महाभारत · अध्याय 6.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.72.1
शिखण्डी सह मत्स्येन विराटेन विशांपते ।
भीष्ममाशु महेष्वासमाससाद सुदुर्जयम् ॥ ६.७२.१ ॥
हे प्रजापते, शिखंडी मत्स्यराज विराटासह महाधनुर्धर, अजेय भीष्मावर त्वरेने चालून गेला.
6.72.2
द्रोणं कृपं विकर्णं च महेष्वासं महाबलम् ।
राज्ञश्चान्यान्रणे शूरान्बहूनार्च्छद्धनंजयः ॥ ६.७२.२ ॥
धनंजय अर्जुनाने युद्धात द्रोण, कृप, विकर्ण, महाधनुर्धर महाबल आणि राजांचे इतर अनेक शूर यांच्यावर हल्ला केला.
6.72.3
सैन्धवं च महेष्वासं सामात्यं सह बन्धुभिः ।
प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च भूमिपान्भूमिपर्षभ ॥ ६.७२.३ ॥
हे भूमिपतींमध्ये श्रेष्ठा, महाधनुर्धर सैंधवाला त्याच्या अमात्यांसह व बांधवांसह, तसेच पूर्व व दक्षिणेकडील राजांना (अर्जुनाने आक्रमिले).
6.72.4
पुत्रं च ते महेष्वासं दुर्योधनममर्षणम् ।
दुःसहं चैव समरे भीमसेनोऽभ्यवर्तत ॥ ६.७२.४ ॥
युद्धात भीमसेनाने तुमचा महाधनुर्धर, असहिष्णू पुत्र दुर्योधन आणि दुःसह यांच्यावर हल्ला केला.
6.72.5
सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं च महारथम् ।
पितापुत्रौ महेष्वासावभ्यवर्तत दुर्जयौ ॥ ६.७२.५ ॥
पण सहदेवाने शकुनी आणि महारथ उलूक यांच्यावर हल्ला केला; ते पिता-पुत्र, महाधनुर्धर व अजेय होते.
6.72.6
युधिष्ठिरो महाराज गजानीकं महारथः ।
समवर्तत संग्रामे पुत्रेण निकृतस्तव ॥ ६.७२.६ ॥
हे महाराजा, महारथ युधिष्ठिराने हत्तींच्या सैन्याशी युद्ध केले; तुमच्या पुत्राने त्याला जखमी केले होते.
6.72.7
माद्रीपुत्रस्तु नकुलः शूरसंक्रन्दनो युधि ।
त्रिगर्तानां बलैः सार्धं समसञ्जत पाण्डवः ॥ ६.७२.७ ॥
मादीचा पुत्र नकुल, युद्धात शूरांना गर्जविणारा, त्रिगर्तांच्या सैन्याशी भिडला.
6.72.8
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः समरे साल्वकेकयान् ।
सात्यकिश्चेकितानश्च सौभद्रश्च महारथः ॥ ६.७२.८ ॥
संतप्त सात्यकी, एकितान आणि महारथी सौभद्र युद्धात साल्व आणि केकयांवर तुटून पडले.
6.72.9
धृष्टकेतुश्च समरे राक्षसश्च घटोत्कचः ।
नाकुलिश्च शतानीकः समरे रथपुङ्गवः ।
पुत्राणां ते रथानीकं प्रत्युद्याताः सुदुर्जयाः ॥ ६.७२.९ ॥
युद्धात धृष्टकेतू, राक्षस घटोत्कच, नकुलाचा पुत्र शतानीक, रथिकांत श्रेष्ठ — हे दुर्जय वीर तुमच्या पुत्रांच्या रथसेनेला सामोरे जाण्यास धावले.
6.72.10
सेनापतिरमेयात्मा धृष्टद्युम्नो महाबलः ।
द्रोणेन समरे राजन्समियायोग्रकर्मणा ॥ ६.७२.१० ॥
हे राजा! अमित आत्म्याचा, महाबली सेनापती धृष्टद्युम्न उग्र कर्म करणाऱ्या द्रोणाशी युद्धात भिडला.
6.72.11
एवमेते महेष्वासास्तावकाः पाण्डवैः सह ।
समेत्य समरे शूराः संप्राहारं प्रचक्रिरे ॥ ६.७२.११ ॥
अशा प्रकारे तुमचे हे महाधनुर्धर वीर पांडवांशी युद्धात भिडून घोर प्रहार करू लागले.
6.72.12
मध्यंदिनगते सूर्ये नभस्याकुलतां गते ।
कुरवः पाण्डवेयाश्च निजघ्नुरितरेतरम् ॥ ६.७२.१२ ॥
सूर्य मध्याह्नी आला आणि आकाश अस्वस्थ झाले, तेव्हा कौरव आणि पांडव एकमेकांना मारू लागले.
