મહાભારત · અધ્યાય 6.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.72.1
शिखण्डी सह मत्स्येन विराटेन विशांपते ।
भीष्ममाशु महेष्वासमाससाद सुदुर्जयम् ॥ ६.७२.१ ॥
હે પ્રજાપતિ, શિખંડી મત્સ્યરાજ વિરાટ સાથે મહાધનુર્ધર, અજેય ભીષ્મ પર તરત હુમલો કર્યો.
6.72.2
द्रोणं कृपं विकर्णं च महेष्वासं महाबलम् ।
राज्ञश्चान्यान्रणे शूरान्बहूनार्च्छद्धनंजयः ॥ ६.७२.२ ॥
ધનંજય અર્જુને યુદ્ધમાં દ્રોણ, કૃપ, વિકર્ણ, મહાધનુર્ધર મહાબલી અને રાજાઓના અન્ય અનેક શૂરવીરો પર હુમલો કર્યો.
6.72.3
सैन्धवं च महेष्वासं सामात्यं सह बन्धुभिः ।
प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च भूमिपान्भूमिपर्षभ ॥ ६.७२.३ ॥
હે ભૂમિપતિઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાધનુર્ધર સૈંધવને તેના અમાત્યો અને બાંધવો સાથે, તથા પૂર્વ અને દક્ષિણના રાજાઓને (અર્જુને આક્રમણ કર્યું).
6.72.4
पुत्रं च ते महेष्वासं दुर्योधनममर्षणम् ।
दुःसहं चैव समरे भीमसेनोऽभ्यवर्तत ॥ ६.७२.४ ॥
યુદ્ધમાં ભીમસેને તમારા મહાધનુર્ધર, અસહિષ્ણુ પુત્ર દુર્યોધન અને દુઃસહ પર હુમલો કર્યો.
6.72.5
सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं च महारथम् ।
पितापुत्रौ महेष्वासावभ्यवर्तत दुर्जयौ ॥ ६.७२.५ ॥
પણ સહદેવે શકુનિ અને મહારથ ઉલૂક પર હુમલો કર્યો; તેઓ પિતા-પુત્ર, મહાધનુર્ધર અને અજેય હતા.
6.72.6
युधिष्ठिरो महाराज गजानीकं महारथः ।
समवर्तत संग्रामे पुत्रेण निकृतस्तव ॥ ६.७२.६ ॥
હે મહારાજ, મહારથ યુધિષ્ઠિરે હાથીઓની સેના સાથે યુદ્ધ કર્યું; તમારા પુત્ર દ્વારા તેઓ ઘાયલ થયા હતા.
6.72.7
माद्रीपुत्रस्तु नकुलः शूरसंक्रन्दनो युधि ।
त्रिगर्तानां बलैः सार्धं समसञ्जत पाण्डवः ॥ ६.७२.७ ॥
માદ્રીનો પુત્ર નકુલ, યુદ્ધમાં શૂરવીરોને ગર્જાવનાર, ત્રિગર્તોની સેનાઓ સાથે ભીડાયો.
6.72.8
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः समरे साल्वकेकयान् ।
सात्यकिश्चेकितानश्च सौभद्रश्च महारथः ॥ ६.७२.८ ॥
ક્રોધિત સાત્યકિ, એકિતાન અને મહારથી સૌભદ્ર યુદ્ધમાં સાલ્વો અને કેકયો પર તૂટી પડ્યા.
6.72.9
धृष्टकेतुश्च समरे राक्षसश्च घटोत्कचः ।
नाकुलिश्च शतानीकः समरे रथपुङ्गवः ।
पुत्राणां ते रथानीकं प्रत्युद्याताः सुदुर्जयाः ॥ ६.७२.९ ॥
યુદ્ધમાં ધૃષ્ટકેતુ, રાક્ષસ ઘટોત્કચ, નકુલનો પુત્ર શતાનીક, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ — આ અજેય વીરો તમારા પુત્રોની રથસેનાનો સામનો કરવા દોડ્યા.
6.72.10
सेनापतिरमेयात्मा धृष्टद्युम्नो महाबलः ।
द्रोणेन समरे राजन्समियायोग्रकर्मणा ॥ ६.७२.१० ॥
હે રાજન! અમાપ આત્માવાળો, મહાબલી સેનાપતિ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ઉગ્રકર્મા દ્રોણની સામે યુદ્ધમાં ભીડાયો.
6.72.11
एवमेते महेष्वासास्तावकाः पाण्डवैः सह ।
समेत्य समरे शूराः संप्राहारं प्रचक्रिरे ॥ ६.७२.११ ॥
આ રીતે તમારા આ મહાધનુર્ધર વીરો પાંડવો સાથે યુદ્ધમાં ભેગા થઈને ઘોર પ્રહારો કરવા લાગ્યા.
