महाभारत · अध्याय 6.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.65.1
भयं मे सुमहञ्जातं विस्मयश्चैव सञ्जय ।
श्रुत्वा पाण्डुकुमाराणां कर्म देवैः सुदुष्करम् ॥ ६.६५.१ ॥
हे सञ्जया, पाण्डुपुत्रांचे, देवांनाही अतिदुष्कर असे कर्म ऐकून माझ्या मनात मोठी भीती आणि विस्मय उत्पन्न झाला आहे.
6.65.2
पुत्राणां च पराभावं श्रुत्वा सञ्जय सर्वशः ।
चिन्ता मे महती सूत भविष्यति कथं त्विति ॥ ६.६५.२ ॥
हे सञ्जया, पुत्रांचा सर्वप्रकारे पराभव ऐकून, हे सूता, 'आता कसे होईल' याची मला मोठी चिंता वाटेल.
6.65.3
ध्रुवं विदुरवाक्यानि धक्ष्यन्ति हृदयं मम ।
तथा हि दृश्यते सर्वं दैवयोगेन सञ्जय ॥ ६.६५.३ ॥
हे सञ्जया, विदुराची वचने नक्कीच माझे हृदय जाळतील; कारण दैवयोगाने सर्व काही तसेच दिसत आहे.
6.65.4
यत्र भीष्ममुखान्सर्वाञ्शस्त्रज्ञान्योधसत्तमान् ।
पाण्डवानामनीकेषु योधयन्ति प्रहारिणः ॥ ६.६५.४ ॥
भीष्मांना पुढे ठेवून शस्त्रज्ञ श्रेष्ठ योद्धे, पाण्डवांच्या सैन्यांत प्रहार करीत युद्ध करीत आहेत.
6.65.5
केनावध्या महात्मानः पाण्डुपुत्रा महाबलाः ।
केन दत्तवरास्तात किं वा ज्ञानं विदन्ति ते ॥ ६.६५.५ ॥
हे तात, कोणाकडून हे महात्मे, महाबली पाण्डुपुत्र अवध्य आहेत? त्यांना कोणी वर दिला? किंवा ते कोणते ज्ञान जाणतात?
6.65.6
येन क्षयं न गच्छन्ति दिवि तारागणा इव ।
पुनःपुनर्न मृष्यामि हतं सैन्यं तु पाण्डवैः ॥ ६.६५.६ ॥
ज्यामुळे आकाशातील ताऱ्यांप्रमाणे ते नाश पावत नाहीत! पाण्डवांकडून माझे सैन्य मारले जात आहे, हे मी वारंवार सहन करू शकत नाही.
6.65.7
मय्येव दण्डः पतति दैवात्परमदारुणः ।
यथाऽवध्याः पाण्डुसुता यथा वाध्याश्च मे सुताः ॥ ६.६५.७ ॥
दैवाने माझ्यावरच अत्यंत भयंकर दंड कोसळत आहे, जणू पांडुपुत्र अवध्य आणि माझे पुत्र वध्य आहेत.
6.65.8
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व याथातथ्येन सञ्जय ।
न हि पारं प्रपश्यामि दुःखस्यास्य कथंचन ॥ ६.६५.८ ॥
हे संजया, हे सर्व मला यथार्थपणे सांग. या दुःखाचा किनारा मला कोणत्याही प्रकारे दिसत नाही.
6.65.9
समुद्रस्येव महतो भुजाभ्यां प्रतरन्नरः ।
पुत्राणां व्यसनं मन्ये ध्रुवं प्राप्तं सुदारुणम् ॥ ६.६५.९ ॥
जसा एखादा मनुष्य आपल्या बाहूंनी महासागर तरून जातो, तसे पुत्रांवर अत्यंत भयंकर संकट निश्चितपणे आले आहे असे मला वाटते.