6.72.13
ध्वजिनो हेमचित्राङ्गा विचरन्तो रणाजिरे ।
सपताका रथा रेजुर्वैयाघ्रपरिवारणाः ॥ ६.७२.१३ ॥
सोनेरी चित्रित अंगांचे ध्वजधारी रथ रणभूमीवर संचार करत पताकांसह चमकले; ते व्याघ्रचर्माच्या आवरणांनी झाकलेले होते.
6.72.14
समेतानां च समरे जिगीषूणां परस्परम् ।
बभूव तुमुलः शब्दः सिंहानामिव नर्दताम् ॥ ६.७२.१४ ॥
युद्धात एकमेकांवर विजय मिळवू इच्छिणाऱ्यांचा एकत्र जमलेल्यांचा प्रचंड गोंधळ गर्जणाऱ्या सिंहांसारखा उठला.
6.72.15
तत्राद्भुतमपश्यास संप्रहारं सुदारुणम् ।
यदकुर्वन्रणे शूराः सृञ्जयाः कुरुभिः सह ॥ ६.७२.१५ ॥
तेथे रणात शूर सृंजयांनी कौरवांबरोबर केलेला तो अद्भुत आणि अत्यंत भयंकर संघर्ष तू पाहिलास.
6.72.16
नैव खं न दिशो राजन्न सूर्यं शत्रुतापन ।
विदिशो वापि पश्यामः शरैर्मुक्तैः समन्ततः ॥ ६.७२.१६ ॥
हे राजा, शत्रूंना तापविणाऱ्या, सोडलेल्या बाणांमुळे आम्हाला सर्वत्र आकाश, दिशा, सूर्य किंवा उपदिशाही दिसत नव्हत्या.
6.72.17
शक्तीनां विमलाग्राणां तोमराणां तथास्यताम् ।
निस्त्रिंशानां च पीतानां नीलोत्पलनिभाः प्रभाः ॥ ६.७२.१७ ॥
निर्मळ टोके असलेल्या शक्ती, तोमर, फेकल्या जाणाऱ्या तलवारी आणि पिवळ्या तलवारींची प्रभा निळ्या कमळांसारखी होती.
6.72.18
कवचानां विचित्राणां भूषणानां प्रभास्तथा ।
खं दिशः प्रदिशश्चैव भासयामासुरोजसा ॥ ६.७२.१८ ॥
विचित्र कवचे आणि अलंकारांच्या प्रभेने आकाश, दिशा आणि उपदिशा आपल्या तेजाने उजळल्या.
6.72.19
वपुर्भिश्च नरेन्द्राणां चन्द्रसूर्यसमप्रभैः ।
विरराज तदा राजंस्तत्रतत्र रणाङ्गणम् ॥ ६.७२.१९ ॥
हे राजा, तेव्हा चंद्रसूर्यासारख्या तेजस्वी राजांच्या देहांनी ते रणांगण ठिकठिकाणी झळकले.
6.72.20
रथसङ्घा नरव्याघ्राः समायान्तश्च संयुगे ।
विरेजुः समरे राजन्ग्रहा इव नभस्तले ॥ ६.७२.२० ॥
हे राजा, युद्धात पुढे येणारे रथसमूह आणि नरव्याघ्र वीर आकाशातील ग्रहांप्रमाणे रणांगणात झळकले.
6.72.21
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो भीमसेनं महाबलम् ।
अवारयत संक्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.७२.२१ ॥
पण रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीष्मांनी संतापाने महाबलवान भीमसेनाला अडवले; सर्व सैन्य पाहत होते.
6.72.22
ततो भीष्मविनिर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
अभ्यङ्गन्तमरे भीमं तैलघौताः सुतेजनाः ॥ ६.७२.२२ ॥
मग भीष्मांनी सोडलेले, सोनेरी पंखांचे, दगडावर धारदार केलेले, तेलाने धुतलेले तीक्ष्ण बाण भीमाकडे धावले.
6.72.23
तस्य शक्तिं महावेगं भीमसेनो महाबलः ।
क्रुद्धाशीविषसंकाशं प्रेषयामास भारत ॥ ६.७२.२३ ॥
हे भारता, महाबलवान भीमसेनाने क्रुद्ध विषारी सर्पासारखे, अतिवेगवान असे त्यांचे शक्ती अस्त्र त्यांच्याकडेच फेकले.
6.72.24
तामापतन्तीं सहसा रुक्मदण्डं दुरासदाम् ।
चिच्छेद समरे भीष्मः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.७२.२४ ॥
अचानक धावून येणाऱ्या, सोनेरी दांड्याच्या, दुर्धर्ष त्या शक्तीला भीष्मांनी युद्धात वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी तोडले.