6.72.12
मध्यंदिनगते सूर्ये नभस्याकुलतां गते ।
कुरवः पाण्डवेयाश्च निजघ्नुरितरेतरम् ॥ ६.७२.१२ ॥
સૂર્ય મધ્યાહ્ને પહોંચ્યો અને આકાશ ઉથલપાથલ થયું ત્યારે કૌરવો અને પાંડવો એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
6.72.13
ध्वजिनो हेमचित्राङ्गा विचरन्तो रणाजिरे ।
सपताका रथा रेजुर्वैयाघ्रपरिवारणाः ॥ ६.७२.१३ ॥
સોનેરી ચિત્રિત અંગોવાળા ધ્વજધારી રથો રણભૂમિમાં વિચરતા પતાકાઓ સાથે ચમક્યા; તેઓ વાઘચામડાના આવરણોથી ઢંકાયેલા હતા.
6.72.14
समेतानां च समरे जिगीषूणां परस्परम् ।
बभूव तुमुलः शब्दः सिंहानामिव नर्दताम् ॥ ६.७२.१४ ॥
યુદ્ધમાં એકબીજાને જીતવા ઈચ્છતા એકત્ર થયેલાઓનો ભયંકર કોલાહલ ગર્જતા સિંહોના અવાજ જેવો ઊઠ્યો.
6.72.15
तत्राद्भुतमपश्यास संप्रहारं सुदारुणम् ।
यदकुर्वन्रणे शूराः सृञ्जयाः कुरुभिः सह ॥ ६.७२.१५ ॥
ત્યાં તમે યુદ્ધમાં શૂરવીર સૃંજયોએ કૌરવો સાથે કરેલો તે અદ્ભુત અને અતિ ભયંકર સંઘર્ષ જોયો.
6.72.16
नैव खं न दिशो राजन्न सूर्यं शत्रुतापन ।
विदिशो वापि पश्यामः शरैर्मुक्तैः समन्ततः ॥ ६.७२.१६ ॥
હે રાજન, શત્રુઓને તપાવનાર, છોડેલા બાણોને કારણે અમને ચારે તરફ આકાશ, દિશાઓ, સૂર્ય કે ઉપદિશાઓ પણ દેખાતી ન હતી.
6.72.17
शक्तीनां विमलाग्राणां तोमराणां तथास्यताम् ।
निस्त्रिंशानां च पीतानां नीलोत्पलनिभाः प्रभाः ॥ ६.७२.१७ ॥
નિર્મળ અગ્રભાગવાળા શક્તિ, તોમર, ફેંકાતી તલવારો અને પીળી તલવારોની પ્રભા નીલકમળ સમાન હતી.
6.72.18
कवचानां विचित्राणां भूषणानां प्रभास्तथा ।
खं दिशः प्रदिशश्चैव भासयामासुरोजसा ॥ ६.७२.१८ ॥
વિચિત્ર કવચો અને આભૂષણોની પ્રભાએ આકાશ, દિશાઓ અને ઉપદિશાઓને પોતાના તેજથી ઝળહળાવી દીધી.
6.72.19
वपुर्भिश्च नरेन्द्राणां चन्द्रसूर्यसमप्रभैः ।
विरराज तदा राजंस्तत्रतत्र रणाङ्गणम् ॥ ६.७२.१९ ॥
હે રાજન, ત્યારે ચંદ્ર અને સૂર્ય સમાન પ્રભાવાળા રાજાઓના દેહોથી તે રણાંગણ ઠેકઠેકાણે શોભી ઊઠ્યું.
6.72.20
रथसङ्घा नरव्याघ्राः समायान्तश्च संयुगे ।
विरेजुः समरे राजन्ग्रहा इव नभस्तले ॥ ६.७२.२० ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં આગળ આવતા રથસમૂહો અને નરવ્યાઘ્ર વીરો આકાશમાં ગ્રહોની જેમ રણમાં શોભ્યા.
6.72.21
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो भीमसेनं महाबलम् ।
अवारयत संक्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.७२.२१ ॥
પણ રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે ક્રોધે ભરાઈને મહાબલી ભીમસેનને રોક્યો; આખું સૈન્ય જોઈ રહ્યું.
6.72.22
ततो भीष्मविनिर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
अभ्यङ्गन्तमरे भीमं तैलघौताः सुतेजनाः ॥ ६.७२.२२ ॥
ત્યારે ભીષ્મે છોડેલા, સોનેરી પાંખવાળા, પથ્થર પર ધારદાર કરેલા, તેલથી ધોયેલા તીક્ષ્ણ બાણો ભીમ તરફ ધસ્યા.
6.72.23
तस्य शक्तिं महावेगं भीमसेनो महाबलः ।
क्रुद्धाशीविषसंकाशं प्रेषयामास भारत ॥ ६.७२.२३ ॥
હે ભારત, મહાબલી ભીમસેને ક્રોધિત ઝેરી સાપ સમાન, મહાવેગવાળી તેમની શક્તિ આયુધને તેમની તરફ જ ફેંક્યું.