6.65.10
घातयिष्यति मे स्रवान्पुत्रान्भीमो न शंसयः ।
न हि पश्यामि तं वीरं यो मे रक्षेत्सुतान्रणे ॥ ६.६५.१० ॥
भीम निःसंशय माझ्या पुत्रांचा वध घडवील; युद्धात माझ्या पुत्रांचे रक्षण करणारा तो वीर मला दिसत नाही.
6.65.11
ध्रुवं विनाशः संप्राप्तः पुत्रामां मम सञ्जय ।
तस्मान्मे कारणं सूत शक्तिं चैव विशेषतः ॥ ६.६५.११ ॥
हे संजया, माझ्या पुत्रांचा विनाश निश्चितपणे आला आहे. म्हणून हे सूता, त्याचे कारण आणि त्यांची शक्ती मला विशेषतः सांग.
6.65.12
पृच्छतो वै यथातत्त्वं सर्वमाख्यातुमर्हसि ।
दुर्योधनश्च यच्चक्रे दृष्ट्वा स्वान्विमुखान्रणे ॥ ६.६५.१२ ॥
मी विचारत असताना तू यथार्थपणे सर्व सांगायला हवे — युद्धात आपल्या माणसांना पाठ फिरवताना पाहून दुर्योधनाने काय केले ते देखील.
6.65.13
भीष्मद्रोणौ कृपश्चैव सौबलश्च जयद्रथः ।
द्रौणिर्वापि महेष्वासो विकर्णो वा महाबलः ॥ ६.६५.१३ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, सौबल, जयद्रथ, द्रोणपुत्र महाधनुर्धर, अथवा महाबल विकर्ण—
6.65.14
निश्चयो वापि कस्तेषां तदा ह्यासीन्महात्मानाम् ।
विमुखेषु महाप्राज्ञ मम पुत्रेषु सञ्जय ॥ ६.६५.१४ ॥
हे महाप्राज्ञ संजया, माझे पुत्र विमुख झाले तेव्हा त्या महात्म्यांचा निश्चय काय होता?
6.65.15
श्रृणु राजन्नवहितः श्रुत्वा चैवावधारय ।
नैव मन्त्रकृतं किंचिन्नैव मायां तथाविधाम् ॥ ६.६५.१५ ॥
हे राजा, लक्ष देऊन ऐका आणि ऐकून लक्षात ठेवा. हे मंत्रणेने रचलेले नाही, किंवा अशी माया नाही.
6.65.16
न वै विभीषिकां कांचिद्राजन्कुर्वन्ति पाण्डवाः ।
युध्यन्ति ते यथान्यायं शक्तिमन्तश्च संयुगे ॥ ६.६५.१६ ॥
हे राजा, पांडव कोणतीही भीती निर्माण करत नाहीत. ते शक्तिमान असून युद्धात न्यायानुसार लढतात.
6.65.17
धर्मेण सर्वकार्याणि जीवितादीनि भारत ।
आरभन्ते सदा पार्थाः प्रार्थयाना महद्यशः ॥ ६.६५.१७ ॥
हे भारत, पार्थ नेहमी धर्मानेच सर्व कार्ये आणि जीवितही आरंभतात; ते महान यशाची इच्छा धरतात.
6.65.18
न ते युद्धान्निवर्तन्ते धर्मोपेता महाबलाः ।
श्रिया परमया युक्ता यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ६.६५.१८ ॥
धर्मयुक्त ते महाबलवान युद्धातून मागे फिरत नाहीत. जिथे धर्म तिथे विजय.
6.65.19
तेनावध्या रणे पार्था जययुक्ताश्च पार्थिव ।
तव पुत्रा दुरात्मानः पापेष्वभिरताः सदा ॥ ६.६५.१९ ॥
म्हणून रणात पृथेचे पुत्र अवध्य आहेत; हे राजा, ते विजयाने युक्त आहेत. आणि तुमचे दुरात्मे पुत्र नेहमी पापकर्मात रमलेले आहेत.
