મહાભારત · અધ્યાય 6.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.71.1
दृष्ट्वा भीष्मेण संसक्तान्भ्रातॄनन्यांश्च पार्थिवान् ।
समभ्यधावद्गांङ्गेयमुद्यतास्त्रो धनञ्जयः ॥ ६.७१.१ ॥
ભીષ્મ સાથે સંઘર્ષમાં રહેલા ભાઈઓ અને અન્ય રાજાઓને જોઈને, શસ્ત્ર ઉગામેલો ધનંજય ગાંગેય તરફ દોડ્યો.
6.71.2
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं धनुषो गाण्डिवस्य च ।
ध्वजं च दृष्ट्वा पार्थस्य सर्वान्नो भयमाविशत् ॥ ६.७१.२ ॥
પાંચજન્ય શંખનો નાદ, ગાંડીવ ધનુષનો ટંકાર અને પાર્થની ધ્વજા જોઈને અમારા સૌના મનમાં ભય પેસી ગયો.
6.71.3
सिंहलाङ्गूलमाकाशे ज्वलन्तमिव पर्वतम् ।
असञ्जमानं वृक्षेषु धूमकेतुमिवोत्थितम् ॥ ६.७१.३ ॥
આકાશમાં સિંહલાંગૂલ ધ્વજ બળતા પર્વત જેવો અને વૃક્ષોમાં ન અટકતા ઊઠેલા ધૂમકેતુ જેવો દેખાતો હતો.
6.71.4
बहुवर्णं विचित्रं च दिव्यं वानरलक्षणम् ।
अपश्याम महाराज ध्वजं गाण्डीवधन्वनः ॥ ६.७१.४ ॥
હે મહારાજ! ગાંડીવધન્વાનો એ ધ્વજ અમે જોયો; તે અનેક રંગનો, વિચિત્ર, દિવ્ય અને વાનર-ચિહ્નવાળો હતો.
6.71.5
सुवर्णपृष्ठं गाण्डीवं रणे द्रक्ष्यामि भारत ।
विद्युतं मेघमध्यस्थां भ्राजमानामिवाम्बरे ।
ददृशुर्गाण्डिवं योधा रुक्मपृष्ठं महामृधे ॥ ६.७१.५ ॥
હે ભારત! યુદ્ધમાં હું સુવર્ણપૃષ્ઠ ગાંડીવ જોઈશ, જેમ મેઘમાં રહેલી વીજળી આકાશમાં ઝળહળે છે. મહાયુદ્ધમાં યોદ્ધાઓએ સુવર્ણપૃષ્ઠ ગાંડીવ જોયું.
6.71.6
आशुश्रुम भृशं चास्य शक्रस्येवाभिगर्जतः ।
सुघोरं तलयोः शब्दं निघ्नतस्तव वाहिनीम् ॥ ६.७१.६ ॥
ઇન્દ્રની ગર્જના જેવી તેની ગર્જના અમે ખૂબ સાંભળી; અને તમારા સૈન્યને પ્રહાર કરતા હાથના તળિયાનો અતિ ભયંકર અવાજ પણ સાંભળ્યો.
6.71.7
चण्डवातो यथा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ।
दिशः संप्लावयन्सर्वाः शरवर्षैः समन्ततः ॥ ६.७१.७ ॥
પ્રચંડ પવનથી ઘેરાયેલો, વીજળી અને ગર્જનાવાળો મેઘ જેમ બધી દિશાઓને બાણોની વર્ષાથી ભરી દે.
6.71.8
समभ्यधावद्गाङ्गेयं भैरवास्त्रो धनञ्जयः ।
दिशं प्राचीं प्रतीचीं च न जानीमोऽस्त्रमोहिताः ॥ ६.७१.८ ॥
ભયંકર અસ્ત્રોવાળો ધનંજય ગાંગેય તરફ ધસી ગયો. અસ્ત્રોથી મોહિત થયેલા અમે પૂર્વ-પશ્ચિમ દિશા પણ જાણી ન શક્યા.
