣੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਦੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
6.64.88
मुहूर्तं चिन्तयामास बाष्पशोकसमाकुलः ।
ततः कृत्वा विधिं सर्वं शिबिरस्य यथाविधि ।
प्रदध्यौ शोकसंतप्तो भ्रातृव्यसनकर्शितः ॥ ६.६४.८८ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਹੰਝੂਆਂ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।