6.65.20
निष्ठुरा हीनकर्माणस्तेन हीयन्ति संयुगे ।
सुबहूनि नृशंसानि पुत्रैस्तव जनेश्वरे ॥ ६.६५.२० ॥
निष्ठुर आणि हीन कर्म करणारे ते त्याच कारणाने युद्धात क्षीण होत आहेत. हे जनेश्वरा, तुमच्या पुत्रांनी अनेक क्रूर कृत्ये केली.
6.65.21
निकृतानीह पाण्डूनां नीचैरिव यथा नरैः ।
सर्वं च तदनादृत्य पुत्राणां तव किल्बिषम् ॥ ६.६५.२१ ॥
येथे पांडवांवर केलेले अपकार नीच माणसांसारखे केले गेले. आणि तुमच्या पुत्रांच्या त्या सर्व पापाकडे दुर्लक्ष करून.
6.65.22
धर्ममूलाः सदैवासन्पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज ।
न चैतान्बहुमन्यन्ते पुत्रास्तव विशांपते । ॥ ६.६५.२२ ॥
पांडव नेहमी धर्मावर आधारलेले होते, हे पांडूच्या पूर्वजा. आणि तुमचे पुत्र त्यांचा सन्मान मानत नाहीत, हे प्रजापालका.
6.65.23
तस्य पापस्य सततं क्रियमाणस्य कर्मणः ।
सांप्रतं सुमहद्धोरं फलं प्राप्तं जनेश्वर ॥ ६.६५.२३ ॥
त्या सततच्या पापकर्माचे फळ आता अत्यंत भयंकर स्वरूपात प्राप्त झाले आहे, हे जनेश्वरा.
6.65.24
स त्वं भुङ्क्ष्व महाराज सपुत्रः समुहृञ्जनः ।
नावबुध्यसि यद्राजन्वार्यमाणः सुहृज्जनैः ॥ ६.६५.२४ ॥
म्हणून तुम्ही, हे महाराजा, तुमच्या पुत्रांसह आणि सुहृदांसह त्याचे फळ भोगा. हे राजा, सुहृदांनी अडवूनही तुम्हाला जे समजत नाही.
6.65.25
विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन न महात्मना ।
तथा मया चाप्यसकृद्वार्यमाणो न बुध्यसे ॥ ६.६५.२५ ॥
विदुर, भीष्म आणि महात्मा द्रोण यांनी, तसेच माझ्याकडूनही वारंवार वारण केले असता तुला समजत नाही.
6.65.26
वाक्यं हितं च पथ्यं च मर्त्यः पथ्यमिवौषधम् ।
पुत्राणां मतमास्थाय जितान्मन्यसि पाण्डवान् ॥ ६.६५.२६ ॥
हितकारक आणि पथ्यकारक वचन, जसे मनुष्य पथ्य औषध स्वीकारत नाही, तसेच तू पुत्रांचे मत धरून पांडवांना जिंकलेले मानतोस.
6.65.27
शृणु भूयो यथातत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
कारणं भरतश्रेष्ठ पाण्डवानां जयं प्रति ॥ ६.६५.२७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, पांडवांच्या विजयाचे कारण तू मला विचारतोस; ते यथार्थपणे पुन्हा ऐक.
6.65.28
तत्तेऽहं कथयिष्यामि यथाश्रुतमरिन्दम ।
दुर्योधनेन संपृष्ट एतमर्थं पितामहः ॥ ६.६५.२८ ॥
हे शत्रुदमना, जसे ऐकले तसे मी तुला सांगेन; दुर्योधनाने या विषयाबाबत विचारले असता पितामहांनी (भीष्मांनी) सांगितलेले.
6.65.29
दृष्ट्वा भ्रातॄन्रणे सर्वान्निर्जितांस्तु महारथान् ।
शोकसंमूढहृदयो निशाकाले स्म कौरवः ॥ ६.६५.२९ ॥
युद्धात आपले सर्व बंधू आणि महारथी पराजित झालेले पाहून, शोकाने मूढ झालेल्या हृदयाचा कौरव रात्री.