6.71.9
कान्दिग्भूता श्रान्तपत्रा हताश्वा हतचेतसः ।
अन्योन्यमभिसंश्लिष्य योधास्ते भरतर्षभ ॥ ६.७१.९ ॥
દિશાહીન, થાકેલા શસ્ત્રો સાથે, ઘોડા માર્યા ગયેલા અને હતાશ મનવાળા તે યોદ્ધાઓ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એકબીજાને વળગી રહ્યા.
6.71.10
भीष्ममेवाभ्यलीयन्त सह सर्वैस्तवात्मजैः ।
तेषामार्तायनमभूद्भीष्मः शान्तनवो रणे ॥ ६.७१.१० ॥
તમારા સર્વ પુત્રો સહિત તેઓ ભીષ્મનો જ આશરો લેવા લાગ્યા. રણમાં શંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ જ પીડિતોનો આશરો બન્યો.
6.71.11
समुत्पतन्ति वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तथा ।
सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः ॥ ६.७१.११ ॥
ભયભીત રથીઓ રથોમાંથી કૂદી પડે છે, તેમ જ ઘોડેસવારો ઘોડાની પીઠ પરથી અને પાયદળ જમીન પર.
6.71.12
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
सर्वसैन्यानि भीतानि व्यवालीयन्त भारत ॥ ६.७१.१२ ॥
વજ્રના ગડગડાટ જેવો ગાંડીવનો ઘોષ સાંભળીને, હે ભારત, સર્વ સેનાઓ ભયભીત થઈને છુપાઈ ગઈ.
6.71.13
अथ काम्भोजैजरश्वैर्महद्भिः शीघ्रगामिभिः ।
गोपानां बहुसाहस्त्रैर्बालैर्गापायनैर्वृतः ॥ ६.७१.१३ ॥
પછી કામ્બોજો, જરાશ્વો, ઝડપથી ચાલતા મહાન યોદ્ધાઓ અને ગોપોના હજારો યુવાન ગાપાયનોથી ઘેરાયેલો (તે આગળ વધ્યો).
6.71.14
मद्रसौवीरगान्धारैस्त्रैगर्तैश्च विशांपते ।
सर्वकालिङ्गमुख्यैश्च कलिङ्गाधिपतिर्वृतः ॥ ६.७१.१४ ॥
હે પ્રજાપતિ! મદ્રો, સૌવીરો, ગાંધારો, ત્રિગર્તો અને બધા મુખ્ય કલિંગો સાથે કલિંગાધિપતિ ઘેરાયેલો હતો.
6.71.15
नानानरगणौघैश्च दुःशासनपुरःसरः ।
जयद्रथश्च नृपतिः सहितः सर्वराजभिः ॥ ६.७१.१५ ॥
અનેક પ્રકારના મનુષ્યસમૂહો સાથે, દુઃશાસનની આગેવાની હેઠળ, અને રાજા જયદ્રથ પણ બધા રાજાઓ સાથે હતો.
6.71.16
हयारोहवराश्चैव तव पुत्रेण चोदिताः ।
चतुर्दशसहस्राणि सौबलं पर्यवारयन् ॥ ६.७१.१६ ॥
તારા પુત્રથી પ્રેરાયેલા શ્રેષ્ઠ અશ્વારોહીઓએ ચૌદ હજાર સૌબલ (શકુનિ)ને ઘેરી લીધા.
6.71.17
ततस्ते सहिताः सर्वे विभक्तरथवाहनाः ।
अर्जुनं समरे जघ्नुस्तावका भरतर्षभ ॥ ६.७१.१७ ॥
પછી તેઓ બધા એકત્ર થઈને, રથો અને વાહનો વહેંચીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ! તારા યોદ્ધાઓએ યુદ્ધમાં અર્જુન પર પ્રહાર કર્યો.
