મહાભારત · અધ્યાય 6.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.66.1
ततः स भगवान्देवो लोकानामीश्वरेश्वरः ।
ब्रह्माणं प्रत्युवाचेदं स्रिग्धगम्भीरया गिरा ॥ ६.६६.१ ॥
ત્યારે તે ભગવાન દેવ, લોકોના ઈશ્વરોના ઈશ્વર, બ્રહ્માને સ્નિગ્ધ અને ગંભીર વાણીથી આમ બોલ્યા.
6.66.2
विदितं तात योगान्मे सर्वमेतत्तवेप्सितम् ।
तथा तद्भवितेत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत ॥ ६.६६.२ ॥
"હે વત્સ, યોગબળથી તારી આ સર્વ ઇચ્છા મને જ્ઞાત છે. તેમ જ થશે" એમ કહીને તે ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગયા.
6.66.3
ततो देवर्षिगन्धर्वा विस्मयं परमं गताः ।
कौतूहलपराः सर्वे पितामहमथाब्रुवन् ॥ ६.६६.३ ॥
ત્યારે દેવર્ષિઓ અને ગંધર્વો અત્યંત વિસ્મિત થયા; કુતૂહલથી ભરાઈને બધાએ પિતામહને કહ્યું.
6.66.4
कोन्वयं यो भगवता प्रणम्य विनयाद्विभो ।
वाग्भिः स्तुतो वरिष्ठाभिः श्रोतुमिच्छाम तं वयम् ॥ ६.६६.४ ॥
હે વિભો, ભગવાને વિનયપૂર્વક પ્રણામ કરીને શ્રેષ્ઠ વાણીથી જેની સ્તુતિ કરી, તે આ કોણ છે? અમે તેના વિશે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.
6.66.5
एवमुक्तस्तु भगवान्प्रत्युवाच पितामहः ।
देवब्रह्मर्षिगन्धर्वान्सर्वान्मधुरया गिरा ॥ ६.६६.५ ॥
આમ પૂછાતાં, ભગવાન પિતામહે દેવો, બ્રહ્મર્ષિઓ અને ગંધર્વો સર્વને મધુર વાણીથી ઉત્તર આપ્યો.
6.66.6
यत्तत्परं भविष्यं च भवितव्यं च यत्परम् ।
भूतात्मा च प्रभुश्चैव ब्रह्म यच्च परं पदम् ॥ ६.६६.६ ॥
જે પરમ છે, જે ભવિષ્ય છે અને જે પરમ રીતે થનારું છે, જે ભૂતાત્મા અને પ્રભુ છે, અને જે બ્રહ્મ પરમ પદ છે—.
6.66.7
तेनास्मि कृतसंवादः प्रसन्नेन सुरर्षभाः ।
जगतोऽनुग्रहार्थाय याचितो मे जगत्पतिः । ॥ ६.६६.७ ॥
હે દેવશ્રેષ્ઠો, પ્રસન્ન થયેલા તેમની સાથે મારો સંવાદ થયો; જગત પર અનુગ્રહ કરવા માટે મેં જગત્પતિને વિનંતી કરી.
6.66.8
मानुषं लोकमातिष्ठ वासुदेव इति श्रुतः ।
अस्रुराणां वधार्थाय संभवस्व महीतले ॥ ६.६६.८ ॥
'વાસુદેવ' નામે પ્રસિદ્ધ તું મનુષ્યલોકમાં પ્રવેશ કર; અસુરોના વધ માટે પૃથ્વી પર જન્મ લે.
6.66.9
संग्रामे निहता ये ते दैत्यदानवराक्षसाः ।
त इमे नृषु संभूता घोररूपा महाबलाः ॥ ६.६६.९ ॥
યુદ્ધમાં હણાયેલા જે દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો હતા, તેઓ જ ઘોર રૂપ અને મહાબળ સાથે હવે મનુષ્યોમાં જન્મ્યા છે.
6.66.10
तेषां वधार्थं भगवान्नरेण सहितो वशी ।
मानुषीं योनिमास्थाय चरिष्यति महीतले ॥ ६.६६.१० ॥
તેમના વધ માટે ભગવાન, નર સાથે, જિતેન્દ્રિય થઈ, માનુષી યોનિ ધારણ કરીને પૃથ્વી પર વિચરશે.
6.66.11
नरनारायणौ यौ तौ पुराणावृषिसत्तमौ ।
सहितो मानुषे लोके संभूतावमितद्युती ॥ ६.६६.११ ॥
નર અને નારાયણ — એ બે પ્રાચીન શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ — મનુષ્યલોકમાં સાથે જન્મીને અમિત તેજથી ઝળહળશે.