6.65.30
पितामहं महाप्राज्ञं विनयोपगम्य ह ।
यदब्रवीत्सुतस्तेऽसौ तन्मे शृणु जनेश्वर ॥ ६.६५.३० ॥
महाप्रज्ञ पितामहांकडे विनयाने जाऊन तुझा तो पुत्र जे बोलला, हे जनेश्वरा, ते माझ्याकडून ऐक.
6.65.31
भवान्द्रोणश्च कर्णश्च कृपो द्रौणिस्तथैव च ।
कृतवर्मा च हार्दिक्यः काम्भोजश्च सुदक्षिणः ॥ ६.६५.३१ ॥
आपण, द्रोण, कर्ण, कृप, द्रोणपुत्र, तसेच कृतवर्मा, हार्दिक्य, कांबोजराज आणि सुदक्षिण.
6.65.32
भूरिश्रवा विकर्णश्च भगदत्तश्च वीर्यवान् ।
महारथाः समाख्याताः कुलपुत्रास्तनुत्यजः ॥ ६.६५.३२ ॥
भूरिश्रवा, विकर्ण आणि पराक्रमी भगदत्तही. हे महारथी म्हणून प्रसिद्ध आहेत; उत्तम कुळातील पुत्र, प्राण त्यागण्यास सिद्ध झालेले.
6.65.33
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्ता इति मे मतिः ।
पाण्डवानां समस्ताश्च न तिष्ठन्ति पराक्रमे ॥ ६.६५.३३ ॥
तिन्ही लोकांसाठीही हे पुरेसे आहेत असे माझे मत आहे; पण पांडवांचे सर्वजण पराक्रमात यांच्यासमोर टिकणार नाहीत.
6.65.34
तत्र मे संशयो जातस्तत्त्वमाचक्ष्व पृच्छतः ।
यं समाश्रित्य कौन्तेय जयन्त्यस्मान्क्षणेक्षणे ॥ ६.६५.३४ ॥
म्हणून माझ्या मनात संशय निर्माण झाला आहे. विचारतो, सत्य सांगा—हे कौन्तेया, कोणाचा आश्रय घेऊन ते क्षणोक्षणी आम्हाला जिंकतात?
6.65.35
शृणु राजन्वचो मह्यं यथा वक्ष्यामि कौरव ।
बहुशश्च मयोक्तोऽसि न च मे तत्त्वया कृतम् ॥ ६.६५.३५ ॥
हे राजा, माझे बोलणे ऐका; मी सांगेन तसे ऐका, हे कौरवा. मी तुम्हाला अनेकदा सांगितले आहे, पण तुम्ही ते केले नाही.
6.65.36
क्रियतां पाण्डवैः सार्ध समो भरतसत्तम ।
एतत्क्षेममहं मन्ये पृथिव्यास्तव वा विभो ॥ ६.६५.३६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, पांडवांशी समानतेने (तह) करा. हेच कल्याणकारक आहे असे मला वाटते—पृथ्वीसाठी व तुमच्यासाठीही, हे प्रभो.
6.65.37
भुङ्क्ष्वेमां पृथिवीं राजन्भ्रातृभिः सहितः सुखी ।
दुर्हृदस्तापयन्सर्वान्नन्दयंश्चापि बान्धवान् ॥ ६.६५.३७ ॥
हे राजा, बंधूंसह सुखाने ही पृथ्वी उपभोगा; शत्रूंना त्रास देऊन आणि नातेवाइकांना आनंद देऊन.
6.65.38
न च मे क्रोशतस्तात श्रुतवानसि वै पुरा ।
तदिदं समनुप्राप्तं यत्पाण्डूनवमन्यसे ॥ ६.६५.३८ ॥
हे पुत्रा, मी ओरडून सांगत असतानाही तू आधीच ऐकले नाहीस का? पाण्डवांचा तू अपमान करतोस, म्हणून तेच आता प्राप्त झाले आहे.