6.71.18
चेदिकाशिपदातैश्च रथैः पाञ्चालसृञ्जयैः ।
पाण्डवाः सहिताः सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमाः।
तावकान्समरे जघ्नुर्धर्मपुत्रेण चोदिताः ॥ ६.७१.१८ ॥
ચેદિ અને કાશીના પાયદળ સાથે, પાંચાલો અને સૃંજયોના રથો સાથે, ધૃષ્ટદ્યુમ્નની આગેવાની હેઠળ બધા પાંડવો એકત્ર થઈને, ધર્મપુત્રથી પ્રેરાઈને, યુદ્ધમાં તારા યોદ્ધાઓને માર્યા.
6.71.19
रथिभिर्वारणैरश्वैः पादातैश्च समीरितम् ।
घोरमायोधनं चक्रे महाभ्रसदृशं रजः ॥ ६.७१.१९ ॥
રથીઓ, હાથીઓ, ઘોડેસવારો અને પાયદળ દ્વારા ઉડાવાયેલી ધૂળે તે ભયાનક યુદ્ધભૂમિને મહામેઘ જેવી બનાવી દીધી.
6.71.20
तोमरप्रासनाराचगजाश्वरथयोधिनाम् ।
बलेन महता भीष्मः समसञ्जत्किरीटिना ॥ ६.७१.२० ॥
તોમર, પ્રાસ અને નારાચ ધારણ કરતા હાથી, ઘોડા અને રથયોદ્ધાઓની મહાન સેના સાથે ભીષ્મ કિરીટી સાથે ભિડાયા.
6.71.21
आवन्त्यः काशिराजेन भीमसेनेन सैन्धवः ।
अजातशत्रुर्मद्राणामृषभेण यशश्विना ॥ ६.७१.२१ ॥
અવંતિનો રાજા કાશીરાજ સાથે, સૈંધવ ભીમસેન સાથે, અને અજાતશત્રુ (યુધિષ્ઠિર) યશસ્વી મદ્રોના વૃષભ સાથે લડ્યા.
6.71.22
सहपुत्रः सहामात्यः शल्येन समसञ्जत ।
विकर्णः सहदेवेन चित्रसेनः शिखण्डिना ॥ ६.७१.२२ ॥
પુત્રો અને અમાત્યો સહિત શલ્ય સાથે ભિડાયો; વિકર્ણ સહદેવ સાથે, અને ચિત્રસેન શિખંડી સાથે લડ્યો.
6.71.23
मत्स्या दुर्योधनं जग्मुः शंकुनिं न विशांपते ।
द्रुपदश्चेकितानश्च सात्यकिश्चक महारथः ॥ ६.७१.२३ ॥
હે પ્રજાપતિ, મત્સ્યો દુર્યોધન તરફ ગયા, શકુનિ તરફ નહીં. દ્રુપદ, ચેકિતાન અને મહારથી સાત્યકિ પણ (યુદ્ધમાં આગળ વધ્યા).
6.71.24
द्रोणेन समसञ्जन्त सपुत्रेण महात्मना ।
कृपश्च कृतवर्मा च धृष्टद्युम्नमभिद्रुतौ ॥ ६.७१.२४ ॥
મહાત્મા દ્રોણ અને તેના પુત્ર સાથે (પાંડવો) ભિડાયા; કૃપ અને કૃતવર્મા ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તરફ દોડ્યા.
6.71.25
एवं प्रव्रजिताश्वानि भ्रान्तनागरथानि च ।
सैन्यानि समसञ्जन्त प्रयुद्धानि समन्ततः ॥ ६.७१.२५ ॥
આ રીતે ઘોડાઓ વિખેરાઈ ભાગ્યા, હાથીઓ અને રથો ગૂંચવાઈ ભટકવા લાગ્યા; સેનાઓ ચારે બાજુ ઉગ્ર યુદ્ધ કરતી એકબીજા સાથે ભટકાઈ.
6.71.26
निरभ्रे विद्युतस्तीव्रा दिशश्च रजसा वृताः ।
प्रादुरासन्महोत्काश्च सनिर्घाता विशांपते ॥ ६.७१.२६ ॥
વાદળ વિનાના આકાશમાં ભયંકર વીજળીઓ ચમકી, દિશાઓ ધૂળથી ઢંકાઈ ગઈ; હે રાજન, મોટી ઉલ્કાઓ ગર્જના સાથે પ્રગટ થઈ.