6.66.12
अजेयौ समरे यत्तौ सहितैरमरैरपि ।
मूढास्त्वेतौ न जानन्ति नरनारायणावृषी ॥ ६.६६.१२ ॥
યુદ્ધમાં અજેય, બધા દેવો સાથે મળીને પણ ન જીતી શકાય એવા તે નર-નારાયણ ઋષિઓને મૂઢ લોકો જાણતા નથી.
6.66.13
तस्याहमग्रजः पुत्रः सर्वस्य जगतः प्रभुः ।
वासुदेवोऽर्चनीयो वः सर्वलोकमहेश्वरः ॥ ६.६६.१३ ॥
હું તેનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર છું, સમસ્ત જગતનો પ્રભુ. વાસુદેવ, તમારા દ્વારા પૂજનીય, સર્વલોકના મહેશ્વર.
6.66.14
तथा मनुष्योऽयमिति कदाचित्सुरसत्तमाः ।
नावज्ञेयो महावीर्यः शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ६.६६.१४ ॥
હે દેવશ્રેષ્ઠો, 'આ તો મનુષ્ય છે' એમ માનીને ક્યારેય આ મહાપરાક્રમી, શંખ-ચક્ર-ગદાધારીનો અનાદર ન કરવો.
6.66.15
एतत्परमकं गुह्यमेतत्परमकं पदम् ।
एतत्परमकं ब्रह्म एतत्परमकं यशः ॥ ६.६६.१५ ॥
આ પરમ ગુહ્ય છે, આ પરમ પદ છે. આ પરબ્રહ્મ છે, આ પરમ યશ છે.
6.66.16
एतदक्षरमव्यक्तमेतद्वै शाश्वतं महः ।
यत्तत्पुरुषसंज्ञं वै गीयते ज्ञायते न च ॥ ६.६६.१६ ॥
આ અક્ષર, અવ્યક્ત છે; આ જ નિશ્ચયે શાશ્વત તેજ છે. જે પુરુષ નામે ગવાય છે, તે જાણી શકાતું નથી.
6.66.17
एतत्परमकं तेज एतत्परमकं सुखम् ।
एतत्परमकं सत्यं कीर्तितं विश्वकर्मणा ॥ ६.६६.१७ ॥
આ પરમ તેજ છે, આ પરમ સુખ છે. આ પરમ સત્ય છે, વિશ્વકર્માએ કહ્યું તેમ.
6.66.18
तस्मात्सेन्द्रैः सुरैः सर्वैर्लोकैश्चामितविक्रमःक ।
नावज्ञेयो वासुदेवो मानुषोऽयमिति प्रभुः ॥ ६.६६.१८ ॥
તેથી ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવો અને સર્વ લોકોએ, અમિત પરાક્રમી વાસુદેવને 'આ તો મનુષ્ય છે' એમ માનીને અનાદર ન કરવો, કારણ કે તે પ્રભુ છે.
6.66.19
यश्च मानुषमात्रोऽयमिति ब्रूयात्स मन्दधीः ।
हृषीकेशमवज्ञानात्तमाहुः पुरुषाधमम् ॥ ६.६६.१९ ॥
આ માત્ર માણસ છે એમ જે કહે છે તે મંદબુદ્ધિ છે. હૃષીકેશનો અનાદર કરનારને લોકો અધમ પુરુષ કહે છે.
6.66.20
योगिनं तं महात्मानं प्रविष्टं मानुषीं तनुम् ।
अवमन्येद्वासुदेवं तमाहुस्तमसं जनाः ॥ ६.६६.२० ॥
માનવ દેહમાં પ્રવેશેલા તે યોગી મહાત્મા વાસુદેવનો જે અનાદર કરે છે, લોકો તેને તામસી કહે છે.
6.66.21
देवं चराचरात्मानं श्रीवत्साङ्कं सुवर्चसम् ।
पद्मनाभं न जानाति तमाहुस्तामसं बुधाः ॥ ६.६६.२१ ॥
ચર-અચરના આત્મા, શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા, તેજસ્વી પદ્મનાભ દેવને જે જાણતો નથી, તેને જ્ઞાનીઓ તામસી કહે છે.