6.65.39
यश्च हेतुरवध्यत्वे तेकषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
तं शृणुष्व महाबाहो मम कीर्तयतः प्रभो ॥ ६.६५.३९ ॥
हे महाबाहो, हे प्रभो, अक्लिष्टकर्म्या त्यांच्या अवध्यत्वाचे जे कारण आहे, ते मी सांगत असताना ऐक.
6.65.40
नास्ति लोकेषु तद्भूतं भविता नो भविष्यति ।
यो जयेत्पाण्डवान्सर्वान्पालिताञ्छार्ङ्गधन्वना ॥ ६.६५.४० ॥
शार्ङ्गधनुष्याने रक्षिलेल्या सर्व पाण्डवांना जिंकू शकेल असा प्राणी लोकांत नाही, आणि होणारही नाही.
6.65.41
यत्तु मे कथितं तात मुनिभिर्भावितात्मभिः ।
पुराणगीतं धर्मज्ञ तच्छृणुष्व यथातथम् ॥ ६.६५.४१ ॥
हे पुत्रा, हे धर्मज्ञा, शुद्धात्मा मुनींनी मला सांगितलेले प्राचीन गीत जसेच्या तसे ऐक.
6.65.42
पुरा किल सुराः सर्वे ऋषयश्च समागताः ।
पितामहमुपासेदुः पर्वत गन्धमादने ॥ ६.६५.४२ ॥
पूर्वी सर्व देव आणि ऋषी एकत्र जमून गंधमादन पर्वतावर पितामहांच्या (ब्रह्मदेवाच्या) जवळ गेले.
6.65.43
तेषां मध्ये समासीनः प्रजापतिरपश्यत ।
विमानं प्रज्वलद्भासा स्थितं प्रवरमम्बरे ॥ ६.६५.४३ ॥
त्यांच्या मध्ये बसलेल्या प्रजापतीने आकाशात स्थित, तेजाने प्रज्वलित असे श्रेष्ठ विमान पाहिले.
6.65.44
ध्यानेनावेद्य तद्ब्रह्मा कृत्वा च नियतोऽञ्जलिम् ।
नमश्चकार हृष्टात्मा पुरुषं परमेश्वरम् ॥ ६.६५.४४ ॥
ध्यानाने ते जाणून ब्रह्मदेवाने संयमाने हात जोडले आणि प्रसन्न मनाने परमेश्वर पुरुषाला नमस्कार केला.
6.65.45
ऋषयस्त्वथ देवाश्च दृष्ट्वा ब्रह्माणमुत्थितम् ।
स्थिताः प्राञ्जलयः सर्वे पश्यन्तो महदद्भुतम् ॥ ६.६५.४५ ॥
ऋषी आणि देव ब्रह्मदेवाला उभे राहिलेले पाहून, त्या महान अद्भुताकडे पाहत सर्वजण हात जोडून उभे राहिले.
6.65.46
यथावच्च तमभ्यर्च्य ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ।
जगाद जगतः स्रष्टा परं परमधर्मवित् ॥ ६.६५.४६ ॥
ब्रह्मज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, जगाचा निर्माता, परम धर्मज्ञ ब्रह्मदेवाने त्याची यथाविधी पूजा करून असे म्हटले.
6.65.47
विश्वावसुर्विश्वमूर्तिर्हि विश्वे ।
विष्वक्सेनो विश्वकर्मा वशी च।
विश्वेश्वरो वासुदेवोऽसि तस्मा-
द्योगात्मानं देवतं त्वामुपैमि ॥ ६.६५.४७ ॥
तू विश्वावसू, विश्वमूर्ती, विश्व, विष्वक्सेन, विश्वकर्मा आणि वशी आहेस; तूच विश्वेश्वर वासुदेव आहेस. म्हणून हे योगात्मा देवा, मी तुझ्याकडे येतो.
6.65.48
जय विश्वमहादेव जय लोकहिते रत ।
जय योगीश्वर विभो जय योगपरावर ॥ ६.६५.४८ ॥
विश्वमहादेवा, जय; लोकहितात रत असलेल्या, जय; योगीश्वरा, विभो, जय; योगाच्या पलीकडे आणि खाली असलेल्या, जय.