6.71.27
प्रादुर्भूतो महावातः पांसुवर्षं पपात च ।
नभस्यन्तर्दधे सूर्यः सैन्येन सजसा वृतः ॥ ६.७१.२७ ॥
મોટો પવન ઊઠ્યો, ધૂળનો વરસાદ પડ્યો; સેનાની ધૂળથી ઘેરાઈને આકાશમાં સૂર્ય અદૃશ્ય થયો.
6.71.28
प्रमोहः सर्वसत्वानामतीव समपद्यत ।
रजसा चाभिभूतानामस्त्रजालैश्च तुद्यताम् ॥ ६.७१.२८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓમાં અતિશય મોહ ઉત્પન્ન થયો; ધૂળથી ઘેરાયેલા અને અસ્ત્રજાળથી પીડાતા લોકોમાં ભારે ગૂંચવણ ફેલાઈ.
6.71.29
वीरबाहुविसृष्टानां सर्वावरणभेदिनाम् ।
संघातः शरजालानां तुमुलः समपद्यत ॥ ६.७१.२९ ॥
વીરોના બાહુઓથી છોડાયેલા, બધાં બખ્તર ભેદતા બાણોની જાળનો ભયંકર સમૂહ ઊભો થયો.
6.71.30
प्रकाशं चक्रुराकाशमुद्यतानि भुजोत्तमैः ।
नक्षत्रविमलाभानि शस्त्राणि भरतर्षभ ॥ ६.७१.३० ॥
શ્રેષ્ઠ ભુજાઓ વડે ઉઠાવેલાં શસ્ત્રો, તારાઓ જેવી નિર્મળ કાંતિથી આકાશને પ્રકાશિત કરતાં હતાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
6.71.31
आर्षभाणि विचित्राणि रुक्मजालावृतानि च ।
संपेतुर्दिक्षु सर्वासु चर्माणि भरतर्षभ ॥ ६.७१.३१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, બળદની ચામડીની, રંગબેરંગી, સોનાની જાળીથી ઢંકાયેલી ઢાલો બધી દિશાઓમાં પડી.
6.71.32
सूर्यवर्णैश्च निस्त्रिंशैः पात्यमानानि सर्वशः ।
दिक्षु सर्वास्वदृश्यन्त शरीराणि शिरांसि च । ॥ ६.७१.३२ ॥
સૂર્ય જેવી તેજસ્વી તલવારોથી ચારે બાજુ કપાતાં શરીરો અને માથાં બધી દિશાઓમાં દેખાતાં હતાં.
6.71.33
भग्नचक्राक्षनीडाश्च निपातितमहाध्वजाः ।
हताश्वाः पृथिवीं जग्मुस्तत्रतत्र महारथाः ॥ ६.७१.३३ ॥
તૂટેલાં પૈડાં, ધરી અને બેઠકવાળા, મોટા ધ્વજ પડેલા, ઘોડા મરાયેલા મહારથીઓ ઠેરઠેર ધરતી પર પડ્યા.
6.71.34
परिपेतुर्हयाश्चात्र केचिच्छस्त्रकृतव्रणाः ।
रथान्विपरिकर्षन्तो हतेषु रथयोधिषु ॥ ६.७१.३४ ॥
અહીં કેટલાક ઘોડા શસ્ત્રોના ઘાથી ઘવાઈને ઇધરઉધર પડ્યા; રથયોદ્ધાઓ મરાતાં તેઓ રથ ખેંચતા ફર્યા.
6.71.35
शराहता भिन्नदेहा बद्धयोक्रा हयोत्तमाः ।
युगानि पर्यकर्षन्त तत्रतत्र स्म भारत। ॥ ६.७१.३५ ॥
બાણોથી ઘવાયેલા, શરીર ફાટેલા, લગામ બાંધેલા ઉત્તમ ઘોડા ઝૂંસરી ખેંચતા ઠેરઠેર ફર્યા, હે ભારત.