6.66.22
किरीटकौस्तुभधरं मित्राणामभयंकरम् ।
अवजानन्महात्मानं घोरे तमसि मञ्जति ॥ ६.६६.२२ ॥
મુગટ અને કૌસ્તુભ ધારણ કરનાર, મિત્રોને અભય આપનાર મહાત્માનો જે અનાદર કરે છે, તે ઘોર અંધકારમાં ડૂબે છે.
6.66.23
एवं विदित्वा तत्त्वार्थं लोकानामीश्वरेश्वरः ।
वासुदेवो नमस्कार्यः सर्वलोकैः सुरोत्तमाः ।
तस्यामहात्माजो ब्रह्मा सर्वस्य जगतः पतिः ॥ ६.६६.२३ ॥
આ તત્ત્વાર્થ જાણીને, લોકોના ઈશ્વરોના ઈશ્વર વાસુદેવને સર્વ લોકોએ નમસ્કાર કરવા જોઈએ, હે સુરશ્રેષ્ઠો. તેમના મહાત્મા અજન્મા પુત્ર બ્રહ્મા છે, જે સમગ્ર જગતના સ્વામી છે.
6.66.24
एवमुक्त्वा स भगवान्देवान्सर्षिगकणान्पुरा ।
विसृज्य सर्वभूतानि जगाम भवनं स्वकम् ॥ ६.६६.२४ ॥
આમ કહીને, તે ભગવાને પૂર્વે દેવો અને ઋષિગણોને વિદાય આપી, સર્વ પ્રાણીઓને છોડીને પોતાના ધામે ગયા.
6.66.25
ततो देवाः सगन्धर्वा मुनयोऽप्सरसोऽपि च ।
कथां तां ब्रह्मणा गीतां श्रुत्वा प्रीता दिवं ययुः ॥ ६.६६.२५ ॥
પછી દેવો, ગંધર્વો, મુનિઓ અને અપ્સરાઓ પણ બ્રહ્માએ ગાયેલી એ કથા સાંભળીને પ્રસન્ન થઈ સ્વર્ગે ગયા.
6.66.26
एतच्छ्रुतं मया तात ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
वासुदेवं कथयतां समवाये पुरातनम् ॥ ६.६६.२६ ॥
હે તાત, પ્રાચીન સમયમાં સભામાં વાસુદેવની વાત કરતા શુદ્ધાત્મા ઋષિઓ પાસેથી મેં આ સાંભળ્યું છે.
6.66.27
रामस्य जामदग्न्यस्य मार्कण्डेयस्य धीमतः ।
व्यासनारदयोश्चापि सकाशाद्भरतर्षभ ॥ ६.६६.२७ ॥
જમદગ્નિના પુત્ર રામ, બુદ્ધિમાન માર્કંડેય, તથા વ્યાસ અને નારદના સાંનિધ્યમાંથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
6.66.28
एतमर्थं च विज्ञाय श्रुत्वा च प्रभुमव्ययम् ।
वासुदेवं महात्मानं लोकानामीश्वरेश्वरम् ॥ ६.६६.२८ ॥
આ વાત જાણીને અને લોકોના ઈશ્વરોના પણ ઈશ્વર, અવિનાશી પ્રભુ મહાત્મા વાસુદેવ વિશે સાંભળીને.
6.66.29
यस्य चैवात्मजो ब्रह्मा सर्वस्य जगतः पिता ।
कथं न वासुदेवोऽयमर्च्यश्चेज्यश्च मानवैः ॥ ६.६६.२९ ॥
જેમનો પુત્ર બ્રહ્મા છે, જે સમગ્ર જગતના પિતા છે, તે વાસુદેવ મનુષ્યો દ્વારા પૂજનીય અને યજ્ઞથી આરાધનીય કેમ ન હોય?
6.66.30
वारितोऽसि मया तात मुनिर्भिर्वेदपारगैः ।
मा गच्छ संयुगं तेन वासुदेवेन धन्विना ॥ ६.६६.३० ॥
હે તાત, મેં અને વેદપારંગત મુનિઓએ તને રોક્યો છે. ધનુર્ધર વાસુદેવ સાથે યુદ્ધમાં ન જા.
6.66.31
मा पाण्डवैः सार्धमिति तत्त्वं मोहान्न बुध्यसे ।
मन्ये त्वां राक्षसं क्रूरं तथा चासि तमोवृतः ॥ ६.६६.३१ ॥
'પાંડવો સાથે' એ તત્વ મોહને કારણે તું સમજતો નથી. હું તને ક્રૂર રાક્ષસ માનું છું, અને તું અંધકારથી ઘેરાયેલો છે.