6.65.49
पद्मगर्भविशालाक्ष जय लोकेश्वरेश्वर ।
भूतभव्यभवन्नाथ जय सौम्यात्मजात्मज ॥ ६.६५.४९ ॥
कमलगर्भ, विशालाक्ष, लोकेश्वरांचा ईश्वर, भूत-भव्य-भवन्नाथ, तुझा जय असो. सौम्यात्मजाच्या आत्मजा, तुझा जय असो.
6.65.50
असङ्क्येयगुणाधार जय सर्वपरायण ।
नारायण सुदुष्पार जय शार्ङ्गधनुर्धर ॥ ६.६५.५० ॥
असंख्य गुणांचा आधार, सर्वांचा परम आश्रय, नारायणा, दुस्तर, तुझा जय असो. शार्ङ्गधनुष्य धारण करणाऱ्या, तुझा जय असो.
6.65.51
जय सर्वगुणोपेत विश्वमूर्ते निरामय ।
विश्वेश्वर महाबाहो जय लोकार्थतत्पर ॥ ६.६५.५१ ॥
सर्वगुणसंपन्न, विश्वमूर्ते, निरामय, तुझा जय असो. विश्वेश्वरा, महाबाहो, लोककल्याणात तत्पर, तुझा जय असो.
6.65.52
महोरगवराहाद्य हरिकेश विभो जय ।
हरिवासदिशामीश विश्ववासामिताव्यय ॥ ६.६५.५२ ॥
महोरग-वराहादि, हरिकेशा, विभो, तुझा जय असो. हरिवास दिशांचा ईश, विश्ववासा, अमिता, अव्यया, तुझा जय असो.
6.65.53
व्यक्ताव्यक्तामितस्थान नियतेन्द्रिय सत्त्क्रिय ।
असङ्ख्येयात्मभावज्ञ जय गम्भीर कामद ॥ ६.६५.५३ ॥
व्यक्ताव्यक्तामितस्थाना, नियतेंद्रिया, सत्क्रिया, असंख्येयात्मभावज्ञा, तुझा जय असो. गंभीरा, कामदा, तुझा जय असो.
6.65.54
अनन्त विदित ब्रह्मन्नित्यभूतविभावन ।
कृतकार्य कृतप्रज्ञ धर्मज्ञ विजयावह ॥ ६.६५.५४ ॥
अनंता, विदिता, ब्रह्मन्, नित्यभूतविभावना, तुझा जय असो. कृतकार्या, कृतप्रज्ञा, धर्मज्ञा, विजयावहा, तुझा जय असो.
6.65.55
गुह्यात्मन्सर्वयोगात्मन्स्फुटसंभूतसंभव ।
भूताद्य लोकत्त्वेश जय भूतविभावन ॥ ६.६५.५५ ॥
हे गुह्यात्मा, सर्वयोगात्मा, प्रकट होऊन उत्पन्न झालेल्या प्राण्यांच्या उगमा, प्राण्यांच्या आदिपुरुषा, लोकांच्या स्वामी, जय असो, प्राण्यांना निर्माण करणाऱ्या!
6.65.56
आत्मयोगे महाभाग कल्पसंक्षेपतत्पर ।
उद्भावनमनोभाव जय ब्रह्म जयप्रिय ॥ ६.६५.५६ ॥
हे आत्मयोगी, महाभाग, कल्पाचा संक्षेप करण्यात तत्पर, उत्पत्तीत मन लावणारे, जय असो, ब्रह्मा, विजयप्रिया!
6.65.57
निसर्गसर्गनिरत कामेश परमेश्वर ।
अमृतोद्भवसद्भाव मुक्तात्मन्विजयप्रद ॥ ६.६५.५७ ॥
नैसर्गिक सर्गात रमणारे, कामेश, परमेश्वरा, अमृतापासून उत्पन्न सद्भावा, मुक्तात्मा, विजय देणारा!