6.71.36
अदृश्यन्त ससूताश्च साश्वाः सरथयोधिनः ।
एकेन बलिना राजन्वारणेन विमर्दिताः ॥ ६.७१.३६ ॥
હે રાજન, સારથિઓ, ઘોડાઓ અને રથયોદ્ધાઓ સહિત તેઓ એક બળવાન હાથીથી કચડાયેલા દેખાયા.
6.71.37
गन्धहस्तिमदस्रावमाघ्राय बहवो रणे ।
सन्निपाते बलौघानां गजैर्ममृदिरे गजाः ॥ ६.७१.३७ ॥
યુદ્ધમાં મદજળની ગંધ સૂંઘીને ઘણા હાથીઓ સેનાઓની અથડામણમાં અન્ય હાથીઓ દ્વારા કચડાઈ ગયા.
6.71.38
सतोमरैर्महामात्रैर्निपतद्भिर्गतासुभिः ।
बभूवायोधनं छन्नं नाराचाभिहतैर्गजैः ॥ ६.७१.३८ ॥
પ્રાણ ગુમાવીને પડતા મહાવતો અને લોખંડના અંકુશો, બાણોથી ઘાયલ હાથીઓથી રણભૂમિ ઢંકાઈ ગઈ.
6.71.39
सन्निपाते बलौघानां प्रेषितैर्वरवारणैः ।
निपेतुर्युधि संभग्नाः सयोधाः सध्वजा गजाः ॥ ६.७१.३९ ॥
સેનાઓની અથડામણમાં શ્રેષ્ઠ હાથીઓ દ્વારા ધકેલાઈને, યુદ્ધમાં તૂટેલા હાથીઓ યોદ્ધાઓ અને ધ્વજો સહિત પડી ગયા.
6.71.40
नागराजोपमैर्हस्तैर्नागैराक्षिप्य संयुगे ।
व्यदृश्यन्त महाराज संभग्ना रथकूबराः ॥ ६.७१.४० ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં નાગરાજ જેવી સૂંઢવાળા હાથીઓએ ઉપાડીને ફેંકેલા, તૂટેલા રથના કૂબર દેખાયા.
6.71.41
विशीर्णरथसङ्घाश्च केशेष्वाक्षिप्य दन्तिभिः ।
द्रुमशाखा इवाविध्य निष्पिष्टा रथिनो रणे ॥ ६.७१.४१ ॥
યુદ્ધમાં હાથીઓએ સૂંઢથી વાળ પકડીને વૃક્ષની ડાળીઓની જેમ ઝટકાવીને રથીઓને કચડી નાખ્યા; રથોના સમૂહ છિન્નભિન્ન થયા.
6.71.42
रथेषु च रथान्युद्धे संसक्तान्वरवारणाः ।
विकर्षन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः सर्वशब्दगाः ॥ ६.७१.४२ ॥
યુદ્ધમાં રથો સાથે રથોમાં ફસાયેલા શ્રેષ્ઠ હાથીઓ, રથ ખેંચતા, બધી દિશાઓમાં વિવિધ ગર્જના કરતા દોડ્યા.
6.71.43
तेषां तथा कर्षतां तु गजानां रूपमाबभौ ।
सरःसु नलिनीजालं विषक्तमिव कर्षताम् ॥ ६.७१.४३ ॥
ખેંચાતા એ હાથીઓનું રૂપ એવું દેખાયું, જાણે સરોવરોમાં કમળનાં તંતુઓની જાળ ફસાઈને ખેંચાતી હોય.
6.71.44
एवं संछादितं तत्र बभूवायोधनं महत् ।
सादिभिश्च पदातैश्च सध्वजैश्च महारथैः ॥ ६.७१.४४ ॥
આ રીતે ત્યાંનું મહાન રણક્ષેત્ર અશ્વારોહીઓ, પાયદળ અને ધ્વજાઓ સહિતના મહારથીઓથી ઢંકાઈ ગયું.