6.66.32
यस्माद्द्विषसि गोविन्दं पाण्डवं तं धनञ्जयम् ।
नरनारायणौ देवी कोऽन्यो द्विष्याद्धि मानवः ॥ ६.६६.३२ ॥
તું ગોવિંદનો અને તે પાંડુપુત્ર ધનંજયનો દ્વેષ કરે છે; તેઓ નર અને નારાયણ એ બે દેવ છે. બીજો કયો માનવ તેમનો દ્વેષ કરે?
6.66.33
तस्माद्ब्रवीमि ते राजन्नेष वै शाश्वतोऽव्ययः ।
सर्कवलोकमयो नित्यः शास्ता धाता धरो ध्रुवः ॥ ६.६६.३३ ॥
તેથી, હે રાજન, હું તને કહું છું — એ શાશ્વત, અવ્યય, સર્વલોકમય, નિત્ય, શાસક, ધાતા, ધર અને ધ્રુવ છે.
6.66.34
यो धारयति लोकांस्त्रींश्चराचरगुरुः प्रभुः ।
योद्धा जयश्च जेता च सर्वप्रकृतिरीश्वरः ॥ ६.६६.३४ ॥
જે ત્રણ લોકને ધારણ કરે છે, ચરાચરના ગુરુ અને પ્રભુ છે; તે યોદ્ધા, વિજય, જેતા અને સર્વપ્રકૃતિના ઈશ્વર છે.
6.66.35
राजन्सर्वमयो ह्येष तमोरागविवर्जितः ।
यतः कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ६.६६.३५ ॥
હે રાજન, તે સર્વમય અને તમોગુણ તથા રાગરહિત છે; જ્યાં કૃષ્ણ ત્યાં ધર્મ, જ્યાં ધર્મ ત્યાં જય.
6.66.36
तस्य माहात्म्ययोगेन योगेनात्ममयेन च ।
धृताः पाण्डुसुता राजञ्जयश्चैषां भविष्यति ॥ ६.६६.३६ ॥
તેના મહાત્મ્યના યોગથી અને આત્મમય યોગથી પાંડુપુત્રો ધારણ કરાયેલા છે; હે રાજન, તેમનો જ વિજય થશે.
6.66.37
श्रेयोयुक्तां सदा बुद्धिं पाण्डवानां दधाति यः ।
बलं चैव रणे नित्यं भयेभ्यश्चैव रक्षति ॥ ६.६६.३७ ॥
જે પાંડવોની બુદ્ધિને સદા શ્રેયથી યુક્ત રાખે છે, જે યુદ્ધમાં તેમને નિત્ય બળ આપે છે અને ભયોથી તેમની રક્ષા કરે છે.
6.66.38
स एष शाश्वतो देवाः सर्वगुह्यमयः शिवः ।
वासुदेव इति ज्ञेयो यन्मां पृच्छसि भारत ॥ ६.६६.३८ ॥
તે જ એ શાશ્વત દેવ છે, સર્વ ગુહ્યમય, શિવ છે; તેમને વાસુદેવ તરીકે જાણવા જોઈએ, હે ભારત, કારણ કે તું મને એ જ પૂછે છે.
6.66.39
ब्राह्मणैः क्षत्रिकयैर्वैश्यैः शूद्रैश्च कृतलक्षणैः ।
सेव्यतेऽभ्यर्च्यते चैव नित्ययुक्तैः स्वकर्मभिःक ॥ ६.६६.३९ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો — જેઓ પોતાના ધર્મલક્ષણો પાળે છે — નિત્ય સમર્પણથી પોતાના કર્મો દ્વારા તેમની સેવા અને પૂજા કરે છે.
6.66.40
द्वापरस्य युगस्यान्ते आदौ कलियुगस्य च ।
सात्वतं विधिमास्थाय गीतः संकर्षणेन वै ॥ ६.६६.४० ॥
દ્વાપર યુગના અંતે અને કળિયુગના આરંભે સાત્વત વિધિનું અવલંબન કરીને સંકર્ષણે તે ગાયું.
6.66.41
स एष सर्वं सुरमर्त्यलोकं ।
समुद्रकक्ष्यान्तरितां पुरीं च।
युगेयुगे मानुषं चैव वासं ।
पुनःपुनः सृजते वासुदेवाःक ॥ ६.६६.४१ ॥
તે જ બધા દેવ-મર્ત્ય લોક, સમુદ્રમેખલાથી ઘેરાયેલી નગરી અને યુગે યુગે માનવનિવાસને વારંવાર સર્જે છે — તે વાસુદેવ છે.