6.65.58
प्रजापतिपते देव पद्मनाभ महाबल ।
आत्मभूतमहाभूत सत्वात्मञ्जय सर्वदा ॥ ६.६५.५८ ॥
हे प्रजापतींच्या पती, देवा, पद्मनाभा, महाबला, स्वयंभू, महाभूतांच्या आत्मा, सत्त्वात्मा, सदैव जय असो!
6.65.59
पादौ तव धा देवी दिशो बाहु दिवं शिरः ।
मूर्तिस्तेऽहं सुराः कायश्चन्द्रादित्यौ च चक्षुषी ॥ ६.६५.५९ ॥
तुझे चरण धरादेवी, दिशा तुझे बाहू, स्वर्ग तुझे मस्तक; मी तुझी मूर्ती, देव तुझी काया, चंद्र आणि सूर्य तुझे डोळे.
6.65.60
बलं तपश्च सत्यं च कर्म धर्मात्मकं तव ।
तेजोऽग्निः पवनः श्वास आपस्ते स्वेदसंभवाः ॥ ६.६५.६० ॥
तुझे बल, तप, सत्य आणि धर्मरूप कर्म; तुझे तेज अग्नी, वारा तुझा श्वास, पाणी तुझ्या घामातून उत्पन्न झाले.
6.65.61
अश्विनौ श्रवणौ नित्यं देवी जिह्वा सरस्वती ।
वेदाः संस्कारनिष्ठा हि त्वयीदं जगदाश्रितम् ॥ ६.६५.६१ ॥
अश्विनीकुमार सदैव आपले कान आहेत; देवी सरस्वती आपली जीभ आहे; संस्कारनिष्ठ वेद — हे जग खरोखर आपल्यावरच आश्रित आहे.
6.65.62
न सङ्ख्यानं परीमाणं न तेजो न पराक्रमम् ।
न बलं योगयोगीश जानीमस्ते परंतप ॥ ६.६५.६२ ॥
हे योगेश्वरा, शत्रुतापना! आपली गणना, मोजमाप, तेज, पराक्रम किंवा बल आम्ही जाणत नाही.
6.65.63
त्वद्भक्तिनिरता देव नियमैस्त्वां समाश्रिताः ।
अर्चयामः सदा विष्णो परमेशं महेश्वरम् ॥ ६.६५.६३ ॥
हे देवा, आपल्या भक्तीत रत होऊन, नियमांसह आपला आश्रय घेऊन, आम्ही सदैव आपली पूजा करतो — हे विष्णो, परमेशा, महेश्वरा!
6.65.64
ऋषयो देवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
पिशाचा मानुषाश्चैव मृगपक्षिसरीसृपाः ॥ ६.६५.६४ ॥
ऋषी, देव-गंधर्व, यक्ष-राक्षस-पन्नग, पिशाच, मानव आणि मृग-पक्षी-सरीसृप.
6.65.65
एवमादि मया सृष्टं पृथिव्यां त्वत्प्रसादजम् ।
पद्मनाभ विशालाक्ष कृष्ण दुःश्वप्रणाशन ॥ ६.६५.६५ ॥
असे आणि इतर जे मी या पृथ्वीवर निर्माण केले, ते आपल्या प्रसादाने जन्मलेले आहे. हे पद्मनाभा, विशालाक्षा, कृष्णा, दुःस्वप्ननाशना!
6.65.66
त्वं गतिः सर्वभूतानां त्वं नेता त्वं जगद्गुरुः ।
त्वत्प्रसादेन देवेश सुखिनो विबुधाः सदा ॥ ६.६५.६६ ॥
आपणच सर्व भूतांची गती आहात; आपणच नेते आहात; आपणच जगद्गुरू आहात. हे देवेशा, आपल्या प्रसादाने देव सदैव सुखी असतात.
6.65.67
पृथिवी निर्भया देव त्वत्प्रसादात्सदाऽभवत् ।
तस्माद्भव विशालाक्ष यदुवंशविवर्धनः ॥ ६.६५.६७ ॥
हे देवा, तुझ्या प्रसादाने पृथ्वी सदैव भयरहित झाली आहे. म्हणून हे विशालाक्षा, यदुवंशाची वृद्धी करणाऱ्या, तू अवतीर्ण हो.