6.72.24
तामापतन्तीं सहसा रुक्मदण्डं दुरासदाम् ।
चिच्छेद समरे भीष्मः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.७२.२४ ॥
અચાનક ધસી આવતી, સોનેરી દંડવાળી, દુર્ધર્ષ તે શક્તિને ભીષ્મે યુદ્ધમાં વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી કાપી નાખી.
6.72.25
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च ।
कार्मुकं भीमसेनस्य द्विधा चिच्छेद भारत ॥ ६.७२.२५ ॥
પછી ભીષ્મે બીજા એક પીળા, તીક્ષ્ણ ભલ્લ બાણથી ભીમસેનનું ધનુષ્ય બે ટુકડા કરી નાખ્યું, હે ભારત.
6.72.26
अपास्य तु धनुश्छिन्नं भीमसेनो महाबलः ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छद्भीष्मं शान्तनवं युधि ॥ ६.७२.२६ ॥
તૂટેલું ધનુષ્ય ફેંકી દઈને મહાબલી ભીમસેને યુદ્ધમાં શંતનુના પુત્ર ભીષ્મ પર અનેક બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
6.72.27
सात्यकिस्तु ततस्तूर्णं भीष्ममासाद्य संयुगे ।
आकर्णप्रहितैस्त्रीक्ष्णैर्निशितैस्तिग्मतेजनैः ॥ ६.७२.२७ ॥
પછી સાત્યકિ ઝડપથી યુદ્ધમાં ભીષ્મની નજીક પહોંચ્યા અને કાન સુધી ખેંચીને છોડેલા અતિ તીક્ષ્ણ, તેજ બાણોથી.
6.72.28
शरैर्बहुभिरानर्च्छत्पितरं ते जनेश्वर ।
ततः संधाय वै तीक्ष्णं शरं परमदारुणम् ॥ ६.७२.२८ ॥
હે જનેશ્વર, તેણે તમારા પિતા (ભીષ્મ) પર અનેક બાણોથી પ્રહાર કર્યો. પછી તેણે એક તીક્ષ્ણ, અતિ ભયંકર બાણ સાંધ્યું.
6.72.29
वार्ष्णेयस्य रथाद्भीष्मः पातयामास सारथिम् ।
तस्याश्वाः प्रद्रुता राजन्निहते रथसारथौ ॥ ६.७२.२९ ॥
ભીષ્મે વૃષ્ણિવંશી (સાત્યકિ)ના રથમાંથી તેના સારથિને પાડી દીધો. હે રાજન, રથસારથિ મરાયો ત્યારે તેના ઘોડા ભાગી ગયા.
6.72.30
तेन तेनैव धावन्ति मनोमारुतरंहसः ।
ततः सर्वस्य सैन्यस्य निःस्वनस्तुमुलोऽभवत् ॥ ६.७२.३० ॥
મન અને પવનના વેગવાળા એ ઘોડા એ જ દિશામાં દોડી ગયા. ત્યારે આખી સેનામાં ભારે કોલાહલ ઊઠ્યો.
6.72.31
हाहाकारश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अभ्यद्रवत गृह्णीत हयान्यच्छत धावत ॥ ६.७२.३१ ॥
મહાત્મા પાંડવોમાં 'હાય હાય!' નો આક્રંદ ઊઠ્યો. તેઓ દોડી પડ્યા: 'પકડો, ઘોડાઓને રોકો, પ્રહાર કરો, દોડો!'
6.72.32
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो युयुधानरथं प्रति ।
एतस्मिन्नेव काले तु भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.७२.३२ ॥
આ રીતે યુયુધાનના રથ તરફ ભારે કોલાહલ થયો. તે સમયે શાંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ
6.72.33
न्यहनत्पाण्डवीं सेनामासुरीमिव वृत्राहा ।
ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः सोमकैः सह ।
स्थिरां युद्धे मतिं कृत्वा भीष्ममेवाभिदुद्रुवुः ॥ ६.७२.३३ ॥
વૃત્રહંતા ઇન્દ્ર અસુરસેનાનો સંહાર કરે તેમ તેણે પાંડવસેનાનો સંહાર કર્યો. ભીષ્મથી હણાતા પાંચાલો અને સોમકો યુદ્ધમાં દૃઢ નિશ્ચય કરીને સીધા ભીષ્મ પર જ ધસી ગયા.
6.72.34
धृष्टद्युम्नमुखाश्चापि पार्थाः शान्तनवं रणे ।
अभ्यधावञ्जिगीषन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥ ६.७२.३४ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્નની આગેવાની હેઠળ પૃથાના પુત્રો પણ યુદ્ધમાં શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ પર, તમારા પુત્રની સેનાને જીતવાની ઇચ્છાથી ધસી ગયા.
6.72.35
तथैव कौरवा राजन्भीष्मद्रोणपुरोगमाः ।
अभ्यधावन्त वेगेन ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.७२.३५ ॥
એ જ રીતે, હે રાજન, ભીષ્મ અને દ્રોણની આગેવાની હેઠળ કૌરવો વેગથી આગળ વધ્યા. ત્યારે યુદ્ધ શરૂ થયું.