महाभारत · अध्याय 6.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.67.1
वासुदेवो महद्भूतं सर्वलोकेषु कथ्यते ।
तस्यागमं प्रतिष्ठां च ज्ञातुमिच्छे पितामह ॥ ६.६७.१ ॥
वासुदेव सर्व लोकांत महान सत्त्व म्हणून सांगितला जातो. हे पितामहा, त्याचे आगमन आणि आधार जाणण्याची माझी इच्छा आहे.
6.67.2
वासुदेवो महद्भूतं सर्वदैवतदैवतम् ।
न परं पुण्डरीकाक्षाद्दृश्यते भरतर्षभ ॥ ६.६७.२ ॥
वासुदेव हा महान सत्त्व आहे, सर्व देवांचा देव आहे. हे भरतश्रेष्ठा, कमलनयनापेक्षा श्रेष्ठ दुसरा कोणी दिसत नाही.
6.67.3
श्रुतं मे तात रामस्य जामदग्न्यस्य जल्पतः ।
नारदस्य च देवर्षेः कृष्णद्वैपायनस्य च।
असितो देवलश्चापि वालखिल्यास्तपोधनाः ॥ ६.६७.३ ॥
हे तात, जमदग्नीचा पुत्र राम, देवर्षी नारद, कृष्णद्वैपायन, असित, देवल आणि तपोधन वालखिल्य यांचे बोलणे मी ऐकले आहे.
6.67.4
मार्कण्डेयश्च गोविन्दे कथयत्यद्भुतं महत् ।
सर्वभूतादिभूतात्मा महात्मा पुरुषोत्तमः ॥ ६.६७.४ ॥
मार्कण्डेयही गोविंदाबद्दल एक महान आणि अद्भुत गोष्ट सांगतो: सर्व भूतांचे आदिभूत, आत्मा, महात्मा पुरुषोत्तम.
6.67.5
आपो वायुश्च तेजश्च त्रयमेतदकल्पयत् ।
स सृष्ट्वा पृथिवीं देवीं सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ॥ ६.६७.५ ॥
पाणी, वायू आणि तेज — ही तीन त्याने निर्माण केली. देवी पृथ्वीला निर्माण करून, सर्व लोकांचा ईश्वर प्रभू (त्यांची मांडणी केली).
6.67.6
अप्सु वै शयनं चक्रे महात्मा पुरुषोत्तमः ।
सर्वदेवमयो देवः शयानः शयने सुखम् ॥ ६.६७.६ ॥
महात्मा पुरुषोत्तमाने पाण्यातच आपली शय्या केली. सर्वदेवमय देव शय्येवर सुखाने निजला.
6.67.7
मुखतः सोऽग्निमसृजत्प्राणाद्वायुमथापि च ।
सरस्वतीं च वेदांश्च मनसः ससृजेऽच्युत ॥ ६.६७.७ ॥
त्यांनी मुखातून अग्नी निर्माण केला, प्राणातून वायू, आणि मग सरस्वती व वेदही; हे अच्युता, मनातून त्यांनी त्यांची निर्मिती केली.
6.67.8
एषक लोकान्ससर्जादौ देवांश्च ऋषिभिः सह ।
अमृतं चैव मृत्युं च प्रजानां प्रभवाप्ययौ ॥ ६.६७.८ ॥
त्यांनी आरंभी लोकांची निर्मिती केली, ऋषींसह देवांचीही; अमृत आणि मृत्यू, तसेच प्रजांचे उत्पत्ती व लय यांचीही.
6.67.9
एष धर्मश्च धर्मज्ञो वरदः सर्वकामदः ।
एष कर्ता च कार्यं च आदेरादिः स्वयं प्रभुः ॥ ६.६७.९ ॥
तेच धर्म, धर्मज्ञ, वर देणारे, सर्व कामना पूर्ण करणारे; तेच कर्ता आणि कार्य, आदीचे आदी, स्वयं प्रभू.
6.67.10
भूतं भव्यं भविष्यच्च पूर्वमेतदकल्पयत् ।
उभे सन्ध्ये दिवः खं च नियमांश्च जनार्दनः ॥ ६.६७.१० ॥
भूत, भव्य आणि भविष्य — हे सर्व त्यांनी पूर्वीच योजले; दोन्ही संध्या, स्वर्ग आणि आकाश, आणि नियमही, हे जनार्दना.
6.67.11
ऋषींश्चैव हि गोविन्दस्तपश्चैवाभ्यकल्पयत् ।
स्रष्टारं जगतश्चापि महात्मा प्रभुरव्ययः ॥ ६.६७.११ ॥
गोविंदांनी ऋषी आणि तप यांचीही योजना केली; जगाच्या निर्मात्यालाही, ते महात्मा अविनाशी प्रभू.
6.67.12
अग्रजं सर्वभूतानां संकर्षणमकल्पयत् ।
शेषं चाकल्पयद्देवमनन्तमिति तं विदुः ॥ ६.६७.१२ ॥
सर्व भूतांचा अग्रज संकर्षण त्यांनी योजला; आणि शेष नावाच्या देवाचीही योजना केली, त्यांना लोक अनंत म्हणून ओळखतात.