6.65.68
धर्मसंस्थापनार्थाय दैत्यानां च बधाय च ।
जगतो धारणार्थाय विज्ञाप्यं कुरु मे विभो ॥ ६.६५.६८ ॥
धर्मस्थापनेसाठी, दैत्यांच्या वधासाठी आणि जगाच्या धारणेसाठी, हे विभो, माझी ही विनंती पूर्ण कर.
6.65.69
यत्तत्परमकं गुह्यं त्वत्प्रसादादिदं विभो ।
वासुदेव तदेतत्ते मयोद्गीतं यथातथम् ॥ ६.६५.६९ ॥
हे विभो, तुझ्या प्रसादाने हे जे परम गुह्य आहे, हे वासुदेवा, ते मी तुला यथार्थपणे सांगितले आहे.
6.65.70
सृष्ट्वा संकर्षणं देवं स्वयमात्मानमात्मना ।
कृष्ण त्वमात्मनास्राक्षीः प्रद्युम्नं चात्मसंभवम् ॥ ६.६५.७० ॥
हे कृष्णा, तू स्वतःलाच संकर्षण देवरूपाने निर्माण केलेस आणि स्वतःपासून आत्मज प्रद्युम्नालाही निर्माण केलेस.
6.65.71
प्रद्युम्नादनिरुद्धं त्वं यं विदुर्विष्णुमव्ययम् ।
अनिरुद्धोऽसृजन्मां वै ब्रह्माणं लोकधारिणम् ॥ ६.६५.७१ ॥
प्रद्युम्नापासून तू अनिरुद्धाला निर्माण केलेस, ज्याला अव्यय विष्णू म्हणून ओळखले जाते. अनिरुद्धाने मला, लोकधारक ब्रह्मदेवाला, निर्माण केले.
6.65.72
वासुदेवमयः सोऽहं त्वयैवास्मि विनिर्मितः ।
तस्माद्याचामि लोकेश चतुरात्मानमात्मना।
विभज्य भागशोत्मानं व्रज मानुषतां विभो ॥ ६.६५.७२ ॥
वासुदेवमय असा मी तुझ्यानेच निर्माण केलेला आहे. म्हणून हे लोकेशा, चतुरात्मा अशा तुला तू स्वतःच भागांत विभागून, हे विभो, मनुष्यत्व प्राप्त कर अशी मी याचना करतो.
6.65.73
तत्रासुरवधं कृत्वा सर्वलोकसुखाय वै ।
धर्मं प्राप्य यशः प्राप्य योगं प्राप्स्यति तत्त्वतः ॥ ६.६५.७३ ॥
तेथे असुरांचा वध करून, सर्वलोकांच्या सुखासाठी, धर्म आणि यश प्राप्त करून, खरोखर योग प्राप्त करील.
6.65.74
त्वां हि ब्रह्मर्षयो लोके देवाश्चामितविक्रम ।
तैस्तैर्हि नामभिर्युक्ता गायन्ति परमात्मकम् ॥ ६.६५.७४ ॥
हे अमित पराक्रमी! ब्रह्मर्षी आणि देव जगात तुम्हाला त्या त्या नामांनी संबोधून परमात्मस्वरूप गातात.
6.65.75
स्थिताश्च सर्वे त्वयि भूतसङ्घाः ।
कृत्वाश्रयं त्वां वरदं सुबाहो।
अनादिमध्यान्तमपारयोगं ।
लोकस्य सेतुं प्रवदन्ति विप्राः ॥ ६.६५.७५ ॥
सर्व प्राणिसमूह तुम्हातच स्थित आहेत. हे सुबाहो! वरदाता अशा तुम्हाला आश्रय मानून, आदि-मध्य-अंतरहित आणि अपार योग असलेल्या तुम्हाला विप्र जगाचा सेतू म्हणतात.