6.72.25
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च ।
कार्मुकं भीमसेनस्य द्विधा चिच्छेद भारत ॥ ६.७२.२५ ॥
नंतर भीष्मांनी दुसऱ्या एका पिवळ्या, तीक्ष्ण भल्ल बाणाने भीमसेनाचे धनुष्य दोन तुकडे केले, हे भारता.
6.72.26
अपास्य तु धनुश्छिन्नं भीमसेनो महाबलः ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छद्भीष्मं शान्तनवं युधि ॥ ६.७२.२६ ॥
तुटलेले धनुष्य बाजूला टाकून महाबली भीमसेनाने युद्धात शंतनूचा पुत्र भीष्म यांच्यावर अनेक बाणांनी प्रहार केला.
6.72.27
सात्यकिस्तु ततस्तूर्णं भीष्ममासाद्य संयुगे ।
आकर्णप्रहितैस्त्रीक्ष्णैर्निशितैस्तिग्मतेजनैः ॥ ६.७२.२७ ॥
नंतर सात्यकी त्वरेने युद्धात भीष्मांजवळ पोहोचले आणि कानापर्यंत ओढून सोडलेल्या अत्यंत धारदार, तेजस्वी बाणांनी.
6.72.28
शरैर्बहुभिरानर्च्छत्पितरं ते जनेश्वर ।
ततः संधाय वै तीक्ष्णं शरं परमदारुणम् ॥ ६.७२.२८ ॥
हे जनेश्वरा, त्याने तुमच्या पित्यावर (भीष्मांवर) अनेक बाणांनी प्रहार केला. नंतर त्याने एक तीक्ष्ण, अत्यंत भयंकर बाण संधान केला.
6.72.29
वार्ष्णेयस्य रथाद्भीष्मः पातयामास सारथिम् ।
तस्याश्वाः प्रद्रुता राजन्निहते रथसारथौ ॥ ६.७२.२९ ॥
भीष्मांनी वृष्णिवंशीयाच्या (सात्यकीच्या) रथातून त्याच्या सारथ्याला खाली पाडले. हे राजा, रथसारथी मारला गेल्यावर त्याचे घोडे पळून गेले.
6.72.30
तेन तेनैव धावन्ति मनोमारुतरंहसः ।
ततः सर्वस्य सैन्यस्य निःस्वनस्तुमुलोऽभवत् ॥ ६.७२.३० ॥
मन आणि वाऱ्याच्या वेगाचे ते घोडे त्याच दिशेने धावले. तेव्हा सर्व सैन्यात प्रचंड गोंधळ उडाला.
6.72.31
हाहाकारश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अभ्यद्रवत गृह्णीत हयान्यच्छत धावत ॥ ६.७२.३१ ॥
महात्मा पांडवांमध्ये 'हाय हाय!' असा आक्रोश उठला. ते धावले: 'धरा, घोड्यांना अडवा, प्रहार करा, धावा!'
6.72.32
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो युयुधानरथं प्रति ।
एतस्मिन्नेव काले तु भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.७२.३२ ॥
अशा प्रकारे युयुधानाच्या रथाकडे मोठा गोंधळ उडाला. त्याचवेळी शंतनूचा पुत्र भीष्म
6.72.33
न्यहनत्पाण्डवीं सेनामासुरीमिव वृत्राहा ।
ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः सोमकैः सह ।
स्थिरां युद्धे मतिं कृत्वा भीष्ममेवाभिदुद्रुवुः ॥ ६.७२.३३ ॥
वृत्रहंता इंद्र जसा असुरसेनेचा संहार करतो, तसा त्याने पांडवसेनेचा संहार केला. भीष्माकडून मारले जाणारे पांचाल आणि सोमक युद्धात निश्चयाने थेट भीष्मावरच धावून गेले.
6.72.34
धृष्टद्युम्नमुखाश्चापि पार्थाः शान्तनवं रणे ।
अभ्यधावञ्जिगीषन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥ ६.७२.३४ ॥
धृष्टद्युम्नाच्या नेतृत्वाखाली पार्थही युद्धात शंतनूचा पुत्र भीष्म यांच्यावर, तुमच्या पुत्राच्या सेनेला जिंकण्याच्या इच्छेने धावून गेले.
6.72.35
तथैव कौरवा राजन्भीष्मद्रोणपुरोगमाः ।
अभ्यधावन्त वेगेन ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.७२.३५ ॥
त्याचप्रमाणे, हे राजा, भीष्म आणि द्रोण पुढे असताना कौरव वेगाने पुढे सरसावले. मग युद्ध सुरू झाले.