6.67.13
यो धारयति भूतानि धरां चेमां सपर्वताम् ।
ध्यानयोगेन विप्राश्च तं विदन्ति महौजसम्।
कर्णस्रोतोभवं चापि मधुं नाम महासुरम् ॥ ६.६७.१३ ॥
पर्वतांसह ही पृथ्वी आणि सर्व भूतांना जो धारण करतो; ध्यानयोगाने ब्राह्मण त्या महातेजस्वीला जाणतात. कानाच्या छिद्रातून जन्मलेला मधु नावाचा महासुरही.
6.67.14
तमुग्रमुग्रकर्माणमुग्रां बुद्धइं समास्थितम् ।
हरन्तं ब्रह्मणो वेदाञ्जघान ब्रह्मणः पिता।
ब्रह्मणोपचितिं कुर्वन्महात्मा पुरुषोत्तमः ॥ ६.६७.१४ ॥
तो उग्र, उग्रकर्मा आणि उग्र बुद्धी धारण करणारा—ब्रह्मदेवाचे वेद हरण करीत असलेला—असुर ब्रह्मदेवाच्या पित्याने (विष्णूने) मारला. ब्रह्मदेवाचा सन्मान करीत त्या महात्मा पुरुषोत्तमाने हे केले.
6.67.15
तस्य तात वधादेव देवदानवमानवाः ।
मधुसूदनमित्याहुर्ऋषयश्च जनार्दनम् ॥ ६.६७.१५ ॥
हे तात! त्याच्या वधामुळेच देव, दानव आणि मानव त्याला 'मधुसूदन' म्हणतात; ऋषीही त्याला 'जनार्दन' म्हणतात.
6.67.16
वराहं नारसिंहं च त्रिविक्रममिति प्रभुम् ।
एष धाता विधाता च सर्वेषां प्रामिनां हरिः ॥ ६.६७.१६ ॥
वराह, नरसिंह आणि त्रिविक्रम—अशा नावांनी तो प्रभू (ओळखला जातो). हाच हरी सर्व प्राणिमात्रांचा धाता आणि विधाता आहे.
6.67.17
परं हि पुण्डरीकाक्षान्न भूतं न भविष्यति ।
मुखतः सोसृजद्विप्रान्बाहुभ्यां क्षत्रियांस्तथा ॥ ६.६७.१७ ॥
पुंडरीकाक्षापेक्षा श्रेष्ठ कोणी झालेला नाही आणि होणारही नाही. त्याने मुखातून ब्राह्मण आणि बाहूंतून क्षत्रिय निर्माण केले.
6.67.18
वैश्यांश्चाप्यूरुतो राजञ्शूद्रान्पद्भ्यां तथैवच ।
तपसा नियतं देवं निधानं सर्वदेहिनाम् ॥ ६.६७.१८ ॥
हे राजा! मांड्यांतून वैश्य आणि पायांतून शूद्र त्याने तसेच निर्माण केले. तपाने सतत आराधिला जाणारा तो देव सर्व देहधारींचा निधी आहे.
6.67.19
ब्रह्मभूतममावास्यां पौर्णमास्यां तथैव च ।
योगभूतं परिचरन्केशवं महदाप्नुयात् ॥ ६.६७.१९ ॥
अमावास्या व पौर्णिमेला ब्रह्मभूत होऊन, योगनिष्ठ राहून जो केशवाची सेवा करतो, त्याला महान फल प्राप्त होते.
6.67.20
केशवः परमं तेजः सर्वलोकपितामहः ।
एवमार्हुर्हृषीकेशं मुनयो वै नराधिप ॥ ६.६७.२० ॥
केशव हे परम तेज आहेत, सर्व लोकांचे पितामह आहेत. हे नराधिपा, मुनींनी याच प्रकारे हृषीकेशाला संबोधले आहे.
6.67.21
एवमेनं विजानीहि आचार्यं पितरं गुरुम् ।
कृष्णो यस्य प्रसीदेत लोकास्तेनाक्षया जिताः ॥ ६.६७.२१ ॥
याप्रमाणे यांना आचार्य, पिता व गुरू म्हणून जाण. कृष्ण ज्याच्यावर प्रसन्न होतो, त्याने अक्षय लोक जिंकले जातात.
6.67.22
यश्चैवैनं भयस्थाने केशवं शरणं व्रजेत् ।
सदा नरः पठंश्चेदं स्वस्तिमान्स सुखी भवेत् ॥ ६.६७.२२ ॥
भयाच्या ठिकाणी असा जो मनुष्य केशवाला शरण जातो आणि सदैव हे पठण करतो, तो कल्याणकारी व सुखी होतो.
6.67.23
ये च कृष्णं प्रपद्यन्ते ते न मुह्यन्ति मानवाः ।
भये महति मग्नांश्च पाति नित्यं जनार्दनःक ॥ ६.६७.२३ ॥
जे मानव कृष्णाला शरण जातात, ते मोहात पडत नाहीत. महान भयात बुडालेल्यांचे जनार्दन नेहमी रक्षण करतात.
6.67.24
स तं युधिष्ठिरो ज्ञात्वा याथातथ्येन भारत ।
सर्वात्मना महात्मानं केशवं जगदीश्वरम्।
प्रपन्नः शरणं राजन्योगानां प्रभुमीश्वरम् ॥ ६.६७.२४ ॥
हे भारता, युधिष्ठिराने त्याला यथार्थपणे जाणून, सर्वात्म्याने महात्मा जगदीश्वर केशवाला शरण गेला. हे राजा, तो योगांचा प्रभू, ईश्वर आहे.